Adhyaya 37

Verse 1

अगस्त्य उवाच । सर्वज्ञसूनो षड्वक्त्र सर्वार्थकुशल प्रभो । प्रादुर्भावं निशम्यैषां लिंगानां मुक्तिदायिनाम्

Wika ni Agastya: O Panginoong may anim na mukha, anak ng Ganap na Nakaaalam, bihasa sa bawat layon—nang marinig ko ang mga pagpapakita ng mga liṅgang ito na nagbibigay ng kalayaan, (ninais kong magtanong pa).

Verse 2

नितरां परितृप्तोस्मि सुधां पीत्वेव निर्जरः । ओंकारप्रमुखैर्लिंगैरिदमानंदकाननम्

Lubos akong nasiyahan—gaya ng isang walang-kamatayang nakainom ng nektar—dahil sa mga liṅga na nagsisimula sa Oṃkāra; kaya ang luntiang pook na ito’y nagiging gubat ng Ānanda, gubat ng lubos na kaligayahan.

Verse 3

आनंदमेवजनयेदपि पापजुषामिह । परानंदमहं प्राप्तः श्रुत्वैतल्लिंगकीर्तनम्

Kahit yaong nalulubog sa kasalanan, dito’y ang pagbanggit lamang sa Liṅga na ito ay nagbubunga ng galak. At ako, nang marinig ang papuri sa Liṅga, ay nakamtan ang sukdulang kaligayahan.

Verse 4

जीवन्मुक्तैवासं हि क्षेत्रतत्त्वश्रुतेरहम् । स्कंददक्षेश्वरादीनि लिंगानीह चतुर्दश । यान्युक्तानि समाचक्ष्व तत्प्रभावमशेषतः

Sa pagdinig sa katotohanan ng banal na kṣetra, ako’y naging tila pinalaya habang nabubuhay. Ngayon, hinggil sa labing-apat na Liṅga rito—mula kina Skanda at Dakṣeśvara—na nabanggit na, ipaliwanag mo sa akin ang kanilang kapangyarihan nang buo, walang maiiwan.

Verse 5

यो दक्षो गर्हयामास मध्ये देवसभं विभुम् । स कथं लिंगमीशस्य प्रत्यस्थापयदद्भुतम्

Yaong si Dakṣa na sa gitna ng kapulungan ng mga diyos ay lumait sa Kataas-taasang Panginoon—paano niya naibalik o muling naitatag ang kamangha-manghang Liṅga ni Īśvara?

Verse 6

इति श्रुत्वा शिखिरथः कुंभयोनेरुदीरितम् । सूत संकथयामास दक्षेश्वर समुद्भवम्

Nang marinig niya ang gayong sinabi ni Kumbhayoni (Agastya), si Śikhiratha—O Sūta—ay nagsalaysay nang masinsin tungkol sa pinagmulan ni Dakṣeśvara.

Verse 7

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने वच्मि कथां कल्मषहारिणीम् । पुरश्चरणकामोसौ दक्षः काशीं समाययौ

Wika ni Skanda: “Makinig ka, O pantas; isasalaysay ko ang kuwentong nag-aalis ng karumihan. Si Dakṣa, na nagnanais magsagawa ng puraścaraṇa (paunang pagsasanay ng debosyon), ay dumating sa Kāśī.”

Verse 8

छागवक्त्रो विरूपास्यो दधीचि परिधिक्कृतः । प्रायश्चित्तविधानार्थं सूपदिष्टः स्वयंभुवा

May mukhang kambing at anyong napapangit—pinuna ni Dadhīci—siya’y tinuruan nang wasto ni Svayambhū (Brahmā) tungkol sa tamang paraan ng prāyaścitta (pagsisisi at pagtubos ng kasalanan).

Verse 9

एकदा देवदेवस्य सेवार्थं शशिमौलिनः । कैलासमगमद्विष्णुः पद्मयोनिपुरस्कृतः

Minsan, upang maglingkod sa Diyos ng mga diyos, sa Panginoong may koronang buwan, si Viṣṇu—na pinangungunahan ni Padmayoni (Brahmā)—ay nagtungo sa Kailāsa.

Verse 10

इंद्रादयो लोकपाला विश्वेदेवा मरुद्गणाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विद्याधरोरगाः

Si Indra at ang iba pang tagapangalaga ng mga daigdig, ang mga Viśvedevas at mga pangkat ng Marut; ang mga Āditya, Vasu, Rudra, Sādhya, Vidyādhara, at mga nilalang-ahas—lahat ay naroon.

Verse 11

ऋषयोऽप्सरसोयक्षा गंधर्वाः सिद्धचारणाः । तैर्नतो देवदेवेशः परिहृष्टतनूरुहैः

Ang mga ṛṣi, apsara, yakṣa, gandharva, siddha, at cāraṇa ay yumukod sa Panginoon ng mga diyos; sa galak ng pagsamba, tumindig ang kanilang balahibo habang pinupuri Siya.

Verse 12

स्तुतश्च नाना स्तुतिभिः शंभुनापि कृतादराः । विविशुश्चासनश्रेण्यां तन्मुखासक्तदृष्टयः

Pinuri nila si Śambhu sa sari-saring banal na himno, at si Śambhu man ay tumanggap sa kanila nang may dangal. Pagkaraan, pumasok sila sa hanay ng mga upuan, ang mga mata’y nakatuon, nalulubog sa pagtanaw sa Kanyang mukha.

