Mudgala

Verse 1.1

ॐ पुरुषसूक्तार्थनिर्णयं व्याख्यास्यामः। पुरुषसंहितायां पुरुषसूक्तार्थः संग्रहेण प्रोच्यते। सहस्रशीर्षेत्यत्र सशब्दोऽनन्तवाचकः। अनन्तयोजनं प्राह दशाङ्गुलवचस्तथा॥

Om. Ipahahayag namin ang tiyak na kahulugan ng Puruṣa-sūkta. Sa Puruṣa-saṁhitā, ang diwa ng Puruṣa-sūkta ay sinasabi nang buod. Sa pariralang “sahasraśīrṣā” (libong-ulo), ang salitang “sahasra” ay tumutukoy sa walang-hanggan. Ipinahahayag din (ang lawak Niya) bilang “walang-katapusang yojana”; at gayundin, ang pahayag na “sampung aṅgula” ay dapat unawain sa kaparehong diwa.

Verse 1.2

तस्य प्रथमया विष्णोर्देशतो व्याप्तिरीरिता। द्वितीयया चास्य विष्णोः कालतो व्याप्तिरुच्यते॥

Sa unang bahagi, ipinahahayag ang paglaganap ni Viṣṇu ayon sa kalawakan; at sa ikalawang bahagi, sinasabi ang paglaganap ng Viṣṇu ring ito ayon sa panahon.

Verse 1.3

विष्णोर्मोक्षप्रदत्वं च कथितं तु तृतीयया । एतावानिति मन्त्रेण वैभवं कथितं हरेः ॥

Tunay na sa ikatlong (mantra) ay ipinahayag na si Viṣṇu ang nagkakaloob ng mokṣa, ang paglaya; at sa mantrang nagsisimula sa “etāvān” ay inihayag ang maringal na kaluwalhatian (vaibhava) ni Hari.

Verse 1.4

एतेनैव च मन्त्रेण चतुर्व्यूहो विभाषितः । त्रिपादित्यनया प्रोक्तमनिरुद्धस्य वैभवम् ॥

At sa mismong mantrang ito ay ipinaliwanag ang apat na Vyūha; at sa (mantra) na nagsisimula sa “tripād” ay ipinahayag ang maringal na kadakilaan (vaibhava) ni Aniruddha.

Verse 1.5

तस्माद्विराडित्यनया पादनारायणाद्धरेः । प्रकृतेः पुरुषस्यापि समुत्पत्तिः प्रदर्शिता ॥

Kaya nga, sa (mantra) na nagsisimula sa “virāṭ” ay ipinakita na mula kay Pāda-Nārāyaṇa—si Hari—ay sumisibol ang prakṛti (kalikasan) at gayundin ang puruṣa (diwang-sarili).

Verse 1.6

यत्पुरुषेणेत्यनया सृष्टियज्ञः समीरितः । सप्तास्यासन्परिधयः समिधश्च समीरिताः ॥

Sa pormulang (Ṛgveda) na nagsisimula sa “yat puruṣeṇa…”, ipinahahayag ang yajña ng paglikha; at sa pamamagitan nito rin ay binabanggit ang pitong paridhi (mga patpat na pumapalibot) at ang mga samidh (panggatong na handog).

Verse 1.7

तं यज्ञमिति मन्त्रेण सृष्टियज्ञः समीरितः । अनेनैव च मन्त्रेण मोक्षश्च समुदीरितः ॥

Sa mantrang may mga salitang “taṃ yajñam…”, ipinahahayag ang yajña ng paglikha; at sa mismong mantrang ito rin ay ipinoproklama ang mokṣa, ang paglaya.

Verse 1.8

तस्मादिति च मन्त्रेण जगत्सृष्टिः समीरिता । वेदाहमिति मन्त्राभ्यां वैभवं कथितं हरेः ॥

At sa mantrang nagsisimula sa “tasmād…”, ipinahahayag ang paglikha ng sanlibutan; sa dalawang mantra (nagsisimula sa) “veda” at “aham”, isinasalaysay ang dakilang karilagan (vaibhava) ni Hari.

Verse 1.9

यज्ञेनेत्युपसंहारः सृष्टेर्मोक्षस्य चेरितः । य एवमेतज्जानाति स हि मुक्तो भवेदिति ॥

Sa mga salitang “sa pamamagitan ng yajña (handog na banal) …” ipinahayag ang wakas—tungkol sa paglikha at gayundin sa paglaya. Ang nakaaalam nito nang ganito, tunay na napapalaya—gayon ang turo.

