Adhyaya 103

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । आश्चर्यं सूतपुत्रैतद्यत्त्वया परिकीर्तितम् । यत्स्थापितानि लिंगानि राक्षसैरपि वानरैः

Wika ng mga ṛṣi: O anak ni Sūta, tunay na kagila-gilalas ang iyong ipinahayag—na ang mga liṅga ay naitatag maging ng mga Rākṣasa at ng mga Vānara.

Verse 2

तस्माद्विस्तरतो ब्रूहि यत्रयत्र यथायथा । तैः स्थापितानि लिंगानि येषु स्थानेषु सूतज

Kaya nga, O anak ni Sūta, isalaysay mo nang masinsin—saan-saan at paano itinindig ang mga liṅga na iyon, at sa aling mga pook inilagay.

Verse 3

सूत उवाच । सुग्रीवः संभ्रमित्वाथ क्षेत्रं सर्वमशेषतः । बालमंडनकं प्राप्य तत्र स्नात्वा समाहितः

Sinabi ni Sūta: Pagkaraan, si Sugrīva, na may pagkamangha at pananabik, ay nilibot ang buong banal na pook nang walang nalalaktawan; narating niya ang Bālamaṇḍanaka, at matapos maligo roon ay naging payapa at nakatuon ang diwa.

Verse 4

मुखलिंगं ततस्तत्र स्थापयामास शूलिनः । तथान्यैर्वानरैः सर्वैमुखलिंगानि शूलिनः । स्वसंज्ञार्थं द्विजश्रेष्ठाः स्थापितानि यथेच्छया

Pagkaraan, doon ay itinindig ang isang Mukha-liṅga para sa Panginoong may hawak ng trisula (Śiva). Gayundin, ang lahat ng iba pang Vānara ay nagtatag ng mga Mukha-liṅga para kay Śūlin—O pinakamainam sa mga dvija—ayon sa kanilang nais, bilang pag-alaala at tanda ng kani-kanilang pangalan.

Verse 5

यस्तेषां मुखलिंगानां करोति घृतकंबलम् । मकरस्थेन सूर्येण शिवलोकं स गच्छति

Sinumang gumawa ng “balabal ng ghee” (pagpahid o pagbalot ng nilinaw na mantikilya) para sa mga Mukha-liṅga na iyon—kapag ang Araw ay nasa Makara (Capricorn)—siya’y tutungo sa daigdig ni Śiva.

Verse 6

ततः पश्चिमदिग्भागे तस्य क्षेत्रस्य राक्षसैः । संस्थापितानि लिङ्गानि चतुर्वक्त्राणि च द्विजाः

Pagkaraan, sa kanlurang bahagi ng banal na pook na iyon, ang mga Rākṣasa ay nagtatag ng mga liṅga na may apat na mukha, O mga dvija.

Verse 7

रामेण पूर्वदिग्भागे प्रासादानां च पंचकम् । स्थापितं भक्तियुक्तेन सर्वपातकनाशनम्

Sa silangang dako, si Rāma na puspos ng debosyon ay nagtatag ng limang dambanang prāsāda, na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.

Verse 8

तथादक्षिणदिग्भागे कूपिका तेन निर्मिता । आनर्त्तीयतडागस्य समीपे पापनाशनी

Gayundin sa timog na dako, gumawa siya ng munting balon (kūpikā) malapit sa lawa ng Ānarttīya, na tagapawi ng kasalanan.

Verse 9

यस्तस्यां कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते दक्षिणायने । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य पितृलोके महीयते

Sinumang magsagawa ng śrāddha roon kapag nagsimula na ang dakṣiṇāyana, makakamtan ang bunga ng Aśvamedha at pararangalan sa Pitṛloka, daigdig ng mga ninuno.

Verse 10

यस्तत्र दीपकं दद्यात्कार्तिके मासि च द्विजाः । न स पश्यति रौद्रांस्तान्नरकानेकविंशतिम् । न चांधो जायते क्वापि यत्रयत्र प्रजायते

O mga dvija, sinumang maghandog ng ilawan doon sa buwan ng Kārttika ay hindi makakakita sa dalawampu’t isang kakila-kilabot na impiyerno; at saan man siya muling ipanganak, hindi siya isisilang na bulag.

Verse 11

ऋषय ऊचुः । आनर्त्तीयतडागं तत्केन तत्र विनिर्मितम् । किंप्रभावं च कार्त्स्न्येन सूतपुत्र प्रकीर्तय

Wika ng mga ṛṣi: “Ang lawa ng Ānarttīya, sino ang gumawa nito roon? At ano ang ganap na kapangyarihan at kaluwalhatian nito? O anak ni Sūta, ipahayag mo nang lubos.”

Verse 12

सूत उवाच । आनर्त्तीयतडागस्य महिमा द्विजसत्तमाः । एकवक्त्रेण नो शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

Wika ni Sūta: “O pinakamainam sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak, ang kadakilaan ng lawa ng Ānartīya ay hindi kayang maipahayag nang ganap ng iisang bibig—kahit sa loob ng daan-daang taon.”

Verse 13

आश्विनस्य सिते पक्षे चतुर्दश्यां समाहितः । स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयेद्विधिपूर्वकम्

Sa ika-labing-apat na araw (caturdaśī) ng maliwanag na kalahati ng Āśvina, na may payapang isip, dapat maligo at saka, ayon sa wastong tuntunin, maghandog ng tarpaṇa sa mga deva at sa mga ninuno.

