Adhyaya 39

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं मतम् । एते ब्रह्मविदः प्रोक्ताश्चातुर्विद्या महा द्विजाः

Sinabi ni Brahmā: Makinig ka, anak; ipahahayag ko ang isang kataas-taasang aral, isang dakilang lihim. Sila’y tinatawag na mga nakakakilala sa Brahman—mga dakilang dvija, bihasa sa apat na kaalaman.

Verse 2

स्वाध्यायाश्च वषट्काराः स्वधाकाराश्च नित्यशः । रामाज्ञापालकाश्चैव हनुमद्भक्तितत्पराः

Sila’y nakatuon sa svādhyāya, at palagi nilang binibigkas ang mga panawagang vaṣaṭ at svadhā. Tapat din nilang tinutupad ang utos ni Rāma at masidhing nakalaan sa debosyon kay Hanumān.

Verse 3

एकदा तु ततो देवा ब्रह्माणं समुपागताः । ब्राह्मणान्द्रष्टुकामास्ते ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

Minsan, lumapit sa Brahmā ang mga deva, na pinangungunahan nina Brahmā at Viṣṇu, sapagkat nagnanais silang masilayan ang mga Brāhmaṇa at ang kanilang banal na asal.

Verse 4

तान्देवानागतान्दृष्ट्वा स्वस्थानाच्चलितास्तु ते । अर्घपाद्यं पुरस्कृत्य मधुपर्कं तथैव च

Nang makita nilang dumarating ang mga deva, tumindig sila mula sa kanilang upuan; at inilagay sa unahan ang arghya at pādya, at dinala rin ang madhuparka bilang marangal na handog.

Verse 5

पूजयित्वा ततो विप्रा देवान्ब्रह्मपुरोगमान् । ब्रह्मात्र उपविष्टास्ते वेदानुच्चारयन्ति हि

Pagkatapos sambahin ng mga vipra ang mga deva na pinangungunahan ni Brahmā, sila’y naupo roon sa harap ni Brahmā at tunay ngang nagsimulang bigkasin ang mga Veda.

Verse 6

संहितां च पदं चैव क्रमं घनं तथैव च । उच्चैः स्वरेण कुर्वीत ऋचामृग्वेदसंहिताम्

Inaawit nila ang mga ṛc ng Ṛgveda sa mga paraan ng saṃhitā, pada, krama, at ghana; isinasagawa ang Ṛgveda-saṃhitā sa malinaw at mataas na himig.

Verse 7

सामगाश्च प्रकुर्वंति स्तोत्राणि विविधानि च । शास्त्राणि च तथा याज्यापुरोनुवाक्या स्तथा

At ang mga mang-aawit ng Sāmaveda ay umaawit ng sari-saring mga stotra ng papuri; gayundin, isinasagawa nila ang mga pagbigkas sa ritwal—mga bahagi ng śāstra, ang mga pormulang yājyā, at ang mga panimulang taludtod na puronuvākyā.

Verse 8

चतुरक्षरं परं चैव चतुरक्षरमेव च । द्व्यक्षरं च तथा पंचाक्षरं द्वयक्षरमेव च । एतद्यज्ञस्वरूपं च यो जपेज्ज्ञानपूर्वकम्

Ang kataas-taasang apat-na-pantig na mantra, at ang apat-na-pantig na anyo; ang dalawang pantig, gayundin ang limang pantig, at muli ang dalawang pantig—sinumang may pagkaunawa’y paulit-ulit na bumibigkas nito bilang mismong anyo ng yajña (sakripisyo)…

Verse 9

अंते ब्रह्म पदप्राप्तिः सत्यंसत्यं वदाम्यहम् । एकाग्रमानसाः सर्वे वेदपाठरता द्विजाः

Sa wakas ay nakakamtan ang kalagayan ni Brahman—katotohanan ito, katotohanang sinasabi ko. Taglay ang isiping nakatuon sa iisa, ang lahat ng mga dvija ay masigasig sa pagbigkas ng Veda.

Verse 10

तेषामंगणदेशेषु कण्डूयन्ते कचान्मृगाः । ब्राह्मणा वेदमातां च जपंति विधिपूर्वकम्

Sa mga looban ng kanilang mga tahanan at āśrama, ang mga usa’y kumakamot sa kanilang balahibo; at ang mga Brāhmaṇa, ayon sa wastong paraan, ay umaawit din ng “Ina ng Veda.”

Verse 11

हस्ते धृतांश्च तैर्दर्भान्भक्षंते मृगपोतकाः । निर्वैरं तं तदा दृष्ट्वा आश्रमं गृहमेधिनाम्

At ang mga biik na usa’y kumakain ng darbha-damo na hawak nila sa kamay. Nang makita ang āśrama ng mga maybahay na walang poot, nakilala ang kabanalan nito.

Verse 12

तुतुषुः परमं देवा ऊचुस्ते च परस्परम् । त्रेतायुगमिदानीं च सर्वे धर्मपरायणाः

Lubhang nagalak ang mga deva at nagsalitaan sila: “Ngayon ay wari’y nagbalik ang Tretā-yuga—ang lahat ay nakatuon sa dharma.”

Verse 13

कलिर्दुष्टस्तथा प्रोक्तः किं करिष्यति पापकः । चातुर्विद्यान्समाहूय ऊचुस्ते त्रय एव च

“Si Kali ay ipinahayag na masama—ano ang gagawin ng makasalanang iyon?” Sa gayong wika, ang tatlong banal ay ipinatawag ang mga Cāturvidya at sila’y kinausap.

Verse 14

वृत्त्यर्थं भवतां चैव त्रैविद्यानां तथैव च । विभागं वः प्रदास्यामो यथावत्प्रतिपाल्यताम्

“Para sa inyong ikabubuhay—gayundin sa mga Traividya—igagawad namin sa inyo ang nararapat na bahagi; ingatan at sundin ito nang ayon sa itinakda.”