Verse 13

अथ तेषूपविष्टेषु शंभुना विष्टरश्रवाः । कृतहस्तपरिस्पर्शमानः पृष्टो महादरम्

Nang sila’y makaupo na, si Viṣṭaraśravāḥ—matapos isagawa ang kaugaliang paghipo ng kamay bilang paggalang—ay tinanong ni Śambhu nang may dakilang pagpapahalaga.

Verse 14

श्रीवत्सलांछन हरे दैत्यवंशदवानल । कच्चित्पालयितुं शक्तिस्त्रिलोकीमस्त्यकुंठिता

O Hari na may tanda ng Śrīvatsa—o apoy na parang sunog sa gubat sa angkan ng mga Daitya—nananatili pa bang di-nababawasang kapangyarihan Mo upang itaguyod at ingatan ang tatlong daigdig?

Verse 15

दितिजान्दनुजान्दुष्टान्कच्चिच्छासि रणांगणे । अपि कुद्धान्महीदेवान्मामिव प्रतिमन्यसे

Sa larangan ng digmaan, pinapagalitan at pinapabagsak mo pa rin ba ang masasamang kaaway na isinilang kina Diti at Danu? At itinuturing mo pa rin ba ang nagngangalit na mga pinuno sa lupa gaya ng pagtingin mo sa akin—bilang mga katunggaling dapat pigilan?

Verse 16

बाधया रहिता गावः कच्चित्संति महीतले । स्त्रियः संति हि सुश्रीकाः पतिव्रतपरायणाः

Ang mga baka ba sa ibabaw ng lupa ay ligtas at walang dinaranas na pighati? At mayroon bang mga babaeng mapalad, na nananatiling tapat sa panatang pativratā at sa dharma ng tahanan?

Verse 17

विधियज्ञाः प्रवर्तंते पृथिव्यां बहुदक्षिणाः । निराबाधं तपः कच्चिदस्ति शश्वत्तपस्विनाम्

Nagpapatuloy ba sa daigdig ang mga yajña ayon sa tuntunin, sagana sa mga handog at daksina? At ang mga tapasvin na laging nagsasagawa ng tapa, nagagawa ba nila ang kanilang pag-aayuno at pagninilay nang walang hadlang?

Verse 18

निष्प्रत्यूहं पठंत्येव सांगान्वेदान्द्विजोत्तमाः । महीपालाः प्रजाः कच्चित्पांति त्वमिवकेशव

Ang mga pinakadakilang dvija ba ay bumibigkas ng mga Veda kasama ang mga angga nito nang walang sagabal? At ang mga hari ba ay nagtatanggol sa kanilang mga nasasakupan, O Keśava, gaya ng pag-iingat Mo mismo sa mga daigdig?

Verse 19

स्वेषु स्वेषु च धर्मेषु कच्चिद्वर्णाश्रमास्तथा । निष्ठावंतो हि तिष्ठंति प्रहृष्टेंद्रियमानसाः

Ang mga tao ba sa kani-kanilang varṇa at āśrama ay nananatiling matatag sa sariling dharma—nakatindig na may mga pandama at isip na payapa, masaya, at pinasigla?

Verse 20

धूर्जटिः परिपृछ्येति हृष्टं वैकुंठनायकम् । ब्रह्माणं चापि पप्रच्छ ब्राह्मं तेजः समेधते

Kaya nga, si Dhūrjaṭi (Śiva), matapos magtanong sa masayang Panginoon ng Vaikuṇṭha, ay nagtanong din kay Brahmā; at ang banal na ningning ni Brahmā ay lalo pang sumidhi.

Verse 21

सत्यमस्खलितं कच्चिदस्ति त्रैलोक्यमंडपे । तीर्थावरोधो न क्वापि केनचित्क्रियते विधे

O Vidhi (Brahmā), sa bulwagan ng tatlong daigdig, nananatili bang di-natitinag ang katotohanan? At wala bang sinuman saanman ang humahadlang sa mga banal na tīrtha?

Verse 22

इंद्रादयः सुराः कच्चित्स्वेषु स्वेषु पुरेष्वहो । राज्यं प्रशासति स्वस्थाः कृष्णदोर्दंडपालिताः

Namumuno ba si Indra at ang iba pang mga deva sa kani-kanilang mga lungsod nang may kaginhawahan—ligtas sa ilalim ng mapagkalingang lakas ng bisig ni Kṛṣṇa, na wari’y tungkod ng paghahari?

Verse 23

प्रत्येकं परिपृच्छयेशः सर्वानित्थं कृतादरान् । पृष्ट्वा गमनकार्यं च तेषां कृत्वा मनोरथान्

Kaya nga, magalang na tinanong ng Panginoon ang bawat isa, na may nararapat na paggalang sa lahat. Matapos alamin ang dahilan ng kanilang pag-alis at tuparin ang kanilang mga kahilingan, inihanda Niya ang pagpapauwi sa kanila.

Verse 24

विससर्जाथ तान्सर्वान्देवः सौधं समाविशत् । गतेष्वथ च देवेषु स्वस्व धिष्ण्येषु हृष्टवत्

Pagkaraan, pinauwi ng Diyos ang lahat at pumasok sa Kanyang palasyo. At nang makaalis na ang mga deva—bawat isa sa sariling luklukan sa langit—sila’y lumisan na may galak.

