Prakarana 5
सोपान-शिखर: भोग-वैराग्य का निर्णायक विवेक। यहाँ राम-राज्य के बाह्य आदर्श से आगे बढ़कर ‘अंतःशासन’ (चित्त-शुद्धि, सत्संग, भक्ति) का उपदेश आता है—कलियुग-स्वभाव का निदान, परहित-धर्म की स्थापना, तथा भक्ति को सर्वसाधन-सार मानकर जीव को भव-सागर से पार कराने की सीढ़ी।
Ang bahaging ito ng Uttara Kāṇḍa ay pagtatagpo ng aral na etikal at ng diwa ng bhakti. Sa paghabi ng rasa, ang Śānta ang pangunahin, ngunit mga agos ng Karuṇā at Vairāgya ay dumadaloy rin dito: ang talaan ng mga hamak na katangian, kasakiman, kasiyahan sa sakit ng iba, poot sa mga ipinanganak na dalawang beses, daya, ay bumubuo ng isang nakakatakot na "larawan ni Kali," na nagpapabangon ng pagsusuri sa sarili sa tagapakinig. Pagkatapos, ang konklusyon ni Rāma, "Walang katumbas na dharma ang paggawa ng mabuti sa iba," ay nagbibigay ng unibersal na sukat ng katuwiran. Pagkatapos ay pinatibay ang talinghaga ng hagdanan: ang katawang tao bilang isang bihirang bangka, ang Sadguru bilang timonel, at ang biyayang banal bilang paborableng hangin. Sa gitna ng maraming landas ng pagsasanay, ang bhakti ay inilagay sa pinakamataas na antas bilang "malaya, ang mina ng lahat ng kagalakan," at sa pagngalan sa satsanga, paglilingkod sa mga ipinanganak na dalawang beses, at pagsamba kay Śaṅkara bilang hindi maaaring mawalang hakbang upang makamit ang bhakti, ang pagkakaisa ni Tulasī kina Hari at Hara ay nagiging malinaw. Sa huli ay naroon ang patotoo ni Vasiṣṭha mula sa karanasan: nang walang pag-ibig na bhakti, ang karumihan sa loob ay hindi hinuhugasan, ito ang mapagpalayang konklusyon ng Uttara Kāṇḍa.
Verses
Chaupai 40.1-4
लोभइ ओढ़न लोभइ डासन।सिस्नोदर पर जमपुर त्रास न।।
काहू की जौं सुनहिं बड़ाई।स्वास लेहिं जनु जूड़ी आई।।
जब काहू कै देखहिं बिपती।सुखी भए मानहुँ जग नृपती।।
स्वारथ रत परिवार बिरोधी।लंपट काम लोभ अति क्रोधी।।
मातु पिता गुर बिप्र न मानहिं।आपु गए अरु घालहिं आनहिं।।
करहिं मोह बस द्रोह परावा।संत संग हरि कथा न भावा।।
अवगुन सिंधु मंदमति कामी।बेद बिदूषक परधन स्वामी।।
बिप्र द्रोह पर द्रोह बिसेषा।दंभ कपट जियँ धरें सुबेषा।।
lobhai oṛhana lobhai ḍāsana |sisnōdara para jampura trāsa na ||
kāhū kī jaũ sunahĩ baṛāī |svāsa lehĩ janu jūṛī āī ||
jaba kāhū kai dekhahĩ bipatī |sukhī bhae mānahũ jaga nṛpatī ||
svāratha rata parivāra birodhī |laṁpaṭa kāma lobha ati krodhī ||
mātu pitā guru bipra na mānahĩ |āpu gae aru ghālahĩ ānahĩ ||
karahĩ moha basa droha parāvā |saṁta saṁga hari kathā na bhāvā ||
avaguṇa siṁdhu maṁdamati kāmī |beda bidūṣaka paradhana svāmī ||
bipra droha para droha biseṣā |daṁbha kapaṭa jiyã dharẽ subeṣā ||
Ang kasakiman ay kanilang damit at ang kasakiman ay kanilang higaan; nabubuhay lamang sila para sa ari at tiyan, at walang takot sila sa lungsod ni Yama. Kung marinig nilang pinupuri ang sinuman, humihinga sila nang parang may lagnat na may pangangaligkig na dumating sa kanila. Kapag nakita nilang nahulog ang sinuman sa kapahamakan, nagagalak sila, na parang ginawa silang hari ng buong mundo. Abala sila sa sariling kapakanan at nag-aaway sa sariling pamilya; sila ay mahalay, puno ng pagnanasa at kasakiman, at labis na nagagalit. Hindi nila iginagalang ang ina, ama, guro, o mga Brahmana; sila mismo ay napahamak, at sila rin ang nagpapahamak sa iba. Sa ilalim ng kapangyarihan ng kamangmangan, gumagawa sila ng kasamaan laban sa iba; ang pakikisama sa mga banal at mga kuwento ni Hari ay hindi nila gusto. Sila ay karagatan ng mga bisyo, tanga ang isip at mahalay, mga sumusaway sa Veda, at mga panginoon sa yaman ng iba. Sila ay kalaban ng mga Brahmana, at higit sa lahat kalaban ng iba; pinapanatili nila ang kayabangan at daya sa puso, habang nakaputong ng magandang panlabas na kasuutan.