Verse 14

ततो दीपोत्सवदिने श्राद्धं कृत्वा समाहितः । दामोदरं यमं पूज्य दीपं दद्यात्स्वभक्तितः

Pagkaraan, sa araw ng Dīpotsava (pista ng mga ilawan), matapos isagawa ang śrāddha nang may matatag na isip, dapat sambahin si Dāmodara at si Yama, at maghandog ng ilawan ayon sa sariling debosyon.

Verse 15

संपूज्यो धर्मराजस्तु गन्धपुष्पानुलेपनैः । माषास्तिलाश्च दातव्या गोविंदः प्रीयतामिति

Si Dharma-rāja (Yama) ay dapat sambahin nang wasto sa pamamagitan ng pabango, mga bulaklak, at mga pampahid; at dapat magbigay ng itim na munggo (māṣa) at linga, na sinasabi: “Nawa’y malugod si Govinda.”

Verse 16

तिलमाषप्रदानेन द्विजानां तर्पणेन च । यमेन सहितो देवः प्रीयते पुरुषोत्तमः

Sa pagbibigay ng linga at itim na munggo, at sa pag-aalay ng tarpaṇa sa mga dwija, nalulugod ang Kataas-taasang Persona, si Puruṣottama—kasama si Yama.

Verse 17

य एवं कुरुते विप्रास्तीर्थ आनर्त संज्ञिते । सोऽश्वमेधफलं प्राप्यब्रह्मलोके महीयते

O mga brāhmaṇa, sinumang magsagawa ng mga gawaing ito sa tīrtha na tinatawag na Ānarta ay makakamit ang bunga ng handog na Aśvamedha at pararangalan sa Brahmaloka.

Verse 18

यस्मिन्दिने समायातो रामस्तत्र प्रहर्षितः । तस्मिन्द्विजोत्तमैः सर्वैः प्रोक्तः सोऽभ्येत्य सादरम्

Sa araw na dumating doon si Rāma na nagagalak, siya’y kinausap ng lahat ng pinakadakilang brāhmaṇa; at siya’y lumapit sa kanila nang may paggalang.

Verse 19

अत्रागस्त्यो मुनिश्रेष्ठस्तिष्ठते रघुनंदन । तं गत्वा पश्य विप्रेन्द्र मित्रावरुणसंभवम्

“Narito si Agastya, ang pinakadakila sa mga muni, O ligaya ng angkan ni Raghu. Pumaroon ka at masdan ang pinakamahusay na brāhmaṇa—yaong isinilang kina Mitra at Varuṇa.”

Verse 20

अथ तेषां वचः श्रुत्वा रामो राजीवलोचनः । वानरै राक्षसैः सार्धं प्रहृष्टः सत्वरं ययौ

Nang marinig ang kanilang mga salita, si Rāma na may matang tulad ng lotus—nagagalak—ay agad na umalis kasama ang mga hukbo ng Vānara at mga Rākṣasa.

Verse 21

अष्टांगप्रणिपातेन तं प्रणम्य रघूत्तमः । परिष्यक्तो दृढं तेन सानन्देन महात्मना

Si Raghūttama (Rāma), matapos magpatirapa sa walong bahagi ng katawan, ay mahigpit na niyakap ng dakilang pantas na puspos ng kagalakan.

Verse 22

नातिदूरे ततस्तस्य विनयेन समन्वितः । उपविष्टो धरापृष्ठे कृतांजलिपुटः स्थितः

Pagkaraan, hindi malayo sa kanya, taglay ang kababaang-loob, siya’y umupo sa lupa at nanatiling nakapagdaupang-palad (añjali) sa paggalang.

Verse 23

ततः पृष्टस्तु मुनिना कथयामास विस्तरात् । वृत्तांतं सर्वमात्मीयं स्वर्गस्य गमनं प्रति

Pagkaraan, nang tanungin ng pantas, isinalaysay niya nang masinsin ang buong pangyayari tungkol sa sarili—hinggil sa kanyang paglalakbay patungo sa langit (svarga).

Verse 24

यथा सीता परित्यक्ता यथा सौमित्रिणा कृतः । परित्यागः स्वकीयस्य संत्यक्तेन महात्मना

Isinalaysay niya kung paanong tinalikdan si Sītā; at kung paanong si Saumitrī (Lakṣmaṇa) ay nagsagawa ng pagtalikod sa sariling minamahal—yaong dakilang kaluluwa na inutusan upang mag-iwan.

Verse 25

तथा सुग्रीवमासाद्य तथैव च विभीषणम् । संभाष्य चागमस्त्वत्र ततः पुष्पकसंस्थितिः

Gayundin, nakipagtagpo siya kay Sugrīva at kay Vibhīṣaṇa; at matapos makipag-usap sa kanila, dumating siya rito; at pagkaraan ay naupo sa Puṣpaka (karwaheng panghimpapawid).

Verse 26

ततोऽगस्त्यः कथाश्चित्राश्चक्रे तस्य पुरस्तदा । राजर्षीणां पुराणानां दृष्टांतैर्बहुभिर्मुनिः

Pagkaraan, isinalaysay ni Agastya, ang pantas, ang mga kahanga-hangang kuwento sa harap niya, na may maraming halimbawa mula sa sinaunang salaysay ng mga rājarsi (mga haring-muni).