Verse 25

मध्ये मार्गं स चिंतोभूद्दक्षः सत्याः पिता तदा । अन्यदेवसमानं स मानं प्राप न चाधिकम्

Sa kalagitnaan ng daan, si Dakṣa—ama ni Satī—ay napalalim sa pag-iisip. Tumanggap siya ng paggalang na kapantay ng ibang mga deva, ngunit hindi ng higit pa sa kanila.

Verse 26

अतीव क्षुब्धचित्तोभून्मंदराघाततोऽब्धिवत् । उवाच च मनस्येतन्महाक्रोधरयांधदृक्

Nabagabag nang marahas ang kanyang isip, na parang karagatang hinampas ng Bundok Mandara. Nabulag sa bugso ng matinding poot, sinabi niya sa sarili ang mga guniguning ito.

Verse 27

अतीवगर्वितो जातः सती मे प्राप्य कन्यकाम् । कस्यचिन्नाप्यसौ प्रायो न कोस्यापि क्वचित्पुनः

Pagkatamo niya ang aking anak na si Satī bilang asawa, siya’y naging labis na mapagmataas. Halos wala siyang ipinakikitang paggalang kaninuman—sa anumang oras, kaninuman man.

Verse 28

किं वंश्यस्त्वेष किं गोत्रः किं देशीयः किमात्मकः । किं वृत्तिः किं समाचारो विपा दी वृषवाहनः

Anong angkan siya? Anong gotra ang kanya? Saang lupain siya nagmula—ano ang tunay niyang likas? Ano ang ikinabubuhay niya, ano ang kanyang kaugalian—yaong may bandilang toro, na laging napapaligiran ng mga kakaibang kapahamakan?

Verse 29

न प्रायशस्तपस्व्येष क्व तपः क्वास्त्रधारणम् । न गृहस्थेषु गण्योसौ श्मशाननिलयो यतः

Halos hindi siya maituturing na asceta—nasaan ang kanyang tapas, at nasaan ang pagdadala ng sandata? Ni hindi rin siya kabilang sa mga maybahay, sapagkat ang kanyang tahanan ay ang pook ng pagsusunog ng bangkay.

Verse 30

असौ न ब्रह्मचारी स्यात्कृतपाणिग्रह स्थितिः । वानप्रस्थ्यं कुतश्चास्मिन्नैश्वर्यमदमोहिते

Hindi siya maaaring maging brahmacārin, sapagkat nasa kalagayan na siya ng paghawak sa kamay ng asawa sa kasal. At paano magkakaroon sa kanya ng vānaprastha—siya na nalilinlang ng pagkalasing sa kapangyarihan?

Verse 31

न ब्राह्मणोभवत्येष यतो वेदो न वेत्त्यमुम् । शस्त्रास्त्रधारणात्प्रायः क्षत्रियः स्यान्न सोप्ययम्

Hindi siya brāhmaṇa, sapagkat (ayon sa aking pahayag) hindi niya nalalaman ang Veda. Sa pagdadala ng sandata, maaaring tawagin ang tao na kṣatriya, ngunit ni iyon ay hindi rin siya.

Verse 32

क्षतात्संत्राणनात्क्षत्रं तत्क्वास्मिन्प्रलयप्रिये । वैश्योपि न भवेदेष सदा निर्धनचेष्टनः

Ang “Kṣatra” ay tinawag nang gayon dahil sa pag-iingat at pagprotekta sa mga sugatan—ngunit saan iyon sa taong umiibig sa pagkalipol? Ni hindi rin siya maituturing na vaiśya, sapagkat lagi siyang kumikilos na parang dukhang walang yaman.

Verse 33

शूद्रोपि न भवेत्प्रायो नागयज्ञोपवीतवान् । एवं वर्णाश्रमातीतः कोसौ सम्यङ्नकीर्त्यते

Sa karaniwang diwa, hindi rin siya isang Śūdra; ni hindi siya yaong may suot na banal na sinulid (yajñopavīta) para sa handog na Nāga. Kaya, yamang lampas siya sa lahat ng varṇa at āśrama, sino nga ba siya upang mailarawan nang wasto?

Verse 34

सर्वः प्रकृत्या ज्ञायेत स्थाणुः प्रकृतिवर्जितः । प्रायशः पुरुषोनासावर्धनारीवपुर्यतः

Ang bawat nilalang ay nakikilala sa isang likas na katangian; ngunit si Sthāṇu (Śiva) ay walang gayong hanggahang katangian. Gayunman, hindi rin siya lalaki lamang, sapagkat ipinahahayag siyang Ardhanārī—may anyong kalahating babae.

Verse 35

योषापि न भवेदेष यतोसौ श्मश्रुलाननः । नपुंसकोपि न भवेल्लिंगमस्ययतोर्च्यते

Hindi rin siya babae, sapagkat may balbas ang kanyang mukha. Ni hindi rin siya walang-kasarian, sapagkat ang kanyang liṅga ay sinasamba.

Verse 36

बालोपि न भवत्येष यतोऽयं बहुवार्षिकः । अनादिवृद्धो लोकेषु गीयते चोग्र एष यत्

Hindi rin siya bata, sapagkat siya’y may maraming taon. Sa mga daigdig, inaawit siyang “sinauna mula sa walang pasimula,” at tinatawag ding “Ugra”—ang mabagsik.

Verse 37

अतो युवत्वं संभाव्यं नात्र नूनं चिरंतने । वृद्धोऽपि न भवत्येष जरामरणवर्जितः

Kaya’t maaaring isipin na taglay Niya ang kabataan—ngunit tunay na hindi, O Sinaunang Panginoon. Kahit ang katandaan ay hindi sa Kanya, sapagkat Siya’y malaya sa pagkabulok at kamatayan.

