Adhyaya 16

Verse 1

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाबुद्धे शुक्रलोकोयमद्भुतः । दानवानां च दैत्यानां गुरुरत्र वसेत्कविः

Wika ng mga Gaṇa: “O Śivaśarman, dakila sa pag-unawa, kamangha-mangha ang lokang ito ni Śukra. Dito nananahan si Kavi (Śukra), ang guro ng mga Dānava at Daitya.”

Verse 2

पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । यः प्राप्तवान्महाविद्यां मृत्युसंजीविनीं हरात्

Pagkalipas ng isang libong taon na pag-inom ng ubod-sakit at di-matiis na usok ng maliliit na butil, tinamo niya mula kay Hara ang dakilang kaalamang-mantra na tinatawag na Mṛtyu-saṃjīvinī, ang tagapagbangon mula sa kamatayan.

Verse 3

इमां विद्यां न जानाति देवाचार्योति दुप्कराम् । ऋते मृत्युंजयात्स्कंदात्पार्वत्या गजवक्त्रतः

Ang vidyā na ito, na lubhang mahirap, ay hindi nalalaman kahit ng guro ng mga deva—maliban kay Mṛtyuṃjaya (Śiva), kay Skanda, kay Pārvatī, at sa may mukhang-elepante (Gaṇeśa).

Verse 4

शिवशर्मोवाच । कोसौ शुक्र इति ख्यातो यस्यायं लोक उत्तमः । कथं तेन च विद्याप्ता मृत्युसंजीवनी हरात्

Sinabi ni Śivaśarman: “Sino yaong tanyag na Śukra, na ang dakilang lokang ito ay kanya? At paano niya natamo mula kay Hara ang vidyā na Mṛtyu-saṃjīvinī?”

Verse 5

आचक्षाथामिदं देवौ यदि प्रीतिर्मयि प्रभू । ततस्तौ स्माहतुर्देवौ शुक्रस्य परमां कथाम्

“Ipahayag ninyo sa akin ito, O mga banal na nilalang, kung may pag-ibig kayo sa akin, O mga panginoon.” Pagkaraan, ang dalawang diyos ay nagsimulang magsalaysay ng pinakadakilang kasaysayan ni Śukra.

Verse 6

यां श्रुत्वा चापमृत्युभ्यो हीयंते श्रद्धयायुताः । भूतप्रेतपिशाचेभ्यो न भयं चापि जायते

Kapag ito’y napakinggan nang may pananampalataya, napapawi ang di-napapanahong kamatayan, at hindi rin sumisibol ang takot sa mga multo, espiritu, at mga pishāca.

Verse 7

आजौ प्रवर्तमानायामंधकांधकवैरिणोः । अनिर्भेद्य गिरिव्यूह वज्रव्यूहाधिनाथयोः

Nang nagaganap ang labanan nina Andhaka at ng kanyang kaaway, nagkatapat ang mga pinunò ng di-mababagbag na “pormasyong-bundok” at “pormasyong-kulog.”

Verse 8

अपसृत्य ततो युद्धादंधकः शुक्रसंनिधिम् । अधिगम्य बभाषेदमवरुह्य रथात्ततः

Pagkatapos, umurong si Andhaka mula sa digmaan, lumapit sa harapan ni Śukra, at—bumaba mula sa kanyang karwahe—binigkas ang mga salitang ito.

Verse 9

भगवंस्त्वामुपाश्रित्य वयं देवांश्च सानुगान् । मन्यामहे तृणैस्तुल्यान्रुद्रोपेंद्रादिकानपि

O Mapalad na Panginoon, sa pag-asa namin sa iyo, itinuturing naming parang damo lamang ang mga diyos kasama ang kanilang mga kapanalig—maging si Rudra, si Indra, at ang iba pa.

Verse 10

कुंजरा इव सिंहेभ्यो गरुडेभ्य इवोरगाः । अस्मत्तो बिभ्यति सुरा गुरो युष्मदनुग्रहात्

Gaya ng mga elepanteng nanginginig sa mga leon, at ng mga ahas na natatakot kay Garuḍa, gayon din ang mga deva’y nangingilabot sa amin, O Guru, dahil sa iyong biyaya.

Verse 11

वज्रव्यूहमनिर्भेद्यं विविशुर्देत्यदानवाः । विधूय प्रमथानीकं ह्रदं तापार्दिता इव

Pumasok ang mga Daitya at Dānava sa di-mababasag na pormasyon na parang vajra; itinaboy nila ang mga pangkat ng Pramatha, na wari’y mga nilulupig ng init na sumasalpok sa lawa.

Verse 12

वयं त्वच्छरणं भूत्वा पर्वता इव निश्चलाः । स्थित्वा चराम निःशंका ब्राह्मणेंद्र महाहवे

Sa pagkanlong namin sa iyo, kami’y matatag na parang mga bundok; nakatindig na matibay, kumikilos kami nang walang pangamba, O pinakadakila sa mga Brahmin, sa dakilang labang ito.

Verse 13

आप्तभावेन च वयं पादौ तव सुखप्रदौ । सदाराः ससुताश्चैव शुश्रूषामो दिवानिशम्

At sa tapat na debosyon, pinaglilingkuran namin ang iyong mga paa na nagbibigay-ligaya—kasama ang aming mga asawa at mga anak—araw at gabi.

Verse 14

अभिरक्षाभितो विप्र प्रसन्नः शरणागतान् । पश्य हुंडं तुहुंडं च कुजंभं जंभमेव च

Ingatan mo kami sa lahat ng panig, O Brahmin; maging mapagpala sa mga dumulog sa iyong kanlungan. Masdan si Huṇḍa at si Tuhuṇḍa, at si Kujaṃbha at si Jaṃbha rin.