Verse 27

ततः कथावसाने च चलचित्तं रघूत्तमम् । विलोक्य प्रददौ तस्मै रत्नाभरणमुत्तमम्

Nang matapos ang salaysay, at makita na ang isip ni Raghūttama ay nag-aalinlangan pa, ipinagkaloob sa kanya ang isang napakahusay na hiyas na palamuti.

Verse 28

यन्न देवेषु यक्षेषु सिद्धविद्याधरेषु च । नागेषु राक्षसेन्द्रेषु मानुषेषु च का कथा

Ang palamuting iyon ay hindi masusumpungan kahit sa mga deva, Yakṣa, Siddha at Vidyādhara; ni sa mga Nāga at mga panginoon ng Rākṣasa—lalo na sa mga tao!

Verse 29

यस्येन्द्रायुधसंघाश्च निष्क्रामंति सहस्रशः । रात्रौ तमिस्रपक्षेऽपि लक्ष्यतेऽर्कोपमत्विषः

Mula roon ay bumubulwak ang libo-libong kislap na wari’y bahaghari; kahit sa gabing walang buwan at lubhang madilim, nakikita itong nagniningning na tila araw.

Verse 30

तद्रामस्तु गृहीत्वाऽथ विस्मयोत्फुल्ललोचनः । पप्रच्छ कौतुकाविष्टः कुतस्त्वेतन्मुने तव

Pagkaraan, kinuha ni Rāma iyon sa kanyang kamay; namangha at lumaki ang kanyang mga mata, at nagtanong na puno ng pagtataka: “O muni, saan nagmula ito sa iyo?”

Verse 31

अत्यद्भुतकरं रत्नैर्निर्मितं तिमिरापहम् । कण्ठाभरणमाख्याहि नेदमस्ति जगत्त्रये

“Isalaysay mo sa akin ang palamuting pang-leeg na ito—ginawa mula sa mga hiyas, tunay na kamangha-mangha at tagapag-alis ng dilim; sa tatlong daigdig ay walang katulad nito.”

Verse 32

अगस्तिरुवाच । यत्पश्यसि रघुश्रेष्ठ तडागमिदमुत्तमम् । ममाश्रमसमीपस्थं तद्देवदेवनिर्मितम्

Wika ni Agastya: “O pinakamainam sa angkan ni Raghu, ang dakilang lawaing ito na iyong nakikita, na nasa tabi ng aking ashram, ay nilikha ng Panginoon ng mga diyos.”

Verse 33

तस्य तीरे मया दृष्टं यदाश्चर्यमनुत्तमम् । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि शृणुष्व रघु नन्दन

“Sa pampang nito, nasaksihan ko ang isang kababalaghang walang kapantay. Iyan ay isasalaysay ko ngayon sa iyo—makinig ka, O ligaya ng angkan ni Raghu.”

Verse 34

कदाचिद्राघवश्रेष्ठ निशीथेऽहं समुत्थितः । पश्यामि व्योममार्गेण प्रद्योतं भास्करोपमम्

“Minsan, O pinakamainam sa mga Rāghava, sa hatinggabi ako’y bumangon; nakita ko sa landas ng langit ang isang maningning na liwanag na gumagalaw, kislap na tulad ng araw.”

Verse 35

यावत्तावद्विमानं तदप्सरोगणराजितम् । तस्य मध्यगतश्चैकः पुरुषस्तरुणस्तथा । अन्धस्तत्र समारूढः स्तूयते किन्नरैर्नृपः

“Sa isang kisap, lumitaw ang isang vimāna na pinalamutian ng mga pangkat ng Apsaras. Sa gitna nito’y nakatayo ang isang binatang nag-iisa; at naroon ding nakasakay ang isang haring bulag, na pinupuri ng mga Kinnara.”

Verse 36

रत्नाभरणमेतच्च बिभ्रत्कण्ठे सुनिर्मलम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं कामदेव इवापरः

“Suot niya sa leeg ang isang malinis na hiyas na palamuti; kumikislap na tila labindalawang araw, at siya’y wari’y isa pang Kāma-deva.”

Verse 37

अथोत्तीर्य विमानाग्र्यात्स्कंधलग्नो रघूद्वह । एकस्य देवदूतस्य सलिलांतमुपागतः

Pagkatapos, bumababa mula sa pinakamataas na makalangit na karwahe at nakakapit sa balikat ng isang banal na sugo, siya ay dumating sa gilid ng tubig, O pinakamahusay sa mga Raghu.

Verse 38

ततश्च सलिलात्तस्मादाकृष्य च कलेवरम् । मृतकस्य ततो दंतैर्भक्षयामास सत्वरम्

Pagkatapos, humila ng isang bangkay mula sa tubig na iyon, mabilis niyang sinimulang lamunin ang patay na katawan gamit ang kanyang mga ngipin.

Verse 39

यथायथा महामांसं स भक्षयति राघव । तथातथा पुनः कायं तद्रूपं तत्प्रजायते

O Raghava, sa anumang paraan na kinakain niya ang laman na iyon, sa ganoong paraan muling nabubuo ang kanyang katawan—nagiging katulad na uri at hugis.

Verse 40

ततस्तृप्तिं चिरात्प्राप्य शुचिर्भूत्वा प्रहर्षितः । निष्कम्य सलिलाद्यावद्विमानमधिरोहति

Pagkatapos, matapos makamit ang kasiyahan sa wakas, naging dalisay at natutuwa, siya ay lumabas mula sa tubig at, kaagad, sumakay sa isang makalangit na karwahe.