Verse 15

ये वणिजः पुरा प्रोक्ताः षट्त्रिंशच्च सहस्रकाः । त्रिसहस्रास्तु त्रैविद्या दशपंचसहस्रकाः

“Ang mga mangangalakal na nabanggit noon ay tatlumpu’t anim na libo. Ang mga Traividya ay tatlong libo, at ang Daśapañcasahasraka ay labinlimang libo.”

Verse 16

चातुर्विद्यास्तथा प्रोक्ता अन्योन्यं वृत्तिमाश्रिताः । सत्रिभागास्तु त्रैविद्याश्चतुर्भागास्तु चात्रिणः

“Gayundin, ang mga Cāturvidya ay ipinahayag, na sa isa’t isa umaasa para sa ikabubuhay. Sa mga Traividya ay itinakda ang tatlong bahagi, at sa mga Cātriṇa ay apat na bahagi.”

Verse 17

वणिजां गृहमागत्य पौरोहित्यस्य नित्यशः । भागं विभज्य संप्रापुः काजेशेन विनिर्मिताः

Araw-araw silang pumaparoon sa mga bahay ng mangangalakal upang gumanap ng tungkuling pari; at tinanggap nila ang nakatalagang bahagi—na inayos at itinatag ni Kājeśa.

Verse 18

परस्परं न विवाहश्चातुर्विद्यत्रिविद्ययोः । चातुर्विद्या मया प्रोक्तास्त्रिविद्यास्तु तथैव च

Walang dapat na pag-aasawa sa isa’t isa sa pagitan ng mga Cāturvidya at mga Trividya. Ganito ang ipinahayag ko: ang Cāturvidya, at gayundin ang Trividya.

Verse 19

त्रैविभागेन त्रैविद्याश्चतुर्भागेन चात्रिणः । एवं ज्ञातिविभागस्तु काजेशेन विनिर्मितः

Ang mga Trividya ay itinakda sa tatluhang bahagi, at ang mga Cātriṇa sa apat na bahagi. Sa ganitong paraan, ang paghahati ng mga angkan ay itinatag ni Kājeśa.

Verse 20

कृतकृत्यास्तु ते विप्राः प्रणेमुस्तान्सुरोत्तमान् । वृत्तिं दत्त्वा ततो देवाः स्वस्थानं च प्रतस्थिरे

Nang matupad ang kanilang layon, yaong mga brāhmaṇa ay yumukod sa mga pinakadakila sa mga diyos. Pagkaloob ng mga deva ng kanilang ikabubuhay, sila’y nagbalik sa sariling tahanan.

Verse 21

पंचपंचाशद्ग्रामाणां ते द्विजाश्च निवासिनः । चतुर्विद्यास्तु ते प्रोक्तास्तदादि तु त्रिविद्यकाः

Yaong mga dalawang-ulit na isinilang (brāhmaṇa) ay naging mga naninirahan sa limampu’t limang nayon. Sila’y tinawag na Caturvidya; mula noon, ang iba ay nakilala bilang Trividyaka.

Verse 22

चातुर्विद्यस्य गोत्राणि दशपंच तथैव च । भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः ८ कुश एव च

Ang mga gotra ng mga Cāturvidya ay labinlima ang bilang—gaya nina Bhāradvāja, Vatsa, Kauśika, at Kuśa, at iba pa.

Verse 23

जातूकर्ण्यस्तथा कुंतो वशिष्ठो ११ धारणस्तथा

Gayundin, naroon sina Jātūkarṇya at si Kuṃta; si Vasiṣṭha (ang ikalabing-isa), at si Dhāraṇa rin.

Verse 24

आत्रेयो मांडिलश्चैव १४ लौगाक्षश्च १५ ततः परम् । स्वस्थानानां च नामानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः

Si Ātreya at si Māṃḍila (ang ika-labing-apat), at si Laugākṣa (ang ika-labing-lima); pagkaraan nito, ipahahayag ko sa wastong ayos ang mga pangalan ng kanilang mga banal na tahanan.

Verse 25

सीतापूरं च श्रीक्षेत्रं २ मगोडी च ३ तथा स्मृता । ज्येठलोजस्तथा चैव शेरथा च ततः परम्

Ang Sītāpūra, at ang Śrīkṣetra (ang ikalawa), at ang Magoḍī (ang ikatlo) ay inaalala; saka sumusunod ang Jyeṭhaloja at ang Śerathā.

Verse 26

छेदे ताली वनोडी च गोव्यंदली तथैव च । कंटाचोषली चैव कोहेचं चंदनस्तथा

Ang Cheda, Tālī, at Vanoḍī; gayundin ang Govyaṃdalī; at ang Kaṃṭācoṣalī, Kohecaṃ, at Caṃdana rin.

Verse 27

थलग्रामश्च सोहं च हाथंजं कपडवाणकम् । व्रजन्होरी च वनोडी च फीणां वगोलं दृणस्तथा

Ang Thalagrāma at Sohaṃ; ang Hāthaṃjaṃ at Kapaḍavāṇaka; ang Vrajanhorī at Vanoḍī; ang Phīṇāṃ, Vagolaṃ, at ang Dṛṇa rin.

Verse 28

थलजा चारणं सिद्धा भालजाश्च ततः परम् । महोवी आईया मलीआ गोधरी आमतः परम्

Si Thalajā, Cāraṇa, Siddhā, at pagkaraan ay Bhālajā; gayundin si Mahovī, Āīyā, Malīā, Godharī, at saka Āmataḥ.

Verse 29

वाठसुहाली तथा चैव माणजा सानदीयास्तथा । आनन्दीया पाटडीअ टीकोलीया ततः परम्

Gayundin si Vāṭhasuhālī; si Māṇajā at si Sānadīyā rin; saka Ānandīyā, Pāṭaḍīa, at pagkaraan ay Ṭīkolīyā.