Verse 15

पाकं कार्तस्वनं चैव विपाकं पाकहारिणम् । तं चन्द्रदमनं शूरं शूरामरविदारणम्

Si Pāka, gayundin si Kārtasvana; si Vipāka at si Pākahārin; at yaong magiting na si Candradamana, tagapagdurog sa mga bayani ng mga deva.

Verse 16

प्रमथैर्भीमविक्रांतैः क्रांतं मृत्युप्रमाथिभिः । सूदितान्पतितांश्चैव द्राविडैरिव चंदनान्

Nilamon ang larangan ng digmaan ng mga Pramatha na may kakila-kilabot na lakas—yaong dumudurog maging kay Kamatayan—at ang mga Daitya’y nakahandusay na patay at bagsak, na wari’y mga punong-sandal na pinutol ng mga Dravida.

Verse 17

या पीत्वा कणधूमं वै सहस्रं शरदां पुरा । वरा विद्या त्वया प्राप्ता तस्याः कालोयमागतः

Ang dakilang kaalamang yaon na minsan mong natamo sa pagtitiis sa usok ng maliliit na butil sa loob ng sanlibong taglagas—ngayon dumating na ang panahon ng paghinog nito.

Verse 18

अथ विद्याफलं तत्ते दैत्यान्संजीवयिष्यतः । पश्यंतु प्रमथाः सर्वे त्वया संजीवितानिमान्

Ngayon ay mahayag nawa ang bunga ng iyong kaalaman—ibangon mong muli sa buhay ang mga Daitya! Masdan nawa ng lahat ng Pramatha ang mga ito, na muling binuhay mo.

Verse 19

इत्यंधकवचः श्रुत्वा स्थिरधीर्भार्गवोमुनिः । किंचित्स्मितं तदा कृत्वा दानवाधिपमब्रवीत्

Nang marinig ang mga salitang ito ni Andhaka, ang pantas na Bhārgava—matatag ang diwa—ay bahagyang ngumiti at saka nagsalita sa pinuno ng mga Dānava.

Verse 20

दानवाधिपते सर्वं तथ्यं यद्भाषितं त्वया । विद्योपार्जनमेतद्धि दानवार्थं मया कृतम्

O panginoon ng mga Dānava, tunay ang lahat ng iyong sinabi. Tunay, ang kaalamang ito’y aking tinamo alang-alang sa mga Dānava.

Verse 21

पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । एषा प्राप्तेश्वराद्विद्या बांधवानां सुखावहा

Sa loob ng sanlibong taon, tiniis ko ang munting pagsubok na tila usok—lubhang mahirap pagtiisan. Mula sa Panginoon ko natamo ang kaalamang ito; nagdudulot ito ng kaginhawahan at kagalakan sa mga kaanak.

Verse 22

एतया विद्यया सोहं प्रमयैर्मथितान्रणे । उत्थापयिष्ये ग्लानानि धान्यन्यंबुधरो यथा

Sa mismong kaalamang ito, aking iaangat yaong mga nadurog sa digmaan ng mga Pramatha; bubuhayin ko ang nanghihina, gaya ng ulap-ulan na muling nagpapasigla sa mga pananim.

Verse 23

निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुनरुत्थितान् । अस्मिन्मुहूर्ते द्रष्टासि दानवानुत्थितान्नृप

Makikita mo, O hari, sa mismong sandaling ito ang mga Dānava na muling babangon—walang sugat, walang kirot, buo ang katawan—na parang mga taong nagigising mula sa pagkakatulog.

Verse 24

इत्युक्त्वा दानवपतिं विद्यामावर्तयत्कविः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य त उत्तस्थुर्धृतायुधाः

Pagkasabi nito sa panginoon ng mga Dānava, pinakilos ng Kavi (Śukra) ang banal na kaalaman. Tinawag niya ang bawat Daitya isa-isa, at sila’y nagsibangon, tangan ang kanilang mga sandata.

Verse 25

वेदा इव सदभ्यस्ताः समये वा यथांबुदाः । ब्राह्मणेभ्यो यथा दत्ताः श्रद्धयार्था महापदि

Sila’y nagsibangon na kasingdali ng mga Veda na lumilitaw sa walang-humpay na pag-aaral; gaya ng mga ulap na nagtitipon sa takdang panahon; at gaya ng yaman na, kapag inialay nang may pananampalataya sa mga Brāhmaṇa sa oras ng malaking kagipitan, ay nagbubunga ng nagliligtas na bunga.

Verse 26

उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा तुहुंडाद्यान्महासुरान् । विनेदुः पूर्वदेवास्ते जलपूर्णा इवांबुदाः

Nang makita nilang muling nabuhay ang mga dakilang asura—si Tuhuṃḍa at ang iba pa—umugong ang mga dating diyos, na parang mga ulap na punô ng tubig.

Verse 27

शुक्रेणोजीवितान्दृष्ट्वा दानवांस्तान्गणेश्वराः । विज्ञाप्यमेव देवेशे ह्येवं तेऽन्योन्यमब्रुवन्

Nang makita ng mga pinuno ng mga gaṇa ni Śiva ang mga Dānava na muling binuhay ni Śukra, nagsalitaan sila: “Dapat itong ipagbigay-alam agad sa Panginoon ng mga diyos.”