Doha 40
ऐसे अधम मनुज खल कृतजुग त्रेता नाहिं।द्वापर कछुक बृंद बहु होइहहिं कलिजुग माहिं।।40।।
aise adhama manuja khala kṛtajuga tretā nāhĩ |dvāpara kachuka bṛnda bahu hoihahĩ kalijuga māhĩ ||40||
Ang ganitong hamak at masamang tao ay hindi matatagpuan sa mga panahon ng Kṛta at Tretā; sa Dvāpara sila ay lumilitaw sa iilang maliit na pangkat, ngunit sa Kali ay sila ay magiging marami.
Chaupai 41.1-4
पर हित सरिस धर्म नहिं भाई।पर पीड़ा सम नहिं अधमाई।।
निर्नय सकल पुरान बेद कर।कहेउँ तात जानहिं कोबिद नर।।
नर सरीर धरि जे पर पीरा।करहिं ते सहहिं महा भव भीरा।।
करहिं मोह बस नर अघ नाना।स्वारथ रत परलोक नसाना।।
कालरूप तिन्ह कहँ मैं भ्राता।सुभ अरु असुभ कर्म फल दाता।।
अस बिचारि जे परम सयाने।भजहिं मोहि संसृत दुख जाने।।
त्यागहिं कर्म सुभासुभ दायक।भजहिं मोहि सुर नर मुनि नायक।।
संत असंतन्ह के गुन भाषे।ते न परहिं भव जिन्ह लखि राखे।।
para hita sarisa dharma nahĩ bhāī |para pīṛā sama nahĩ adhamāī ||
nirnaya sakala purāna beda kara |kaheũ tāta jānahĩ kobida nara ||
nara sarīra dhari je para pīrā |karahĩ te sahahĩ mahā bhava bhīrā ||
karahĩ moha basa nara agha nānā |svāratha rata paraloka nasānā ||
kālarūpa tinh kahã̃ maĩ bhrātā |subha aru asubha karma phala dātā ||
asa bicāri je parama sayāne |bhajahĩ mohi saṁsṛta dukha jāne ||
tyāgahĩ karma subhāsubha dāyaka |bhajahĩ mohi sura nara muni nāyaka ||
saṁta asaṁtanha ke guna bhāṣe |te na parahĩ bhava jinh lakhi rākhe ||
Walang dharma na katulad ng paggawa ng mabuti sa iba, kapatid; walang kababawan na katumbas ng pagdulot ng sakit sa iba. Ito ang tiyak na pasya ng lahat ng Veda at Purana, minamahal, na kilala ng mga marurunong na tao. Ang mga nagkatawang-tao at nagpapahirap sa iba, sila mismo ang nagtitiis sa malaking takot ng pandayuhan. Sa ilalim ng delubyo ang mga tao ay gumagawa ng maraming kasalanan; nakatuon sa sariling interes, sinisira nila ang kanilang kabutihan sa kabilang buhay. Sa ganitong mga tao ako ay nagiging Oras mismo, ang kanilang kapatid, na nagkakaloob ng bunga ng mabuti at masamang gawa. Sa pag-iisip nito, ang tunay na marurunong ay sumasamba sa Akin, na nakakaalam ng mga kalumbayan ng samsara. Iniiwan nila ang gawa na nagbubunga ng mabuti at masama, at sumasamba sa Akin, ang Panginoon ng mga diyos, tao, at mga santo. Bagaman aking sinabi ang mga katangian ng mga santo at hindi santo, ang mga hindi nahuhulog sa pagiging ay ang mga nag-iingat ng ganitong kaalaman sa kanilang puso.
Doha 41
सुनहु तात माया कृत गुन अरु दोष अनेक।गुन यह उभय न देखिअहिं देखिअ सो अबिबेक।।41।।
sunahu tāta māyā-kṛta guna aru doṣa aneka |guna yaha ubhaya na dekhiahĩ dekhia so abibeka ||41||
Makinig ka, minamahal: si Māyā ay nagpapalabas ng maraming kabutihan at maraming kakulangan. Ang tunay na kabutihan ay ito, na huwag ituring ang alinman bilang panghuli; ang ituring sila bilang panghuli ay kakulangan ng kaalaman.
