Rig Veda 4.38.3: Mandala 4, Sukta 38, Mantra 3

Sukta 4.38

Rishi: Dadhikrāvan (hymnic subject) / traditionally attributed within the Vāmadeva (Gautama) family corpus of Maṇḍala 4

Devata: Dadhikrā (Dadhikrāvan), the swift divine steed/power of victorious movement

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; standard for dynamic praise and battle-speed imagery)

Samhita Patha (Devanagari)

यं सीमनु प्रवतेव द्रवन्तं विश्वः पूरुर्मदति हर्षमाणः । पड्भिर्गृध्यन्तं मेधयुं न शूरं रथतुरं वातमिव ध्रजन्तम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.38.3

Transliteration

yám sīm ánu praváteva drávantaṃ víśvaḥ pūrúr mádati hárṣamāṇaḥ | paḍbhír gṛ́dhyantaṃ medháyuṃ ná śū́raṃ rathatúraṃ vā́tam iva dhrájantam ||

Translation

He whom all the many peoples follow, rejoicing, as he rushes like a stream down a slope; the wise strength in him is desired by the feet (the powers of movement): a hero of understanding, conquering by the chariot-force, vibrating like the Wind.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सीम्: indeed, just, him
• सीम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सीम् (निपात/अव्यय)

• अनु: after, along
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रवता: along a slope, on a descent
• प्रवता: अधिकारण (मार्ग/पथ-निर्देशे) / करण
• Type: Noun
• Root: प्रवत् (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• द्रवन्तम्: running, rushing
• द्रवन्तम्: कर्म (यम् इति सर्वनामस्य विशेषणम्) / कर्म-विशेषण
• Type: Participle (Adj.)
• Root: द्रु/द्रव् (धातु) → द्रवत् (वर्तमान-कृदन्त)

• विश्वः: all, entire
• विश्वः: कर्तृ (पूरुः इत्यस्य विशेषणम्) / कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• पूरुः: Pūru (the man/king/tribe Pūru)
• पूरुः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/tribal name)
• Root: पूरु (प्रातिपदिक; जन/नृ-नाम)

• मदति: rejoices, exults
• मदति: —
• Type: Verb
• Root: मद् (धातु)

• हर्षमाणः: rejoicing, being thrilled
• हर्षमाणः: कर्तृ-विशेषण (पूरोः) / भाव
• Type: Participle (Adj.)
• Root: हृष् (धातु) → हर्षमाण (वर्तमान-कृदन्त, आत्मनेपद-भाव)

• पड्भिः: with (his) feet/steps
• पड्भिः: करण
• Type: Noun
• Root: पद् (प्रातिपदिक)

• गृध्यन्तम्: desiring, eager for
• गृध्यन्तम्: कर्म-विशेषण (यम्) / कर्म
• Type: Participle (Adj.)
• Root: गृध् (धातु) → गृध्यत् (वर्तमान-कृदन्त)

• मेधयुम्: wise, intelligent
• मेधयुम्: कर्म-विशेषण (यम्)
• Type: Adjective
• Root: मेधायु (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात) अथवा न (उपमानार्थे)

• शूरम्: a hero, valiant one
• शूरम्: कर्म-विशेषण (यम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: शूर (प्रातिपदिक)

• रथतुरम्: swift in the chariot / chariot-conquering
• रथतुरम्: कर्म-विशेषण (यम्)
• Type: Adjective
• Root: रथतुर (प्रातिपदिक; रथ + तुर ‘swift/overcoming’)

• वातम्: wind
• वातम्: उपमान (उपमेयस्य विशेषण-सम्बन्धे)
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• ध्रजन्तम्: rushing/streaming, darting
• ध्रजन्तम्: कर्म-विशेषण (यम्)
• Type: Participle (Adj.)
• Root: ध्रज् (धातु) → ध्रजत् (वर्तमान-कृदन्त)