Verse 28

आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे । अमर्षितो भार्गवकर्मदृष्ट्वा शिलादपुत्रोभ्यगमन्महेशम्

Samantalang ang handog na labanan ay nagaganap sa kagila-gilalas na anyo para sa mga panginoon ng mga pramatha, si Nandī, anak ni Śilāda, na nag-alab sa galit sa pagkakita sa gawa ng Bhārgava, ay lumapit kay Maheśa.

Verse 29

जयेति चोक्त्वा जय योनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम् । गणेश्वराणां रणकर्म देव देवैश्च सेंद्रैरपि दुष्करं यत्

Sumigaw ng “Tagumpay!” at saka nagsalita si Nandī sa maningning na Panginoong kulay-ginto: “O Deva, ang tungkulin sa digmaan ng mga panginoon ng gaṇa ay mahirap gampanan—kahit para sa mga diyos, kasama si Indra.”

Verse 30

तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नः संजीव्य तानाजिमृतान्विपक्षान् । आवर्त्य विद्यां मृतजीवदात्रीमेकैकमुद्दिश्य सहेलमीश

“O Panginoon, ang ginawa ngayon ng Bhārgava ay nagpawalang-saysay sa aming pagsisikap—muling binubuhay ang mga kaaway na napatay sa labanan, paulit-ulit na inuusal ang kaalamang nagbibigay-buhay, tinatarget sila isa-isa na wari’y napakadali.”

Verse 31

तुहुंडहुंडादिकजंभजंभविपाकपाकादि महासुरेंद्राः । यमालयादद्य पुनर्निवृत्ता विद्रावयंतः प्रमथाश्चरंति

“Ang mga dakilang haring-asura—Tuhuṃḍa, Huṃḍa, Jambha, Vipāka, Pāka, at iba pa—ay nagbalik ngayon mula sa tahanan ni Yama, at ngayo’y gumagala, itinataboy sa pagkatakbo ang mga pramatha.”

Verse 32

यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनःपुनस्तान् । जयः कुतो नो भविता महेश गणेश्वराणां कुत एव शांतिः

“Sapagkat kung patuloy niyang binubuhay dito, paulit-ulit, ang mga pangunahing Daitya na aming napabagsak, paano pa magiging amin ang tagumpay, O Maheśa? At paano magkakaroon ng kapayapaan ang mga panginoon ng gaṇa?”

Verse 33

इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

Sa gayon ngang pananalita ng panginoon ng mga pramatha, si Nandī, ang Panginoon ng mga pramatha ay nagsalita noon, na nakangiti, kay Nandī—hari sa lahat ng mga gaṇa.

Verse 34

नंदिन्प्रयाहि त्वरितोतिमात्रं द्विजेंद्रवर्यं दितिनंदनानाम् । मध्यात्समुद्धृत्य तथानयाशु श्येनो यथा लावकमंडजातम्

“Nandī, humayo ka agad—ni walang kaunting pagkaantala. Mula sa gitna ng mga anak ni Diti, dukutin at dalhin dito nang mabilis ang kanilang pinakadakilang ‘panginoon sa mga dalawang-ulit-ipinanganak’—gaya ng lawin na sumasakmal sa batang pugo mula sa pugad.”

Verse 35

स एव मुक्तो वृषभध्वजेन ननाद नंदी वृषसिंहनादः । जगाम तूर्णं च विगाह्य सेनां यत्राभवद्भार्गववंशदीपः

Sa gayon, sa utos ng Panginoong may watawat na Toro, umungal si Nandī ng sigaw na tila toro at leon; at dagling sumuong sa hukbo hanggang sa kinaroroonan ng ilaw ng angkang Bhārgava—si Śukra.

Verse 36

तं रक्ष्यमाणं दितिजैः समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः । विक्षोभ्य दैत्यान्बलवाञ्जहार काव्यं स नंदी शरभो यथेभम्

Bagaman binabantayan siya ng lahat ng mga demonyong anak ni Diti—may hawak na pisi, tabak, punò, bato at batong-bundok—nilusaw ng makapangyarihang Nandī ang mga Daitya at tinangay si Kāvya (Śukra), gaya ng śarabha na dumadaig sa elepante.

Verse 37

स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम् । विमोचयिष्यंत इवानुजग्मुः सुरारयः सिंहरवान्सृजंतः

Nang makita nilang siya’y nasakmal ng malakas—lumuluwag ang kasuotan, nalilihis ang mga hiyas, at gusot ang buhok—sumunod ang mga kaaway ng mga deva na wari’y magliligtas, na umuungal na parang mga leon.

Verse 38

दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपल कंपनानाम् । नंदीश्वरस्योपरि दानवेद्रा वर्षं ववर्षुर्जलदा इवोग्रम्

Sa ibabaw ni Nandīśvara, ang mga panginoon ng mga demonyo’y nagpaulan ng mabangis na ulang-sandata—mga kidlat, trident, tabak, palakol, dambuhalang disk, mga bato at umuugong na tipak—na parang mga ulap-bagyo sa nakapangingilabot na buhos.

Verse 39

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिसैन्यः

Nang marating ang Bhārgava (Śukra), ang panginoon ng mga gaṇa ni Śiva ay sinunog sa apoy ng kanyang bibig ang daan-daang sandata; at sa paglalagablab ng digmaang asura at deva, lumapit siya sa tabi ni Bhava, matapos pahirapan ang hukbo ng kaaway.

Verse 40

अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् । जग्राह शुक्रं स च देवदेवो यथोपहारं शुचिना प्रदत्तम्

“Ito si Śukra, O Panginoon”—agad niyang iniulat kay Bhava (Śiva). At tinanggap ng Diyos ng mga diyos si Śukra, gaya ng pagtanggap sa dalisay na handog na iniaalay nang may paggalang.