Chaupai 42.1-4
श्रीमुख बचन सुनत सब भाई।हरषे प्रेम न हृदयँ समाई।।
करहिं बिनय अति बारहिं बारा।हनूमान हियँ हरष अपारा।।
पुनि रघुपति निज मंदिर गए।एहि बिधि चरित करत नित नए।।
बार बार नारद मुनि आवहिं।चरित पुनीत राम के गावहिं।।
नित नव चरन देखि मुनि जाहीं।ब्रह्मलोक सब कथा कहाहीं।।
सुनि बिरंचि अतिसय सुख मानहिं।पुनि पुनि तात करहु गुन गानहिं।।
सनकादिक नारदहि सराहहिं।जद्यपि ब्रह्म निरत मुनि आहहिं।।
सुनि गुन गान समाधि बिसारी।सादर सुनहिं परम अधिकारी।।
śrīmukha bacana sunata saba bhāī |haraṣe prema na hṛdayã samāī ||
karahĩ binaya ati bārahĩ bārā |hanūmāna hiyã haraṣa apārā ||
puni raghupati nija maṁdira gae |ehi bidhi carita karata nita nae ||
bāra bāra nārada muni āvahĩ |carita punīta rāma ke gāvahĩ ||
nita nava caraṇa dekhi muni jāhī̃ |brahmaloka saba kathā kahāhī̃ ||
suni birañci atisaya sukha mānahĩ |puni puni tāta karahu guṇa gānahĩ ||
sanakādika nāradahi sarāhahĩ |jadyapi brahma nirata muni āhahĩ ||
suni guṇa gāna samādhi bisārī |sādara sunahĩ parama adhikārī ||
Sa pagdinig sa mga salita mula sa banal na labi ng Panginoon, ang lahat ng kapatid ay nagalak; ang pag-ibig ay umaapaw, napakalaki na hindi na kayang mapagkasya sa puso. Muli't muli sila ay nagpakumbaba; sa puso ni Hanumān ay walang hanggang kagalakan. Pagkatapos ay si Raghupati ay bumalik sa Kanyang sariling palasyo, sa ganitong paraan Siya ay laging gumagawa ng gawa na laging bago. Sa panahon at panahon ang santo na si Nārada ay dumarating at umaawit ng paglilinis na kuwento ni Rāma. Araw-araw, pagkatapos masdan ang mga laging baging paa, ang santo ay aalis at isasalaysay ang buong kuwento sa mundo ni Brahmā. Sa pagdinig nito, si Brahmā ay nakadama ng higit na kagalakan at nagsabi, Muli't muli, minamahal, awitin ang Kanyang mga papuri! Si Sanaka at ang ibang mga santo ay pumuri kay Nārada, bagaman sila ay abala sa pagninilay sa Brahman. Sa pagdinig sa awit ng mga kabutihan, kahit sila ay nakalimutan ang kanilang samādhi; ang lubos na karapat-dapat ay nakinig na may paggalang.
Doha 42
जीवनमुक्त ब्रह्मपर चरित सुनहिं तजि ध्यान।जे हरि कथाँ न करहिं रति तिन्ह के हिय पाषान।।42।।
jīvanmukta brahma-para carita sunahiṁ taji dhyāna |je hari kathā̃ na karahiṁ rati tinh ke hiya pāṣāna ||42||
Kahit ang mga napalaya sa mismong buhay na ito, na nakatuon sa Brahman, ay iniiwan ang pagmumuni-muni upang makinig sa mga gawa ng Panginoon. Ang mga hindi nakadarama ng pagmamahal sa kathā ni Hari, bato ang kanilang puso.
Chaupai 43.1-4
एक बार रघुनाथ बोलाए।गुर द्विज पुरबासी सब आए।।
बैठे गुर मुनि अरु द्विज सज्जन।बोले बचन भगत भव भंजन।।
सनहु सकल पुरजन मम बानी।कहउँ न कछु ममता उर आनी।।
नहिं अनीति नहिं कछु प्रभुताई।सुनहु करहु जो तुम्हहि सोहाई।।
सोइ सेवक प्रियतम मम सोई।मम अनुसासन मानै जोई।।
जौं अनीति कछु भाषौं भाई।तौं मोहि बरजहु भय बिसराई।।
बड़ें भाग मानुष तनु पावा।सुर दुर्लभ सब ग्रंथिन्ह गावा।।
साधन धाम मोच्छ कर द्वारा।पाइ न जेहिं परलोक सँवारा।।
eka bāra raghunātha bolāe |gur dvija purabāsī saba āe ||
baiṭhe gur muni aru dvija sajjana |bole bacana bhagata bhava-bhañjana ||
sunahu sakala pura-jana mama bānī |kahuṁ na kachu mamatā ura ānī ||
nahiṁ anīti nahiṁ kachu prabhutāī |sunahu karahu jo tumhahi sohāī ||
soi sevaka priyatama mama soī |mama anusāsana mānai joī ||
jauṁ anīti kachu bhāṣauṁ bhāī |tauṁ mohi barajahu bhaya bisarāī ||
baṛeṁ bhāga mānuṣa tanu pāvā |sura durlabha saba granthinha gāvā ||
sādhana dhāma moccha kara dvārā |pāi na jehiṁ paraloka saṁvārā ||
Isang beses si Raghunātha ay tumawag sa kanila; ang mga guru, ang mga ipinanganak muli, at ang lahat ng mamamayan ay dumating. Ang mga guru, mga santo, at mga iginagalang na Brāhmaṇa ay umupo; pagkatapos ay nagsalita ang Panginoon, ang kanlungan ng mga deboto, ang sumisira ng saṁsāra: Pakinggan ninyo ang aking salita, O mga mamamayan lahat. Ako ay nagsasalita nang walang pag-aari sa aking puso. Walang kawalang-katarungan dito, walang kapangyarihang tirano, makinig kayo at kumilos ayon sa nararapat. Siya lamang ang aking minamahal na lingkod na sumusunod sa aking disiplina. At kung kailanman, mga kapatid, ako ay magsasalita ng anumang hindi matuwid, pigilan ninyo ako, kalimutan ang takot. Sa dakilang kapalaran kayo ay nakakuha ng katawang-tao, na bihira kahit para sa mga diyos, ayon sa lahat ng kasulatan. Ito ang tahanan ng sādhana, ang tarangkahan ng kalayaan; gayunman marami, pagkatapos makuha ito, ay hindi inaayos ang kanilang kabilang buhay.
