Adhyaya 2
Nagsisimula ang adhyāya sa paglalarawan ni Sūta ng isang mahalagang pangyayari sa banal na heograpiya: nang mabunot ang isang liṅga, ang tubig ng Jahnavī (Gaṅgā) ay sumirit mula sa pātāla sa daanang iyon, at pinuri sa diwa ng tīrtha-mahātmya bilang panlahat na tagapaglinis at tagatupad ng mga kahilingan. Ipinahiwatig ni Sūta ang isang salaysay na “kamangha-mangha sa daigdig,” at ipinakilala si Haring Triśaṅku na bumagsak sa kalagayang caṇḍāla ngunit muling nagkamit ng katawang angkop sa isang hari matapos maligo sa pook na iyon. Hiniling ng nagtipong mga ṛṣi ang masusing paliwanag sa sanhi ng pagkabagsak ni Triśaṅku. Pumayag si Sūta na isalaysay ang sinaunang kuwentong nakapaglilinis, at nagbigay ng buod ng lahi at kabutihan ng hari: mula sa Solar dynasty, alagad ni Vasiṣṭha, palagiang nagsasagawa ng malalaking yajña (agnīṣṭoma at iba pa), nagbibigay ng ganap na daksina, malawak ang pagkakawanggawa—lalo na sa mararangal at nangangailangang brāhmaṇa—tapat sa mga panata, tagapagtanggol ng mga humihingi ng kanlungan, at maayos mamahala. Pagkaraan ay lumipat ang salaysay sa usapang panghukuman: hiniling ni Triśaṅku ang isang sakripisyong mag-aangat sa kanya sa svarga kasama ang kasalukuyang katawan. Tumanggi si Vasiṣṭha, sinasabing ang pag-abot sa langit sa pamamagitan ng gayong ritwal ay nagaganap lamang matapos ang ibang katawan, at hinamon siyang magbanggit ng anumang halimbawa ng pag-akyat na may katawan. Nagpumilit si Triśaṅku sa kapangyarihan ng rishi at nagbantang humanap ng ibang tagapaghandog kung tatanggihan. Tumawa si Vasiṣṭha at hinayaang gawin niya ang nais. Itinatampok ng kabanata ang tensiyon sa pagitan ng ambisyong ritwal, hanggahang doktrinal, at ang pagbabagong dulot ng pagligo sa tīrtha ayon sa pananaw ng Purāṇa.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । तस्मिन्नुत्पाटिते लिंगे भूतलाद्द्विजसत्तमाः । पातालाज्जाह्नवीतोयं तेन मार्गेण निःसृतम् । सर्वपापहरं नॄणां सर्वकामप्रदायकम्
Wika ni Sūta: Nang mabunot ang liṅga na iyon mula sa ibabaw ng lupa, O pinakamainam sa mga dvija, ang mga tubig ni Jāhnavī (Gaṅgā) ay umagos mula sa Pātāla sa mismong lagusang iyon—nag-aalis ng lahat ng kasalanan ng mga tao at nagbibigay ng lahat ng minimithi.
Verse 2
तत्र स्वयमभूत्पूर्वं यत्तद्द्विजवरोत्तमाः । शृणुध्वं वदतो मेऽद्य लोकविस्मयकारकम्
O pinakadakila sa mga mararangal na dvija, makinig kayo ngayon habang isinasalaysay ko ang dating naganap doon nang kusa—isang pangyayaring nagpamangha sa daigdig.
Verse 3
त्रिशंकुर्नाम राजेंद्रश्चंडालत्वं समागतः । तत्र स्नातः पुनर्लेभे शरीरं पार्थिवोचितम्
Ang haring nagngangalang Triśaṅku ay nahulog sa kalagayang Caṇḍāla (itinuring na marumi). Ngunit nang maligo siya roon, muli niyang natamo ang katawang angkop sa isang hari.
Verse 4
ऋषयः ऊचुः । चंडालत्वं कथं प्राप्तस्त्रिशंकुर्नृपसत्तमः । एतत्त्वं सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन
Wika ng mga rishi: “Paano nakamit ni Triśaṅku—ang pinakamainam sa mga hari—ang kalagayang Caṇḍāla? Isalaysay mo sa amin ang lahat nang may ganap na detalye, O anak ni Sūta.”
