Prakarana 2
राज्याभिषेक-उपरांत ‘धर्म-स्थापन’ और ‘भक्ति-स्थैर्य’ का सोपान: साधक के भीतर राम-राज्य (अन्तःकरण-राज्य) की प्रतिष्ठा, जहाँ सेवा, सत्संग, और नाम-स्मरण जीवन-व्यवस्था बनते हैं। यह चरण ‘फल-श्रुति’ द्वारा पाठक को प्रत्यक्ष साधना-फल का आश्वासन देकर मन को निष्काम-भक्ति की ओर स्थिर करता है।
Ang nananaig na rasa ng bahaging ito ay ānanda/śānta, na may pagsasama-sama ng adbhuta at bhakti. Mula sa pagkagising ni Kaikeyī sa hiya hanggang sa pag-upo kay Rāma sa trono, binabago ng salaysay ang panlabas na koronasyon ng kaharian sa panloob na "koronasyon ng puso": ang pagkalag ng buhok na natali, ang paligo, ang mga banal na kasuotan, ang mga himno mula sa Veda, ang mga tunog ng tambol ng mga diyos, at ang masayang sigaw ng mga rishi ay lumilikha sa loob ng naghahangad ng isang pista ng saguṇa-prākaṭya. Pagkatapos, sa pamamagitan ng Veda-stuti at Śambhu-stuti, ang prinsipyo ng pagkakaisa ng nirguṇa-saguṇa ay itinatag: si Rāma ay ang walang-kapantay na anyo ng parehong saguṇa at nirguṇa. Pagkatapos ay sinasabi ng phalaśruti sa mambabasa na ang kathā na ito ay isang gamot na nagpapagaling na sinusunog ang "tatlong sakit" at ang takot sa bhava. Sa huli, ang pamamaalam ng mga kaibigang unggoy at ang kababaang-loob ni Aṅgada ay nagpapakita ng rurok ng dāsya-sakhya: kahit na pagkatapos makamit ang pagiging hari, ang kababaang-loob ng bhakti, ito ang panloob na dharma ng Uttar Kāṇḍa.
Verses
Chaupai 10.1-4
प्रभु जानी कैकेई लजानी।प्रथम तासु गृह गए भवानी।।
ताहि प्रबोधि बहुत सुख दीन्हा।पुनि निज भवन गवन हरि कीन्हा।।
कृपासिंधु जब मंदिर गए।पुर नर नारि सुखी सब भए।।
गुर बसिष्ट द्विज लिए बुलाई।आजु सुघरी सुदिन समुदाई।।
सब द्विज देहु हरषि अनुसासन।रामचंद्र बैठहिं सिंघासन।।
मुनि बसिष्ट के बचन सुहाए।सुनत सकल बिप्रन्ह अति भाए।।
कहहिं बचन मृदु बिप्र अनेका।जग अभिराम राम अभिषेका।।
अब मुनिबर बिलंब नहिं कीजे।महाराज कहँ तिलक करीजै।।
prabhu jānī kaikēī lajanī |prathama tāsu gṛha gae bhavānī ||
tāhi prabodhi bahuta sukha dīnhā |puni nija bhavana gavana hari kīnhā ||
kṛpāsiṁdhu jaba maṁdira gae |pura nara nāri sukhī saba bhae ||
gura basiṣṭha dvija liē bulāī |āju sugharī sudina samudāī ||
saba dvija dehu haraṣi anusāsana |rāmacandra baiṭhahiṁ siṁghāsana ||
muni basiṣṭha ke bacana suhāe |sunata sakala bipranha ati bhāe ||
kahahiṁ bacana mṛdu bipra anekā |jaga-abhirāma rāma abhiṣekā ||
aba munibara bilaṁba nahiṁ kīje |mahārāja kahaṁ tilaka karīje ||
Alam ng Panginoon na nahihiya si Kaikeyi, at kaya, o Bhavani, siya ay unang pumunta sa bahay niya. Pagkatapos aliwin siya, binigyan niya siya ng malaking kaligayahan; pagkatapos ay pumunta si Hari sa sarili niyang palasyo. Nang ang karagatan ng habag ay pumasok sa kanyang palasyo, lahat ng lalaki at babae sa lungsod ay naging masaya. Tinawag ng guru na si Vasishtha ang mga Brahman na magtipon at nagsabi: "Ang oras na ito ay pinakamabuti, at ang araw ay pinakamaganda." "Kayong lahat na Brahman, nang may galak, ibigay ninyo ang utos na umupo si Ramachandra sa trono." Ang mga kaaya-ayang salita ng pantas na si Vasishtha, nang marinig, ay lubusang tinanggap ng lahat ng Brahman. Maraming Brahman ang nagsabi ng mga malambot na salita: "Ang pagpapahid ng langis kay Rama ay kaligayahan ng buong mundo." "Ngayon, o pinakamabuti sa mga pantas, huwag nang magpaligoy-ligoy; lagyan ng tanda ng kaharian ang Maharaja."