Doha 43
सो परत्र दुख पावइ सिर धुनि धुनि पछिताइ।कालहि कर्महि ईस्वरहि मिथ्या दोष लगाइ।।43।।
so paratra dukha pāvai sira dhuni dhuni pachitāi |kālahi karmahi īsvarahi mithyā doṣa lagāi ||43||
Siya ay makakatagpo ng kalungkutan sa kabilang buhay, na paulit-ulit na humahampas ng kanyang ulo sa pagsisisi, gayunman kahit noon ay inilalagay niya ang maling sisi sa Oras, sa karma, at sa Panginoon.
Chaupai 44.1-4
एहि तन कर फल बिषय न भाई।स्वर्गउ स्वल्प अंत दुखदाई।।
नर तनु पाइ बिषयँ मन देहीं।पलटि सुधा ते सठ बिष लेहीं।।
ताहि कबहुँ भल कहइ न कोई।गुंजा ग्रहइ परस मनि खोई।।
आकर चारि लच्छ चौरासी।जोनि भ्रमत यह जिव अबिनासी।।
फिरत सदा माया कर प्रेरा।काल कर्म सुभाव गुन घेरा।।
कबहुँक करि करुना नर देही।देत ईस बिनु हेतु सनेही।।
नर तनु भव बारिधि कहुँ बेरो।सन्मुख मरुत अनुग्रह मेरो।।
करनधार सदगुर दृढ़ नावा।दुर्लभ साज सुलभ करि पावा।।
ehi tana kara phala biṣaya na bhāī |svargau svalpa anta dukhadāī ||
nara tanu pāi biṣayaṁ mana dehīṁ |palaṭi sudhā te saṭha biṣ lehīṁ ||
tāhi kabahuṁ bhala kahai na koī |guṁjā grahai parasa mani khoī ||
ākara cāri laccha caurāsī |joni bhramata yaha jiva abināsī ||
phirata sadā māyā kara prerā |kāla karma subhāva guna gherā ||
kabahuka kari karunā nara dehī |deta īsa binu hetu sanehī ||
nara tanu bhava bāridhi kahuṁ bero |sanmukha maruta anugraha mero ||
karanadhāra sadguru dṛḍha nāvā |durlabha sāja sulabha kari pāvā ||
Ang bunga ng katawang ito, kapatid, ay hindi pagpapaligaya sa pandama; ang kaligayahan ng langit man ay kaunti at sa huli ay nagbibigay ng sakit. Yaong mga, matanggap ang katawang-tao, ay ibinubuhay ang isip sa mga bagay pandama, ay mangmang lumilayo sa nektar at pumupunit ng lason. Walang sinumang kailanman tinatawag na matalino ang gayong tao; parang nawawala ang batong pilosopo at kinukuha ang buto ng gunja. Ang kaluluwang hindi napapawi na ito ay gumagala sa apat na pinagmulan ng kapanganakan at sa walong pu't apat na lakh na uri. Ito ay laging gumagala, pinapaandar ng Maya at pinalilibutan ng Panahon, Karma, Kalikasan, at mga Guna. Minsan ang Panginoon, kaibigan ng lahat, dahil sa habag at walang sanhi, ay nagbibigay ng katawang-tao. Ang katawang-tao ay bangka sa pagtawid sa karagatan ng pag-iral sa mundo, at ang awa Ko ay paborableng hangin sa harap nito. Ang tunay na guru ang tagakayod at ang bangka ay matibay; sa gayon ay nakakamit nang madali ang kagamitan na kadalangang matamo.