Verse 5
सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशंकुनृपसंभवाम्
Sinabi ni Sūta: “Isasalaysay ko sa inyo ang sinaunang salaysay na ito—nakapagdalisay at karapat-dapat pakinggan—na pumupuksa sa lahat ng kasalanan, at nag-ugat sa kaugnayan kay Haring Triśaṅku.”
Verse 6
सूर्यवंशोद्भवः पूर्वं त्रिशंकुरिति विश्रुतः । आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः
Noong unang panahon, may isinilang sa angkan ng Sūryavaṃśa, tanyag sa pangalang Triśaṅku—isang tigre sa mga hari, taglay ang tapang na kasinglakas ng tigre.
Verse 7
वसिष्ठस्य मुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः । तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा
Siya ay alagad ng pantas na si Vasiṣṭha, isang nagsasagawa ng yajña, panginoon ng pagkakawanggawa, at mahusay na pinuno; at palagi niyang isinasagawa ang sari-saring handog na ritwal, mula sa Agniṣṭoma at iba pa.
Verse 8
संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति । तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना
Taon-taon, inihandog niya ang mga ritwal na may ganap na dakṣiṇā para sa mga pari; gayundin, ang dakilang-hiningang hari ay namahagi ng lahat ng uri ng kawanggawa.
Verse 9
ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो दीनेभ्यश्च विशेषतः । व्रतानि च प्रचीर्णानि रक्षिताः शरणागताः
Nagkaloob siya sa mga natatanging brāhmaṇa, at lalo na sa mga dukha; tinupad din niya ang mga panatang banal at ipinagtanggol ang mga lumalapit upang magpasaklolo.
Verse 10
पुत्रवल्लालिता लोकाः शत्रवश्च निषूदिताः । भ्रांतानि भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च । तपस्विभ्यो यथाकामं यच्छता वांछितं धनम्
Inaruga niya ang kanyang mga nasasakupan na parang sariling mga anak, at ang mga kaaway ay napasuko. Nilibot din niya ang mga tīrtha at mga banal na dambana sa buong daigdig, at ipinagkaloob sa mga asceta ang yaman na kanilang ninanais, ayon sa kanilang kahilingan.
Verse 11
कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । तेन प्रोक्तः सभामध्ये संस्थितो नतिपूर्वकम्
Pagkaraan, sa isang pagkakataon, kinausap niya ang kagalang-galang na muni na si Vasiṣṭha; at habang nakatindig sa gitna ng kapulungan ng hari, nagsalita siya nang may nararapat na paggalang.
Verse 12
त्रिशंकुरुवाच । भगवन्यष्टुमिच्छामि तेन यज्ञेन सांप्रतम् । गम्यते त्रिदिवं येन सशरीरेण सत्वरम्
Wika ni Triśaṅku: “O Mapalad na Guro, ngayon ay nais kong isagawa ang yaong yajña na sa pamamagitan nito ay mararating nang mabilis ang langit, kasama ang mismong katawan na ito.”
Verse 13
तस्मात्कुरु प्रसादं मे संभारानाहर द्रुतम् । तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं यथार्हान्ब्राह्मणांस्तथा
Kaya nga, ipagkaloob mo sa akin ang iyong biyaya: dali-daling ihanda ang mga kailangang sangkap; at upang magtagumpay ang handog na yajña, anyayahan din ang mga brāhmaṇa na karapat-dapat at angkop.
Verse 14
वसिष्ठ उवाच । न स कश्चित्क्रतुर्येन गम्यते त्रिदिवं नृप । अनेनैव शरीरेण सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
Wika ni Vasiṣṭha: “O Hari, walang anumang yajña na makapagdadala sa Tridiva (langit) gamit ang mismong katawang ito. Ito ang katotohanang sinasabi ko.”