Doha 10(क)-(ख)
तब मुनि कहेउ सुमंत्र सन सुनत चलेउ हरषाइ।रथ अनेक बहु बाजि गज तुरत सँवारे जाइ।।10(क)।।
जहँ तहँ धावन पठइ पुनि मंगल द्रब्य मगाइ।हरष समेत बसिष्ट पद पुनि सिरु नायउ आइ।।10(ख)।।
taba muni kaheu sumaṁtra sana sunata caleu haraṣāi |ratha aneka bahu bāji gaja turata saṁvāre jāi ||10(ka)||
jahaṁ-tahaṁ dhāvana paṭhaī puni maṁgala drabya magāi |haraṣa sameta basiṣṭha pada puni siru nāyu āi ||10(kha)||
Pagkatapos ay nagsalita ang santo kay Sumantra; marinig siya, siya ay lumakad nang may kagalakan. Agad niyang ipinahanda ang maraming karwahe, mga kabayo, at mga elepante. Nagpadala siya ng mabilis na mga mensahero sa bawat direksyon at ipinadala ang lahat ng mapalad na materyales. Pagkatapos, masaya ang puso, siya ay bumalik at muling yumuko sa mga paa ni Vasishta.
Chaupai 11.1-4
अवधपुरी अति रुचिर बनाई।देवन्ह सुमन बृष्टि झरि लाई।।
राम कहा सेवकन्ह बुलाई।प्रथम सखन्ह अन्हवावहु जाई।।
सुनत बचन जहँ तहँ जन धाए।सुग्रीवादि तुरत अन्हवाए।।
पुनि करुनानिधि भरतु हँकारे।निज कर राम जटा निरुआरे।।
अन्हवाए प्रभु तीनिउ भाई।भगत बछल कृपाल रघुराई।।
भरत भाग्य प्रभु कोमलताई।सेष कोटि सत सकहिं न गाई।।
पुनि निज जटा राम बिबराए।गुर अनुसासन मागि नहाए।।
करि मज्जन प्रभु भूषन साजे।अंग अनंग देखि सत लाजे।।
avadhapurī ati rucira banāī |devanha sumana bṛṣṭi jhari lāī ||
rāma kahā sevakanha bulāī |prathama sakhanha anhavāvahu jāī ||
sunata bacana jahaṁ-tahaṁ jana dhāe |sugrīvādi turata anhavāe ||
puni karunānidhi bharatu haṁkāre |nija kara rāma jaṭā nirūāre ||
anhavāe prabhu tīniu bhāī |bhagata bachala kṛpāla raghurāī ||
bharata bhāgya prabhu komalatāī |seṣa koṭi sata sakahiṁ na gāī ||
puni nija jaṭā rāma bibarāe |gura anusāsana māgi nahāe ||
karī majjana prabhu bhūṣana sāje |aṁga anaṁga dekhi sata lāje ||
