Adhyaya 15: Dietary Rules, Purification (Śauca), and the Duties of the Householder and Forest-Dweller

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे चतुर्दशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः यच्च जर्ज्यं महाबाहो सदाधर्मस्थितैर्नरैः यद्भोज्यं च समुद्दिष्टं कथयिष्यामहे वयम्

Sa ganito nagwakas ang ika-labing-apat na kabanata sa Śrī Vāmana Purāṇa. Sinabi ng mga rishi: “O makapangyarihang may bisig, ipaliliwanag namin ang dapat iwasan ng mga taong laging nakatatag sa dharma, at gayundin ang ipinahayag na nararapat kainin.”

Verse 2

भोज्यमन्नं पर्युषितं स्नेहाक्तां चिरसंभृतम् अस्नेहा व्रीहयः श्लक्ष्णा विकाराः पयसस्तथा

Pagkaing napanis o napanahon, at pagkaing pinahiran ng taba at matagal na inimbak; mga butil ng bigas na pino at walang langis (payak), at gayundin ang mga paghahandang mula sa gatas—ang mga ito ay binanggit kaugnay ng mga pagkaing nararapat kainin.

Verse 3

शशकः शल्यको गोधा श्वाविधो मत्स्यकच्छपौ तद्वद् द्विदलकादीनि भोज्यानि मनुरब्रवीत्

Kuneho, porcupine, bayawak (iguana), hedgehog, isda at pagong—gayundin ang mga munggo at mga katulad nito—ipinahayag ni Manu na mga pagkaing maaaring kainin.

Verse 4

मणिरत्नप्रवालानां तद्वन्मुक्ताफलस्य च शैलदारुमयानां च तृणमूलौषधान्यपि

Tungkol sa mga hiyas, batong mahalaga at korales—gayundin sa mga perlas; at sa mga bagay na yari sa bato at kahoy; pati na rin sa damo, mga ugat, at mga halamang-gamot (kabilang ang mga ito sa pagtalakay).

Verse 5

शूर्पधान्याजिनानां च संहतानां च वाससाम् वल्कलानामशेषाणामम्बुना शुद्धिरिष्यते

Para sa mga bilao/pang-giik, mga butil, balat ng hayop, at mga kasuotang hinabi o tinahi; at para sa lahat ng kasuotang yari sa balat ng punò—ang paglilinis sa pamamagitan ng tubig ang itinakda.

Verse 6

सस्नेहानामथोष्णेन तिलकल्केन वारिणा कार्पासिकानां वस्त्राणां सुद्धिः स्यात्सह भस्मना

Para sa telang may mantsa ng langis o grasa, ang paglilinis ay ginagawa sa maligamgam na tubig na hinaluan ng dinikdik na linga; at para sa mga kasuotang bulak, ang paglinis ay natatamo rin sa paggamit ng abo.

Verse 7

नागदन्तास्थिशृङ्गाणां तक्षणाच्छुद्धिरिष्यते पुनः पाकेन भाण्डानां मृन्मयानां च मेध्यता

Para sa garing, buto, at sungay, ang paglilinis ay kinikilalang nagmumula sa pagkayod o pagkaskas. At para sa mga sisidlang luwad, ang pagiging marapat (gamitin) ay naibabalik muli sa pamamagitan ng muling pagpapaputok o pag-iinit.

Verse 8

शुचि भैक्षं कारुहस्तः पण्यं योषिन्मुखं तथा रथ्यागतमविज्ञातं दासवर्गेण यत्कृतम्

Ang pagkaing limos (bhikṣā) ay itinuturing na dalisay; ang paninda na nahawakan ng kamay ng isang artesano (dapat pag-ingatan sa usapin ng kadalisayan); gayundin ang pagdikit sa bibig ng babae; ang di-kilalang bagay na nakuha sa lansangan; at yaong ginawa ng uri ng mga alipin o tagapaglingkod—(mga kategoryang tinatalakay sa paghatol ng kadalisayan at pagtanggap).