Verse 41

तावन्मया द्रुतं गत्वा स पृष्टः कौतुकान्नृपः । सेव्यमानोऽपि गन्धर्वैः समंताद्बुद्धितत्परैः

Sa sandaling iyon ako ay nagmamadaling pumunta at, dahil sa kuryusidad, tinanong ang haring iyon—kahit na siya ay pinaglilingkuran sa lahat ng panig ng mga Gandharva, na masigasig at matulungin.

Verse 42

भोभो वैमानिकश्रेष्ठ मुहूर्तं प्रतिपालय । अगस्तिर्नाम विप्रोऽहं मित्रावरुणसंभवः

“Hoy, pinakamainam sa mga sumasakay sa vimāna—maghintay ka muna sandali. Ako ang brāhmaṇa na si Agastya, isinilang mula kina Mitra at Varuṇa.”

Verse 43

तच्छ्रुत्वा सम्मुखो भूत्वा प्रणाममकरोत्ततः । तैश्च वैमानिकैः सार्धं सर्वैस्तैः किन्नरादिभिः

“Pagkarinig noon, humarap siya at agad na nagpatirapa sa pagpupugay—kasama ang mga nananahan sa vimāna at ang lahat ng mga Kinnara at iba pa.”

Verse 44

सोऽयं राजा मया पृष्टः कृतानतिः पुरः स्थितः । कस्त्वमीदृग्वपुः श्रीमान्विमानवरमाश्रितः । सेव्यमानोऽप्सरोभिश्च गन्धर्वैः किन्नरैस्तथा

“Ang haring iyon, matapos yumukod, ay tumindig sa aking harapan. Tinanong ko: ‘Sino ka—na maningning at marilag ang anyo, nakaluklok sa isang napakahusay na vimāna, at pinaglilingkuran ng mga Apsaras, Gandharva, at Kinnara?’”

Verse 45

अत्राऽगत्य तडागांते महामांसप्रभक्षणम् । कृतवानसि वैकल्यं कस्मात्ते दृष्टिसंभवम्

“Pagdating mo rito, sa gilid ng lawaing ito, kinain mo ang malaking laman na iyon. Bakit mo ginawa ang gayong pagkukulang—at sa anong sanhi nagmula ang kalagayan mo ngayon?”

Verse 46

वैमानिक उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ यत्त्वं प्राप्तो ममान्तिकम् । अवश्यं सानुकूलो मे विधिर्यत्त्वं समागतः

“Wika ng nananahan sa vimāna: ‘Mabuti, mabuti, O pinakadakila sa mga muni, na ikaw ay lumapit sa akin. Tunay na naging mapagpala sa akin ang tadhana, sapagkat dumating ka.’”

Verse 47

साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः । कालेन फलते तीर्थं सद्यः साधुसमागमः

Ang pagtanaw sa mga banal ay dakilang kabutihan, sapagkat ang mga sadhu mismo ang mga buhay na tīrtha. Ang tīrtha ay namumunga sa paglipas ng panahon, ngunit ang pakikipagtagpo sa isang santo ay agad na nagbubunga.

Verse 48

तस्मात्सर्वं तवाख्यानं कथयामि महामुने । येन मे गर्हितं भोज्यं विभवश्च तथेदृशः

Kaya nga, O dakilang muni, isasalaysay ko sa iyo ang buong pangyayari—kung paanong ang aking pagkain ay naging kapintasan, at kung paanong dumating sa akin ang ganitong pambihirang karangyaan.

Verse 49

अहमासं पुरा राजा श्वेतोनाम महामुने । आनर्ताधिपतिः पापः सर्वलोकनिपीडकः

O dakilang muni, noon ay isa akong hari na nagngangalang Śveta, pinuno ng Ānarta; makasalanan ang aking asal at ako’y mapaniil na nagpapahirap sa lahat ng tao.

Verse 50

न किंचित्प्राङ्मया दत्तं न हुतं जातवेदसि । न च रक्षा कृता लोके न त्राताः शरणागताः

Noon, wala akong ibinigay na kawanggawa ni kaunti, at wala rin akong inihandog na oblation sa Agni. Hindi ko pinrotektahan ang sinuman sa daigdig, ni iniligtas ang mga lumalapit na humihingi ng kanlungan.

Verse 51

दृष्ट्वादृष्ट्वा मया रत्नं यत्किंचिद्धरणीतले । तद्वै बलाद्धृतं सर्वं सर्वेषामिह देहिनाम्

Anumang hiyas na aking nakita—oo, anumang bagay sa ibabaw ng lupa—ay inagaw ko sa pamamagitan ng dahas, kinuha ang lahat ng pag-aari ng mga nilalang na may buhay dito.

Verse 52

ततः कालेन दीर्घेण जराग्रस्तस्य मे बलात् । हृतं राज्यं स्वपुत्रेण मां निर्वास्य विगर्हितम्

Pagkaraan ng mahabang panahon, nang madaig ako ng katandaan at maubos ang lakas, ang sarili kong anak ay inagaw ang kaharian sa pamamagitan ng dahas at pinalayas ako, sa kahihiyan at paghatol ng mga tao.

Verse 53

ततोऽहं जरया ग्रस्तो वैराग्यं परमं गतः । समायातोऽत्र विप्रेंद्र भ्रममाण इतस्ततः

Pagkatapos, ako na pinahirapan ng katandaan ay umabot sa pinakamalalim na pagtalikod sa makamundo. O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sa paglalagalag ko rito at roon, sa wakas ay nakarating ako sa pook na ito.