Verse 41

न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवींद्रम् । हाहारवस्तैरसुरैः समस्तैरुच्चैर्विमुक्तो हहहेति भूरि

Walang sinabi, ang Tagapangalaga ng mga nilalang (Śiva) ay inihagis sa kaniyang bibig ang makatang panginoon (Kāvya/Śukra) na parang prutas. At ang lahat ng asura ay sumigaw nang malakas: “Hā! Hā!”, paulit-ulit.

Verse 42

काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशा रहिता बभूवुः । हस्तैर्विमुक्ता इव वारणेंद्राः शृंगैर्विहीना इव गोवृषाश्च

Nang malunok ni Girijeśvara (Śiva) si Kāvya, nawala sa mga Daitya ang pag-asang magwagi—gaya ng mga haring elepante na nawalan ng kanilang mga nguso, o gaya ng mga toro at baka na nawalan ng mga sungay.

Verse 43

शरीर हीना इव जीवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः । निरुद्यमाः सत्त्वगुणा यथा वै यथोद्यमा भाग्यविवर्जिताश्च

Sila’y naging gaya ng karamihan ng mga nilalang na walang katawan; gaya ng mga dvija na salat sa banal na pag-aaral; gaya ng mga katangiang sattva na walang pagsisikap; at gaya ng mga nagsusumikap ngunit kapos sa palad.

Verse 44

पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षा इव मार्गणौघाः । आयूंषि हीनानि यथैव पुण्यैर्वृत्तेन हीनानि यथा श्रुतानि

Gaya ng mga babaeng nawalan ng asawa; gaya ng mga ulang palaso na walang balahibo; gaya ng mga buhay na umiikli dahil salat sa kabutihang-loob; at gaya ng kaalamang walang wastong asal—gayon sila naging walang lakas.

Verse 45

विना यथा वैभवशक्तिमेकां भवंति हीनाः स्वफलैः क्रियौघाः । तथा विना तं द्विजवर्यमेकं दैत्या जयाशा विमुखा बभूवुः

Kung paanong ang maraming gawa, kapag salat sa iisang kapangyarihang nagpapabunga, ay nawawalan ng wastong bunga—gayon din, nang wala ang nag-iisang pinakadakilang brāhmaṇa na si Śukra, ang mga Daitya’y tumalikod sa pag-asang magtagumpay.

Verse 46

नंदिनापहृते शुक्रे गिलिते च विषादिना । विषादमगमन्दैत्या हीयमानरणोत्सवाः

Nang si Śukra ay dinakip ni Nandin at nilamon ni Viṣāda, napasok sa matinding panglulumo ang mga Daitya, at unti-unting naglaho ang kanilang galak sa digmaan.

Verse 47

तान्वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत । कविं विक्रम्य नयता नंदिना वंचिता वयम्

Pagkakita sa kanila na nawalan ng sigla, nagsalita si Andhaka: “Nilinlang tayo ni Nandin—tinalo at tinangay niya ang ating Kavi (Śukra), ang pantas.”

Verse 48

तनूर्विना हृताः प्राणाः सर्वेषामद्य तेन नः । धैर्यं वीर्यं गतिः कीर्तिः सत्त्वं तेजः पराक्रमः

“Ngayong araw, sa ginawa niyang iyon, para bang inagaw ang hininga ng buhay ng lahat sa atin—kahit nananatili ang katawan. Sa atin ay lumisan ang tapang, lakas, sigla, dangal, tibay ng loob, ningning, at kabayanihan.”

Verse 49

युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन्भार्गवे हृते । धिगस्मान्कुलपूज्यो यैरेकोपि कुलसत्तमः । गुरुः सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि

“Sa isang iglap, nawala ang lahat nang maagaw ang nag-iisang Bhārgava. Kaaba-abang tayo—na ni hindi natin napangalagaan sa oras ng panganib ang kahit iisang pinakamainam ng angkan, ang ating iginagalang na guru, na may kakayahan sa lahat at siyang tagapagtanggol.”

Verse 50

तद्धैर्यमवलंब्येह युध्यध्वमरिभिः सह । सूदयिष्याम्यहं सर्वान्प्रमथान्सह नंदिना

Kaya’t kapitan ninyo rito ang katapangan at makipaglaban kasama ng mga kaaway. Aking papatayin ang lahat ng mga Pramatha, pati si Nandin.

Verse 51

अद्यैतान्विवशान्हत्वा सह देवैः सवासवैः । भार्गवं मोचयिष्यामि जीवं योगीव कर्मतः

Ngayong araw, matapos patayin ang mga ito na walang laban—maging ang mga Deva kasama si Indra—palalayain ko ang Bhārgava, na buhay, sa pamamagitan ng aking gawa, gaya ng isang yogin.

Verse 52

स चापि योगी योगेन यदि नाम स्वयं प्रभुः । शरीरात्तस्य निर्गच्छेदस्माकं रोषपालिता

At kahit ang yoging iyon, na panginoon ng sarili, ay makaalis sa kanyang katawan sa pamamagitan ng yoga—gayunman, pinalalakas ng aming poot, hindi kami uurong.

Verse 53

इत्यंधकवचः श्रुत्वा दानवा मेघनिःस्वनाः । प्रमथा नर्दयामासुर्मर्तव्ये कृत निश्चयाः

Nang marinig ang mga salita ni Andhaka, ang mga Dānava, umuungal na parang kulog ng ulap, ay pinayanig ang mga Pramatha sa kanilang sigaw, pasya nang mamatay kung kinakailangan sa labanan.

