Adhyaya 33: The Origin of Rudra, the Disruption of Dakṣa’s Sacrifice, and the Establishment of Paśupati

Verse 1

श्रीवराह उवाच । अथापरां रुद्रसम्भूतिमाद्यां शृणुष्व राजन्निति सोऽभ्युवाच । महातपाः प्रीतितो धर्म्मदक्षः क्षमास्त्रधारी ऋषिरुग्रतेजाः ॥ ३३.१ ॥

Wika ni Śrī Varāha: “Ngayon, O hari, pakinggan mo ang sinaunang salaysay ng pinagmulan ni Rudra,”—gayong sinabi niya. (May) isang dakilang asceta, nalulugod ang loob, bihasa sa dharma, taglay ang ‘sandata’ ng pagtitiis, isang rishi na may mabagsik na liwanag.

Verse 2

जातः प्रजानां पतिरुग्रतेजा ज्ञानं परं तत्त्वभावं विदित्वा । सृष्टिं सिसृक्षुः क्षुभितोऽतिकोपाद् वृद्धिकाले जगतः प्रकामम् ॥ ३३.२ ॥

Isinilang bilang panginoon ng mga nilalang, taglay ang mabagsik na ningning, at matapos maunawaan ang kataas-taasang kaalaman—ang tunay na kalikasan ng katotohanan—siya, na nagnanais lumikha, ay nayanig; at dahil sa matinding poot, sa panahon ng paglawak ng daigdig, naganap ang paglikha nang ganap.

Verse 3

तपस्यतोऽतः स्थिरकीर्तिः पुराणो रजस्तमोद्ध्वस्तगतिर्बभूव । वरो वरेण्यो वरदः प्रतापी कृष्णारुणः पुरुषः पिङ्गनेत्रः ॥ ३३.३ ॥

Kaya nga, para sa nagsasagawa ng tapas, ang Sinaunang Isa—may matatag na katanyagan—ay naging landas na nag-aalis ng rajas at tamas. Siya ay isang biyaya, ang pinakadakila, tagapagkaloob ng biyaya, makapangyarihang maningning; isang Persona na maitim-mapula, na may matang kulay dilaw-kayumanggi.

Verse 4

रुदन्नुक्तो ब्रह्मणा मा रुद त्वं रुद्रस्ततोऽसावभवत् पुराणः । नयस्र्व सृष्टिं विततस्वरूपां भवान् समर्थोऽसि महानुभाव ॥ ३३.४ ॥

Nang tawagin siya ni Brahmā, “Huwag kang umiyak,” siya noon ay nakilala bilang sinaunang Rudra. O dakilang-loob, magpatuloy at gabayan ang paglikha sa mga anyong ganap na lumaganap; ikaw ay may kakayahan (na gawin ito).

Verse 5

इत्युक्तमात्रः सलिले ममज्जमग्ने ससर्जात्मभवाय दक्षः । कस्थे तदा देववरे वितेनुः सृष्टिं तु ते मानसाः ब्रह्मजाताः ॥ ३३.५ ॥

Pagkasabi pa lamang nito, si Dakṣa ay lumubog sa tubig; at habang nakalubog, lumikha siya ng mga nilalang para kay Ātmabhava (Brahmā). Pagkaraan, ayon sa utos ng dakilang diyos, yaong mga isinilang sa isip at isinilang kay Brahmā ay pinalawak ang gawain ng paglikha.

Verse 6

तस्यां तटायां तु सुराधिपे तु पैतामहं यज्ञवरं प्रकामम् । मग्नः पुरा यत्सलिले स रुद्रः उत्सृज्य विश्वं तु सुरान् सिसृक्षुः ॥ ३३.६ ॥

Sa lawa (taṭāka) na iyon, sa harap ng Panginoon ng mga diyos, isinagawa ang dakilang handog na yajña ng mga ninuno (paitāmaha) nang sagana at ganap. Sa tubig nito, noong unang panahon, sinasabing si Rudra ay lumubog—matapos iluwal ang sanlibutan, at nagnanais na lumikha ng mga diyos.

Verse 7

सुस्राव यज्ञं सुरसिद्धयक्षानुपागतान् क्रोधवशं जगाम । मन्युं प्रदीप्तं परिभाव्य केन सृष्टं जगन्मां व्यतिरिच्य मोहात् ॥ ३३.७ ॥

Umagos ang yajña; lumapit ang mga deva, siddha, at yakṣa. Ngunit (siya/iyon) ay napasailalim sa kapangyarihan ng galit. Sa pagninilay sa naglalagablab na poot na iyon, itinatanong: “Sino ang lumikha ng daigdig na ito, na hindi ako kabilang—dahil sa pagkalito?”