Verse 54

ततः क्षुत्क्षामकण्ठोऽहं स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । मृतश्च संनिविष्टोहं क्षुधया परिपीडितः

Pagkatapos, tuyot ang lalamunan ko dahil sa gutom, naligo ako rito sa mapalad na tubig. Sa tindi ng gutom na nagpapahirap, namatay ako at bumagsak doon.

Verse 55

प्राविश्याऽत्र जले पुण्ये पंचत्वं समुपागतः । ततश्च तत्क्षणादेव विमानं समुपस्थितम्

Pagpasok ko sa banal na tubig na ito, dumating ang aking wakas at naging isa sa limang sangkap ng kalikasan. At sa mismong sandaling iyon, nagpakita ang isang makalangit na sasakyang vimāna.

Verse 56

मामन्येन शरीरेण समादाय च किंकराः । तत्रारोप्य ततः प्राप्ता ब्रह्मणः सदनं प्रति

Pagkatapos, kinuha ako ng mga makalangit na tagapaglingkod sa ibang katawan, isinakay sa vimāna, at dinala patungo sa tahanan ni Brahmā.

Verse 57

दिव्यमाल्यावरधरंदिव्यगन्धानुलेपनम् । दिव्याभरणसंजुष्टं स्तूयमानं च किन्नरैः

Ako’y pinalamutian ng mga makalangit na kuwintas ng bulaklak at maringal na kasuotan, pinahiran ng banal na halimuyak, suot ang mga palamuting pang-langit; at pinuri ako ng mga Kinnara.

Verse 58

ततो ब्रह्मसभामध्ये ह्यहं तैर्देवकिंकरैः । तादृग्रूपो विचक्षुश्च धारितो ब्रह्मणः पुरः

Pagkaraan, sa gitna ng kapulungan ni Brahmā, dinala ako ng mga makalangit na tagapaglingkod—taglay ang gayong anyo at maningning na paningin—sa harap mismo ni Brahmā.

Verse 59

सर्वैः सभागतैर्दृष्टा विस्मितास्यैः परस्परम् । अन्यैश्च निन्दमानैश्च धिक्छब्दस्य प्रजल्पकैः

Lahat ng dumalo sa kapulungan ay tumingin, nagkakapalitan ng sulyap na may mukhang namamangha; samantalang ang iba’y nanunuligsa at pabulong na inuusal ang salitang “kahihiyan!”

Verse 60

किंकरा ऊचुः । एष देवश्चतुर्वक्त्रः सभेयं तस्य सम्भवा । सर्वैर्देवगणैर्जुष्टा प्रणामः क्रियतामिति

Wika ng mga tagapaglingkod: “Ito ang apat-ang-mukhang Diyos, si Brahmā. Ang kapulungang ito’y nagmula sa kanya at pinararangalan ng lahat ng pangkat ng mga deva. Kaya magbigay ka ng pagyukod at pagpupugay.”

Verse 61

ततोऽहं प्रणिपत्योच्चैस्तं देवं देवसंयुतम् । उपविष्टः सभामध्ये व्रीडयाऽवनतः स्थितः

Pagkaraan, ako’y nagpatirapa at malalim na yumukod sa harap ng Diyos na iyon na napaliligiran ng mga deva; at nang maupo sa gitna ng kapulungan, nanatili akong nakayuko ang ulo dahil sa hiya.

Verse 62

यथायथा कथास्तत्र प्रजायन्ते सभातले । देवद्विजनरेन्द्राणां धर्माख्यानानि कुंभज

O Kumbhaja, habang sari-saring pag-uusap ang umusbong sa sahig ng kapulungan, naroon ang mga salaysay ng Dharma tungkol sa mga deva, mga Brahmin, at mga hari.

Verse 63

तथातथा ममातीव क्षुद्वृद्धिं संप्रगच्छति । जाने किं भक्षयाम्याशु दृषदः काष्ठमेव वा

Gayon din, labis na lumaki ang aking gutom. Naisip ko, “Ano ang agad kong kakainin—bato ba, o kahit kahoy?”

Verse 64

ततो मया प्रणम्योच्चैर्विज्ञप्तः प्रपितामहः । प्राणिपत्य मुनिश्रेष्ठ लज्जां त्यक्त्वा सुदूरतः

Pagkaraan, ako’y yumukod at nagpatirapa nang taimtim at nagsumamo sa Dakilang Ninuno (Brahmā). O pinakadakilang muni, matapos magpatirapa, itinakwil ko ang hiya at nagsalita nang hayagan.

Verse 65

क्षुधा मां बाधते अतीव सांप्रतं प्रपितामह । तथा पश्यामि नो किंचित्तादृग्भोज्यं प्रयच्छ मे

“O Dakilang Ninuno, matindi ang pagdurusa ko sa gutom ngayon. Wala akong nakikitang anumang nararapat kainin—ipagkaloob mo sa akin ang gayong pagkain.”

Verse 66

क्षुत्पिपासादयो दोषा न विद्यंतेऽत्र ते किल । स्वर्गे स्थितस्य यच्चैतत्तत्किमेवंविधं मम

“Sinasabi nilang dito’y walang kapintasan gaya ng gutom at uhaw. Kung ako’y nananahan sa langit, bakit ganito ang aking kalagayan?”

