Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 56

Devanagari script

श्रीक्षेत्रं द्वितीयं प्रोक्तं गोत्रद्वितयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सं देवी द्वितयमेव च

Transliteration

śrīkṣetraṃ dvitīyaṃ proktaṃ gotradvitayameva ca | chāṃdanasastathā vatsaṃ devī dvitayameva ca

Translation

Ang ‘Śrīkṣetra’ ay ipinahayag bilang ikalawa, at gayundin ang dalawang gotra. Binanggit ang ‘Chāṃdanasa’ at ‘Vatsa’, at gayon din ang dalawang diyosa na kaugnay ng mga linyang iyon.

Word by Word

• श्रीक्षेत्रम्: Śrīkṣetra (holy place)
• श्रीक्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री + क्षेत्र (प्रातिपदिक); श्रीक्षेत्र (समास-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (श्रियाः क्षेत्रम्)

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण

• प्रोक्तम्: was declared
• प्रोक्तम्: Kriyā (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र-√वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• गोत्रद्वितयम्: a pair of gotras
• गोत्रद्वितयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोत्र + द्वितय (प्रातिपदिक); गोत्रद्वितय (समास-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (द्वे गोत्रे)

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात/particle (emphasis)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• छांदनसः: Chāṃdanasa (name)
• छांदनसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छांदनस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper)

• तथा: likewise
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb)

• वत्सम्: Vatsa (name)
• वत्सम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नाम

• देवी: goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• द्वितयम्: a pair
• द्वितयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘pair’

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात/particle (emphasis)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

Speaker

Narrator (contextual; enumerating settlements and their gotras/gotra-devīs)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrīkṣetra (second in sequence, per verse)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A stylized map-panel labeled ‘Śrīkṣetra’ with two lineage banners (Chāṃdanasa, Vatsa) and two goddess icons flanking a central shrine, indicating paired guardianship.

Characters & Entities

• Śrīkṣetra
• Chāṃdanasa
• Vatsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places (kṣetra) are upheld by dharmic communities; gotra memory is presented as part of the sanctity of the region.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śrīkṣetra is named as a sacred locale within the Dharmāraṇya narrative framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse identifies the place and its associated gotras and deities.