Doha 44
जो न तरै भव सागर नर समाज अस पाइ।सो कृत निंदक मंदमति आत्माहन गति जाइ।।44।।
jo na tarai bhava sāgara nara samāja asa pāi |so kṛta niṁdaka manda-mati ātmāhana gati jāi ||44||
Ang kanyang nakakuha ng gayong pakikipag-isa ng tao at hindi tumatawid sa karagatan ng saṁsāra, ang mapagsisi na gumagawa, na mahina ang isip, pumatay sa kanyang sariling kaluluwa, ay pupunta sa ganitong mapangwasak na wakas.
Chaupai 45.1-4
जौं परलोक इहाँ सुख चहहू।सुनि मम बचन हृदयँ दृढ़ गहहू।।
सुलभ सुखद मारग यह भाई।भगति मोरि पुरान श्रुति गाई।।
ग्यान अगम प्रत्यूह अनेका।साधन कठिन न मन कहुँ टेका।।
करत कष्ट बहु पावइ कोऊ।भक्ति हीन मोहि प्रिय नहिं सोऊ।।
भक्ति सुतंत्र सकल सुख खानी।बिनु सतसंग न पावहिं प्रानी।।
पुन्य पुंज बिनु मिलहिं न संता।सतसंगति संसृति कर अंता।।
पुन्य एक जग महुँ नहिं दूजा।मन क्रम बचन बिप्र पद पूजा।।
सानुकूल तेहि पर मुनि देवा।जो तजि कपटु करइ द्विज सेवा।।
jauṁ paraloka ihāṁ sukha chahahū |suni mama bacana hṛdayaṁ dṛṛha gahahū ||
sulabha sukhada māraga yaha bhāī |bhagati mori purāna śruti gāī ||
gyāna agama pratyūha anekā |sādhana kaṭhina na mana kahuṁ ṭekā ||
karata kaṣṭa bahu pāvai koū |bhakti-hīna mohi priya nahiṁ soū ||
bhakti sutaṁtra sakala sukha khānī |binu satsaṅga na pāvahiṁ prānī ||
punya puñja binu milahiṁ na saṁtā |satsaṅgati saṁsṛti kara aṁtā ||
punya eka jaga mahuṁ nahiṁ dūjā |mana krama bacana bipra pada pūjā ||
sānukūla tehi para muni devā |jo taji kapaṭu karai dvija sevā ||
Kung nais ninyo ng kaligayahan dito at pagpapalain sa kabilang buhay, makinig kayo sa aking mga salita at hawakan ninyo ito nang matibay sa inyong puso. Ang landas na ito ay madali at nagkakaloob ng kagalakan, kapatid: ang aking bhakti ay pinupuri ng mga Purāṇa at Veda. Ang landas ng karunungan lamang ay mahirap abutin, na puno ng maraming balakid; ang mga disiplina nito ay mahihirap, at ang isipan ay hindi nakakakita ng pahingahan. Ang ilan ay maaaring makamtan pagkatapos ng malaking kahirapan; gayunman ang walang debosyon ay hindi minamahal sa akin. Ang debosyon ay soberano, isang minahan ng bawat kagalakan; ngunit nang walang kapisanan ng mabubuti, ang isang nilalang ay hindi makakamit ito. Nang walang natipong merito ang mga santo ay hindi matatagpuan; ang banal na kapisanan ay nagdudulot ng pagtatapos sa siklo ng pagiging. Sa mundong ito walang meritong katumbas ng isa: ang pagsamba sa mga paa ng Brāhmaṇa ng isipan, gawa, at pananalita. Sa ganitong tao ang mga santo at diyos ay kanais-nais, na, iniiwan ang panlilinlang, ay naglilingkod sa mga ipinanganak muli.
Doha 45
औरउ एक गुपुत मत सबहि कहउँ कर जोरि।संकर भजन बिना नर भगति न पावइ मोरि।।45।।
aurau eka guputa mata sabahi kahauṁ kara jori |śaṅkara bhajana binā nara bhagati na pāvai mori ||45||
Isa pang lihim na payo ang aking sasabihin sa lahat, na may nakatagpong mga kamay: Nang walang pagsamba kay Shankara, ang tao ay hindi nakakamtan ng debosyon sa akin.