Verse 54

सत्यायुपि न नो जातु शक्ताः स्युः प्रमथाबलात् । असत्यायुषि किं गत्वा त्यक्त्वा स्वामिनमाहवे

Kahit pa kami’y may tiyak na buhay, hindi pa rin namin kailanman matitiis ang lakas ng mga Pramatha. Kung hindi tiyak ang buhay, ano ang saysay ng pagtakas at pag-iwan sa aming panginoon sa labanan?

Verse 55

ये स्वामिनं विहायाजौ बहुमानधना जनाः । यांति ते यांति नियतमंधतामिस्रमालयम्

Yaong mga tao—kahit pinararangalan at sagana sa yaman—na tumatalikod at iniiwan ang kanilang panginoon sa larangan ng digmaan, tiyak na tutungo sa tahanan ng Andhatāmisra, ang nakabubulag na dilim.

Verse 56

अयशस्तमसा ख्यातिं मलिनीकृत्यभूरिशः । इहामुत्रापि सुखिनो न स्युर्भग्ना रणाजिरात्

O dakilang Panginoon, yaong mga napapaurong at nababagsak sa digmaan, na pinadilim ang kanilang katanyagan sa ulap ng kahihiyan, ay hindi magiging maligaya ni sa mundong ito ni sa kabilang buhay.

Verse 57

किं दानैः किं तपोभिश्च किं तीर्थपरिमज्जनैः । धरातीर्थे यदि स्नातं पुनर्भव मलापहे

Ano pa ang saysay ng mga handog, ano pa ang saysay ng mga pag-aayuno at pagtitika, ano pa ang saysay ng paulit-ulit na paglubog sa ibang banal na tawiran—kung nakapaligo na sa Dharā-tīrtha, ang nag-aalis ng dungis ng muling pagsilang?

Verse 58

संप्रधार्येति तेऽन्योन्यं दैत्यास्ते दनुजास्तथा । ममंथुः प्रमथानाजौ रणभेरीर्निनाद्य च

Pagkaraang magpayo at magkasanggunian sa isa’t isa, ang mga Daitya at mga mandirigmang Dānava ay ginulo at pinasiklab ang labanan laban sa mga Pramatha, habang pinapatunog ang mga tambol ng digmaan.

Verse 59

तत्र वाणासिवज्रौघैः कटंकटशिलामयैः । भुशुंडीभिंदिपालैश्च शक्तिभल्ल परश्वधैः

Doon, sa ulang ng mga palaso, mga tabak, at mga sandatang tila kidlat—kasama ang nagkakalansing na mga batong panghagis—at sa mga bhuśuṇḍī, bhiṇḍipāla, mga sibat, mga tulos, at mga palakol, sila’y naglaban nang mabangis.

Verse 60

खट्वांगैः पट्टिशैः शूलैर्लकुटैर्मुसलैरलम् । परस्परमभिघ्नंतः प्रचक्रुः कदनं महत्

Sa kasaganaan ng khaṭvāṅga, mga palakol-pandigma, mga trident, mga pamalo at mga maso, nagbabanggaan sila sa isa’t isa at nagdulot ng dakilang paglipol.

Verse 61

कार्मुकाणां विकृष्टानां पततां च पतत्रिणाम् । भिंदिपालभुशुंडीनां क्ष्वेडितानां रवोऽभवत्

Umalingawngaw ang tunog ng mga busog na hinihila, ng mga palasong lumilipad, at ng ugong ng mga bhiṇḍipāla at bhuśuṇḍī na inihahagis.

Verse 62

रणतूर्यनिनादैश्च गजानां बहुबृंहितैः । हेषारवैर्हयानां च महान्कोलाहलोऽभवत्

Sa pag-ugong ng mga tambol at trumpeta ng digmaan, sa paulit-ulit na pag-trumpeta ng mga elepante, at sa hiyaw ng mga kabayo, sumiklab ang napakalakas na kaguluhan.

Verse 63

प्रतिस्वनैरवापूरि द्यावाभूम्योर्यदंतरम् । अभीरूणां च भीरूणां महारोमोद्गमोऽभवत्

Sa mga alingawngaw na balik-tunog, napuno ang buong pagitan ng langit at lupa; at kapwa ang matatapang at ang natatakot ay nakaranas ng matinding paninindig-balahibo.

Verse 64

गजवाजिमहाराव स्फुटच्छब्दग्रहाणि च । भग्नध्वजपताकानि क्षीणप्रहरणानि च

Naroon ang dambuhalang sigaw ng mga elepante at kabayo, ang matitinis na pumutok na tunog; ang mga watawat at bandilang wasak, at ang mga sandatang nanghina at naubos.

Verse 65

रुधिरोद्गार चित्राणि व्यश्वहस्तिरथानि च । पिपासितानि सैन्यानि मुमूर्छुरुभयत्र वै

Sa magkabilang panig, ang mga hukbo—tigang sa uhaw—ay nangahimatay sa gitna ng kakila-kilabot na tanawin ng pagbuga ng dugo, at sa kaguluhan ng mga kabayo, elepante, at mga karwahe.

Verse 66

दृष्ट्वा सैन्यं च प्रमथैर्भज्यमानमितस्ततः । दुद्राव रथमास्थाय स्वयमेवांधको गणान्

Nang makita niyang ang kanyang hukbo’y winawasak ng mga Pramatha sa lahat ng dako, si Andhaka mismo’y sumakay sa karwahe at sumugod nang tuwiran sa mga Gaṇa.

