
Kārpāsadhenu-dāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Apotropaic Rite)
Sa karaniwang tagpuan ng pagtuturo nina Varāha at Pṛthivī, itinuturo sa kabanatang ito ang kārpāsadhenu-dāna—ang pag-aalay ng “bakang yari sa bulak”—bilang panlunas at tagapaglikom ng kabutihang-bunga. Ipinapayo ni Hotṛ sa hari ang mga kanais-nais at pang-krisis na panahon tulad ng viṣuva, paglipat ng ayana, yugādi, at mga eklipse, pati sa grahapīḍā, masasamang panaginip, at inaakalang kamalasan. Inilalarawan ang paghahanda ng dalisay na lugar (pahid ng dumi ng baka, darbha, linga), ang ritwal na paglalagay at pagdadamit sa sagisag na baka, pag-aalay ng bulaklak, unguwento, insenso, ilawan at handog, at ang pagtitimbang ng antas ng kaloob nang walang daya. Nagtatapos ito sa pagbigkas ng mantra, pag-anyaya, at pagdodonasyon sa karapat-dapat na tatanggap, kasama ang panalangin ng pag-iingat at pagkaligtas mula sa saṃsāra.
Verse 1
अथ कार्पासधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ अथातः सम्प्रवक्ष्यामि धेनुं कार्पासकीं नृप ॥ यत्प्रदानान्नरो याति ऐन्द्रलोकमनुत्तम
Ngayon (nagsisimula) ang pagsasalaysay ng kadakilaan ng pag-aalay ng bulak na baka. Sinabi ng Hota: “Ngayon nga, O hari, ipaliliwanag ko ang bakang yari sa bulak; sa pag-aalay nito, ang tao’y napupunta sa walang kapantay na daigdig ni Indra.”
Verse 2
विषुवे त्वयने पुण्ये युगादिग्रहणे तथा ॥ ग्रहपीडासु चोग्रासु दुःस्वप्नेऽरिष्टदर्शने
Sa panahon ng equinox, sa banal na solstice, gayundin sa mga eklipse sa pasimula ng isang yugto; at sa matitinding pagdurusang dulot ng mga planeta, sa masasamang panaginip, at kapag nakakita ng masasamang palatandaan—
Verse 3
नृणां च ग्रहपीडासु दुःस्वप्नाद्भुतदर्शने ॥ पुण्येष्वायतने राजञ्छुचिदेशे गवां गणे
Sa mga pagdurusang dulot ng mga planeta sa mga tao, at sa pagkakita ng masasamang panaginip at mga tanda, O Hari—(isagawa ang ritwal) sa isang banal na pook na may bisa ng kabutihan, sa malinis na lugar, sa gitna ng kawan ng mga baka.
Verse 4
गोमयेनोपलिप्तायां दर्भानास्तीर्य वै तिलान् ॥ तन्मध्ये स्थापयेद्धेनुं वस्त्रमाल्यानुलेपनाम्
Matapos pahiran (ang lupa o altar) ng dumi ng baka, at ikalat ang damong darbha at mga butil ng linga, ilagay ang baka sa gitna—pinalamutian ng tela, mga kuwintas ng bulaklak, at mga pahid na pabango.
Verse 5
धूपदीपादिनैवेद्यैः पूजयেচ्च विमत्सरः ॥ उत्तमा च चतुर्भारैरर्धेनैव तु मध्यमाः
Nang walang inggit, sambahin (ito) sa pamamagitan ng insenso, mga ilawan, at mga handog na pagkain. Ang ‘pinakamainam’ (na kaloob) ay may sukat na apat na bhāra; ang ‘katamtaman’ ay kalahati niyon.
Verse 6
भारेण चाधमा प्रोक्ता वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् ॥ चतुर्थांशेन वत्सं तु कल्पयित्वा विधानतः
Ang ‘mababa’ (na antas) ay sinasabing may sukat na isang bhāra; iwasan ang pandaraya sa yaman. At ayon sa wastong paraan, maghanda ng isang guya na isang-kapat (ng sukat).
Verse 7
कर्तव्या रुक्मशृङ्गी तु रजतस्य खुरान्विता ॥ नानाफलमया दन्ता रत्नगर्भसमन्विताः
Ito’y dapat gawin na may mga sungay na ginto at mga kuko na pilak; may mga ngiping hinubog mula sa iba’t ibang bunga, at may loob na pinupuno ng mga hiyas.