Verse 67

पितामह उवाच । त्वया नान्नं क्वचिद्दत्तं कस्यचित्पृथिवीतले । तेनात्रापि बुभुक्षा ते वृद्धिं गच्छति दुर्मते

Wika ng Matandang Ninuno: “Kailanma’y hindi ka nagkaloob ng pagkain sa sinuman sa ibabaw ng lupa. Kaya kahit dito, lalo pang lumalaki ang iyong gutom—O naliligaw ang isip.”

Verse 68

तथा हृतानि रत्नानि यानि दृष्टिगतानि ते । चक्षुर्हीनस्ततो जातो मम लोके गतोऽपि च

“Gayundin, ang mga hiyas na napasok sa iyong paningin—ninakaw mo. Kaya ikaw ay nawalan ng paningin, kahit nakarating ka na sa aking daigdig.”

Verse 69

यस्त्वं पातकयुक्तोऽपि संप्राप्तो मम मंदिरम् । तद्वक्ष्याम्यखिलं तेऽहं शृणुष्वैकमनाः स्थितः

Kahit pasan mo ang kasalanan, nakarating ka sa aking templo. Kaya sasabihin ko sa iyo ang lahat nang ganap—makinig ka, nakatayo rito na may iisang tuon ng isip.

Verse 70

यस्मिञ्जले त्वया मुक्ताः प्राणाः पापा त्मनापिच । श्वेतद्वीपपतिस्तत्र कलिकालभयातुरः

Sa mismong tubig na yaon, kung saan ikaw—bagaman makasalanan—ay nagbitiw ng hininga ng buhay, naroon ang Panginoon ng Śvetadvīpa, nababagabag sa takot sa Panahong Kali.

Verse 71

ततोऽस्य स्पर्शनात्सद्यो विमुक्तः सर्वपातकैः । अन्नादानात्परा पीडा जायते क्षुत्समु द्भवा

Pagkaraan, sa paghipo lamang nito, ang tao’y agad na napapalaya sa lahat ng kasalanan. At kapag nilabag ang dharma ng pagbibigay ng pagkain, sumisilang ang matinding pagdurusa—pagdurusang mula sa gutom.

Verse 72

तथा रत्नापहारेण सञ्जाता चांधता तव । नैवान्यत्कारणं किंचित्सत्यमेतन्मयोदितम्

Gayundin, dahil sa pagnanakaw ng mga hiyas, ang iyong pagkabulag ay lumitaw. Walang ibang dahilan; ito ang katotohanang aking sinabi.

Verse 73

ततो मया विधिः प्रोक्तः पुनरेव द्विजोत्तम । एषोऽपि ब्रह्मलोकस्ते नरकादतिरिच्यते । तस्मात्तत्रैव मां देव प्रेषयस्व किमत्र वै

Pagkatapos, O pinakamahusay sa mga isinilang nang dalawang beses, muli kong ipinahayag ang itinakdang pamamaraan. Maging ang mundong ito ni Brahma ay higit pa sa impiyerno. Kaya, O Panginoon, ipadala mo ako doon; ano ang saysay ng pananatili ko rito?

Verse 74

ब्रह्मोवाच । तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं प्रेषि तोऽसि किमत्र वै । नरके तव वासो न श्वेतद्वीपसमुद्भवम्

Sinabi ni Brahma: Kaya pumunta ka na doon—ikaw ay isinugo na; ano ang iyong sadya rito? Para sa iyo ay walang tahanan sa impiyerno—ikaw na nagmula sa Śvetadvīpa.

Verse 75

माहात्म्यं नाशमायाति शास्त्रं स्यात्सत्यवर्जितम् । तस्मात्त्वं नित्यमारूढो विमा ने त्रैवसुन्दरे

Ang Māhātmya ay mawawasak, at ang kasulatan ay mawawalan ng katotohanan. Kaya manatili kang laging nakasakay sa makalangit na karwahe na tinatawag na Traivasundara.

Verse 76

गत्वा जलाशये तस्मिन्यत्र प्राणाः समुज्झिताः । तमेव निजदेहं च भक्षयस्व यथेच्छया

Pumunta ka sa lawa kung saan ang mga hininga ng buhay ay iniwan; at doon, kainin mo ang iyong sariling katawan ayon sa iyong nais.

Verse 77

तद्भविष्यति मद्वाक्या दक्षयं जलमध्यगम् । तावत्कालं च दृष्टिस्ते भोज्यकाले भविष्यति

Sa pamamagitan ng aking salita, mangyayari iyan: mananatili ka sa gitna ng tubig nang walang hanggan. Ang iyong paningin ay babalik lamang sa oras ng pagkain.

Verse 78

ततोऽहं तस्य वाक्येन दीपोत्सवदिने सदा । निशीथेऽत्र समा गत्य भक्षयामि निजां तनुम्

Pagkatapos, sa kanyang utos, sa araw ng Pista ng mga Ilaw, lagi akong pumupunta rito sa hatinggabi at kinakain ang sarili kong katawan.

Verse 79

ततस्तृप्तिं प्रगच्छामि यावद्दैवं दिनं स्थितम् । मानुषं च तथा वर्षमीदृग्रूपो व्यवस्थितः

Pagkatapos ay nakakamit ko ang kasiyahan habang tumatagal ang isang banal na araw, na katumbas ng isang taon ng tao; sa ganitong anyo ako nananatili.

Verse 80

नास्त्यसाध्यं मुनिश्रेष्ठ तव किंचिज्जगत्त्रये । येनैकं चुलुकं कृत्वा निपीतः पयसांनिधिः

O pinakamahusay sa mga pantas, walang imposible para sa iyo sa tatlong daigdig, sapagkat ininom mo ang karagatan sa isang lagok lamang.