Verse 9

वाक्प्रशस्तं चिरातीतमनेकान्तरितं लघु चेष्टितं बालवृद्धानां बालस्य च मुखं शुचि

Ang pananalitang kapuri-puri ay yaong hindi mahaba, hindi nakababad sa malayong nakaraan, hindi paligoy-ligoy na puno ng pagsingit, at magaan—ibig sabihin ay maigsi at malinaw. Ang likás na kilos ng mga bata at matatanda ay itinuturing na dalisay; at ang bibig ng isang bata ay dalisay rin.

Verse 10

कर्मान्ताङ्गारशालासु स्तनन्धयसुताः स्त्रियः वाग्विप्रुषो द्विजेन्द्राणां संतप्ताश्चाम्बुबिन्दवः

Sa mga pook ng paggawa at sa mga silid ng uling/apoy (gaya ng kusina o pugon), ang mga babaeng may sanggol na sumususo ay itinuturing na katanggap-tanggap at dalisay. Ang mga patak mula sa pananalita (laway) ng mga dakilang Brāhmaṇa, at ang mga patak ng tubig na nainitan, ay itinuturing ding nakalilinis ayon sa kalagayan.

Verse 11

भूमिर्विशुध्यते खातदाहमार्जनगोक्रमैः लेपादुल्लेखनात् सेकाद् वेश्म संमार्जनार्जनात्

Ang lupa ay nagiging dalisay sa pamamagitan ng paghuhukay, pagsusunog, pagpupunas/paglilinis, at sa pagdaan ng mga baka (pagyapak). Ang tahanan ay nagiging dalisay sa pamamagitan ng pagpapalitada o pagpapahid, pagkayod, pagwiwisik ng tubig, at pagwawalis at paglilinis.

Verse 12

केशकीटावपन्ने ऽन्ने गोघ्राते मक्षिकान्विते मृदम्बुभस्मक्षाराणि प्रक्षेप्तव्यानि शुद्धये

Kapag ang pagkain ay nadungisan ng buhok o insekto, naamoy ng baka, o pinamugaran ng mga langaw, dapat ihalo ang lupa/luwad, tubig, abo, at alkali upang ito’y luminis at maging dalisay.

Verse 13

औदुम्बराणां चाम्लेन क्षारेण त्रपुसीसयोः भस्माम्बिभिश्च कांस्यानां शुद्धिः प्लावोद्रवस्य च

Ang mga bagay na yari sa kahoy na udumbara ay nililinis sa pamamagitan ng maasim na sangkap; ang lata at tingga ay nililinis sa pamamagitan ng alkali; ang mga sisidlang bronse ay nililinis sa pamamagitan ng abo at tubig; at gayon din ang itinakdang paglilinis para sa mga bagay na nahugasan/nababad at sa mga bagay na umagos o natapon.

Verse 14

अमेध्याक्तस्य मृत्तोयैर्गन्धापहरणेन च अन्येषामपि द्रव्याणां शुद्धिर्गन्धापहारतः

Para sa bagay na napahiran ng maruming sangkap, ang paglilinis ay sa pamamagitan ng lupa at tubig at sa pag-aalis ng amoy; at para rin sa iba pang mga bagay, ang kadalisayan ay nakakamit sa pag-alis ng masamang baho.

Verse 15

मातुः प्रस्रवणे वत्सः शकुनिः फलपातने गर्दभो भारवाहित्वे श्वा मृगग्रहणे शुचिः

Ang guya ay dalisay kaugnay ng pagdaloy ng gatas ng ina; ang ibon ay dalisay sa pagpapabagsak ng mga bunga; ang asno ay dalisay sa pagdadala ng pasanin; at ang aso ay dalisay sa paghuli ng mailap na hayop.

Verse 16

रथ्याकर्दमतोयानि नावः पथि तृणानि च मारुतेनैव सुद्ध्यन्ति पक्वेष्टकचितानि च

Ang putik sa lansangan at tubig na naipon, ang mga bangka, at ang damo sa daan ay nalilinis sa pamamagitan lamang ng hangin; gayundin ang mga estrukturang yari sa lutong ladrilyo.