Verse 30

गंभी धणीआ मात्रा च नातमोरास्तथैव च । वलोला रांत्यजाश्चैव रूपोला बोधणीच वै

Si Gaṃbhī, Dhaṇīā, at Mātrā; gayundin si Nātamorā; si Valolā at si Rāṃtyajā rin; si Rūpolā at Bodhaṇī, tunay nga.

Verse 31

छत्रोटा अलु एवा च वासतडीआमतः परम् । जाषासणा गोतीया च चरणीया दुधीयास्तथा

Si Chatroṭā, at si Alu rin; saka Vāsataḍī—pagkaraan niyon; gayundin si Jāṣāsaṇā at Gotīyā; at si Caraṇīyā at Dudhīyā rin.

Verse 32

हालोला वैहोला च असाला नालाडास्तथा । देहोलो सौहासीया च संहालीयास्तथैव च

Si Hālolā at Vaiholā; si Asālā at gayundin Nālāḍā; si Deholo at Sauhāsīyā; at gayundin si Saṃhālīyā rin.

Verse 33

स्वस्थानं पंचपत्ताशद्ग्रामा एते ह्यनुक्रमात् । दत्ता रामेण विधिवत्कृत्वा विप्रेभ्य एव च

Ito, ayon sa wastong pagkakasunod, ang limampu’t limang nayon ng Svasthāna—na maayos na ipinagkaloob ni Rāma, matapos ganapin ang itinakdang mga ritwal, sa mga Brāhmaṇa.

Verse 34

अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वस्थानस्य च गोत्रजान् । तथा हि प्रवरांश्चैव यथावद्विधिपूर्वकम्

Pagkaraan nito, ipaliliwanag ko ang mga gotra na nauukol sa Svasthāna, gayundin ang mga pravara—gaya ng nararapat, ayon sa wastong ayos ng tradisyon at tuntunin.

Verse 35

ज्ञात्वा तु गोत्रदेवीं च तथा प्रवरमेव च । स्वस्थानं जायते चैव द्विजाः स्वस्थानवासिनः

Ngunit sa pagkakabatid sa diyosang tagapangalaga ng sariling gotra, at gayundin sa sariling pravara, tunay na nabubuo ang Svasthāna—at ang mga dvija na naninirahan dito’y naitatatag sa kanilang wagas na pagkakakilanlan.

Verse 36

नारद उवाच । कथं च जायते गोत्रं कथं तु ज्ञायते कुलम् । कथं वा ज्ञायते देवी तद्वदस्व यथार्थतः

Sinabi ni Nārada: Paano nagkakaroon ng gotra, at paano nakikilala ang angkan (kula)? At paano nakikilala ang diyosa ng lahi? Iwika mo sa akin iyon nang tapat at tiyak.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । सीतापुरं तु प्रथमं प्रवरद्वयमेव च । कुशवत्सौ तथा चात्र मया ते परिकीर्त्तितौ

Sinabi ni Brahmā: Ang Sītāpura ang una; at ang pravara nito ay dalawa. Dito rin, ang Kuśa at Vatsa ay ipinahayag ko na sa iyo.

Verse 38

१ श्रीक्षेत्रे द्वितीयं चैव गोत्राणां त्रयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सस्तृतीयं कुशमेव च

Sa Śrīkṣetra naroon ang ikalawang pamayanan, at tatlo ang mga gotra: ang Chāṃdanasa, ang Vatsa, at bilang ikatlo, ang Kuśa nga.

Verse 39

शोहोली च चतुर्थं वै कुशप्रवरमेव च

Ang Śoholī ang ikaapat nga, at ang pravara nito ay Kuśa.

Verse 40

श्रेयस्थानं हि षष्ठं वै भारद्वाजः कुशस्तथा

Ang Śreyasthāna ang ikaanim nga; ang mga tanda ng angkan nito ay Bhāradvāja, at gayundin si Kuśa.

Verse 41

वटस्थानमष्टमं च निबोध सुतसत्तम

Unawain mo: ang Vaṭasthāna ang ikawalo, O pinakamainam sa mga anak.

Verse 42

तत्र गोत्रं कुशं कुत्सं भारद्वाजं तथैव च । राज्ञः पुरं नवमं च भारद्वाजप्रवरमेव च ९

Doon, ang mga gotra ay Kuśa, Kutsa, at Bhāradvāja rin. At ang Rājñaḥpura ang ikasiyam, na may pravara ni Bhāradvāja.

Verse 43

कृष्णवाटं दशमं चैव कुशप्रवरमेव च । दहलोडमेकादशं वत्सप्रवरमेव हि

Ang ikasampu ay Kṛṣṇavāṭa, na may pravara ng Kuśa; at ang ikalabing-isa ay Dahaloḍa, tunay na may pravara ng Vatsa.

Verse 44

चेखलीद्वादशं पौककुशप्रवरमेव च

Ang ikalabindalawa ay Cekhalī, na kaugnay rin ng Pauka–Kuśa pravara.

Verse 45

चांचोदखे १२ देहोलोडी आत्रयश्च वत्सकुत्सकश्चैव । भारद्वाजीकोणाया च भारद्वाजगोलंदृणाशकुस्तथा

Sa Cāṃcodakha (labindalawa), ang Deholoḍī ay iniuugnay sa angkan ng Ātreya, gayundin sa Vatsa–Kutsa; at mayroon ding mga kaugnayan sa Bhāradvāja—Koṇāyā, at sa Bhāradvāja—Golaṃdṛṇa—Āśaku.

Verse 46

थलत्यजाद्वये चैव कुशधारणमेव च । नारणसिद्धा च स्वस्थानं कुत्सं गोत्रं प्रकीर्तितम्

At sa magkaparis na tinatawag na Thalatyajā, gayundin sa Kuśa-dhāraṇa, at sa Nāraṇa-siddhā—ito ang ipinahahayag na kani-kanilang wastong mga himpilan; at ang gotra na Kutsa ay ipinoproklama kaugnay nila.