Verse 81

तस्मान्मुने दयां कृत्वा ममोपरि महत्तराम् । अकृत्या द्रक्ष मामस्मात्सर्वलोकविगर्हितात्

Kaya, O pantas, ipakita mo sa akin ang malaking habag at iligtas ako mula sa maling gawaing ito na kinukundena ng lahat ng mga daigdig.

Verse 82

तथा दृष्टिप्रदानं मे कुरुष्व मुनिसत्तम । निर्विण्णोऽस्म्यंधभावेन नान्या त्वत्तोऽस्ति मे गतिः

Ipinagkaloob mo sa akin ang paningin, O pinakadakilang pantas. Pagod na ako sa pagkabulag; maliban sa iyo, wala akong ibang masisilungan.

Verse 83

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृपया मम मानसम् । द्रवीभूतं तदा वाक्यमवोचं तं रघूत्तम

Nang marinig ko ang kanyang mga salita, natunaw sa habag ang aking puso; saka ko sinabi ang mga salitang ito sa marangal na iyon, ang pinakadakila sa angkan ni Raghu.

Verse 84

त्वमन्ननिष्क्रयं देहि कण्ठस्थमिह भूषणम् । येन नाशं प्रयात्येषा बुभुक्षा जठरोद्भवा

Ibigay bilang kabayaran sa pagkain ang palamuting suot mo sa iyong leeg, upang magwakas ang gutom na ito—na nagmumula sa tiyan.

Verse 85

तथाऽद्यप्रभृति प्राज्ञ रत्नदीपान्सुनिर्मलान् । अत्रैव सरसस्तीरे देहि दामोदराय च

At mula sa araw na ito, O marunong, maghandog ng mga dalisay na lamparang hiyas dito mismo sa pampang ng lawang ito, at ialay din kay Dāmodara.

Verse 86

द्धस येन संजायते दृष्टिः शाश्वती तव निर्मला । मम वाक्यादसंदिग्धं सत्येनात्मानमालभे

Sa pamamagitan nito, lilitaw ang iyong walang-hanggang at dalisay na paningin. Sa aking salita’y walang alinlangan; sa katotohanan, isinasangla ko ang aking sarili.

Verse 87

राजोवाच । ममोपरि दयां कृत्वा त्वमेव मुनिसत्तम । गृहाण रत्नसंभूतं कण्ठाभरणमुत्तमम्

Wika ng Hari: “Maawa ka sa akin, O pinakadakilang muni. Tanggapin mo ang pinakamainam na palamuting pangleeg na yari sa mga hiyas.”

Verse 90

ततो दयाभिभूतेन मया तस्य प्रतिग्रहः । निःस्पृहेणापि संचीर्णो मुनिना रण्यवासिना । ततः प्रक्षाल्य मे पादौ यावत्तेनान्ननिष्क्रये । विभूषणमिदं दत्तं सद्भक्त्या भावितात्मने । ततस्तस्य प्रणष्टा सा बुभुक्षा तत्क्षणान्नृप । संजाता परमा तृप्तिर्देवपीयूषसंभवा

“Pagkaraan, dahil sa pag-ibig at habag, tinanggap ko ang kanyang handog—bagaman ako’y isang muning walang pagnanasa na naninirahan sa gubat. Matapos niyang hugasan ang aking mga paa, inialay niya ang palamuting ito bilang kabayaran sa pagkain, taglay ang tapat na bhakti at pusong dalisay. Sa mismong sandaling iyon, O hari, naglaho ang kanyang gutom at sumibol ang sukdulang kasiyahan, na wari’y mula sa nektar ng mga diyos.”

Verse 91

तस्य नष्टं मृतं कायं तच्च जीर्णं पुरोद्भवम् । यदासीदक्षयं नित्यं तस्मिंस्तोये व्यवस्थितम्

Ang kanyang katawan—na wari’y nawala, na parang patay, at lupaypay mula sa dating pag-iral—ay iniwan; ngunit ang di-nasisira at walang hanggan sa kanya ay nanatiling nakatatag sa banal na tubig na iyon.

Verse 92

ततः संस्थापितस्तेन तस्मिन्स्थाने सुभक्तितः । दामोदरो रघुश्रेष्ठ कृत्वा प्रासादमुत्तमम्

Pagkatapos, O pinakadakila sa angkan ni Raghu, sa dakilang bhakti ay itinatag niya si Dāmodara sa mismong lugar na iyon, matapos magtayo ng maringal na templo.

Verse 93

तस्याग्रे श्रद्धया युक्तो दीपं दयाद्यथायथा । तथातथा भवेद्दृष्टिस्तस्य नित्यं सुनिर्मलाम्

Kung paanong ang may pananampalataya ay nag-aalay ng ilawan sa harap Niya nang paulit-ulit, gayon din ang paningin ng tao ay nagiging laging dalisay at malinaw.

Verse 94

ततो मासात्समासाद्य दिव्यचक्षुर्महीपतिः । स बभूव नृपश्रेष्ठः स्पृहणीयतमः सताम्

Pagkaraan ng isang buwan, ang haring iyon ay nagkamit ng banal na paningin; siya’y naging pinakadakilang pinuno, pinakakarapat-dapat hangaan ng mga banal at matuwid.