Verse 17

शृतं द्रोणाढकस्यान्नममेध्याभिप्लुतं भवेत् अग्रमुद्धृत्य संत्याज्यं शेषस्य प्रोक्षणं स्मृतम्

Kung ang nilutong pagkain (kahit kasingdami ng isang droṇa o isang āḍhaka) ay nadungisan dahil sa pagdikit sa maruming bagay, ang ibabaw na bahagi ay dapat hanguin at itapon; para sa natitira, itinakda ang pagwiwisik ng tubig.

Verse 18

उपवासं त्रिरात्रं वा दूषितान्नस्य भोजने अज्ञाते ज्ञातपूर्वे च नैव शुद्धिर्विधीयते

Kung nakakain ng pagkaing nadungisan, dapat mag-ayuno (upavāsa) sa loob ng tatlong gabi. Ngunit kung ang pagdungis ay hindi nalaman noon at nalaman lamang pagkaraan, walang itinakdang ritwal ng paglilinis.

Verse 19

उदक्याश्वाननग्नांश्च सूतिकान्त्यावसायिनः स्पृष्ट्वा स्नायीत शौचार्थं तथैव मृतहारिणः

Kapag nahipo ang babaeng may regla, kabayo, aso, taong hubad, babaeng nanganganak, o isang itinakwil na pangkat, nararapat maligo para sa kadalisayan; gayundin matapos mahawakan ang nagdadala ng bangkay.

Verse 20

सस्नेहमस्थि संस्पृस्य सवासाः स्नानमाचरेत् आचम्यैव तु निःस्नेहं गामालभ्यार्कमीक्ष्य च

Kapag nahipo ang butong may sebo o taba (may laman/laman-taba), dapat maligo nang nakasuot ng damit. Pagkaraan, matapos gawin ang ācāmana (ritwal na pagsipsip ng tubig), kapag wala na ang sebo, hipuin ang baka at tumingin sa araw.

Verse 21

न लङ्घयेत्पुरीषासृक्ष्ठीवनोद्वर्त्तनानि च गृहादुच्छिष्टविण्मूत्रे पादाम्भांसि क्षिपेद् बहिः

Huwag lumampas o tumapak sa dumi, dugo, laway, o pulbos/pamahid na ginagamit sa pagkuskos ng katawan. Mula sa loob ng bahay, itapon sa labas ang mga tira, dumi at ihi, at ang tubig na pinaghugasan ng paa.

Verse 22

पञ्चपिण्डाननुद्धत्य न स्नायात् परवारिणि स्नायीत देवखातेषु सरोहदसरित्सु च

Kung hindi pa naaalis ang limang bukol (ng karumihan), huwag maligo sa tubig ng iba. Dapat maligo sa mga imbakan/pondong hinukay para sa mga diyos, at sa mga lawa at ilog.

Verse 23

नोद्यानादौ विकालेषु प्राज्ञस्तिष्ठेत् कदाचन नालपेद् जनविद्विष्टं वीरहीनां तथा स्त्रियम्

Ang marunong ay hindi dapat manatili sa mga hardin at kahalintulad na lugar sa mga oras na di nararapat. Ni hindi rin dapat makipag-usap sa taong kinapopootan ng bayan, o sa babaeng walang tagapangalaga (walang lalaking tagapagtanggol).

Verse 24

देवतापितृसच्छास्त्रयज्ञवेदादिनिन्दकैः कृत्वा तु स्पर्शमालापं शुद्ध्यतेर्ऽकावलोकनात्

Kung ang isang tao ay nakipag-ugnayang pisikal o nakipag-usap sa mga nanlalait sa mga diyos, sa mga ninuno, sa tunay na śāstra, sa mga handog-yajña, sa mga Veda at iba pa, siya’y nalilinis sa pagtanaw sa Araw.

Verse 25

अभोज्याः सूतिकाषण्ढमार्जाराखुश्वकुक्कुटाः पतितापविद्धनग्नाश्चाण्डालाद्यधमाश्च ये

Ang mga hindi dapat tanggapin ng pagkain mula sa kanila (abhojya) ay: babaeng nasa panahon matapos manganak, ang ṣaṇḍha (di-angkop/di-mabisa sa dharma), at gayundin ang pusa, daga, aso, at tandang; gayon din ang mga nalugmok, mga itinakwil o nadungisan, mga hubad, at ang mabababang tao na nagsisimula sa caṇḍāla.

