Rig Veda 2.30.1: Mandala 2, Sukta 30, Mantra 1

Sukta 2.30

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional attribution for much of Maṇḍala 2; exact for this sukta should be verified against a full Anukramaṇī)

Devata: Āpaḥ (Waters), with Savitṛ and Indra invoked

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतं देवाय कृण्वते सवित्र इन्द्रायाहिघ्ने न रमन्त आपः । अहरहर्यात्यक्तुरपां कियात्या प्रथमः सर्ग आसाम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 2.30.1

Transliteration

ṛtáṃ devā́ya kṛṇvaté savitré índrāyāhíghne ná ramante ā́paḥ | áhar-ahar yāty aktúr apā́ṃ kíyaty ā́ prathamáḥ sárga āsām ||

Translation

The waters take delight in the god Savitṛ who fashions the ṛta, and in Indra the slayer of the constrictor; day by day they move. In the night too the measure of the waters advances; this is their first outpouring.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतम्: cosmic order; truth (as object)
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋच्छति) (निरुक्त-परम्परा) अथवा PIE *h₂er- (to fit, order)

• देवाय: for the god
• देवाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• कृण्वते: (he) makes; is making
• कृण्वते: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• सवित्रे: for Savitṛ
• सवित्रे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• इन्द्राय: for Indra
• इन्द्राय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• आ: towards; hither
• आ: (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• अहि-घ्ने: O serpent-slayer
• अहि-घ्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: अहि-घ्न (प्रातिपदिक: अहि ‘serpent’ + घ्न ‘slayer’ < √हन्)

• न: not
• न: (निषेधक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• रमन्ते: they delight; they rest
• रमन्ते: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: √रम् (क्रीडायाम्/रमणे)

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (प्रातिपदिक)

• अहर्-अहर्: day by day
• अहर्-अहर्: अधिकरण (काल)
• Type: Indeclinable (reduplicated adverbial) / Noun-compound used adverbially
• Root: अहर् (प्रातिपदिक)

• याति: goes
• याति: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: √या (गतौ)

• अक्तुः: of the night
• अक्तुः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अक्तु (प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (प्रातिपदिक)

• किया-त्या: by (their) activity/ordered motion
• किया-त्या: करण
• Type: Noun (abstract/instrumental)
• Root: किया-त्य (प्रातिपदिक; वेदिक/दुर्लभ, ‘कार्य/कृत्य/किय’ से सम्बन्धित; अर्थ: क्रिया/गति/व्यवस्था-सम्बन्धी)

• प्रथमः: the first
• प्रथमः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• सर्गः: the outflow; emission; course
• सर्गः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सर्ग (प्रातिपदिक) < √सृज् (सर्गे/विसर्जने)

• आसाम्: of these (f.) / of them (the waters)
• आसाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एषाम्/आसाम् (वेदिक)