Ang lungsod ng Ayodhya ay pinaandukha nang napakaganda, at ang mga diyos ay nagpaulan ng mga bulaklak na walang patid. Tinawag ni Rama ang mga alipin niya at sinabi, "Pumunta kayo at paliguan muna ang aking mga kaibigan." Sa pagdinig ng kanyang salita, ang mga alipin ay tumakbo sa lahat ng dako, at agad pinagliguan si Sugriva at ang iba pa. Pagkatapos, si Rama, ang kayamanan ng habag, ay patawag kay Bharata, at ng sariling kamay ay binuksan at sinuklay ang mga buhol-buhol na buhok ni Bharata. Ang Panginoon, ang maawang Panginoon ng mga Raghu na mabait sa kanyang mga deboto, ay pinagliguan ang tatlong kapatid niya. Ang kapalaran ni Bharata at ang lambot ng Panginoon: kahit isandaang milyon ng Shesha ay hindi makakanta nito. Pagkatapos ay binuksan ni Rama ang sarili niyang buhol-buhol na buhok, at pagkatapos humingi ng pahintulot ng kanyang guru, siya ay naligo. Pagkatapos maligo, ang Panginoon ay nagdamit ng mga palamuti; sa pagtingin sa kanyang mga sangkap, daan-daang Kamadeva ay nahiya.
Doha 11(क)-(ग)
सासुन्ह सादर जानकिहि मज्जन तुरत कराइ।दिब्य बसन बर भूषन अँग अँग सजे बनाइ।।11(क)।।
राम बाम दिसि सोभति रमा रूप गुन खानि।देखि मातु सब हरषीं जन्म सुफल निज जानि।।11(ख)।।
सुनु खगेस तेहि अवसर ब्रह्मा सिव मुनि बृंद।चढ़ि बिमान आए सब सुर देखन सुखकंद।।11(ग)।।
sāsunha sādara jānakihi majjana turata karāi |dibya basana bara bhūṣana aṁga-aṁga saje banāi ||11(ka)||
rāma bāma disi sobhati ramā rūpa guna khāni |dekhi mātu saba haraṣīṁ janma suphala nija jāni ||11(kha)||
sunu khagesa tehi avasara brahmā siva muni bṛṁda |caṛhi bimāna āe saba sura dekhana sukhakaṁda ||11(ga)||
May wastong paggalang ang mga biyenan ay agad na ipinligo si Janaki; ang mga banal na kasuotan at mga mahusay na alahas ay inayos, na nagpapalamuti sa bawat sangkap. Sa kaliwa ni Rama ay nagniningning si Sita, si Lakshmi mismo, ang kayamanan ng kagandahan at mga katangian. Nakikita siya, ang lahat ng mga ina ay nagalak at nadama na ang kanilang kapanganakan ay natupad. Makinig ka, O Panginoon ng mga ibon, sa sandaling iyon si Brahma, si Shiva, at ang mga pulutong ng santo, katunayan ang lahat ng mga diyos, ay dumating sa mga sasakyang panghimpapawid upang masdan ang pinagmumulan ng kagalakan.