Verse 26

सुकेशिरुवाच भवद्भिः कीर्तिताभोज्या य एते सूतिकादयः अमीषां श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतो लक्षणानि हि

Sinabi ni Sukeśin: “Nabanggit ninyo ang mga tinatawag na ‘abhojya’, gaya ng babaeng bagong panganak at iba pa. Nais kong marinig nang tapat ang kanilang mga katangiang naglalarawan.”

Verse 27

ऋषय ऊचुः ब्राह्मणी ब्राह्मणस्यैव यावरोधत्वमागता तावुभौ सूतिकेत्युक्तौ तयोरन्नं विगर्हितम्

Sinabi ng mga rishi: “Ang isang babaeng Brāhmaṇa, na kasama ng isang Brāhmaṇa ay pumasok sa kalagayan ng pag-iingat/di-kadalisayan na kaugnay ng panganganak, silang dalawa ay tinatawag na ‘sūtikā’; at ang kanilang pagkain ay itinuturing na dapat iwasan.”

Verse 28

न जुहोत्युचिते काले न स्नाति न ददाति च पितृदेवार्चनाद्धीनः स षण्ढः परिगीयते

Hindi siya naghahandog ng oblation sa tamang oras; hindi naliligo; hindi nagbibigay ng kawanggawa. Dahil salat sa pagsamba sa mga ninuno at sa mga diyos, siya’y tinatawag na ‘ṣaṇḍha’ (tawag na mapanlait sa di-angkop sa dharma).

Verse 29

दम्भार्थं जपते यश्च तप्यते यजते तथा न परत्रार्थमुद्यक्तो स मार्जारः प्रकीर्तितिः

Ang sinumang bumibigkas ng japa (mga mantra), nagsasagawa ng tapas (pagpapakasakit/ascetismo), at nag-aalay ng yajña para lamang sa pagpapakitang-tao, at hindi nakatuon sa tunay na layunin ng kabilang-buhay, ay ipinahahayag na isang “mārjāra” (pusa)—talinghaga ng palihim na pagkukunwari.

Verse 30

विभवे सति नैवात्ति न ददाति जुहोति च तमाहुराखुं तस्यान्नं भुक्त्वा कृच्छ्रेण सुद्ध्यति

Kahit may kakayahan, hindi siya kumakain ayon sa dharma, hindi nagbibigay ng dāna, at hindi naghahandog ng oblation (homa) sa yajña. Tinatawag ng mga pantas ang gayong tao na “daga”; ang kumain ng kanyang pagkain ay nalilinis lamang nang may matinding hirap (sa pamamagitan ng mabigat na pagsisisi).

Verse 31

यः परेषां हि मर्माणि निकृन्तन्निव भाषते नित्यं परगुणद्वेषी स श्वान इति कथ्यते

Ang nagsasalita na tila pumuputol sa maseselang bahagi (marman) ng kapwa, at laging napopoot sa mabubuting katangian ng iba, ay tinatawag na “aso”.

Verse 32

सभागतानां यः सभ्यः पक्षपातं समाश्रयेत् तमाहुः कुक्कुटं देवास्तस्याप्यन्नं विगर्हितम्

Ang kasapi ng kapulungan na, sa gitna ng mga nagtitipon, kumakapit sa pagkiling at pakikipanig, ay tinatawag ng mga deva na “tandang”; maging ang kanyang pagkain ay sinisisi at itinuturing na kapintasan.

Verse 33

स्वघर्मं यः सुत्सृज्य परधर्मं समाश्रयेत् अनापदि स विद्वद्भिः पतितः परिकीर्त्यते

Ang sinumang tumatalikod sa sariling tungkulin (svadharma) at kumakapit sa tungkulin ng iba (paradharma) nang walang kagipitan, ay ipinahahayag ng mga pantas na “patita” (nalugmok o nahulog).

Verse 34

देवत्यागी पितृत्यागी गुरुभक्त्यरतस्तथा गोब्राह्मणस्त्रीवधकृदपविद्धः स कीर्त्यते

Ang sinumang tumatalikod sa mga diyos, tumatalikod sa mga ninuno, at gayundin ang taong nakatuon sa maling “guru-bhakti” (nalihis na katapatan sa guro), at ang pumapatay ng baka, brāhmaṇa, o babae—ang gayong tao ay tinatawag na “apaviddha,” isang itinakwil/itinuring na palaboy sa lipunan.