Verse 47

भालजां कुत्सवत्सौ च मोहोवी आकुशस्तथा । ईयाश्लीआ शांडिलश्च गोधरीपात्रमेव च

Ang Bhālajā ay may ugnayang Kutsa–Vatsa; gayundin ang Mohovī ay sa angkan ng Ākuśa. Gayundin (ay binabanggit) ang Īyāślīā, ang Śāṇḍila, at pati ang Godharī-pātra.

Verse 48

आनंदीया द्वे चैव भारद्वाजशांडिलश्चैव पाटडीआ कुशमेव च

May dalawang pangkat na tinatawag na Ānaṃdīyā; naroon din ang mga kaugnay sa angkang Bhāradvāja–Śāṇḍila; at ang Pāṭaḍīā na mula sa lahing Kuśa.

Verse 49

वांसडीआश्चैव जास्वा कौत्समणा वत्सआत्रेयौ गीता आकुशगौतमौ

At naroon ang Vāṃsaḍīā at ang Jāsvā; ang Kautsa-maṇā; ang Vatsa–Ātreya; at ang Gītā na kaugnay ng angkang Ākuśa–Gautama.

Verse 50

चरणीआ भारद्वाजः दुधीआधारणसा हि अहो सोन्नामांडिल्यस्तथा

Ang Caraṇīā ay kabilang sa lahing Bhāradvāja; ang Dudhīā naman ay sa sangay na Dhāraṇa, tunay nga; at gayundin ang Sonnāmāṇḍilya.

Verse 51

वेलोला हुराश्चैवा असाला कुशश्चैव धारणा च द्वितीय कम्

Ang Velolā at Hurā, at gayundin ang Asālā; pati ang Kuśa; at ang Dhāraṇā—ito ang ikalawang pangkat.

Verse 52

नालोला वत्सधारणीया च देलोला कुत्समेव च । सोहासीया भारद्वाजकुशवत्समेव च

Ang Nālolā ay kaugnay ng Vatsa–Dhāraṇīya; ang Delolā ay tunay na sa lahing Kutsa; at ang Sohāsīyā ay sa ugnayang Bhāradvāja–Kuśa–Vatsa rin.

Verse 53

सुहालीआ वत्सं वै प्रोक्तं गोत्राणि यथाक्रमम् । मया प्रोक्तानि चैवात्र स्वस्थानानि यथाक्रमम्

Tunay na binigkas ang ‘Suhālīā’ at ‘Vatsa’, at ang mga gotra sa wastong pagkakasunod. Dito rin ay aking ipinahayag, ayon sa ayos, ang kani-kanilang pook ng paninirahan at pamamalagi.

Verse 54

शीतवाडिया ये प्रोक्ताः कुशो वत्सस्तथैव च । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयो दलमेव च

Nabanggit ang mga tinatawag na ‘Śītavāḍiyā’, gayundin ang ‘Kuśa’ at ‘Vatsa’. Ipinahayag din sina ‘Viśvāmitra’ at ‘Devarāta’, at ang ikatlo ay ‘Dala’ rin.

Verse 55

भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निरेव हि । वचार्द्दशेषाबुटला गोत्रदेव्यः प्रकीर्तिताः

Ipinahayag nga ang Bhārgava, Cyāvana, Āpnavāna, Aurva, at Jamadagni. Kasama nila, ang mga diyosang tagapag-ingat ng gotra—Vāc, Arddhaśeṣā, at Abuṭalā—ay pinupuri rin sa pangalan.

Verse 56

श्रीक्षेत्रं द्वितीयं प्रोक्तं गोत्रद्वितयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सं देवी द्वितयमेव च

Ang ‘Śrīkṣetra’ ay ipinahayag bilang ikalawa, at gayundin ang dalawang gotra. Binanggit ang ‘Chāṃdanasa’ at ‘Vatsa’, at gayon din ang dalawang diyosa na kaugnay ng mga linyang iyon.

Verse 57

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तथैव च । भृगुच्यवनआप्नवानौ र्वजमदग्निमेव च

Binanggit ang Āṅgirasa, Āṃbarīṣa, at gayundin ang Yauvanāśva; at binanggit din sina Bhṛgu, Cyāvana, Āpnavāna, Aurva, at Jamadagni.

Verse 58

देवी भट्टारिका प्रोक्ता द्वितीया शेपला तथा । एतद्वंशोद्भवा ये च शृणु तान्मुनिसत्तम

Ipinahayag ang diyosang Bhaṭṭārikā; at bilang ikalawa, si Śepalā rin. At yaong mga isinilang sa mismong angkang ito—pakinggan mo sila, O pinakadakila sa mga muni.

Verse 59

सक्रोधनाः सदाचाराः श्रौतस्मार्तक्रियापराः । पंचयज्ञरता नित्यं संबंधसंमाश्रिताः । क्षतज्ञाः क्रतुजाश्चैव ते सर्वे नृपसत्तमाः

Sila’y madaling mag-alab sa matuwid na galit, may mabuting asal, at masigasig sa mga gawang Śrauta at Smārta. Laging nakatuon sa limang araw-araw na yajña, nakaugat sa wastong ugnayang panlipunan at tungkulin; batid ang nararapat sa pinsala at kabayaran, at isinilang mula sa mga ritwal na handog—silang lahat ay pinakamararangal sa mga hari.

Verse 60

तृतीयं मगोडोआ वै गोत्रद्वितयमेव च । भारद्वाजस्तथा कुत्सं देवी द्वितयमेव च

Bilang ikatlo ay ipinahayag ang ‘Magoḍoā’, at gayundin ang dalawang gotra: Bhāradvāja at Kutsā. Isinasaad din ang isang pares ng mga diyosa para sa mga linyang ito.

Verse 61

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजस्तथैव च । विश्वामित्रदेव रातौप्रवरत्रयमेव च

Ipinahahayag din ang Āṅgirasa, Bārhaspatya, at Bhāradvāja; at para sa Viśvāmitra–Devarāta, isang tatluhang pravara ang itinakda rin.