Verse 2.1

अथ तथा मुद्गलोपनिषदि पुरुषसूक्तस्य वैभवं विस्तरेण प्रतिपादितम् । वासुदेव इन्द्राय भगवज्ज्ञानमुपदिश्य पुनरपि सूक्ष्मश्रवणाय प्रणतायेन्द्राय परमरहस्यभूतं पुरुषसूक्ताभ्यां खण्डद्वयाभ्यामुपादिशत् । द्वौ ख...

Ngayon, sa Mudgala Upaniṣad, ang kadakilaan ng Puruṣa-sūkta ay ipinaliliwanag nang masinsinan. Si Vāsudeva, matapos turuan si Indra ng kaalaman tungkol sa Panginoon, ay muling nagturo sa nakayukong Indra—na nagnanais makarinig ng maselan na aral—ng pinakadakilang lihim sa pamamagitan ng Puruṣa-sūkta sa dalawang khaṇḍa. Dalawang khaṇḍa ang sinasabi. Ang Puruṣa na napalaya, tinalikdan ang katotohanang lubhang mahirap maunawaan ng mga nilalang na umiikot sa saṃsāra—lampas sa saklaw ng pagkaalam sa pangalan at anyo—at nag-anyong may mapalad na mga sangkap na tila may sanlibong bahagi, na nagbibigay ng paglaya sa pagtanaw pa lamang, upang alisin ang mga diyos at iba pa sa pagdurusang nagpapahirap. Sa anyong iyon, nilaganap Niya ang mga daigdig mula sa lupa at nilampasan ang mga ito sa di-mabilang na yojana. Ang Puruṣa, si Nārāyaṇa, ay ang nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap; at Siya’y higit sa lahat sa karangalan; kaya walang sinumang higit sa Kanya. Ang Dakilang Puruṣa ay hinati ang Sarili sa apat: ang tatlong bahagi ay nanatili sa pinakamataas na langit; sa ikaapat—si Aniruddha-Nārāyaṇa—nagkaroon ang lahat ng mga daigdig. Ang Pāda-Nārāyaṇa ay lumikha ng Prakṛti upang likhain ang sansinukob. Bagaman ganap ang Kanyang katawan, hindi Siya mismo ang nagsagawa ng gawaing paglikha; si Aniruddha-Nārāyaṇa ang nagturo sa Kanya tungkol sa paglikha: “O Brahmā, pagnilayan mo ang iyong mga pandama bilang mga pari; pagnilayan mo ang matibay at buhol-buhol na katawan na binubuo ng mga kośa bilang handog; pagnilayan mo Ako bilang tumatanggap at kumakain ng handog; pagnilayan mo ang tagsibol bilang ghee; ang tag-init bilang panggatong; ang taglagas bilang katas; at sa gayon, matapos ihandog sa apoy, sa pagdampi ng mga sangkap, ang katawan ay titigas na parang vajra.” Pagkaraan, matapos likhain ang lahat ng may-buhay ayon sa kani-kanilang tungkulin, lilitaw ang mga hayop at iba pa; at susunod ay mabubuo ang daigdig na binubuo ng di-gumagalaw at gumagalaw. Sa pamamagitan nito, ipinahayag din ang paraan ng paglaya sa pamamagitan ng pag-uugnay (yoga) ng indibidwal na ātman at ng Kataas-taasang Ātman—ito ang dapat pag-ugnayin sa pagninilay. Ang nakaaalam ng yajña ng paglikha at ng paraan ng paglaya ay umaabot sa ganap na haba ng buhay.

Verse 3.1

एको देवो बहुधा निविष्ट अजायमानो बहुधा विजायते । तमेतमग्निरित्यध्वर्यव उपासते । यजुरित्येष हीदं सर्वं युनक्ति । सामेति छन्दोगाः । एतस्मिन्हीदं सर्वं प्रतिष्ठितम् । विषमिति सर्पाः । सर्प इति सर्पविदः । ...

Iisa ang Diyos, na nananahan sa maraming paraan; bagaman hindi isinilang, Siya’y isinilang sa maraming anyo. Siya ang sinasamba ng mga paring Adhvaryu bilang “Agni”. Tinatawag Siya nilang “Yajus”, sapagkat Siya ang nag-uugnay at nagbubuklod sa lahat ng ito. Sinasamba Siya ng mga mang-aawit na Chāndoga bilang “Sāman”. Sa Kanya, tunay, nakasalig ang lahat. Itinuturing Siya ng mga ahas bilang “lason”; itinuturing Siya ng mga dalubhasa sa ahas bilang “ahas”. Itinuturing Siya ng mga diyos bilang “ūrj”, lakas-buhay at sigla. Itinuturing Siya ng mga tao bilang “rayi”, yaman at kasaganaan. Itinuturing Siya ng mga asura bilang “māyā”, kapangyarihang mapanlinlang. Itinuturing Siya ng mga ninuno bilang “svadhā”. Tinatawag Siya ng mga nakakakilala sa mga hukbong makalangit na “devajana”. Itinuturing Siya ng mga Gandharva bilang “anyo”; tinatawag Siya ng mga Apsaras bilang “Gandharva”. Kung paano Siya sambahin ng sinuman, gayon din siya nagiging. Kaya ang isang brāhmaṇa ay dapat magnilay: “Ako nga ang Kataas-taasang Brahman, na may anyo ng Purusha.” Nagiging kaanyo niya iyon—ang nakaaalam nang ganito.