Verse 35

येषां कुले न वेदो ऽस्ति न सास्त्रं नैव च व्रतम् ते नग्नाः कीर्तिताः सद्भिस् तेषामन्नं विगर्हितम्

Yaong sa angkan ay walang Veda, walang śāstra, at wala ring pagsasagawa ng mga panata (vrata)—tinatawag sila ng mga banal na “nagna” (hubad, di-nalinang); ang kanilang pagkain ay pinupulaan at hindi dapat tanggapin.

Verse 36

आशार्तानामदाता च दातुश्च प्रतिषेधकः शरणागतं यस्त्यजति स चाण्डालो ऽधमो नरः

Ang hindi nagbibigay sa mga pinahihirapan ng pangangailangan, at ang pumipigil sa iba na magbigay, at ang tumatalikod sa taong humingi ng kanlungan—ang gayong tao ay tinatawag na “caṇḍāla,” ang pinakamababa sa mga tao.

Verse 37

यो बान्धवैः परित्यक्तः साधुभिर्ब्राह्मणैरपि कुण्डाशी यश्च तस्यान्नं भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत्

Ang taong itinakwil ng mga kamag-anak, at maging ng mga sādhus at mga brāhmaṇa—at ang tinatawag na “kuṇḍāśī”; kapag nakain ang pagkain ng gayong tao, nararapat isagawa ang Cāndrāyaṇa bilang pag-aayuno at pagtubos-sala.

Verse 38

यो नित्यकर्मणो हानिं कुर्यान्नैमित्तिकस्य च भुक्त्वान्नं तस्य शुद्ध्येत त्रिरात्रोपोषितो नरः

Kung may taong nagdudulot ng pagkaligta sa mga araw-araw na ritwal (nitya-karma) at pati sa mga ritwal na pang-okasyon (naimittika), kung nakain ang kanyang pagkain, ang tao ay luminis sa pamamagitan ng pag-aayuno sa loob ng tatlong gabi.

Verse 39

गणकस्य निषादस्य गणिकाभिषजोस्तथा कदर्यस्यापि शुद्ध्येत त्रिरात्रोपोषितो नरः

Ang isang lalaki ay muling nagiging dalisay (muling karapat-dapat sa mga ritong nakabatay sa kadalisayan) sa pamamagitan ng pag-aayuno nang tatlong gabi—kahit siya’y sugarol, Niṣāda, kurtisana, manggagamot, o maging kuripot.

Verse 40

नित्यस्य कर्मणो हानिः केवलं मृतजन्मसु न तु नैमित्तिकोच्छेदः कर्त्तव्यो हि कथञ्चन

Sa karumihang dulot ng kamatayan o kapanganakan, tanging ang mga araw-araw na sapilitang ritwal (nitya-karman) ang pansamantalang itinitigil; ngunit ang mga ritwal na ayon sa pagkakataon o kondisyon (naimittika) ay hindi dapat putulin sa anumang paraan.

Verse 41

जाते पुत्रे पितुः स्नानं सचैलस्य विधीयते मृते च सर्वबन्धूनामित्याह भगवान् भृगुः

Kapag isinilang ang isang anak na lalaki, itinatakda na ang ama ay maligo nang suot ang kasuotan (sacaila-snāna); at kapag may kamatayan, ang lahat ng kamag-anak ay dapat maligo—gaya ng sinabi ng kagalang-galang na Bhṛgu.

Verse 42

प्रेताय सलिलं देयं बहिर्दग्ध्वा तु गोत्रजैः प्रमे ऽह्नि चतुर्थे वा सप्तमे वास्थिसंचयम्

Dapat ihandog ang tubig (salila) para sa yumao (preta). Pagkatapos sunugin ang bangkay sa labas ng pamayanan, ang mga kamag-anak na kapareho ng gotra ay dapat tipunin ang mga buto sa kinabukasan, o sa ikaapat na araw, o sa ikapitong araw.