Verse 62

शेषला बुधला प्रोक्ताधारशांतिस्तथैव च । अस्मिन्ग्रामे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

Ipinahayag ang Śeṣalā at Budhalā, at gayundin ang Ādhāraśānti. At ang mga Brāhmaṇa na isinilang sa nayong ito ay mga tagapagsalita ng katotohanan.

Verse 63

द्विजपूजाक्रिया युक्ता नानायज्ञक्रियापराः । अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना द्विजाः सर्वे मुनीश्वराः

Taglay ang banal na gawi ng pagpupugay sa mga Brahmin at masigasig sa sari-saring paghahandog na yajña, ang lahat ng mga dvija na sumibol sa angkang ito ay iginagalang bilang mga panginoong muni.

Verse 64

चतुर्थं शीहोलियाग्रामं गोत्रद्वित यमेव च । विश्वामित्रदेवराततृतीयौदलमेव च

Ang ikaapat ay ang nayong tinatawag na Śīholiyā; doon din ay may isang pares ng mga gotra. At ang ikatlo naman ay sinasabing kina Viśvāmitra at Devarāta, na tinatawag ding Audala.

Verse 65

देवी चचाई वै तेषां गोत्रदेवी प्रकीर्तिता । अस्मिन्गोत्रे तुये जाता दुर्बला दीनमा नसाः

Ang kanilang gotra-devi ay ipinahahayag na ang Diyosa Cacāī. Gayunman, yaong mga isinilang sa gotrang ito ay sinasabing mahihina at may pusong lugmok.

Verse 66

असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम । सर्व्वविद्याप्रवीणाश्च ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तम

O pinakamainam sa mga hari, ang mga Brahmin na yaon ay nagsasalita ng di-katotohanan at sakim; gayunman, O pinakamainam sa mga nakakabatid ng Brahman, sila’y bihasa rin sa bawat sangay ng kaalaman.

Verse 67

ज्येष्ठलोजा पंचमं च स्वस्थानं प्रतिकीर्तितम् । वत्सशीया कुत्सशीया प्रवरद्वितयं स्मृतम्

Ang ikalima nilang pamayanan ay ipinahahayag na Jyeṣṭhalojā, ang sarili nilang tahanang-lugar. Ang dalawang pravara na naaalala roon ay Vatsaśīya at Kutsaśīya.

Verse 68

आवरिवृवाप्रः यौवनाश्वभृगुच्यवनआप्नोर्वजमदग्निस्तथैव हि

Gayundin nga: sina Āvarivṛvāpra, Yauvanāśva, Bhṛgu, Cyavana, Āpno(r)va, at Jamadagni—sila ang mga inaalalang ninunong ṛṣi.

Verse 69

चचाई वत्सगोत्रस्य शांता च कुत्सगोत्रजा । एतैस्त्रिभिः पंचभिश्च द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

Si Cacāī ay sa gotra ng Vatsa, at si Śāntā ay isinilang sa gotra ng Kutsa. Sa tatlong ito—at gayundin sa lima—ang mga dvija ay kinikilalang may anyo ng Brahman.

Verse 70

शांता दांताः सुशीलाश्च धन पुत्रैश्च संयुताः । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

Sila’y mapayapa, may pagpipigil-sa-sarili, at mabuting-asal, pinagkalooban ng yaman at mga anak na lalaki; bagaman salat sa pag-aaral ng Veda, bihasa sila sa lahat ng gawain.

Verse 71

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म्मरताः सर्वे अत्रजा जलदा द्विजाः

Sila’y magaganda ang anyo at may mabuting asal, matatag sa lahat ng anyo ng dharma. Lahat ng mga dvija na isinilang dito’y nalulugod sa dharma ng pagbibigay—gaya ng mga ulap na nagdadala ng ulan.

Verse 72

शेरथाग्रामेषु वै जाताः प्रवरद्वयसंयुताः । कुशभारद्वाजाश्चैव देवीद्वयं तथैव च

Tunay ngang isinilang sila sa mga nayon ng Śerathā, taglay ang dalawang pravara—Kuśa at Bhāradvāja—at gayundin ay kaugnay ng dalawang diyosa.

Verse 73

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौ दल एव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

Binabanggit si Viśvāmitra at si Devarāta; gayundin sina Tṛtīya at Dala; at gayon din ang mga angkan ng Āṅgirasa, Bārhaspatya, at Bhāradvāja.

Verse 74

कमला च महालक्ष्मीर्द्वितीया यक्षिणी तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः श्रौतस्मार्त्तरता बुधाः

Binabanggit si Kamalā at si Mahālakṣmī; at bilang ikalawa, si Yakṣiṇī rin. At yaong mga isinilang sa gotrang ito ay marurunong—masigasig sa mga gawang Śrauta at Smārta.

Verse 75

अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । अलौल्याश्च महायज्ञा वेदाज्ञाप्रतिपालकाः

At ang mga brāhmaṇa na isinilang sa angkang ito ay tagapagsalita ng katotohanan—walang kasakiman, nagsasagawa ng dakilang mga yajña, at tumutupad sa mga utos ng Veda.

Verse 76

दंतालीया भारद्वाजकुत्सशायास्तथैव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

Binabanggit din ang mga Daṃtālīya, at ang sangay na Bhāradvāja–Kutsa–Śāya; at gayundin ay ipinahahayag ang mga pravara: Āṅgirasa, Bārhaspatya, at Bhāradvāja.

Verse 77

देवी च यक्षिणी प्रोक्ता द्वितीया कर्मला तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः

Ipinahahayag si Devī at si Yakṣiṇī; at bilang ikalawa, si Karmalā rin. At yaong mga isinilang sa gotrang ito ay mapalad at masagana—may taglay na kayamanan.