Verse 38

ब्रह्मादीन्संहरेत्प्रांते तथापि च न पातकी । पुण्यलेशोपि नास्त्यस्मिन्ब्रह्ममौलिच्छिदिक्रुधा

Kahit sa wakas ay bawiin (lipulin) Niya si Brahmā at ang iba pa, hindi pa rin Siya magiging makasalanan. Sa Kanya’y wala kahit munting bakas ng kabutihan o kasamaan—kumilos Siya sa poot na pumutol sa korona ni Brahmā.

Verse 40

अहो धार्ष्ट्यं महद्दृष्टं जटिलस्याद्य चाद्भुतम् । यदासनान्नोत्थितोसौ दृष्ट्वा मां श्वशुरं गुरुम्

Ah! Napakalaking kapalaluan ang nakita ngayon sa asetikong may buhol-buhol na buhok; tunay na kagila-gilalas: nang makita niya ako—ang kanyang biyenan at nakatatanda—hindi man lamang siya tumindig mula sa kanyang upuan.

Verse 41

एवंभूता भवंत्येव मातापितृविवर्जिताः । निर्गुणा अकुलीनाश्च कर्मभ्रष्टा निरंकुशाः

Ang mga ganyang tao ay tunay na nagiging parang walang ina at ama—walang kagandahang-asal, walang marangal na angkan, nalilihis sa wastong tungkulin, at walang pagpipigil sa sarili.

Verse 42

स्वच्छंदचारिणोऽनाथाः सर्वत्र स्वाभिमानिनः । अकिंचना अपिप्रायस्तथापीश्वरमानिनः

Gumagala sila ayon sa sariling nais, na parang walang tagapagtanggol; saan man ay mapagmataas sa sarili. Bagaman kadalasa’y walang pag-aari, iniisip pa rin nilang sila’y mga panginoon.

Verse 43

जामातॄणां स्वभावोयं प्रायशो गर्वभाजनम् । किंचिदैश्वयर्मासाद्य भवत्येव न संशयः

Ito, sa karamihan, ang likas na ugali ng mga manugang: nagiging sisidlan sila ng pagmamataas; kapag nakamtan kahit kaunting kasaganaan, tiyak na sumisibol ito—walang alinlangan.

Verse 44

द्विजराजः स गर्विष्ठो रोहिणीप्रेमनिर्भरः । कृत्तिकादिषु चास्नेही मया शप्तः क्षयीकृतः

Ang panginoon ng mga dalawang-ulit na isinilang (ang Buwan) na yaon, namamaga sa pagmamataas, lubos na nalulunod sa pag-ibig kay Rohiṇī at walang paglingap kay Kṛttikā at sa iba pang mga asawa—siya’y isinumpa ko at dahil doon ay pinapanghina hanggang mangayayat.

Verse 45

अस्याहं गर्वसर्वस्वं हरिष्याम्येव शूलिनः । यथावमानितश्चाहमनेनास्य गृहं गतः

“O Śūlin, Panginoong may tangan ng trident! Tunay na aalisin ko ang lahat ng bumubuo sa kanyang pagmamataas; sapagkat ako’y inalipusta niya nang ako’y pumaroon sa kanyang bahay.”

Verse 46

तथास्याहं करिष्यामि मानहानिं च सर्वतः । संप्रधार्येति बहुशः स तु दक्षः प्रजापतिः

Sa gayong pasya, paulit-ulit niyang pinagbulayan: “Sa lahat ng paraan, ipapahamak ko ang kanyang dangal.” Ganyan si Dakṣa, ang Prajāpati.

Verse 47

प्राप्य स्वभवनं देवानाजुहाव सवासवान् । अहं यियक्षुर्यूयं मे यज्ञसाहाय्यकारिणः

Pagbalik niya sa sariling tahanan, tinipon niya ang mga diyos kasama si Vāsava (Indra) at sinabi: “Nais kong magsagawa ng yajña; kayo ang maging mga katuwang ko sa handog na ito.”

Verse 48

भवंतु यज्ञसंभारानानयंतु त्वरान्विताः । श्वेतद्वीपमथो गत्वा चक्रे चक्रिणमच्युतम्

“Tipunin nila ang mga kailangan sa yajña at dalhin agad.” Pagkaraan, nagtungo siya sa Śvetadvīpa at itinalaga si Acyuta—ang may tangan ng cakra—bilang kapangyarihang namumuno sa ritwal.

Verse 49

महाक्रतूपद्रष्टारं यज्ञपूरुषमेव च । तस्यर्त्विजोभवन्सर्व ऋषयो ब्रह्मवादिनः

Itinatag niya ang Yajña-Puruṣa bilang mismong tagamasid ng dakilang ritwal; at ang lahat ng mga ṛṣi—mga tagapagturo ng Brahman—ay naging mga paring tagapaghandog (ṛtvij).