Verse 43

ऊर्द्ध्वं संचयनात्तेषामङ्गस्पर्शो विधीयते सोदकैस्तु क्रिया कार्या संशुद्धैस्तु सपिण्डजैः

Pagkaraan ng pagtitipon ng mga buto, pinahihintulutan na ang pagdikit ng katawan sa kanila (mga kalahok). Gayunman, ang mga ritwal ay dapat isagawa na may kasamang tubig na pampadalisay, at ng mga kamag-anak na sapinda na nalinis na.

Verse 44

विषोद्बन्धनशस्त्राम्बुवह्निपातमृतेषु च बाले प्रव्राजि संन्यासे देशान्तरमृते तथा

At (may natatanging tuntunin) sa mga namamatay dahil sa lason, pagbigti/pagsakal, sandata, tubig (pagkalunod), apoy, o pagkahulog; gayundin sa kaso ng isang bata, ng isang nagtalikod sa daigdig na renunciante (pravrājaka/saṃnyāsin), at ng namatay sa ibang lupain.

Verse 45

सद्यः शौचं भवेद्वीर तच्चाप्युक्तं चतुर्विधम् गर्भस्रावे तदेवोक्तं पूर्णकालेन चेतरे

O bayani, itinatakda ang agarang paglilinis (sadyaḥ-śauca); at ito’y inilarawan na may apat na uri. Sa kaso ng pagkalaglag (garbha-srāva), ang gayunding tuntunin ang sinabi; sa iba pang mga kaso, ang paglilinis ay ayon sa ganap na itinakdang panahon.

Verse 46

ब्रह्मणानामहोरात्रं क्षत्रियाणां दिनत्रयम षड्रात्रं चैव वैश्यानां शूद्राणां द्वादशाह्निकम्

Para sa mga Brāhmaṇa, ang panahon ay isang araw at isang gabi; para sa mga Kṣatriya, tatlong araw; para sa mga Vaiśya, anim na gabi; at para sa mga Śūdra, labindalawang araw na panahon.

Verse 47

दशद्वादशमासार्द्धमाससंख्यैर्दिंश्च तैः स्वाः स्वाः कर्मक्रियाः कुर्युः सर्वे वर्णा यथाक्रामम्

Ayon sa mga bilang na iyon—sampu at labindalawang buwan, mga kalahating-buwan, at mga araw—dapat isagawa ng bawat pangkat ang kani-kanilang mga gawaing ritwal ayon sa tuntunin; at ang lahat ng varṇa ay dapat gawin ito sa nararapat na pagkakasunod-sunod.

Verse 48

प्रेतमुद्दिस्य कर्त्तव्यमेकोद्दिष्टं विधानतः सपिण्डीकरणं कार्यं प्रेते आवत्सरान्नरैः

Sa paggunita sa yumao bilang preta, dapat isagawa ang ekoddiṣṭa śrāddha ayon sa itinakdang paraan. At ang ritong sapiṇḍīkaraṇa ay dapat ding ganapin para sa preta ng mga lalaki hanggang sa makumpleto ang isang taon.

Verse 49

ततः पितृत्वमापन्ने दर्शपूर्णादिभिः सुभैः प्रीणनं तस्य कर्त्तव्यं यथा श्रुतिनिदर्शनात्

Pagkaraan nito, kapag siya ay nakamit na ang kalagayang pitṛ (ninunong espiritu), nararapat siyang bigyang-kasiyahan at pagpupugay sa pamamagitan ng mga mapalad na pagsasagawa gaya ng mga ritwal sa bagong-buwan at kabilugan ng buwan, ayon sa ipinahihiwatig ng Śruti (Veda).

Verse 50

पितुरर्थं समुद्दिश्य भूमिदानादिकं स्वयम् कुर्याद्येनास्य सुप्रीताः पितरो यान्ति राक्षस

Iniaalay para sa kapakanan ng ama, dapat mismong gawin ng tao ang mga kaloob gaya ng pag-aalay ng lupa at iba pa; sa pamamagitan nito, ang kanyang mga ninuno ay lubos na nalulugod, O Rākṣasa.