Verse 67

शरवज्रप्रहारैस्तैर्वज्राघातैर्नगा इव । प्रमथानेशिरे वातैर्निस्तोया इव तोयदाः

Tinamaan ng kanilang mga palaso at mga hampas na tila kidlat, ang mga Pramatha’y nayanig na parang mga bundok na sinasalanta ng kulog; at sa salakay ay naitaboy silang parang mga ulap na naubos ang ulan at ikinalat ng hangin.

Verse 68

यांतमायांतमालोक्य दूरस्थं निकटस्थितम् । प्रत्येकं रोमसंख्याभिर्व्यधाद्बाणैस्तदांधकः

Nang makita niya ang bawat isa—umaalis man o sumusugod, malayo man o malapit—si Andhaka noon ay tumusok sa bawat kaaway ng mga palasong kasindami ng mga buhok.

Verse 69

विनायकेन स्कंदेन नंदिना सोमनंदिना । नैगमेयेन शाखेन विशाखेन बलीयसा

Sa pamamagitan ni Vināyaka, ni Skanda, ni Nandin at Somanandin, ni Naigameya, ni Śākha, at ng makapangyarihang Viśākha—

Verse 70

इत्याद्यैस्तु गणैरुग्रैरंधकोप्यंधकीकृतः । त्रिशूल शक्तिबाणौघ धारासंपातपातिभिः

Kaya, sa mga ito at iba pang mababangis na Gaṇa, maging si Andhaka ay muling “naging Andhaka”—nalugmok—sa mga ulang ng trishula, sibat, at mga bugso ng palasong bumabagsak na parang walang patid na buhos.

Verse 71

ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः । तेन शब्देन महता शुक्रः शंभूदरे स्थितः

Pagkaraan, sumiklab ang malaking kaguluhan sa pagitan ng hukbo ng mga Pramatha at ng sandatahan ng mga Asura. Sa gayong makapangyarihang ugong, nayanig si Śukra na nakahimpil sa loob ng tiyan ni Śambhu.

Verse 72

छिद्रान्वेषी भ्रमन्सोथ विनिःकेतो यथानिलः । सप्तलोकान् सपालान्स रुद्रदेहे व्यलोकयत्

Naghahanap ng siwang, siya’y pagala-galang balisa na parang hanging walang watawat; at sa loob ng katawan ni Rudra ay nasilayan niya ang pitong daigdig, kasama ang kanilang mga tagapangalagang pinuno.

Verse 73

ब्रह्मनारायणेंद्राणामादित्याप्यरसां तथा । भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम्

Nakita niya ang mga kamangha-manghang daigdig nina Brahmā, Nārāyaṇa, at Indra, gayundin ang sa mga Āditya at sa mga Apsaras; at nakita rin ang labanan ng mga Pramatha at mga Asura.

Verse 74

सवर्षाणां शतं कुक्षौ भवस्य परितो भ्रमन् । न तस्य ददृशे रंध्रं शुचे रंध्रं खलो यथा

Sa loob ng tiyan ni Bhava, sa loob ng sandaang banal na taon, siya’y paikot-ikot na gumala; ngunit wala siyang nakitang siwang doon—gaya ng masamang taong naghahanap ng kapintasan sa isang dalisay na nilalang.

Verse 75

शांभवेनाथयोगेन शुक्ररूपेण भार्गवः । चस्कंदाथ ननामापि ततो देवेन भाषितः

Pagkatapos, si Bhārgava (Śukra), sa pamamagitan ng Śāmbhava-yoga, ay nag-anyong Śukra at sumibol; siya’y yumukod din—kaya siya’y kinausap ng Diyos.

Verse 76

शुक्रवन्निःसृतोयस्मात्तस्मात्त्वं भृगुनंदन । कर्मणानेन शुक्रस्त्वं मम पुत्रोसि गम्यताम्

“Sapagkat ikaw ay lumabas na gaya ng śukra, kaya, O ligaya ng angkan ni Bhṛgu, tatawagin kang Śukra. Sa pangyayaring ito, ikaw ay parang anak ko—humayo ka ngayon.”

Verse 77

जठरान्निर्गते शुक्रे देवोपि मुमुदेतराम् । भ्रमञ्छ्रेयोभवद्यन्मे न मृतो जठरे द्विजः

Nang makalabas si Śukra mula sa tiyan, ang Panginoon man ay lubhang nagalak, na nag-iisip: “Mabuti ang nangyari sa akin—hindi namatay sa aking sinapupunan ang dalawang-ulit-na-ipinanganak.”

Verse 78

इत्येवमुक्तो देवेन शुक्रोर्कसदृश द्युतिः । विवेश दानवानीकं मेघमालां यथा शशी

Sa gayong paraan, nang masabihan ng Panginoon, si Śukra—nagniningning na gaya ng araw—ay pumasok sa hukbo ng mga Dānava, gaya ng buwan na pumapasok sa kuwintas ng mga ulap.

Verse 79

शुक्रोदयान्मुदं लेभे स दानव महार्णवः । यथा चंद्रोदये हर्षमूर्मिमाली महोदधिः

Sa paglitaw ni Śukra, ang malawak na karagatan ng mga Dānava ay nagkamit ng galak—gaya ng dakilang dagat na may mga alon na parang kuwintas, na nagsasaya sa pagsikat ng buwan.

Verse 80

अंधकांधकहंत्रोर्वै वर्तमाने महाहवे । इत्थं नाम्नाभवच्छुक्रः स वै भार्गवनंदनः

Sa dakilang labanan nina Andhaka at ng pumatay sa kanya, doon nagkamit ang anak ng Bhārgava ng pangalang “Śukra.”