Verse 50

प्रावर्तत ततस्तस्य दक्षस्य च महाध्वरः । दृष्ट्वा देवनिकायांश्च तस्मिन्दक्ष महाध्वरे

Pagkaraan, nagsimula ang dakilang paghahandog ni Dakṣa. Nang makita ang mga pangkat ng mga deva na nagkatipon sa makapangyarihang sakripisyo ni Dakṣa—

Verse 51

अनीश्वरांस्ततो वेधा व्याजं कृत्वा गृहं ययौ । दधीचिरथ संवीक्ष्य सर्वांस्त्रैलोक्यवासिनः

Pagkaraan, ang Lumikha (Vedhā), nang makita silang walang Īśvara, ay gumawa ng dahilan at umuwi sa kanyang tahanan. Noon, si Dadhīci, matapos siyasatin ang lahat ng naninirahan sa tatlong daigdig—

Verse 52

दक्षयज्ञे समायातान्सतीश्वरविवर्जितान् । प्राप्तसंमानसंभारान्वासोलंकृतिपूर्वकम्

Sa yajña ni Dakṣa, ang mga dumating—na wala si Satī at si Īśvara—ay tinanggap nang nararapat, na may mga parangal, handog, kasuotan, at mga palamuti.

Verse 53

दक्षस्य हि शुभोदर्कमिच्छन्प्रोवाच चेति वै । दधीचिरुवाच । दक्षप्रजापते दक्ष साक्षाद्धातृस्वरूपधृक्

Sa pagnanais ng banal na kagalingan ni Dakṣa, siya’y tunay na nagsalita sa kanya. Wika ni Dadhīci: “O Dakṣa Prajāpati, O Dakṣa, taglay mo ang mismong anyo ni Dhātṛ (ang Manlilikha).”

Verse 54

न चास्ति तव सामर्थ्यं क्वापि कस्यापि निश्चितम् । यादृशः क्रतुसंभारस्तव चेह समीक्ष्यते

Walang katiyakan na ang iyong kakayahan ay tiyak saanman, sa alinmang bagay. Gayunman, dito’y nasasaksihan sa iyo ang maringal na paghahanda para sa isang kratu—ang dakilang handog na Veda—na ipinakikita.

Verse 55

न तादृङ्नेदसि प्रायः क्वापि ज्ञातो महामते । क्रतुस्तु नैव कर्तव्यो नास्ति क्रतुसमो रिपुः

O dakilang may isip, ang gayong saligan ay halos di nakikilala saanman. Kaya’t huwag isagawa ang kratu; walang kaaway na kapantay ng handog (kapag kulang sa wastong kalagayan).

Verse 56

कर्तव्यश्चेत्तदाकार्यः स्याच्चेत्संपत्ति रीदृशी । साक्षादग्निः स्वयं कुंडे साक्षादिंद्रादिदेवताः

Kung kailangan ngang gawin, gawin lamang kapag naroroon ang gayong pambihirang kaganapan: si Agni mismo’y nahahayag sa hukay ng apoy, at si Indra at iba pang mga diyos ay dumadalo nang personal.

Verse 57

साक्षाच्च सर्वे मंत्रा वै साक्षाद्यज्ञपुमानसौ । आचार्यपदवीमेष देवाचार्यः स्वयं चरेत् । साक्षाद्ब्रह्मा स्वयं चैष भृगुर्वै कर्मकांडवित्

At ang lahat ng mga mantra ay nararapat na maging tila naroroon mismo; ang mismong Persona ng Yajña ay dapat mahayag. Ang tungkulin ng ācārya ay dapat gampanan ng banal na guro mismo. Nararapat ding naroon si Brahmā, at si Bhṛgu—ang nakaaalam sa bahagi ng ritwal (karma-kāṇḍa).

Verse 58

अयं पूषा भगस्त्वेष इयं देवी सरस्वती । एते च सर्वदिक्पाला यज्ञरक्षाकृतः स्वयम्

Narito si Pūṣan, at narito si Bhaga; narito ang Diyosa Sarasvatī. At narito ang lahat ng mga tagapagbantay ng mga dako, na sila mismo ang tagapangalaga ng yajña.

Verse 59

त्वं च दीक्षां शुभां प्राप्तो देव्या च शतरूपया । जामाता त्वेष ते धर्मः पत्नीभिर्दशभिः सह

At ikaw ay tumanggap ng mapalad na dīkṣā mula sa Diyosa Śatarūpā. Ang isang ito ang iyong manugang—si Dharma—kasama ang kaniyang sampung asawa.

Verse 60

स्वयमेव हि कुर्वीत धर्मकार्यं प्रयत्नतः । ओषधीनामयं नाथस्तव जामातृषूत्तमः

Tunay nga, siya mismo ang dapat magsagawa ng gawain ng Dharma nang buong pagsisikap. Ang panginoon ng mga halamang-gamot na ito ang iyong pinakadakilang manugang.

Verse 61

सप्तविंशतिभिः सार्धं पत्नीभिस्तव कार्यकृत् । ओषधीः पूरयेत्सर्वा द्विजराजो महासुधीः

Ginagawa niya ang iyong gawain kasama ang dalawampu’t pitong asawa. Ang hari ng mga dvija, na lubhang marunong, ay magpupuno at maglalaan ng lahat ng halamang-gamot.

Verse 62

दीक्षितो राजसूयस्य दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः । मारीचः कश्यपश्चासौ प्रजापतिषु सत्तमः । त्रयोदशमिताभिश्च भार्याभिस्तव कार्यकृत्

Na na-dīkṣā para sa Rājasūya at nagkaloob ng tatlong daigdig bilang dakṣiṇā, ang Marīci—Kaśyapa na yaon, ang pinakadakila sa mga Prajāpati, ay tumutupad ng iyong gawain kasama ang kaniyang labintatlong asawa.