Verse 8
इत्येवं सर्वसम्पूर्णा कृत्वा श्रद्धासमन्वितः ॥ आवाहयेत्तां कार्पासधेनुं मन्त्रैर्द्विजातये
Sa gayon, matapos itong gawing ganap sa lahat ng paraan, at taglay ang taimtim na pananampalataya, dapat niyang anyayahan sa pamamagitan ng mga mantra ang kārpāsadhenu, ang bakang yari sa bulak, para sa dvijāti (ang dalawang-ulit na isinilang na tatanggap).
Verse 9
दद्याद्धेनुं चर्मपाणिः प्रयतः श्रद्धयान्वितः ॥ पूर्वोक्तस्तु विधिः कार्यो दानमन्त्रपुरःसरः
May hawak na balat (bilang kasangkapang ritwal), disiplinado at may taimtim na pananampalataya, dapat niyang ihandog ang baka. Ang naunang sinabi na pamamaraan ay dapat isagawa, na pinangungunahan ng mga mantra ng pag-aalay.
Verse 10
यया देवगणः सर्वस्त्वया हीनो न वर्तते ॥ तथा उद्धर मां देवि पाहि संसारसागरात्
Ikaw na sa pamamagitan mo ang buong pangkat ng mga diyos ay hindi kailanman napagkakaitan—gayundin, O Diyosa, iahon mo ako; iligtas mo ako mula sa karagatan ng saṃsāra.
Within the Varāha–Pṛthivī instructional milieu, the discourse turns to a remedial, merit-producing dāna: the kārpāsa-dhenu (a ritually constituted ‘cotton cow’) offered to avert misfortune and stabilize auspiciousness in the king’s realm and household life.
Hotṛ-like ritual authority instructs the king on when and why the kārpāsadhenu-dāna should be performed—especially at calendrical thresholds (viṣuva, ayana-saṅkrama, yugādi) and during grahaṇa—as well as in crisis-sign contexts such as grahapīḍā, duḥsvapna, and ariṣṭa-darśana.
The rite reaches completion through strict kṣetra-śuddhi and installation of the symbolic cow, careful ‘grading’ by weight (uttama–madhyama–adhama) without vitta-śāṭhya (deceit), mantra-led invocation, and final transfer to a qualified recipient, paired with a protective supplication for release from saṃsāra and removal of afflictions.
Implicit phala is apotropaic protection (śānti against graha/ariṣṭa), accrual of puṇya through śraddhā-governed giving, and a soteriological orientation (deliverance from saṃsāra); no distinct, standalone phalaśruti verse is indicated in the provided summary.
Spatial context is ritual-ecological: śuci-deśa (a purified place), puṇya-āyatana (meritorious/sacred precinct), and gavāṃ gaṇa (a cattle enclosure/herd-space) as the recommended setting.
The chapter presents dāna (charitable gifting) as an ethically regulated practice: it prescribes careful ritual procedure, emphasizes śraddhā (intentional sincerity), and explicitly warns against vitta-śāṭhya (deceit about one’s means or the gift’s quality). The internal logic frames correct giving as a stabilizing social act that counters misfortune and supports orderly life.
The text recommends performance at viṣuva (equinox), during ayana transitions (solar solstice-turnings), on yugādi (a calendrical ‘beginning of an age/period’ marker), and during grahaṇa (eclipses). It also situates the rite in response to grahapīḍā (planetary afflictions), duḥsvapna (bad dreams), and ariṣṭa-darśana (ominous perceptions).
While not explicitly ecological in modern terms, the chapter links ritual purity and orderly giving to the maintenance of auspiciousness in lived space: it requires a śuci-deśa, cow-dung plastering (gomaya-lepana), and careful preparation of the ground with darbha and tilā. In the Varāha–Pṛthivī interpretive frame, such prescriptions can be read as practices that ritualize care for place, livestock-associated landscapes, and communal stability.
The passage addresses a nṛpa (king) and identifies the instructing voice as Hotṛ (a Vedic ritual functionary). No specific dynastic lineage, named sage genealogy, or historical royal house is provided in the excerpt.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.