Verse 95

ततः प्रोवाच मां हृष्टः प्रणिपत्य कृतांजलिः । हर्षगद्गदया वाचा प्रस्थितस्त्रिदिवं प्रति

Pagkatapos, sa galak ng puso, kinausap niya ako; yumukod na may magkadikit na palad, at sa tinig na nabubulol sa tuwa, siya’y naglakbay patungo sa langit.

Verse 96

त्वत्प्रसादात्प्रणष्टा मे बुभुक्षाऽतिसुदारुणा । तथा दृष्टिश्च संजाता दिव्या ब्राह्मणसत्तम

Sa biyaya mo, naglaho ang aking mabagsik at nananaig na gutom; at gayundin, O pinakadakilang brahmana, sumilang sa akin ang banal na paningin.

Verse 97

अनुज्ञां देहि मे तस्माद्येन गच्छामि सांप्रतम् । ब्रह्मलोकं मुनिश्रेष्ठ तीर्थस्यास्य प्रभावतः

Kaya ipagkaloob mo sa akin ang pahintulot, O pinakadakilang muni, upang ako’y makaalis ngayon patungong Brahmaloka, sa bisa ng kapangyarihan ng tīrtha na ito.

Verse 98

ततो मया विनिर्मुक्तः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः । स जगाम प्रहृष्टात्मा ब्रह्मलोकं सनातनम्

Pagkatapos, nang ako’y magpahintulot, siya’y yumukod nang paulit-ulit; at sa pusong nag-uumapaw sa galak, siya’y nagtungo sa walang hanggang Brahmaloka.

Verse 99

एवं मे भूषणमिदं जातं हस्तगतं पुरा । तव योग्यमिदं ज्ञात्वा तुभ्यं तेन निवेदितम्

Kaya nito, ang palamuting ito ay napasaakin noong unang panahon. Nang malaman niyang karapat-dapat ito sa iyo, inihandog niya ito sa iyo.

Verse 100

ततः प्रभृति राजेंद्र समागत्यात्र मानवाः । रत्नदीपान्प्रदायोच्चैः स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । कार्तिके मासि निर्यांति देहांते त्रिदिवालयम्

Mula noon, O hari, dumarating dito ang mga tao; taimtim na nag-aalay ng mga lamparang may hiyas at naliligo sa mapalad na tubig na ito. Sa wakas ng buhay—lalo na sa buwan ng Kārtika—sila’y tumutungo sa tahanang makalangit.

Verse 101

ये पुनः प्राणसंत्यागं प्रकुर्वंति समाहिताः । पापात्मानोऽपि ते यांति ब्रह्मलोकं रघूत्तम

At yaong mga, na may natipong isip, ay nag-aalay ng kanilang buhay doon—kahit sila’y makasalanan—ay nakararating sa Brahmaloka, O Raghūttama (Rāma).

Verse 102

ततो दृष्ट्वा सहस्राक्षः प्रभावं तज्जलोद्भवम् । पांसुभिः पूरयामास समंताद्भयसंकुलम्

Pagkaraan, si Sahasrākṣa (Indra), nang makita ang pambihirang kapangyarihang sumibol mula sa tubig na iyon, ay sinaklot ng takot at pinuno ito ng alikabok sa lahat ng panig.

Verse 103

तदद्य दिवसः प्राप्तो दीपोत्सवसमुद्भवः । सुपुण्योऽत्र ममादेशात्त्वं कुरुष्व सुकूपिकाम्

Dumating na ngayon ang araw na iyon—ang mapalad na sandaling pinagmulan ng pagdiriwang ng mga ilawan. Kaya, sa aking utos, magtatag ka rito ng isang mainam na balon (kūpikā), na lubhang mapagpala sa pook na ito.

Verse 107

तत्र स्नात्वा पितॄंस्तर्प्य रत्नदीपं प्रदाय च । समस्तं कार्तिकं यावदयोध्यां प्रस्थितास्ततः

Doon sila naligo roon, naghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ (mga ninuno), at nag-alay ng lamparang hiyas; pagkaraan ay tumulak sila patungong Ayodhyā, na tinupad ang buong buwan ng Kārtika sa banal na pagtalima.

Verse 108

ततो विभीषणं मुक्त्वा हनूमंतं च वानरम् । ब्रह्मलोकं गताः सर्वे तत्तीर्थस्य प्रभावतः

Pagkaraan, iniwan nila si Vibhīṣaṇa at ang wanarang si Hanūmān; at ang lahat ng iba pa ay nagtungo sa Brahmaloka dahil sa kapangyarihan ng tīrtha na iyon.

Verse 109

सूत उवाच । अद्यापि दीपदानं यः कुरुते तत्र सादरम् । संप्राप्ते कार्तिके मासि स्नात्वा तत्र जले शुभे । स सर्वपातकैर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

Sabi ni Sūta: Hanggang ngayon, sinumang may paggalang na nag-aalay ng ilawan doon—pagdating ng buwang Kārtika, matapos maligo sa mapalad na tubig na yaon—ay napapalaya sa lahat ng kasalanan at pinararangalan sa Brahmaloka.

Verse 110

एवं तत्र समुत्पन्नं तत्तडागं शुभावहम् । आनर्त्तीयं तथा विष्णुकूपिका सा च शोभना

Kaya nito, lumitaw doon ang isang mapalad na lawa na nagdudulot ng kabutihan; ito’y tinatawag na Ānarttīya, at ang magandang balon na yaon ay tinatawag na Viṣṇukūpikā.