Verse 63

हविः कामदुघा सूते कल्पवृक्षः समित्कुशान् । दारुपात्राणि सर्वाणि शकटं मंडपादिकम्

Ang bakang tumutupad ng hangarin ay naglalabas ng havis, mga sangkap ng handog; ang punong Kalpavṛkṣa ay nagbibigay ng mga panggatong at damong kuśa; at ang lahat ng sisidlang kahoy, kariton, mandapa at iba pang kasangkapan ng yajña ay naihahanda.

Verse 64

विश्वकर्माप्यलंकारान्कुरुतेभ्यागतर्त्विजाम् । वसूनि चाऽपि वासांसि वसवोष्टौ ददत्यपि

Maging si Viśvakarmā ay gumagawa ng mga palamuti para sa mga paring dumating; at ang walong Vasu naman ay nagkakaloob din ng yaman at mga kasuotan.

Verse 65

स्वयंलक्ष्मीरलंकुर्याद्यावै चात्र सुवासिनीः

At si Lakṣmī mismo ang mag-aayos at magpapalamuti sa mga suvasinī, ang mga babaeng nakadamit nang mapalad, na naririto.

Verse 66

सर्वे सुखाय मे दक्ष वीक्षमाणस्य सर्वतः । एकं दुःखाकरोत्येव यत्त्वं विस्मृतवानसि

O Dakṣa, ang lahat ng nakikita ko sa paligid ay tila inihanda para sa aking kaligayahan; ngunit iisa ang nagdudulot ng dalamhati: na nalimutan mo iyon.

Verse 67

जीवहीनो यथा देहो भूषितोपि न शोभते । तथेश्वरं विना यज्ञः श्मशानमिव लक्ष्यते

Gaya ng katawan na walang buhay, kahit palamutian ay hindi maningning; gayon din, ang yajña na walang Panginoon ay wari’y parang libingan ng pagsusunog ng bangkay.

Verse 68

इत्थं दधीचिवचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः । भृशं जज्वाल कोपेन हविषा कृष्णवर्त्मवत्

Nang marinig ni Dakṣa Prajāpati ang mga salita ni Dadhīci nang gayon, siya’y nag-alab nang matindi sa poot—gaya ng apoy ng handog na havis na umaakyat na may maitim na bakas ng usok.

Verse 69

पूर्वस्तुत्याति संहृष्टो दृष्टो योसौ दधीचिना । स एव चापि कोपाग्निमुद्वमन्वीक्षितो मुखात्

Ang taong dati’y nakita ni Dadhīci na labis na nalulugod sa papuri—siya ring iyon ngayon ay nakitang nagbubuga mula sa mukha ng apoy ng poot.

Verse 70

प्रत्युवाचाथ तं विप्रं वेपमानांगयष्टिकः । दक्षः प्रजापती रोषाज्जिघांसुरिव तं द्विजम्

Pagkaraan, sumagot si Dakṣa Prajāpati sa brahmana; nanginginig ang kanyang katawan sa poot, na wari’y ibig niyang pabagsakin ang yaong dalawang-ulit na isinilang.

Verse 71

दक्ष उवाच । ब्राह्मणोसि दधीचे त्वं किं करोमि तवात्र वै । दीक्षामहमहो प्राप्तः कर्तुं नायाति किंचन

Wika ni Dakṣa: “Dadhīci, ikaw ay isang brahmana—ano ang magagawa ko sa iyo rito? Aba, tinanggap ko na ang dīkṣā (banal na pagtatalaga); ngayon, wala na akong ibang dapat gawin.”

Verse 72

भवान्केन समाहूतो यदत्रागान्महाजडः । आगतोपि हि केन त्वं पृष्ट इत्थं प्रब्रवीषि यत्

“Sino ang nag-anyaya sa iyo kaya ka naparito, ikaw na malaking hangal? At kahit nakarating ka na—sino ang nagtanong sa iyo upang magsalita ka nang ganyan?”

Verse 73

सर्वमंगलमांगल्यो यत्र श्रीमानयं हरिः । स्वयं वै यज्ञपुरुषः स मखः किं श्मशानवत्

Paano magiging tulad ng libingan ang handog na ito, kung naririto ang maluwalhating Hari—ang kabanalan sa lahat ng kabanalan—siya na mismong Yajña-Puruṣa?

Verse 74

यत्र वज्रधरः शक्रः शतयज्ञैकदीक्षितः । त्रयस्त्रिंशतिकोटीनाममराणां पतिः स्वयम्

Doon ay naroon si Śakra (Indra) mismo, ang may hawak ng kulog-kidlat, na itinalaga para sa sandaang paghahandog, ang panginoon ng tatlumpu’t tatlong krore ng mga walang-kamatayan.

Verse 75

तं त्वंचोपमिमीषेमुं श्मशानेन महामखम् । धर्मराट्च स्वयं यत्र धर्माधर्मैककोविदः

Ngunit inihahambing mo ang dakilang paghahandog na iyon sa libingan—gayong naroon mismo si Dharma-rāja, ang tanging bihasa sa paghiwalay ng dharma at adharma.

Verse 76

श्रीदोस्ति यत्र श्रीदाता साक्षाद्यत्राशुशुक्षणिः । तं यज्ञमुपमासि त्वममंगलभुवातया

Kung saan naroon ang tagapagkaloob ng kasaganaan, at kung saan hayagang nakatindig si Āśuśukṣaṇi—paano mo maihahambing ang handog sa isang malas na pook?