Chaupai 12.1-4
प्रभु बिलोकि मुनि मन अनुरागा।तुरत दिब्य सिंघासन मागा।।
रबि सम तेज सो बरनि न जाई।बैठे राम द्विजन्ह सिरु नाई।।
जनकसुता समेत रघुराई।पेखि प्रहरषे मुनि समुदाई।।
बेद मंत्र तब द्विजन्ह उचारे।नभ सुर मुनि जय जयति पुकारे।।
प्रथम तिलक बसिष्ट मुनि कीन्हा।पुनि सब बिप्रन्ह आयसु दीन्हा।।
सुत बिलोकि हरषीं महतारी।बार बार आरती उतारी।।
बिप्रन्ह दान बिबिध बिधि दीन्हे।जाचक सकल अजाचक कीन्हे।।
सिंघासन पर त्रिभुअन साई।देखि सुरन्ह दुंदुभीं बजाईं।।
prabhu biloki muni mana anurāgā |turata dibya siṅghāsana māgā ||
rabi sama teja so barani na jāī |baiṭhe rāma dvijanha siru nāī ||
janakasutā sameta raghurāī |pekhi praharaṣe muni samudāī ||
beda maṃtra taba dvijanha ucāre |nabha sura muni jaya jayati pukāre ||
prathama tilaka basiṣṭha muni kīnhā |puni saba bipranha āyasu dīnhā ||
suta biloki haraṣīṃ mahatārī |bāra bāra āratī utārī ||
bipranha dāna bibidha bidhi dīnhe |jācaka sakala ajācaka kīnhe ||
siṅghāsana para tribhuana sāī |dekhi suranha duṃdubhī bajāīṃ ||
Nakita ang Panginoon, napuspos ng pag-ibig ang puso ng rishi, at agad siya humingi ng isang banal na trono. Ang kanyang kinang ay tulad ng araw, hindi mailarawan. Yumuko si Rama sa mga Brahman at umupo. Kasama si Sita na anak ni Janaka, ang Panginoon ng Raghu ay nakita ng buong kapisanan ng mga rishi at nagagalak nang lubos. Pagkatapos ay binigkas ng mga Brahman ang mga mantra ng Veda, at sa kalangitan ay sumigaw ang mga diyos at rishi, "Tagumpay, tagumpay!" Una ay naglagay ng tilak ang rishi na si Vasishtha, at pagkatapos ay binigyan niya ng pahintulot ang lahat ng Brahman na gawin din. Nagagalak ang mga ina sa pagkita sa kanilang anak, at paulit-ulit ay inalay ang ilaw ng aarti. Ibinigay sa mga Brahman ang iba't ibang uri ng kaloob, at ginawang walang kapos ang bawat pulubi. Nakita ang Panginoon ng tatlong mundo na nakaupo sa trono, at pinukpok ng mga diyos ang kanilang mga tambol.
Chhand 12.1-2
नभ दुंदुभीं बाजहिं बिपुल गंधर्ब किंनर गावहीं।नाचहिं अपछरा बृंद परमानंद सुर मुनि पावहीं।।
भरतादि अनुज बिभीषनांगद हनुमदादि समेत ते।गहें छत्र चामर ब्यजन धनु असि चर्म सक्ति बिराजते।।1।।
श्री सहित दिनकर बंस बूषन काम बहु छबि सोहई।नव अंबुधर बर गात अंबर पीत सुर मन मोहई।।
मुकुटांगदादि बिचित्र भूषन अंग अंगन्हि प्रति सजे।अंभोज नयन बिसाल उर भुज धन्य नर निरखंति जे।।2।।
nabha duṃdubhīṃ bājahiṃ bipula gaṃdharba kiṃnara gāvahīṃ |nācahiṃ apacharā bṛṃda paramānanda sura muni pāvahīṃ ||
bharatādi anuj bibhīṣana aṅgada hanumadādi sameta te |gahẽ chatra cāmara byajana dhanu asi carma sakti birājate ||1||
śrī sahita dinakara baṃsa būṣana kāma bahu chabi sohāī |nava aṃbudhara bara gāta aṃbara pīta sura mana mohāī ||
mukuṭāṅgadādi bicitra bhūṣana aṅga aṅganhi prati saje |aṃbhoja nayana bisāla ura bhuja dhanya nara nirakhaṃti je ||2||
Sa kalangitan tumunog ang mga tambol, maraming Gandharva at Kinnara ang umawit. Ang mga pangkat ng bidadari ay sumasayaw, at ang mga diyos at rishi ay napuspos ng kagalakang kataas-taasan. Si Bharata at ang iba pang nakababatang kapatid, kasama si Vibhishana, Angada, Hanuman at iba pa, ay nakatayong marilag, na may hawak na payong, pamaypay, abaniko, at busog, tabak, kalasag, at sibat. Kasama si Sita, ang hiyas ng angkan ng Araw ay sumilaw ng kagandahan ng maraming diyos ng pag-ibig. Ang kanyang katawang maitim na parang bagong ulap na ulan, nakaputong ng dilaw na kasuotan, ay pumukaw sa isip ng mga diyos. Korona, pulseras at iba pang kamangha-manghang aling-aling ay nag-adorno sa bawat bahagi ng kanyang katawan. Ng may mga mata ng lotus, malawak na dibdib, at malalak na braso, pinagpalà ang mga taong nakamasid sa kanya.