Verse 8

हा हेति शोक्ते ज्वलनार्चिषस्तु तत्राभवन् क्षुद्रपिशाचसङ्घा । वेतालभूतानि च योगिसङ्घाः ॥ ३३.८ ॥

Nang sumigaw ang naglalagablab na mga dila ng apoy ng “hā! he!”, doon ay lumitaw ang mga pangkat ng mumunting piśāca, kasama ang mga vetāla at bhūta, at gayundin ang mga kapulungan ng mga yogin.

Verse 9

घनं यदा तैर् विततं वियच्च भूमिश्च सर्वाश्च दिशश्च लोकाः । तदा स सर्वज्ञतया चकार धनुश्चतुर्विंशतिहस्तमात्रम् ॥ ३३.९ ॥

Nang ang langit ay napalaganap nilang siksik, at ang lupa, lahat ng dako, at mga daigdig ay nahayag, noon ay siya—sa bisa ng ganap na kaalaman—ay lumikha ng isang busog na may habang dalawampu’t apat na hasta.

Verse 10

गुणं त्रिवृत्तं च चकार रोषादादत्त दिव्ये च धनुर्गुणं च । ततश्च पूष्णो दशनानविध्यद्भगस्य नेत्रे वृषणौ क्रतोश्च ॥ ३३.१० ॥

Sa galit, gumawa siya ng busog-taling tatlong pilipit at kinuha rin ang banal na tali ng busog. Pagkaraan, binasag niya ang mga ngipin ni Pūṣan, tinusok ang mga mata ni Bhaga, at sinugatan ang bayag ni Kratu.

Verse 11

स विद्धबीजो व्यपयात्क्रतुश्च मार्गं वायुर्धारधन् यज्ञवाटात् । देवाश्च सर्वे पशुपतिमुपेयुर्जग्मुश्च सर्वे प्रणतिं भवस्य ॥ ३३.११ ॥

Nang masugatan ang kaniyang binhi (kapangyarihan/pinagmulan), siya’y umurong; at nagwakas ang handog na ritwal. Ang hangin, na may dalang (yaon), ay lumisan mula sa bakuran ng yajña. Pagkaraan, ang lahat ng mga diyos ay lumapit kay Paśupati at silang lahat ay nagpunta upang yumukod nang may paggalang kay Bhava (Śiva).

Verse 12

आगम्य तत्रैव पितामहस्तु भवम् प्रतीतः सम्परिष्वज्य देवान् । भक्त्योपेतान् वीक्षयद् देवदेवान् विज्ञानमन्तः कुरु वीरबाहो ॥ ३३.१२ ॥

Pagdating doon, ang Matandang Ama (Brahmā), nang makilala si Bhava (Śiva), ay niyakap ang mga diyos. Nang makita ang Panginoon ng mga diyos kasama ng mga puspos ng debosyon, sinabi niya: “O makapangyarihang bisig, itanim sa iyong kalooban ang panloob na pag-unawa (tunay na kaalaman).”

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टः पूर्वं भवताऽहं न चेमे कस्मान्न भागं परिकल्पयन्ति । यज्ञोद्भवं तेन रुषा मयेमे हृतज्ञानाः विकृताः देवदेव ॥ ३३.१३ ॥

Wika ni Rudra: “Ako’y nilikha mo muna; bakit hindi nila itinatakda ang bahagi para sa akin? Dahil doon—na umusbong mula sa yajña—ako’y nagngitngit; at sila, na nawalan ng pag-unawa, ay napasama ang asal, O Diyos ng mga diyos.”

Verse 14

ब्रह्मा उवाच । देवाḥ शम्भुं स्तुतिभिर्ज्ञानहेतोः यजध्वमुच्चैरसुराश्च सर्वे । येन रुद्रो भगवांस्तोṣमेति सर्वज्ञता तोṣमात्रस्य च स्यात् ॥ ३३.१४ ॥

Sinabi ni Brahmā: “O mga diyos—at kayong lahat na asura rin—sambahin ninyo si Śambhu sa matatayog na himno alang-alang sa kaalaman; sa gayon, malulugod ang pinagpalang Rudra, at mula sa pagkalugod na iyon lamang sisibol ang ganap na pagkaalam.”

Verse 15

इत्युक्तास्तेन ते देवाः स्तुतिं चक्रुर्महात्मनः ॥ ३३.१५ ॥

Nang masabihan niya nang gayon, ang mga diyos ay bumuo ng isang himno ng papuri para sa dakilang-kaluluwang iyon.