Chaupai 46.1-4
कहहु भगति पथ कवन प्रयासा।जोग न मख जप तप उपवासा।।
सरल सुभाव न मन कुटिलाई।जथा लाभ संतोष सदाई।।
मोर दास कहाइ नर आसा।करइ तौ कहहु कहा बिस्वासा।।
बहुत कहउँ का कथा बढ़ाई।एहि आचरन बस्य मैं भाई।।
बैर न बिग्रह आस न त्रासा।सुखमय ताहि सदा सब आसा।।
अनारंभ अनिकेत अमानी।अनघ अरोष दच्छ बिग्यानी।।
प्रीति सदा सज्जन संसर्गा।तृन सम बिषय स्वर्ग अपबर्गा।।
भगति पच्छ हठ नहिं सठताई।दुष्ट तर्क सब दूरि बहाई।।
kahahu bhagati patha kavana prayāsā |joga na makha japa tapa upavāsā ||
sarala subhāva na mana kuṭilāī |jathā lābha saṁtoṣa sadāī ||
mora dāsa kahāi nara āsā |karai tau kahahu kahā bisvāsā ||
bahuta kahauṁ kā kathā baṛhāī |ehi ācarana basya maiṁ bhāī ||
baira na bigraha āsa na trāsā |sukhamaya tāhi sadā saba āsā ||
anāraṁbha aniketa amānī |anagha aroṣa daccha bigyānī ||
prīti sadā sajjana saṁsargā |tṛna sama biṣaya svarga apabargā ||
bhagati paccha haṭha nahiṁ saṭhatāī |duṣṭa tarka saba dūri bahāī ||
Sabihin ninyo, ano ang dakilang pagsisikap sa landas ng debosyon? Hindi ito yoga, ni sakripisyo, ni pagbigkas ng banal na pangalan, ni kahirapan, ni pag-aayuno. Ito ay isang simpleng kalikasan, isang isipang walang pagkukunwari, at palagiang kasiyahan sa anumang matayong pakinabang na dumarating. Kung ang isang tao, habang tinatawag ang kanyang sarili na lingkod ko, ay nananatiling mangangalakal sa mga pag-asa, sabihin ninyo, nasaan ang tiwala? Bakit pahabain ang salaysay sa maraming salita? Sa ganitong asal lamang ako nananagumpay, kapatid. Walang pagkakaaway, walang alitan, walang pagnanasa, walang takot, ang gayon ay kaligayahan mismo, at lahat ng pag-asa ay natutupad para sa kanya. Nang walang hindi kinakailangang negosyo, nang walang pag-aari ng tahanan, nang walang kahalagahan sa sarili; walang kasalanan, walang galit, may kakayahan, at may kaalaman. Laging umiibig sa pakikipag-ugnayan sa mabubuti; itinuturing ang mga bagay pandama, langit, at maging ang kalayaan bilang damo. Walang matigas na pagkampi sa debosyon, walang pandaraya; ang lahat ng masamang pagtatalo ay kanyang pinapalayo.
Doha 46
मम गुन ग्राम नाम रत गत ममता मद मोह।ता कर सुख सोइ जानइ परानंद संदोह।।46।।
mama guna grāma nāma rata gata mamatā mada moha |tā kara sukha soi jānai parānanda saṁdoha ||46||
Siya na sumasalok sa Aking Pangalan at sa kumpol ng papuri sa Aking mga katangian, ang kanyang pag-aari, kapalaluan, at pagkabulag ay nawala na. Siya lamang ang nakakaalam ng kaligayahang iyon: isang kayamanan ng kataas-taasang kagalakan.
Chaupai 47.1-4
सुनत सुधासम बचन राम के।गहे सबनि पद कृपाधाम के।।
जननि जनक गुर बंधु हमारे।कृपा निधान प्रान ते प्यारे।।
तनु धनु धाम राम हितकारी।सब बिधि तुम्ह प्रनतारति हारी।।
असि सिख तुम्ह बिनु देइ न कोऊ।मातु पिता स्वारथ रत ओऊ।।
हेतु रहित जग जुग उपकारी।तुम्ह तुम्हार सेवक असुरारी।।
स्वारथ मीत सकल जग माहीं।सपनेहुँ प्रभु परमारथ नाहीं।।
सबके बचन प्रेम रस साने।सुनि रघुनाथ हृदयँ हरषाने।।
निज निज गृह गए आयसु पाई।बरनत प्रभु बतकही सुहाई।।
sunata sudhā-sama bacana rāma ke |gahe sabani pada kṛpādhāma ke ||
janani janaka guru baṁdhu hamāre |kṛpā-nidhāna prāna te pyāre ||
tanu dhanu dhāma rāma hitakārī |saba bidhi tumha pranaṭārati hārī ||
asi sikha tumha binu dei na koū |mātu pitā svāratha rata oū ||
hetu rahita jaga juga upakārī |tumha tumhāra sevaka asurārī ||
svāratha mīta sakala jaga māhīṁ |sapanehuṁ prabhu paramāratha nāhīṁ ||
sabake bacana prema rasa sāne |suni raghunātha hṛdayaṁ haraṣāne ||
nija nija gṛha gae āyasu pāī |baranata prabhu batakahī suhāī ||
Pinakikinggan ang mga salita ni Rama na parang nektar, silang lahat ay yumakap sa mga paa ng Panginoon, tahanan ng habag. "Kayo ang aming ina, aming ama, aming guru, at aming kamag-anak. O kayamanan ng awa, na mas mahal sa amin kaysa sa buhay. Katawan, yaman, at tahanan: sa lahat ng ito, O Rama, kayo ang aming tagapagpala; sa bawat paraan inyong inaalis ang kapighatian ng mga sumusuko. Walang sinuman kundi kayo lamang ang magbibigay ng gayung payo; pati ang ina at ama ay abala sa sariling kapakanan. Walang layunin, ang tanging tagapagpala sa sanlibutan sa lahat ng panahon ay kayo at ang inyong mga alipin, o kaaway ng mga demonyo. Lahat ng kaibigan sa buong mundo ay kaibigan dahil sa sariling pakinabang; kahit sa panaginip man, Panginoon, ay walang pag-iisip sa pinakamataas na kabutihan." Pinakikinggan ang mga salita nilang lahat, na puno ng tamis ng pag-ibig, ang Panginoon ng mga Raghu ay nagtuwa sa kanyang puso. Matanggap ang kanyang pahintulot, sila ay nagbalik bawat isa sa kanyang sariling tahanan, na binabanggit ang kaaya-ayang usapan ng Panginoon.