Verse 78

वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः । ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः

Nabibihisan ng mga kasuotan at alahas, lubos na deboto sa paggalang sa mga dvija; nakatuon sa mga handog at pagkaing nararapat sa mga brāhmaṇa—tunay na silang lahat ay nakatalaga sa dharma.

Verse 79

वडोद्रीयान्वये जाताश्चत्वारः प्रवराः स्मृताः । कुशः कुत्सश्च वत्सश्च भारद्वाजस्तथैव च

Sa angkang Vaḍodrīya, apat na prāvara ang inaalala: sina Kuśa, Kutsa, Vatsa, at gayundin si Bhāradvāja.

Verse 80

तत्प्रवराण्यहं वक्ष्ये तथा गोत्राण्यनुक्रमात् । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च

Ngayon ay aking sasabihin ang mga prāvara na iyon, at gayundin ang mga gotra sa wastong pagkakasunod: Viśvāmitra, Devarāta, Tṛtīya, at si Dala rin.

Verse 81

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः । भार्गवश्च्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च

Binabanggit sina Āṅgirasa at Āṃbarīṣa, at si Yauvanāśva bilang ikatlo; gayundin sina Bhārgava, Cyāvana, Āpnavāna, Aurva, at si Jamadagni.

Verse 82

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च । कर्मला क्षेमला चैव धारभट्टारिका तथा

Gayundin ay binibigkas sina Āṅgirasa, Bārhaspatya, at Bhāradvāja; at sina Karmalā, Kṣemalā, at si Dhārabhaṭṭārikā rin.

Verse 83

चतुर्थी क्षेमला प्रोक्ता गोत्रमाता अनुक्रमात् । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाताः पंचयज्ञरताः सदा

Sa wastong pagkakasunod, ang ikaapat na ninunong-ina ng angkan ay tinatawag na Kṣemalā, ang “ina ng gotra.” Yaong mga isinilang sa gotrang ito ay laging tapat sa limang araw-araw na yajña (pañca-yajña).

Verse 84

लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायंते बहुप्रजाः । स्नानदानादि निरताः सदा विनिर्जितेंद्रियाः

Maaaring sila’y lumitaw na sakim at madaling magalit, gayunma’y pinagpapala ng maraming supling. Lagi silang abala sa paliligo (snāna), pagkakawanggawa (dāna), at mga kaugnay na tungkulin, na laging napapailalim ang mga pandama.

Verse 85

वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

Sa libu-libo, sila’y nagiging mga tagapagtayo ng mga balon-hagdang (vāpī), mga balon (kūpa), at mga lawa/imbakan (taḍāga). Masunurin sila sa mga panata at marunong kumilala ng kabutihan—ngunit inilalarawan na mapurol ang isip at salat sa pag-aaral ng Veda.

Verse 86

गोदणीयाभिधे ग्रामे गोत्रौ द्वौ तत्र संस्थितौ । वत्सगोत्रं प्रथमकं भारद्वाजं द्वितीयकम्

Sa nayong tinatawag na Godaṇīyā, may dalawang gotra na naitatag doon: una ang gotrang Vatsa, at ikalawa ang gotrang Bhāradvāja.

Verse 87

भृगुच्यवनाप्नवानौर्वपुरोध समेव च । शीहरी प्रथमा ज्ञेया द्वितीया यक्षिणी तथा

Kasama rin (sa linyang ito) sina Bhṛgu, Cyavana, Āpnava, Āurva, Purodha, at Sama. Kilalanin si Śīharī bilang una (na ina ng gotra/linya), at gayundin si Yakṣiṇī bilang ikalawa.

Verse 88

अस्मिन्गोत्रोद्भवा विप्रा धनधान्यसमन्विताः । सामर्षा लौल्यहीनाश्च द्वेषिणः कुटिलास्तथा

Ang mga Brāhmaṇa na isinilang sa gotrang ito ay may yaman at saganang butil. Madali silang magtanim ng hinanakit, hindi pabagu-bago, ngunit may poot at baluktot ang asal.

Verse 89

हिंसिनो धनलुब्धाश्च मया प्रोक्तास्तु भूपते

O Hari, sinabi ko na, O Maharlikang Hari, na sila’y mararahas at sakim sa kayamanan.

Verse 90

कण्टवाडीआ ग्रामे विप्राः कुशगोत्र । शुक्लशुश्च समुद्भवाः । प्रवरं तस्य वक्ष्यामि शृणु त्वं च नृपोत्तम

Sa nayon ng Kaṇṭavāḍīyā ay may mga Brāhmaṇa ng Kuśa gotra, at mayroon ding nagmula sa Śuklaśu. Ipapahayag ko ang pravara ng angkang iyon—makinig ka, O pinakamainam sa mga hari.

Verse 91

विश्वमित्रो देवरात उदलश्च त्रयः स्मृताः । चचाई देवी सा प्रोक्ता शृणु त्वं नृप सत्तम

Si Viśvāmitra, Devarāta, at Udalā—ang tatlong ito ang inaalala bilang mga rishi ng pravara. Binanggit din ang diyosang Cacāī sa salaysay na ito. Makinig, O pinakamainam na hari.

Verse 92

यजंते क्रतुभिस्तत्र हृष्टचित्तैकमानसाः । सर्वविद्यासु कुशला ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

Doon ay nagsasagawa sila ng mga yajña sa pamamagitan ng mga kratu, na may galak ang puso at iisang-tutok ang diwa. Dalubhasa sa lahat ng kaalaman, ang mga Brāhmaṇa ay nagsasalita ng katotohanan.

Verse 93

वेखलोया मया प्रोक्ता कुत्सवंशे समुद्भवाः । प्रवरत्रयसंयुक्ताः शृणुत्वं च नृपोत्तम

Aking inilarawan ang mga Vekhaloyā, na isinilang sa angkan ni Kutsa at may tatlong pravara. Makinig pa, O pinakamainam sa mga hari.