Doha 12(क)-(ग)
वह सोभा समाज सुख कहत न बनइ खगेस।बरनहिं सारद सेष श्रुति सो रस जान महेस।।12(क)।।
भिन्न भिन्न अस्तुति करि गए सुर निज निज धाम।बंदी बेष बेद तब आए जहँ श्रीराम।।12(ख)।।
प्रभु सर्बग्य कीन्ह अति आदर कृपानिधान।लखेउ न काहूँ मरम कछु लगे करन गुन गान।।12(ग)।।
vaha sobhā samāja sukha kahata na banai khagesa |baranahiṃ sārad seṣa śruti so rasa jāna mahesa ||12(ka)||
bhinna bhinna astuti kari gae sura nija nija dhāma |baṃdī beṣa beda taba āe jahã śrīrāma ||12(kha)||
prabhu sarbagya kīnha ati ādara kṛpānidhāna |lakheu na kāhū̃ marama kachu lage karana guna gāna ||12(ga)||
Ang kaluwalhatiang iyon, ang pagtitipon at kagalakan nito ay hindi maikwento, hari ng mga ibon. Si Saraswati, si Shesha, at ang mga Veda ay sumusubok na ilarawan ito, ngunit si Mahesha lamang ang nakakaalam sa tamis ng kagalakang iyon. Matapos purihin Siya sa kanya-kanyang paraan, ang mga diyos ay nagbalik sa kanya-kanyang tahanan. Pagkatapos ang mga Veda, sa anyo ng mga mang-aawit, ay dumating kung nasaan si Sri Rama. Ang Panginoong alam ang lahat, ang pinagmumulan ng habag, ay tinanggap sila nang may malaking paggalang. Walang nakapansin sa anumang lihim, at ang mga Veda ay nagsimulang awitin ang papuri sa Kanya.
Chhand 13.1-6
जय सगुन निर्गुन रूप रूप अनूप भूप सिरोमने।दसकंधरादि प्रचंड निसिचर प्रबल खल भुज बल हने।।
अवतार नर संसार भार बिभंजि दारुन दुख दहे।जय प्रनतपाल दयाल प्रभु संजुक्त सक्ति नमामहे।।1।।
तव बिषम माया बस सुरासुर नाग नर अग जग हरे।भव पंथ भ्रमत अमित दिवस निसि काल कर्म गुननि भरे।जे नाथ करि करुना बिलोके त्रिबिधि दुख ते निर्बहे।भव खेद छेदन दच्छ हम कहुँ रच्छ राम नमामहे।।2।।
जे ग्यान मान बिमत्त तव भव हरनि भक्ति न आदरी।ते पाइ सुर दुर्लभ पदादपि परत हम देखत हरी।बिस्वास करि सब आस परिहरि दास तव जे होइ रहे।जपि नाम तव बिनु श्रम तरहिं भव नाथ सो समरामहे।।3।।
जे चरन सिव अज पूज्य रज सुभ परसि मुनिपतिनी तरी।नख निर्गता मुनि बंदिता त्रेलोक पावनि सुरसरी।ध्वज कुलिस अंकुस कंज जुत बन फिरत कंटक किन लहे।पद कंज द्वंद मुकुंद राम रमेस नित्य भजामहे।।4।।
अब्यक्तमूलमनादि तरु त्वच चारि निगमागम भने।षट कंध साखा पंच बीस अनेक पर्न सुमन घने।फल जुगल बिधि कटु मधुर बेलि अकेलि जेहि आश्रित रहे।पल्लवत फूलत नवल नित संसार बिटप नमामहे।।5।।
जे ब्रह्म अजमद्वैतमनुभवगम्य मनपर ध्यावहीं।ते कहहुँ जानहुँ नाथ हम तव सगुन जस नित गावहीं।करुनायतन प्रभु सदगुनाकर देव यह बर मागहीं।मन बचन कर्म बिकार तजि तव चरन हम अनुरागहीं।।6।।
jaya saguna nirguna rūpa rūpa anūpa bhūpa siromane |dasakaṃdharādi pracaṃḍa nisicara prabala khala bhuja bala hane ||