Verse 4.1

तद्ब्रह्म तापत्रयातीतं षट्कोशविनिर्मुक्तं षडूर्मिवर्जितं पञ्चकोशातीतं षड्भावविकारशून्यम्—एवमादि सर्वविलक्षणं भवति। तापत्रयं त्वाध्यात्मिकाधिभौतिकाधिदैविकं कर्तृकर्मकार्यज्ञातृज्ञानज्ञेयभोक्तृभोगभोग्यम...

Ang Brahman na yaon ay lampas sa tatluhang pagdurusa; pinalaya sa anim na balabal ng katawan; walang anim na alon ng karanasang makamundo; lampas sa limang kośa; at walang anim na pagbabago ng pag-iral—kaya Siya’y natatangi sa lahat ng iba. Ang tatluhang pagdurusa ay: panloob (ādhyātmika), panlabas/elemental (ādhibhautika), at makadiyos/kosmik (ādhidaivika); at sinasabi rin bilang tatlong triada: tagagawa–gawa–bunga; nakaaalam–kaalaman–nalalaman; at tumatamasa–pagtatamasa–tinatamasa. Balat, laman, dugo, buto, litid at utak-buto ang anim na balabal ng katawan. Pagnanasa, galit, kasakiman, pagkalito, pagmamataas at inggit ang anim na kaaway sa loob. Ang kośa ng pagkain, kośa ng hininga-buhay, kośa ng isip, kośa ng talino, at kośa ng kaligayahang-lubos ang limang kośa. Pagiging mahal, pagsilang, paglago, pagbabago, paghina at pagkapuksa ang anim na kalagayan. Gutom, uhaw, dalamhati, pagkalito, pagtanda at kamatayan ang anim na alon. Ang angkan, lahi, pangkat ng kapanganakan, uri sa lipunan, yugto ng buhay, at anyo ang anim na pagkahibang. Sa yoga na ito, ang indibidwal na jīva ay nagiging Kataas-taasang Puruṣa, at wala nang iba. Ang sinumang araw-araw na nag-aaral ng Upaniṣad na ito ay nalilinis ng apoy, nalilinis ng hangin, nalilinis ng araw; nagiging walang sakit; nagiging masagana; pinagkakalooban ng mga anak, apo, at iba pa; at nagiging marunong. Nalilinis siya mula sa mabibigat na kasalanan: pag-inom ng nakalalasing; paglapit sa ipinagbabawal; pakikipagtalik sa ina; pakikipagtalik sa anak na babae o manugang na babae; pagnanakaw ng ginto; malaking karahasang kaugnay ng dambana/lupang ritwal; pagpapabaya sa paglilingkod sa guro; pag-aalay para sa di-karapat-dapat; pagkain ng ipinagbabawal; pagtanggap ng marahas/di-matuwid na kaloob; at paglapit sa asawa ng iba. Hindi siya ginugulo ng pagnanasa, galit, kasakiman, pagkalito, inggit at iba pa, at napapalaya sa lahat ng kasalanan. Sa buhay na ito mismo siya’y nagiging “Puruṣa”. Kaya ang kahulugan ng Puruṣa-sūkta na ito ay lubhang lihim—lihim na panghari, lihim na makadiyos, higit pang lihim kaysa lihim—at hindi dapat ituro sa hindi pa naisasailalim sa dikṣā; sa di-natututo; sa di-masigasig sa yajña; sa di-deboto ni Viṣṇu; sa di-yogin; sa madaldal; sa mapanakit magsalita; sa hindi nakatupad ng disiplinang isang taon; sa hindi nasisiyahan; at sa hindi nag-aral ng Veda. Ang gurong nakaaalam nito, sa malinis na pook, sa mapalad na tala, matapos pigilin ang hininga at magnilay sa Puruṣa, ay dapat magturo ng kahulugan ng Puruṣa-sūkta sa kanang tainga ng alagad na lumalapit. Huwag itong ulit-ulitin nang marami; nagiging “lipas” (yātayāma). Huwag ipasok sa tainga nang paulit-ulit. Ang gumagawa nito—mag-aaral at guro—ay nagiging “Puruṣa” sa buhay na ito rin: ganito ang Upaniṣad.