Verse 16

देवा ऊचुः । नमो देवातिदेवाय त्रिनेत्राय महात्मने । रक्तपिङ्गलनेत्राय जटामुकुटधारिणे ॥ ३३.१६ ॥

Wika ng mga diyos: “Pagpupugay sa Diyos na higit sa lahat ng mga diyos—sa may tatlong mata, sa dakilang kaluluwa; sa may matang mapulang-dilaw, at sa nagsusuot ng korona ng banal na buhol ng buhok (jata).”

Verse 17

भूतवेतालजुष्टाय महाभोगोपवीतिने । भीमाट्टहासवक्त्राय कपर्दिन् स्थाणवे नमः ॥ ३३.१७ ॥

Pagpupugay kay Sthāṇu (Śiva): sa sinasamahan ng mga bhūta at vetāla; sa may dakilang ahas bilang upavīta (banal na sinulid); sa may mukhang may nakapanghihilakbot na malakas na halakhak; at kay Kapardin, ang may suot na jata (buhol-buhol na buhok).

Verse 18

पूष्णो दन्तविनाशाय भगनेत्रहने नमः । भविष्यवृषचिह्नाय महाभूतपते नमः ॥ ३३.१८ ॥

Pagpupugay sa Kanya na sumira sa mga ngipin ni Pūṣan; pagpupugay sa pumatay sa mata ni Bhaga. Pagpupugay sa Kanya na ang sagisag ay ang toro, at pagpupugay sa Panginoon ng mga dakilang sangkap (mahābhūta).

Verse 19

भविष्यत्रिपुरान्ताय तथान्धकविनाशिने । कैलासवरवासाय करिकृत्तिनिवासिने ॥ ३३.१९ ॥

Pagpupugay sa Kanya na magiging tagapagpuksa ng Tripura, at gayundin tagawasak ni Andhaka; sa Kanya na ang dakilang tahanan ay ang Kailāsa; sa Kanya na nananahan na may kasuotang balat ng elepante.

Verse 20

विकरालोर्ध्वकेशाय भैरवाय नमो नमः । अग्निज्वालाकरालाय शशिमौलिकृते नमः ॥ ३३.२० ॥

Pagpupugay, pagpupugay kay Bhairava—ang mabagsik ang anyo at ang buhok ay nakatindig paitaas. Pagpupugay sa Kanya na kakila-kilabot sa ningas ng apoy, at pagpupugay sa Kanya na ang tuktok ng ulo ay pinalalamutian ng buwan.

Verse 21

भविष्यकृतकापालिव्रताय परमेष्ठिने । तथा दारुवनध्वंसकारिणे तिग्मशूलिने ॥ ३३.२१ ॥

Pagpupugay sa Kataas-taasang Panginoon, na sa hinaharap ay magsasagawa ng panatang Kāpālika; at gayundin sa tagapagwasak ng Dāruvana, ang may tangan ng matalim na trisula.

Verse 22

क्रीतकङ्कणभोगेन्द्र नीलकण्ठ त्रिशूलिने । प्रचण्डदण्डहस्ताय वडवाग्निमुखाय च ॥ ३३.२२ ॥

Pagpupugay sa kanya na pinalamutian ng mga nakamtang pulseras; sa kanya na may ahas na panginoon bilang palamuti; sa may bughaw na lalamunan; sa may tangan ng trisula; sa may hawak na mabagsik na tungkod; at sa may bibig na tulad ng apoy na vaḍavāgni sa kailaliman ng dagat.

Verse 23

वेदान्तवेद्याय नमो यज्ञमूर्ते नमो नमः । दक्षयज्ञविनाशाय जगद्भयकराय च ॥ ३३.२३ ॥

Pagpupugay sa kanya na nakikilala sa pamamagitan ng Vedānta; pagpupugay—muli’t muli—sa kanya na ang anyo ay ang yajña, ang banal na paghahandog. Pagpupugay sa kanya na nagwasak sa yajña ni Dakṣa, at sa kanya ring nagbibigay ng banal na pangamba sa mga daigdig.

Verse 24

विश्वेश्वराय देवाय शिवशम्भुभवाय च । कपर्दिने करालाय महादेवाय ते नमः ॥ ३३.२४ ॥

Pagpupugay sa iyo—sa banal na Panginoon ng sansinukob; sa Śiva, sa Śambhu, sa Bhava; sa may nakabuhol na buhok; sa nakapanghihilakbot na karingal; sa Mahādeva, sa iyo ang aming pagpupugay.