Verse 81

यथा च विद्यां तां प्राप मृतसंजीवनीं पराम् । शंभोरनुग्रहात्काव्यस्तन्निशामय सुव्रत

Pakinggan mo, O may marangal na panata, kung paanong si Kāvya (Śukra) ay nagkamit ng kataas-taasang kaalamang Mṛtasaṃjīvanī—sa biyaya ni Śambhu.

Verse 82

गणावूचतुः । पुराऽसौ भृगुदायादो गत्वा वाराणसीं पुरीम् । अंडजस्वेदजोद्भिज्जजरायुज गतिप्रदाम्

Wika ng mga Gaṇa: “Noong una, ang tagapagmana ni Bhṛgu ay nagtungo sa lungsod ng Vārāṇasī, na nagbibigay ng pinakamataas na landas sa lahat ng nilalang—mula sa itlog, pawis, usbong, at sinapupunan.”

Verse 83

संस्थाप्य लिंगं श्रीशंभोः कूपं कृत्वा तदग्रतः । बहुकालं तपस्तेपे ध्यायन्विश्वेश्वरं प्रभुम्

Itinatag niya ang isang liṅga ng maluwalhating Śambhu, at sa harap nito’y gumawa ng balon; sa mahabang panahon ay nagsagawa siya ng matinding tapas, ninanamnam sa pagninilay ang Panginoong Viśveśvara.

Verse 84

राजचंपकधत्तूर करवीरकुशेशयैः । मालती कर्णिकारैश्च कदंबैर्बकुलोत्पलैः

Sa mga bulaklak na rajacampaka, dhattūra, karavīra, at kuśeśaya na gaya ng lotus; gayundin sa mālatī, karṇikāra, kadamba, bakula, at utpala—

Verse 85

मल्लिकाशतपत्रीभिः सिंदुवारैः सकिंशुकैः । अशोकैः करुणैः पुष्पैः पुन्नागैर्नागकेसरैः

—na may mallikā at śatapatrī, may sinduvāra at kiṃśuka; may mga bulaklak ng aśoka, malalambing (karuṇa) na pamumulaklak, at may punnāga at nāgakesara—

Verse 86

क्षुद्राभिर्माधवीभिश्च पाटला बिल्वचंपकैः । नवमल्लीविचिकिलैः कुंदैः समुचुकुंदकैः

Sinamba niya si Śaṅkara sa sari-saring bulaklak—maliliit na pamumulaklak at mga baging na mādhavī, mga bulaklak na pāṭalā, mga pamumulaklak ng bilva at campaka, mga bagong uri ng sampagita, at mababangong kunda at cukuṃda.

Verse 87

मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च द्रोणैर्मरुबकैर्बकैः । ग्रंथिपर्णैर्दमनकैः सुरभूचूतपल्लवैः

Pinarangalan din niya ang Panginoon sa mga bulaklak ng mandāra at mga dahon ng bilva; sa mga bulaklak na droṇa at marubaka; sa mga bulaklak na baka; sa mga sangaing may buhol-buhol na dahon; sa damanaka; at sa mababangong murang usbong ng punong mangga.

Verse 88

तुलसी देवगंधारी बृहत्पत्री कुशांकुरैः । नद्यावर्तैरगस्त्यैश्च सशालैर्देवदारुभिः

Sumamba siya gamit ang tulasī, devagandhārī, mga halamang malalapad ang dahon, at murang usbong ng kuśa; gamit ang mga bulaklak na nadyāvarta at mga bulaklak ng agastya; at gayundin ang mga dahon ng śāla at mga sanga ng devadāru.

Verse 89

कांचनारैः कुरबकैर्दूर्वांकुर कुरंटकैः । प्रत्येकमेभिः कुसुमैः पल्लवैरपरैरपि

Sa mga bulaklak ng kāñcanāra at kurabaka, sa mga usbong ng dūrvā at mga bulaklak ng kuraṇṭaka—oo, sa bawat isa sa mga bulaklak na ito, at sa marami pang ibang bulaklak at murang dahon—isinagawa niya ang pagsamba.

Verse 90

पत्रैः शतसहस्रैश्च स समानर्च शंकरम् । पंचामृतैर्द्रोणमितैर्लक्षकृत्वः प्रयत्नतः

Sa daan-daang libong mga dahon ay marapat niyang sinamba si Śaṅkara; at sa pañcāmṛta na sinukat sa mga droṇa ay pinaliguan at pinarangalan Niya—inuulit ito nang sandaang libong ulit, sa dakilang pagsisikap.

Verse 91

स्नपयामास देवेशं सुगंधस्नपनैर्बहु । सहस्रकृत्वो देवेशं चंदनैर्यक्षकर्दमैः

Muli’t muli niyang pinaliguan ang Panginoon ng mga diyos sa maraming mababangong pag-aalay ng paligo; at nang sanlibong ulit ay pinahiran niya ang Panginoon ng mga diyos ng sandal at ng yakṣa-kardama, isang masaganang mabangong paste.

Verse 92

समालिलिंप देवेशं सुगंधोद्वर्तनान्यनु । गीतनृत्योपहारैश्च श्रुत्युक्तस्तुतिभिर्बहुः

Pagkaraan, maingat niyang pinahiran ang Panginoon ng mga diyos ng mababangong unguwento at pulbos; naghandog din siya ng mga awit at sayaw, at lubos na nagpuri sa Kanya sa pamamagitan ng maraming himnong itinuro ng mga Veda.