Verse 94

विश्वामित्रो देवराजौदलश्चेति त्रयः स्मृताः । चचाई देवी तेषां वै कुलरक्षाकरी स्मृता

Si Viśvāmitra, si Devarāja-udala, at isa pa—sila ang tatlong inaalala; at ang diyosang Cacāī ang kinikilalang tagapangalaga ng kanilang angkan.

Verse 95

ब्राह्मणाश्च महात्मानः सत्त्ववंतो गुणान्विताः । तपस्वियोगिनश्चैव वेदवेदांगपारगाः

Sila’y mga brāhmaṇa na dakila ang kaluluwa—matatag sa kadalisayan, hitik sa mga kabutihan—mga tapasvin at yogin, bihasa sa Veda at sa mga Vedāṅga.

Verse 96

साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः । स्नानसंध्यापरा नित्यं ब्रह्मभोज्यपरायणाः

Sila’y mga banal at may mabuting asal, lubos na nakatuon sa Viṣṇu-bhakti; laging masigasig sa pagligo at sa mga ritong sandhyā, at matatag sa paggalang sa mga brāhmaṇa sa pamamagitan ng nararapat na pagkain.

Verse 97

अस्मिन्वंशे मया प्रोक्ताः शृणुत्वं च अतः परम्

Ang mga ito’y ipinahayag ko sa angkang ito; ngayon ay makinig pa sa susunod na sasabihin.

Verse 98

देहलोडीआ ये प्रोक्ताः कुत्सप्रवरसंयुताः । आंगिरस आंबरीषो युवनाश्वस्तृतीयकः

Yaong tinatawag na mga Dehaloḍīā, na may mga pravara ng Kutsa, ay pinangalanang Āṅgirasa, Āmbarīṣa, at si Yuvanāśva bilang ikatlo.

Verse 99

गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बलेति च । कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः

Aking ipinahayag na ang Gotra-devī ay si Śrī-Śeṣa-Durbalā; at yaong mga isinilang sa angkan ni Kutsa ay may mabuting asal at tapat sa pananalita.

Verse 100

वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः । सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा

Masigasig sila sa pag-aaral ng Veda, ngunit nakatuon lamang sa paghahanap ng kapintasan ng iba; mapagtanim ng sama ng loob, hindi pabagu-bago, at gayon din ay mapanlait at baluktot ang loob.

Verse 110

शांता दांता सुशीलाश्च धनपुत्रसमन्विताः । धर्मारण्ये द्विजाः श्रेष्ठाः क्रतुकर्मणि कोविदाः

Sa Dharmāraṇya, ang pinakamahuhusay sa mga dalawang-ulit na isinilang ay mapayapa, may pagpipigil sa sarili, at may mabuting asal—may yaman at mga anak—at bihasa sa mga gawang-ritwal ng paghahandog.

Verse 120

हाथीजणे च ये जाता वत्सा भारद्वाजास्तथा । ज्ञानजा यक्षिणी चैव गोत्रदेव्यौ प्रकी र्तिते

At yaong mga isinilang sa Hāthījaṇa ay ang mga Vatsa at gayon din ang mga Bhāradvāja; at sina Jñānajā at Yakṣiṇī naman ang ipinahahayag doon bilang dalawang Gotra-devī.

Verse 130

महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च महोद्धताः । क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्र विशारदाः

Sila’y lubhang kakila-kilabot—malalaking katawan, matatayog at mahahaba, at marahas ang sigla; anyo ng pagdurusa, maitim ang kulay, at gayunma’y bihasa sa bawat sangay ng banal na śāstra—ganyan ang paglalarawan sa Dharmāraṇya.

Verse 140

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्म्म परायणाः

Silang lahat ay nakatuon sa mga handog na pagkain na karapat-dapat sa Brahman—inihahain sa dalisay at Vedic na paraan—at silang lahat ay matatag na nakatalaga sa Dharma.

Verse 150

वारणसिद्धाश्च ये प्रोक्ता ब्राह्मणा ज्ञानवित्तमाः । अस्मिन्गोत्रे च ये विप्राः सत्यवादिजितव्रताः

Yaong mga Brahmin na tinatawag na Vāraṇa-siddha—pinakamataas sa yaman ng espirituwal na kaalaman—at yaong mga vipra na isinilang sa gotrang ito, tapat sa pananalita at matatag sa mga panatang napagtagumpayan at napag-ukulan ng ganap na pagsasanay—sila ang inaalala rito.

Verse 160

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च । देवी चवाई चैवात्र रक्षारूपा व्यवस्थिता

Si Viśvāmitra, si Devarāta, at bilang ikatlo si Udala—sila ang pinangalanan; at dito rin, ang Diyosa Cavāī ay nananatiling itinatag bilang kapangyarihang nag-iingat at nagtatanggol.

Verse 170

गोधरीयाश्च ये जाता ब्राह्मणा ज्ञानसत्तमाः । गोत्रत्रयमथो वक्ष्ये यथा चैवाप्यनुक्रमात्

At yaong mga Brahmin na isinilang bilang mga Godharīya—napakahusay sa espirituwal na kaalaman—ngayon ay ilalarawan ko ang tatlong gotra, ayon sa wastong ayos at sunod-sunod na pagkakasunod.

Verse 180

आंगिरसांबरीषौ च यौवनाश्वस्तृतीयकः । देवी चच्छत्रजा चैव द्वितीया शेषला तथा

Pinangalanan sina Āṅgirasa at Āṃbarīṣa; at ang ikatlo ay si Yauvanāśva. Gayundin, ang Diyosa Cacchatrajā ay binabanggit, at bilang ikalawa, gayon din si Śeṣalā.

Verse 190

साणदां च परं स्थानं पवित्रं परमं मतम् । कुशप्रवरजा विप्रास्तत्रस्थाः पावनाः स्मृताः

Ang Sāṇadā ay itinuturing na kataas-taasang tahanan, lubhang dalisay. Ang mga Brāhmaṇa na isinilang sa Kuśa-pravara at nananahan doon ay inaalala bilang mga tagapagpadalisay.