Verse 25

एवं देवैः स्तुतः शम्भुरुग्रधन्वा सनातनः । उवाच देवदेवोऽहं यत्करोमि तदुच्यताम् ॥ ३३.२५ ॥

Sa gayong pagpupuri ng mga diyos, si Śambhu—ang Walang-hanggan, may tangan ng mabagsik na busog—ay nagsalita: “Ako ang diyos ng mga diyos; anumang gawin ko, ipahayag at ipaalam iyon.”

Verse 26

देवा ऊचुः । वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव माचिरम् । यज्ञं सरहस्यं नो यदि तुष्टोऽसि नः प्रभो ॥ ३३.२६ ॥

Nagsalita ang mga diyos: “Ipagkaloob Mo sa amin, nang walang pagkaantala, ang mapanuring kaalaman sa mga kasulatang Veda at śāstra; at kung Ikaw ay nalulugod sa amin, O Panginoon, ituro Mo sa amin ang yajña kasama ang panloob nitong katwiran, ang ‘lihim’ na kahulugan.”

Verse 27

महादेव उवाच । भवन्तः पशवः सर्वे भवन्तु सहिताः इति । अहं पतिर् वो भवतां ततो मोक्षम् अवाप्स्यथ । तथेति देवास् तं प्राहुस् ततः पशुपतिर् भवत ॥ ३३.२७ ॥

Sinabi ni Mahādeva: “Nawa’y kayong lahat ay maging ‘paśu’ (mga nilalang na nakagapos), na nagkakaisa. Ako ang magiging Panginoon ninyo; at sa gayon ay makakamtan ninyo ang mokṣa, ang paglaya.” Sumagot ang mga diyos, “Gayon na nga”; mula noon siya’y nakilala bilang Paśupati.

Verse 28

ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनान्तरात्मना । चतुर्दशी ते देवेश तिथिरस्तु न संशयः ॥ ३३.२८ ॥

Hinarap ni Brahmā si Paśupati na may payapang kalooban: “O Panginoon ng mga diyos, nawa’y ang ika-labing-apat na araw ng buwan (caturdaśī) ang maging tithi Mo—walang alinlangan dito.”

Verse 29

तस्यां तिथौ भवन्तं ये यजन्ते श्रद्धयान्विताः । उपोष्य पश्चाद्भुञ्जीयाद्गोधूमान्नेन वै द्विजान् ॥ तस्य त्वं तुष्टिमापन्नो नय स्थानमनुत्तमम् ॥ ३३.२९ ॥

Sa tithing iyon, ang mga sumasamba sa Iyo nang may pananampalataya ay dapat munang mag-ayuno; pagkatapos ay dapat nilang pakainin ang mga dvija (mga brāhmaṇa) ng pagkaing mula sa trigo. Kapag Ikaw ay nalugod dahil dito, akayin Mo siya sa walang kapantay na tahanan, ang pinakamataas na dako.

Verse 30

एवमुक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । दन्तान् नेत्रे फले प्रादाद्भगपूष्णोः क्रतोरपि । परिज्ञानं च सकलं स प्रादाच्च सुरेष्वपि ॥ ३३.३० ॥

Nang gayon siyang kausapin noon ni Brahmā—na ang kapanganakan ay inilalarawang ‘di-nahahayag’ (avyakta)—ipinagkaloob ni Rudra kina Bhaga, Pūṣan, at maging kay Kratu ang mga ngipin, mga mata, at ang bunga (phala) ng ritwal; at ipinagkaloob din niya sa mga diyos ang ganap na pagkakakilala at pag-unawa.

Verse 31

एवं रुद्रस्य सम्भूतिः सम्भूता ब्रह्मणः पुरा । अनेनैव प्रयोगेन देवानां पतिरुच्यते ॥ ३३.३१ ॥

Kaya nito, noong unang panahon, ang pagpapakita ni Rudra ay lumitaw mula kay Brahmā; sa mismong ganitong pahayag, siya ay inilalarawan bilang “panginoon ng mga diyos.”

Verse 32

यश्चैनं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ ३३.३२ ॥

At ang sinumang tao na, pagkabangon sa umaga, ay palagiang nakikinig nito, ay mapapalaya sa lahat ng kasalanan at makakamit ang daigdig ni Rudra.

Verse 33

॥ इति श्रीवराहपुराणे भगवच्छास्त्रे त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥

Sa gayon nagtatapos ang ikatatlumpu’t tatlong kabanata sa Śrī Varāha Purāṇa, sa loob ng iginagalang na kasulatang banal (bhagavac-śāstra).

Verse 34

|| Sa gayon, sa banal na Varaha Purana, sa śāstra ng Bhagavan, nagwawakas ang ika-33 na kabanata ||