Verse 93

नाम्नां सहस्रैरन्यैश्च स्तोत्रैस्तुष्टाव शंकरम् । सहस्रं पंचशरदामित्थं शुक्रः समर्चयन्

Sa libo-libong banal na pangalan at sa iba pang mga stotra ay pinuri niya si Śaṅkara; sa gayong paraan ay nagpatuloy si Śukra sa pagsamba nang isang libo at limang taglagas (mga taon).

Verse 94

यदा देवं नालुलोके मनागपि वरोन्मुखम् । तदान्यं नियमं घोरं जग्राहातीवदुःसहम्

Ngunit nang hindi niya makita ang Diyos na kahit bahagya’y nakahilig na magbigay ng biyaya, noon ay tinanggap niya ang isa pang mahigpit at kakila-kilabot na disiplina—lubhang mahirap pagtiisan.

Verse 95

प्रक्षाल्य चेतसो त्यंतं चांचल्याख्यं महामलम् । भावनावार्भि रसकृदिंद्रियैः सहितस्य च

Matapos mahugasan nang lubos sa kanyang isipan ang dakilang dumi na tinatawag na pagkabalisa, at mapasuko ang mga pandama na lumilikha ng pagkalasa sa mga bagay, siya’y nagpatuloy na inaalalayan ng mga tubig ng pagninilay.

Verse 96

निर्मलीकृत्य तच्चेतो रत्नं दत्त्वा पिनाकिने । प्रपपौ कणधूमौघं सहस्रं शरदां कविः

Nilinaw niya ang kanyang isipan at naghandog ng isang mahalagang hiyas kay Pinākin (Śiva). Pagkaraan, ang makatang rishi ay nagtiis ng isang bugso ng usok at alikabok sa loob ng sanlibong taglagas—isang napakalaking tapas para sa biyaya ng Panginoon.

Verse 97

प्रससाद तदा देवो भार्गवाय महात्मने । तस्माल्लिंगाद्विनिर्गत्य सहस्रार्काधिकद्युतिः

Noon ay kinalugdan ng Diyos ang dakilang-loob na Bhārgava. Mula sa liṅga na yaon Siya’y lumitaw, nagliliwanag sa ningning na higit pa sa sanlibong araw.

Verse 98

उवाच च विरूपाक्षः साक्षाद्दाक्षायणीपतिः । तपोनिधे प्रसन्नोस्मि वरं वरय भार्गव

Nagsalita si Virūpākṣa, ang Panginoon mismo ni Dākṣāyaṇī (Pārvatī): “O kayamanang-lagakan ng tapas, ako’y nalulugod. Pumili ka ng isang biyaya, O Bhārgava.”

Verse 99

निशम्येति वचः शंभोरंभोजनयनो द्विजः । उद्यदानंदसंदोह रोमांचांचित विग्रहः

Nang marinig ang mga salitang iyon ni Śambhu, ang brāhmaṇang may matang gaya ng lotus ay napuno ng sumisibol na kagalakan; nangilabot sa tuwa ang kanyang katawan.

Verse 100

तुष्टावाष्टतनुं तुष्टः प्रफु ल्ल नयनांचलः । मौलावंजलिमाधाय वदञ्जयजयेति च

Sa galak na nagpuri sa Panginoong may Walong Anyo (Aṣṭatanu Śiva). Nag-uumapaw sa tuwa ang gilid ng kaniyang mga mata; itinaas niya sa tuktok ng ulo ang magkasalikop na palad at sumigaw: “Tagumpay, tagumpay!”

Verse 101

भार्गव उवाच । त्वं भाभिराभिरभिभूय तमः समस्तमस्तं नयस्यभिमतानि निशाचराणाम् । देदीप्यसे मणेगगनेहिताय लोकत्रयस्य जगदीश्वर तन्नमस्ते

Sinabi ni Bhārgava: “Sa iyong sari-saring ningning, dinaraig mo ang lahat ng dilim at ibinabagsak ang minimithing balak ng mga gumagala sa gabi. Kumikinang ka sa langit na parang mapagpalang hiyas para sa kapakanan ng tatlong daigdig—O Panginoon ng sansinukob, pagpupugay sa Iyo.”

Verse 110

अष्टमूर्त्यष्टकेनेष्टं परिष्टूयेति भार्गवः । भर्गभूमिमिलन्मौलिः प्रणनाम पुनःपुनः

Sa gayon, si Bhārgava, matapos buong pag-ibig na purihin si Śiva sa pamamagitan ng himnong-walo para sa Panginoong may Walong Anyo, ay yumukod nang paulit-ulit—ang kaniyang ulo’y sumayad sa maningning na lupa bilang paggalang.

Verse 120

अत्यर्कमत्यग्निं च ते तेजो व्योम्न्यतितारकम् । देदीप्यमानं भविता ग्रहाणां प्रवरो भव

Nawa’y ang iyong ningning ay maging higit pa sa araw at maging sa apoy—na hihigit sa mga bituin sa langit; sa paglalagablab, nawa’y ikaw ang maging pinakadakila sa mga planeta.

Verse 130

अगस्त्य उवाच । इत्थं सधर्मिणि कथां शुक्रलोकस्य सुव्रते । शृण्वन्नांगारकं लोकमालुलोकेऽथ स द्विजः

Sinabi ni Agastya: “Sa ganitong paraan, O banal at matuwid, habang pinakikinggan ang salaysay tungkol sa daigdig ni Śukra, nakita ng brāhmaṇang iyon ang mundo ni Aṅgāraka (Maṅgala/Mars).”