Verse 77

देवाचार्यः स्वयं यत्र क्रतोराचार्यतागतः । अभिमानवशात्तं त्वमाख्यासि पितृकाननम्

Kung saan ang guro ng mga deva mismo ay dumating bilang tagapagturo ng ritwal ng paghahandog—ngunit dahil sa pagmamataas, tinatawag mo itong ‘gubat ng mga ninuno,’ na para bang libingang-lupain lamang.

Verse 78

यत्रार्त्विज्यं भजंतेऽमी वसिष्ठप्रमुखर्षयः । तमध्वरं समाचक्षे मंगलेतरभूमिवत्

Sa pook na ang mga rishi na pinangungunahan ni Vasiṣṭha ay tumatanggap ng tungkuling pari sa yajña—paano mailalarawan ang handog na iyon na para bang ginawa sa lupang di-mapalad?

Verse 79

निशम्येति मुनिः प्राह दधीचिर्ज्ञानिनां वरः । सर्वमंगलमांगल्यो भवेद्यज्ञपुमान्हरिः

Pagkarinig nito, sinabi ng pantas na si Dadhīci—pinakamainam sa mga marurunong—: “Si Hari, ang mismong Purusha ng yajña, ang pinakabanal at pinakapagpalang sa lahat ng pagpapala.”

Verse 80

तथापि शांभवी शक्तिर्वेदे विष्णुः प्रपठ्यते । वामांगं स्रष्टुराद्यस्य हरिस्तदितरद्विधिः

Gayunman, sa Veda, binibigkas si Viṣṇu bilang Śāmbhavī-Śakti. Si Hari ang kaliwang panig ng sinaunang Manlilikha; ang kabilang panig ay si Vidhī (Brahmā).

Verse 81

दीक्षितो योश्वमेधानां शतस्य कुलिशायुधः । दुर्वाससा क्षणेनापि नीतो निःश्रीकतां हि सः

Yaong may sandatang kulis (kulog), na naitalaga para sa sandaang Aśvamedha—tunay na sa isang kisapmata, dahil kay Durvāsas, siya’y dinala sa pagkawala ng ningning at karangalan.

Verse 82

पुनराराध्य भूतेशं प्रापैकाममरावतीम् । यस्त्वया धर्मराजोत्र कथितः क्रतुरक्षकः

Muling sumamba kay Bhūteśa, natamo niyang muli ang Amarāvatī—siya nga ang Dharmarāja na binanggit mo rito bilang tagapangalaga ng yajña.

Verse 83

बलं तस्याखिलैर्ज्ञातं श्वेतं पाशयतः पुरा । धनदस्त्र्यंबकसखस्तच्चक्षुश्चाशुशुक्षणिः

Ang kapangyarihan niya ay noon pang una’y nalaman ng lahat, nang makita niyang si Śveta ay nakagapos sa lubid na panilo. Naroon si Dhanada—kaibigan ni Tryambaka—at naroon din si Āśuśukṣaṇi, na wari’y mismong mga mata niya na sumaksi sa lahat.

Verse 84

पार्ष्णिग्राह्यभवद्रुद्रो देवाचार्यस्य वै तदा । यदा तारामधार्षीत्स द्विजराजोऽतिसुंदरीम्

Noong panahong iyon, si Rudra ay naging wari’y siyang dumakip sa nagkasala sa sakong para sa guro ng mga diyos; sapagkat noon din ang Buwan—hari sa mga dwija—ay lumapastangan sa napakagandang si Tārā.

Verse 85

तं विदंति वसिष्ठाद्यास्तवार्त्विज्यं भजंति ये । एको रुद्रो न द्वितीयः संविदाना अपीति हि

Yaong tumatanggap ng iyong paglilingkod bilang pari—si Vasiṣṭha at ang iba pang mga rishi—ay tunay na nakakakilala sa Kanya; sapagkat ipinahahayag ng mga nakabatid: “Iisa si Rudra—walang ikalawa.”

Verse 86

प्रावर्तंतर्षयोन्येपि गौरवात्तव ते क्रतौ । यदि मे ब्राह्मणस्यैकं शृणोषि वचनं हितम्

Dahil sa paggalang sa iyo, ang iba pang mga pantas ay lumapit din upang makibahagi sa iyong paghahandog. Kung makikinig ka sa isang kapaki-pakinabang na salita mula sa akin, isang brāhmaṇa—

Verse 87

तदा क्रतुफलाधीशं विश्वेशं त्वं समाह्वय । विना तेन क्रतुरसौ कृतोप्यकृत एव हि

Kung gayon, tawagin mo si Viśveśa, ang Panginoong namamahala sa bunga ng paghahandog. Kung wala Siya, ang handog na iyon—kahit naisagawa—ay tunay na parang hindi naisagawa.

Verse 88

सति तस्म्निमहादेवे विश्वकर्मैकसाक्षिणि । तवापि चैषा सर्वेषां फलिष्यंति मनोरथाः

Kapag naroon si Mahādeva—ang tanging Saksi ng lahat ng gawa—magbubunga ang iyong mga mithiin, at gayundin ang hangarin ng lahat.

Verse 89

यथा जडानि बीजानि न फलंति स्वयं तथा । जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना

Kung paanong ang mga butong walang malay ay hindi namumunga sa sarili, gayon din ang lahat ng gawa—walang malay—ay di nagbubunga kung wala ang Panginoon.