Verse 51

यद् यदिष्टतमं किञ्चिद् यच्चास्य दयितं गृहे तत्तद् गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता

Anuman ang pinakanais ng isang tao, at anuman ang pinakamamahal niya sa kanyang tahanan—ang naghahangad ng di-nasisirang gantimpala (akṣaya) ay dapat magbigay ng mismong iyon sa taong karapat-dapat.

Verse 52

अध्येतव्या त्रयी नित्यं भाव्यं च विदुषा सदा धर्मतो धनमाहार्यं यष्टव्यं चापि शक्तितः

Ang tatlong Veda (trayi) ay dapat pag-aralan araw-araw, at ang marunong ay dapat laging magsanay ng pagninilay. Ang yaman ay dapat tipunin ayon sa dharma, at ang yajña (hain) ay dapat isagawa ayon sa kakayahan.

Verse 53

यच्चापि कुर्वतो नात्मा जुगुप्सामेति राक्षस तत् कर्त्तव्यमशङ्केन यन्न गोप्यं महाजने

O Rākṣasa, anumang bagay na kapag ginawa ay hindi nagdudulot sa sariling loob ng pagkasuklam o pagsisi—iyon ang dapat gawin nang walang pag-aalinlangan: yaong hindi kailangang itago sa madla.

Verse 54

एवमाचरतो लोके पुरुषस्य गृहे सतः धर्मार्थकामसंप्राप्तिः परत्रेह च शोभनम्

Para sa lalaking naninirahan sa sariling tahanan at namumuhay nang ganito sa daigdig, nakakamit ang dharma, artha, at kāma; at may kagalingan at dangal kapwa sa buhay na ito at sa kabilang-buhay.

Verse 55

एष दूद्देशतः प्रोक्तो गृस्थाश्रम उत्तमः वानप्रस्थाश्रमं धर्मं प्रवक्ष्यामो ऽवधार्यताम्

Sa gayon, sa maikling sabi, naipaliwanag na ang dakilang disiplina ng yugto ng gṛhastha (maybahay). Ngayon ay ituturo namin ang dharma ng yugto ng vānaprastha—pakinggan at pagtuunan nang mabuti.

Verse 56

अपत्यसंततिं दृष्ट्वा प्राज्ञो देहस्य चानतिम् वानप्रस्थाश्रमं धर्मं प्रवक्ष्यामो ऽवधार्यताम्

Pagkakita sa pagpapatuloy ng lahi sa pamamagitan ng mga anak, at sa paghina rin ng katawan, ang marunong ay (humaharap sa susunod na yugto). Ipaliwanag namin ang dharma ng vānaprastha āśrama—pakinggan nang buong pag-iingat.

Verse 57

तत्रारण्योपभोगैश्च तपोभिश्चात्मकर्षणम् भूमौ शय्या ब्रह्मचर्यं पितृदेवातिथिक्रिया

Doon sa gubat, sa pamumuhay sa mga bunga at kaloob ng gubat at sa pamamagitan ng mga pag-aayuno at pagninilay (tapas), dapat isagawa ang pagpipigil sa sarili. Dapat matulog sa lupa, panatilihin ang brahmacarya (pagiging malinis at pagpipigil), at gampanan ang nararapat na mga ritwal para sa mga ninuno, sa mga diyos, at sa mga panauhin.

Verse 58

होमस्त्रिषवणं स्नानं जटावल्कलधारणम् वन्यस्नेहनिषेवित्वं वानप्रस्थविधिस्त्वयम्

Ang pag-aalay ng homa, ang pagligo sa tatlong sandali ng pagsasanib ng araw, ang pagsusuot ng jaṭā (buhok na buhol-buhol) at kasuotang balat ng punò, at ang paggamit lamang ng mga taba na mula sa gubat—ito ang itinakdang tuntunin ng vānaprastha.

Verse 59

सर्वसङ्गपरित्यागो ब्रह्मचर्यममानिता जितेन्द्रियत्वमावासे नैकस्मिन् वसतिश्चिरम्

Ang pagtalikod sa lahat ng pagkakapit, ang pag-iingat ng brahmacarya (banal na pagpipigil/selibasiya), ang kababaang-loob (hindi pagnanasa sa parangal), at ang pagsupil sa mga pandama; at sa paninirahan, ang hindi pananatiling matagal sa iisang lugar—ito ang mga tanda ng disiplina ng naninirahan sa gubat.