Doha 47
उमा अवधबासी नर नारि कृतारथ रूप।ब्रह्म सच्चिदानंद घन रघुनायक जहँ भूप।।47।।
umā avadhabāsī nara nāri kṛtāratha rūpa |brahma saccidānanda ghana raghunāyaka jahã bhūpa ||47||
O Uma, ang mga lalaki at babae ng Ayodhya ay naging tunay na katauhan ng natupad na tadhana; sapagkat si Brahma, matibay na Pagkatao-Kamalayan-Kagalakan, ay naghari roon bilang hari sa katauhan ng Panginoon ni Raghu.
Chaupai 48.1-4
एक बार बसिष्ट मुनि आए।जहाँ राम सुखधाम सुहाए।।
अति आदर रघुनायक कीन्हा।पद पखारि पादोदक लीन्हा।।
राम सुनहु मुनि कह कर जोरी।कृपासिंधु बिनती कछु मोरी।।
देखि देखि आचरन तुम्हारा।होत मोह मम हृदयँ अपारा।।
महिमा अमित बेद नहिं जाना।मैं केहि भाँति कहउँ भगवाना।।
उपरोहित्य कर्म अति मंदा।बेद पुरान सुमृति कर निंदा।।
जब न लेउँ मैं तब बिधि मोही।कहा लाभ आगें सुत तोही।।
परमातमा ब्रह्म नर रूपा।होइहि रघुकुल भूषन भूपा।।
eka bāra basiṣṭha muni āe |jahā̃ rāma sukhadhāma suhāe ||
ati ādara raghunāyaka kīnhā |pada pakhāri pādodaka līnhā ||
rāma sunahu muni kaha kara jorī |kṛpāsindhu binatī kachu morī ||
dekhi dekhi ācarana tumhārā |hota moha mama hṛdayã apārā ||
mahimā amita beda nahĩ jānā |maĩ kehi bhā̃ti kahaũ bhagavānā ||
uporohitya karma ati mandā |beda purāna sumṛti kara nĩdā ||
jaba na leũ maĩ taba bidhi mohī |kahā lābha āgẽ suta tohī ||
paramātmā brahma nara rūpā |hoihi raghukula bhūṣana bhūpā ||
Isang pagkakataon, dumating ang sage na si Vasishtha sa lugar kung saan naroon si Rama, tahanan ng kagalakan, sa kanyang kagandahan. Ang Panginoon ng angkan ng Raghu ay tinanggap siya nang may pinakamalaking paggalang, hinugasan ang kanyang mga paa, at kinuha ang tubig ng paghuhugas. Ang sage ay nagsabi nang nakatiklop ang mga kamay, "Makinig ka, Rama, karagatan ng awa: mayroon akong maliit na pakiusap sa iyo." "Sa makita ko nang paulit-ulit ang iyong pag-uugali, isang walang hanggang kalituhan ay umusbong sa aking puso." "Ang iyong kadakilaan ay hindi masukat, at kahit man ang mga Veda ay hindi nakakaunawa dito. Paano ko mailalarawan ito, O Panginoon?" "Ang gawain ng isang pamilyang saserdote ay napakababa, at ang mga Veda, Purana, at Smrti ay humahatol dito." "Nang tumanggi akong tanggapin ito, sinabi ni Brahma sa akin, 'Anak ko, magkakabuti ka rito sa hinaharap.'" "'Ang Kataas-taasang Kaluluwa, si Brahma mismo, ay magkakaroon ng anyong tao at magiging hari, ang palamuti ng angkan ng Raghu.'"