Verse 90

अर्थहीना यथा वाणी धर्महीना यथा तनुः । पतिहीना यथा नारी शिवहीना तथा क्रिया

Gaya ng pananalitang walang saysay kung walang kahulugan, gaya ng katawan na walang dharma, at gaya ng babae na ulila kung wala ang asawa—gayon ang anumang ritwal kung wala si Śiva.

Verse 91

गंगाहीना यथा देशाः पुत्रहीना यथा गृहाः । दानहीना यथा संपच्छिवहीना तथा क्रिया

Gaya ng lupain na kulang kung wala ang Gaṅgā, gaya ng tahanan na kulang kung walang mga anak na lalaki, at gaya ng yaman na kulang kung walang pagkakawanggawa—gayon ang bawat ritwal kung wala si Śiva.

Verse 92

मंत्रिहीनं यथा राज्यं श्रुतिहीना यथा द्विजाः । योषा हीनं यथा सौख्यं शिवहीना तथा क्रिया

Gaya ng kahariang may kapintasan kung walang mga ministro, gaya ng mga ‘dalawang-ulit na isinilang’ na may kapintasan kung walang banal na pag-aaral, at gaya ng ligayang may kapintasan kung walang asawa—gayon ang anumang ritwal kung wala si Śiva.

Verse 93

दर्भहीना यथा संध्या तिलहीनं च तर्पणम् । हविर्हीनो यथा होमः शिवहीना तथा क्रिया

Gaya ng sandhyā na di ganap kung walang damong darbha, gaya ng tarpaṇa na di ganap kung walang linga, at gaya ng homa na di ganap kung walang handog—gayundin, ang anumang gawaing panrelihiyon ay di ganap kung wala si Śiva.

Verse 94

इत्थं दधीचिनाख्यातं जग्राह वचनं न तत् । दक्षो दक्षोपि तत्रैव शंभोर्माया विमोहितः

Bagaman tinuruan nang gayon ni Dadhīci, hindi tinanggap ni Dakṣa ang payong iyon; maging ang mahusay na Dakṣa, sa mismong lugar na iyon, ay nalinlang ng māyā ni Śambhu (Śiva).

Verse 95

प्रोवाच च भृशं क्रुद्धः का चिंता तव मे क्रतोः । क्रतुमुख्यानि सर्वाणि यानि कर्माणि सर्वतः

Pagkatapos, sa matinding galit, sinabi niya: “Ano ang pakialam mo sa aking paghahandog? Lahat ng ritwal ng yajña—bawat pangunahing gawain sa lahat ng paraan—ay nakahanda na.”

Verse 96

तानि सिद्ध्यंति नियतं यथार्थकरणादिह । अयथार्थविधानेन सिद्ध्येत्कर्मापि नेशितुः

“Dito, tiyak na nagtatagumpay ang mga ritwal na iyon kapag isinagawa sa wastong paraan. Ngunit sa maling pamamaraan, kahit isang gawain ay hindi matatamo ang kaganapan—lalo na kung wala ang Panginoong gumagabay.”

Verse 97

स्वकर्मसिद्धये चाथ सर्व एव हि चेश्वरः । ईश्वरः कर्मणां साक्षी यत्त्वयापीति भाषितम्

“Bukod pa rito, upang magtagumpay ang sariling gawain, ang bawat tao ay tila isang ‘panginoon’ bilang tagaganap. Ngunit si Īśvara ang saksi ng mga gawa—ito rin ay sinabi mo.”

Verse 98

तत्तथास्तु परं साक्षी नार्थं दद्याच्च कुत्रचित्

“Mangyari nawa; ang Kataas-taasan ang maging Saksi; datapwat huwag siyang magbigay ng bunga saanman.”

Verse 99

जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना । यदुक्तं भवता तत्राप्यहो दृष्टांतयाम्यहम्

“Ang lahat ng gawa ay walang-malay; kung wala si Īśvara, hindi ito namumunga. At sa sinabi mo roon, magbibigay ako ng halimbawa.”

Verse 100

जडान्यपि च बीजानि कालं संप्राप्यवात्मनः । अंकूरयंति कालाच्च पुष्प्यंति च फलंति च

“Kahit ang mga binhing walang-malay, pagdating ng takdang panahon, kusa ring sumisibol; at sa paglipas ng panahon, namumulaklak at namumunga.”

Verse 110

आदिदेश समीपस्थानालोक्य परितस्त्विति । ब्राह्मणापसदं चामुं परिदूरयताशु वै

Tumingin siya sa mga nakatayo sa paligid at nag-utos: “Itaboy agad ang hamak na ito, ang nagbagsak sa dangal ng brāhmaṇa, palayo rito.”

Verse 120

ब्रह्मघोषेण तारेण व्योमशब्दगुणं स्फुटम् । कारितं तेन दक्षेण विप्राणां हृष्टचेतसाम्

Sa malinaw at mataas na Brahma-awit, ipinahayag niya ang mismong katangian ng tunog sa kalangitan—ipinagawa iyon ni Dakṣa para sa nagagalak na mga brāhmaṇa.

Verse 127

विद्याधरैर्ननंदे च वसुधा ववृधे भृशम् । महाविभवसंभारे तस्मिन्दाक्षे महाक्रतौ । इत्थं प्रवृत्तेऽथ मुनिः कैलासं नारदो ययौ

Nagalak ang mga Vidyādhara, at ang daigdig ay lubhang umunlad. Nang ang dakilang paghahandog ni Dakṣa ay nagpapatuloy sa gitna ng napakalaking karangyaan at paghahanda, ang pantas na si Nārada ay nagtungo sa Kailāsa.