Verse 60

अननारम्भस्तथाहारो भैक्षान्नं नातिकोपिता आत्मज्ञानावबोधेच्छा तथा चात्मावबोधनम्

Ang hindi pagsisimula ng mga bagong gawain; ang payak na pagtaguyod ng buhay sa pagkaing limos (bhikṣā); ang hindi pagpadala sa labis na galit; ang pagnanais na magising sa kaalaman tungkol sa Sarili (Ātman), at ang pagsasakatuparan ng Sarili—ito ang mga tanda at tungkuling binanggit dito.

Verse 61

चतुर्थे त्वाश्रमे धर्मा अस्माभिस्ते प्रकीर्तिताः वर्णधर्माणि चान्यानि निशामय निशाचर

Kaya nito, ipinahayag namin sa iyo ang mga tungkuling dharma ng ikaapat na āśrama. Ngayon ay makinig ka, O gumagala sa gabi, sa iba pang mga tungkuling nauukol sa mga varṇa (mga kaayusang panlipunan).

Verse 62

गार्हस्थ्यं ब्रह्मचर्यं च वानप्रस्थं त्रयाश्रमाः क्षत्रियस्यापि कथिता ये चाचारा द्विजस्य हि

Ang buhay-grihastha (gārhasthya), ang buhay-mag-aaral na brahmacarya, at ang buhay-linang-gubat na vānaprastha—ang tatlong āśrama na ito ay itinakda rin para sa kṣatriya; at ito nga ang wastong mga pagtalima ng isang dvija (dalawang-ulit-na-isinilang).

Verse 63

वैखानसत्वं गार्हस्थ्यमाश्रमद्वितयं विशः गार्हस्थ्ययमुत्तमं त्वेकं शूद्रस्य क्षणदाचर

Para sa vaiśya, may dalawang āśrama—ang buhay na vaikhānasa at ang kalagayang grihastha. Ngunit para sa śūdra ay iisa lamang, ang dakilang kalagayang grihastha, O Kṣaṇadācara.

Verse 64

स्वानि वर्णाश्रमोक्तानि धर्माणीह न हापयेत् यो हापयति तस्यासौ परिकुप्यति भास्करः

Dito, hindi dapat talikuran ang mga tungkuling itinakda ayon sa sariling varṇa at āśrama. Ang sinumang tumalikod sa mga ito—sa kanya nagagalit nang labis ang Araw (Bhāskara).

Verse 65

कुपितः कुलनाशाय ईश्वरो रोगवृद्धये भानुर्वै यतते तस्य नरस्य क्षणदाचर

Kapag nagalit, ang makapangyarihang Araw (Bhānu) ay nagsisikap na wasakin ang angkan ng taong iyon at palalain ang kanyang mga karamdaman, O Kṣaṇadācara.

Verse 66

तस्मात् स्वरधर्मं न हि संत्यजेत न हापयेच्चापि हि नात्मवंशम् यः संत्यजेच्चापि निजं हि धर्मं तस्मै प्रकुप्येत दिवाकरस्तु

Kaya nga, hindi dapat talikuran ang sariling tungkulin (svadharma), ni dapat magdulot ng kapahamakan sa sariling angkan. Sinumang tumalikod sa nararapat na dharma—sa kanya magagalit ang Araw (Divākara).

Verse 67

पुलस्त्य उवाच इत्येवमुक्तो मुनिभिः सुकेशी प्रणम्य तान् ब्रह्मनिधीन् महर्षीन् जगाम चोत्पत्य पुरं स्वकीयं मुहुर्मुहुर्धर्ममवेक्षमाणः

Sinabi ni Pulastya: Nang maturuan nang gayon ng mga muni, si Sukeśī ay yumukod at nagbigay-galang sa mga dakilang ṛṣi—mga tagapag-ingat ng banal na kaalaman—at saka tumindig at nagtungo sa sarili niyang lungsod, paulit-ulit na pinagninilayan ang dharma.