Doha 48
तब मैं हृदयँ बिचारा जोग जग्य ब्रत दान।जा कहुँ करिअ सो पैहउँ धर्म न एहि सम आन।।48।।
taba maĩ hṛdayã bicārā joga jagya brata dāna |jā kahũ kari-a so paihaũ dharma na ehi sama āna ||48||
Pagkatapos ay pinagnilayan ko sa aking puso: sa pamamagitan ng yoga, pag-aalay, panata, at kawanggawa, makakamit ko yaong mismong Diyos para kanino isinagawa ang mga ito; walang ibang tungkuling katumbas nito.
Chaupai 49.1-4
जप तप नियम जोग निज धर्मा।श्रुति संभव नाना सुभ कर्मा।।
ग्यान दया दम तीरथ मज्जन।जहँ लगि धर्म कहत श्रुति सज्जन।।
आगम निगम पुरान अनेका।पढ़े सुने कर फल प्रभु एका।।
तब पद पंकज प्रीति निरंतर।सब साधन कर यह फल सुंदर।।
छूटइ मल कि मलहि के धोएँ।घृत कि पाव कोइ बारि बिलोएँ।।
प्रेम भगति जल बिनु रघुराई।अभिअंतर मल कबहुँ न जाई।।
सोइ सर्बग्य तग्य सोइ पंडित।सोइ गुन गृह बिग्यान अखंडित।।
दच्छ सकल लच्छन जुत सोई।जाकें पद सरोज रति होई।।
japa tapa niyama joga nija dharmā |śruti saṁbhava nānā subha karmā ||
gyāna dayā dama tīratha majjana |jahã lagi dharma kahata śruti sajjana ||
āgama nigama purāna anekā |paṛhe sune kara phala prabhu ekā ||
taba pada paṅkaja prīti nirantara |saba sādhana kara yaha phala sundara ||
chūṭai mala ki malahi ke dhoẽ |ghṛta ki pāva koi bāri biloẽ ||
prema bhagati jala binu raghurāī |abhiantara mala kabahũ na jāī ||
soi sarbagya tagya soi paṇḍita |soi guna gṛha bigyāna akhaṇḍita ||
daccha sakala lacchana juta soī |jākẽ pada saroja rati hoī ||
Pag-uulit ng banal na pangalan, pagpipinsala, pangako, yoga, sariling tungkulin, at maraming uri ng mabubuting gawa na nagmula sa Veda; kaalaman, habag, pagpipigil sa sarili, pagliligo sa mga banal na lugar, at lahat ng tinatawag na katuwiran ng Veda at ng mga matuwid; ang Agama, Nigama, at maraming Purana, maging nabasa o narinig: ang bunga ng lahat ng ito, O Panginoon, ay iisa lamang. Ito ay walang patid na pag-ibig sa iyong paa na parang lotus. Ito ang magandang bunga ng lahat ng espirituwal na pagsasanay. Maaari bang matanggal ang dumi sa pamamagitan ng paghuhugas nito ng dumi? Maaari bang makakuha ng ghi ang sinuman sa pamamagitan ng pagpapakilot ng tubig? Kung walang tubig ng mapagmahal na debosyon, O Panginoon ng mga Raghu, ang bahid sa loob ay hindi kailanman mawawala. Siya lamang ang nakakaalam ng lahat, siya lamang ang pantas, siya lamang ang may kaalaman; siya lamang ang kayamanan ng mga kabutihan at may hindi napipisang kaalaman. Siya lamang ang bihasa at pinagkalooban ng lahat ng mabubuting katangian, na may pag-ibig sa iyong paa na parang lotus.
Doha 49
नाथ एक बर मागउँ राम कृपा करि देहु।जन्म जन्म प्रभु पद कमल कबहुँ घटै जनि नेहु।।49।।
nātha eka bara māgaũ rāma kṛpā kari dehu |janma janma prabhu pada kamala kabahũ ghaṭai jani nehu ||49||
O Panginoon, humihingi ako ng isang grasya, Rama, ibigay Ninyo ito sa inyong awa: sa bawat kapanganakan, ang aking pag-ibig sa inyong mga paa ng lotus ay huwag kailanman, kailanman humina.
Frequently Asked Questions
परपीड़ा-त्याग, सत्संग-रुचि और राम-चरण-प्रेम की वृद्धि; परहित-धर्म का बोध होकर कलि-प्रभाव से रक्षा—ऐसी पारंपरिक मान्यता है। विशेषतः ‘मानुष-तनु दुर्लभ’ और ‘भक्ति सुतंत्र’ वाले उपदेश का श्रवण/पाठ वैराग्य तथा नाम-रति को स्थिर करता है।
परंपरा में सामान्यतः राम-नाम-सम्पुट जोड़ा जाता है—जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’—या ‘राम राम’ का जप; और ‘संकर भजन बिना…’ (दोहा 45) के भाव के अनुरूप शिवार्चन/‘ॐ नमः शिवाय’ का सहचर-जप भी कई सत्संगों में किया जाता है।
Ask anything about Prakarana 5 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