Verse 200

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव हि । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वेदशास्त्र परायणाः

Si Viśvāmitra at si Devarāta, at tunay na si Udala bilang ikatlo—yaong mga isinilang sa gotrang ito ay nakatuon sa mga Veda at sa mga Śāstra.

Verse 210

अस्मिन्वंशे समुद्भूता ब्राह्मणा देवतत्पराः । सस्वाधायवषट्कारा वेदशास्त्रप्रवर्तकाः

Sa angkang ito sumibol ang mga Brāhmaṇa na deboto sa mga diyos—mga nagsasagawa ng svādhyāya at ng mga vaṣaṭ na panawagan—na nagtataguyod at nagpapalaganap ng mga Veda at mga Śāstra.

Verse 220

रूपोला परमं स्थानं पवित्रमतिपुण्यदम् । अस्मिन्गोत्रत्रये चैव देवीत्रितयमेव च

Ang Rūpolā ay kataas-taasang tahanan—dalisay at nagkakaloob ng saganang kabutihang-dangal. Sa tatluhang gotra ring ito, may tatluhang mga Diyosa rin.

Verse 230

छत्रोटा च परं स्थानं सर्वलोकैकपूजितम् । कुशगोत्रं समाख्यातं प्रवरत्रयमेव हि

Ang Chatroṭā ay ipinahahayag na pinakadakilang banal na pamayanan, pinararangalan ng mga tao sa lahat ng daigdig. Ang angkan nito’y kilala bilang Kuśa-gotra, at tunay na taglay ang tatlong pravara (panawagan sa mga sinaunang ṛṣi).

Verse 240

अतः परं च संस्थानं जाखासणमुदाहृतम् । गोत्रं वै वात्स्यसंज्ञं तु गोत्रजा शीहुरी तथा । प्रवराणि च पंचैव मया तव प्रकाशितम्

Pagkaraan niyon, may isa pang pamayanan na tinatawag na Jākhāsaṇa. Ang gotra nito’y tunay na Vātsya; at ang mga isinilang sa gotrang iyon ay tinatawag ding Śīhurī. Ipinahayag ko sa iyo na limang pravara ang tumpak na para sa kanila.

Verse 250

आंगिरसं बार्हस्पत्यं भारद्वाजं तृतीयकम् । अस्मिन्वंशे च ये जाताः ब्राह्मणा पूतमूर्तयः

Ang Āṅgirasa, Bārhaspatya, at Bhāradvāja ang ikatlong hanay (ng mga pagkakakilanlang pang-angkan). At ang mga Brāhmaṇa na isinilang sa angkang ito ay mga anyong dalisay, pinapadakila ng dharma.

Verse 260

अरोगिणः सदा देवाः सत्यव्रतपरायणाः

Sila’y laging walang karamdaman, tila mga diyos sa asal, at lubos na nakatuon sa mga panatang katotohanan.

Verse 270

तस्मिन्गोत्रे द्विजा जाताः पूर्वोक्तगुणशालिनः

Sa gotrang iyon isinilang ang mga dvija (dalawang-ulit na isinilang), na taglay ang mga katangiang naunang sinabi.

Verse 280

कडोव्या नवमं चैव कोहाटोया दशमं तथा । हरडीयैकादशं चैव भदुकीया द्वादशं तथा

Ang Kaḍovyā ang ikasiyam; ang Kohāṭoyā ang ikasampu. Ang Haraḍīyā ang ikalabing-isa, at gayundin ang Bhadukīyā ang ikalabindalawa.

Verse 290

शूद्रेषु जातिभेदः स्यात्कलौ प्राप्ते नराधिप । भ्रष्टाचाराः परं ज्ञात्वा ज्ञातिबंधेन पीडिताः

O hari, pagdating ng Panahon ng Kali, lilitaw ang pagkakahati-hati ng mga subkasta sa mga Śūdra. Batid nila ang higit na landas, ngunit nalugmok sa wastong asal, sila’y pinahihirapan ng bigkis at bigat ng ugnayang-angkan.

Verse 300

स्वकर्मनिरताः शांताः कृषिकर्मपरायणाः । धर्मारण्यान्नातिदूरे धेनूः संचारयंति ते

Sila’y nananatiling tapat sa sariling tungkulin, mapayapa, at nakatuon sa gawaing pagsasaka. Hindi kalayuan sa Dharmāraṇya, pinapastol nila at pinaiikot ang kanilang mga baka.

Verse 310

वृत्तिं चक्रुर्ब्राह्मणास्तेऽ न्योन्यं मिश्रसमुद्भवाः । अन्यच्च श्रूयतां राजंस्त्रैविद्यानां द्विजन्मनाम्

Yaong mga Brāhmaṇa ay nagtatag ng kanilang kabuhayan sa isa’t isa, na nagmula sa magkakahalong ugnayan. At, O hari, dinggin mo pa ang iba tungkol sa mga dalawang-ulit na isinilang, na bihasa sa tatlong Veda.

Verse 320

यदि जीवति दैवाच्चेद्भ्रष्टाचारा भवेदिति

Kung, sa tadhana, siya’y magpatuloy na nabubuhay, kung gayon siya’y nagiging isang nalugmok mula sa wastong asal—ganyan ang sinasabi.

Verse 326

एकादशसमा ये च बहिर्ग्रामे वसंति ते । एवं भेदाः समभवन्नाना मोढद्विजन्मनाम् । युगानुसारात्कालेन ज्ञातीनां च वृषस्य वा

Yaong naninirahan sa labas ng nayon sa loob ng labing-isang taon—sa gayong paraan, nagsilitawan ang sari-saring pagkakahati sa mga Moḍha na mga dalawang-ulit na isinilang. Sa paglipas ng panahon, ayon sa pag-ikot ng mga yuga, lumitaw din ang mga pagkakaiba sa mga kamag-anak at maging sa mga angkan o lahing-pinagmulan (vṛṣa).