Verse 15
अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये प्रोक्ताः प्राक्स्वयंभुवा । अन्यदेहांतरे स्वर्गः प्राप्यते तैः कृतैर्नृप
O hari, ang mga yajña na nagsisimula sa Agniṣṭoma, na itinuro noon ng Sariling-Isinilang (Brahmā), ay tunay na umaakay sa langit; ngunit ang langit na iyon ay nakakamtan lamang matapos pumasok sa ibang katawan—ibig sabihin, pagkaraan ng kamatayan—sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga ritong iyon.
Verse 16
यदि वा पृथिवीपाल त्वया यज्ञप्रभावतः । पार्थिवो वा द्विजो वाथ वैश्यो वान्यतरोऽपि वा
O tagapangalaga ng daigdig, kahit pa sa bisa ng yajña, kung ikaw—maging hari man, brāhmaṇa, vaiśya, o sinuman—ay naghahangad ng gayong bunga…
Verse 17
स्वयं दृष्टः श्रुतो वापि संजातोऽत्र धरातले । स्वर्गं गतः शरीरेण सहितस्तत्प्रकीर्तय
Kung ikaw mismo ay nakakita, o kahit nakarinig man lamang, ng isang isinilang dito sa lupa na umakyat sa langit kasama ang mismong katawan niya, ipahayag mo nang malinaw ang halimbawang iyon.
Verse 18
त्रिशंकुरुवाच । नासाध्यं विद्यते ब्रह्मंस्तवाहं वेद्मि तत्त्वतः । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मनसेप्सितम्
Sinabi ni Triśaṅku: O Brahman (Vasiṣṭha), tunay kong nalalaman na para sa iyo ay walang bagay na imposible. Kaya ipagkaloob mo sa akin ang iyong biyaya, upang matupad ang ninanais ng aking puso.
Verse 19
वसिष्ठ उवाच । अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि हि जिह्वया । तस्मान्नास्ति मखः कश्चित्सत्यं त्वं यष्टुमिच्छसि
Sinabi ni Vasiṣṭha: Kailanman ay hindi pa nagsalita ng kasinungalingan ang aking dila, kahit sa mga sandaling malaya. Kaya walang ganyang paghahandog na hinahanap mo; sa katotohanan, nais mong magsagawa ng ritwal na hindi maitataguyod bilang wasto.
Verse 20
त्रिशंकुरुवाच । यदि मां विप्रशार्दूल न त्वं याजयितुं क्षमः । स्वर्गप्रदेन यज्ञेन वपुषानेन वै विभो
Sinabi ni Triśaṅku: O tigre sa mga brāhmaṇa, kung hindi mo kayang magsilbing punong pari para sa akin sa isang paghahandog na nagbibigay ng langit—upang sa mismong katawang ito ay marating ko iyon, O makapangyarihan—
Verse 21
तत्किं ते तपसः शक्त्या ब्राह्मणस्य विचक्षण । अपरं शृणु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि परिस्फुटम् । शृण्वतां मुनिवृन्दानां तथान्येषां द्विजोत्तम
Ano ang silbi ng lakas ng iyong tapasya, O maunawang brāhmaṇa? Ngayon pakinggan mo ang isa ko pang salita na sasabihin ko nang ganap na malinaw—habang nakikinig ang mga pangkat ng mga muni at ang iba pa, O pinakadakila sa mga dvija.
Verse 22
यदि मे न करोषि त्वं वचनं वदतोऽसकृत् । तेन यज्ञेन यक्ष्येऽहं तत्कृत्वान्यं द्विजं गुरुम्
Kung hindi mo tutuparin ang aking kahilingan, bagaman inuulit-ulit ko ito, isasagawa ko ang mismong paghahandog na iyon sa pamamagitan ng ibang brāhmaṇa, at gagawin ko siyang aking guru.
Verse 23
सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो भगवांस्ततः । तमुवाच विहस्योच्चैः कुरुष्वैवं महीपते
Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang kanyang mga salita, ang kagalang-galang na si Vasiṣṭha ay tumawa nang malakas at nagsabi: “Gawin mo nga iyon, O hari.”