avatāra nara saṃsāra bhāra bibhaṃji dāruna dukha dahe |jaya pranatapāla dayāla prabhu saṃjukta sakti namāmahe ||1||
tava biṣama māyā basa surāsura nāga nara aga jaga hare |bhava paṃtha bhramata amita divasa nisi kāla karma gunani bhare ||
je nātha kari karunā biloke tribidhi dukha te nirbahe |bhava kheda chedana daccha hama kahũ raccha rāma namāmahe ||2||
je gyāna māna bimattta tava bhava harani bhakti na ādarī |te pāi sura durlabha padādapi parata hama dekhata harī ||
bisvāsa kari saba āsa parihari dāsa tava je hoi rahe |japi nāma tava binu śrama tarahiṃ bhava nātha so samarāmahe ||3||
je carana siva aja pūjya raja subha parasi munipatinī tarī |nakha nirgata muni baṃditā treloka pāvani surasarī ||
dhvaja kulisa aṃkusa kaṃja juta bana phirata kaṃṭaka kina lahe |pada kaṃja dvaṃda mukuṃda rāma rameśa nitya bhajāmahe ||4||
abhyaktamūlamanādi taru tvaca cāri nigamāgama bhane |ṣaṭ kaṃdha sākhā paṃca bīsa aneka parna sumana ghane ||
phala jugala bidhi kaṭu madhura beli akeli jehi āśrita rahe |pallavata phūlata navala nita saṃsāra biṭapa namāmahe ||5||
je brahma ajamadvaītamanubhavagamya manapara dhyāvahīṃ |te kahahũ jānahũ nātha hama tava saguna jasa nita gāvahīṃ ||
karuṇāyatana prabhu sadguṇākara deva yaha bara māgahīṃ |mana bacana karma bikāra taji tava carana hama anurāgahīṃ ||6||
Luwalhati sa inyo, na ang anyo ay may katangian at walang katangian, walang kapantay sa kagandahan, pinakamahalagang hiyas ng mga hari, na sa lakas ng inyong mga bisig ay pinatay si Ravana at iba pang mabangis na demonyo, makapangyarihan at balakyot. Na isinilang bilang tao, winasak ninyo ang pabigat ng sanlibutan at sinunog ang matitinding kalungkutan nito. Luwalhati sa inyo, tagapagtanggol ng mga yumuyuko, mapagkahabag na Panginoon; yumuyuko kami sa inyo kasama ang inyong Shakti. O Hari, mga diyos at demonyo, mga Naga at tao, lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw ay nasa kapangyarihan ng inyong mahiwagang Maya, at sila ay gumagala araw at gabi sa walang bilang na panahon sa landas ng ikot ng buhay, nabibigatan ng panahon, karma at mga katangian ng kalikasan. Yaong mga tiningnan ninyo, O Panginoon, ng habag ay pinalaya sa tatlong anyo ng kalungkutan. O Rama, bihasa sa pagputol ng pagod ng ikot ng buhay, tanggili ninyo kami; yumuyuko kami sa inyo. Yaong mga lasing sa kapuriahan ng kanilang kaalaman, hindi gumalang sa debosyon sa inyo, na nag-aalis ng ikot ng buhay, maaaring makarating sa katayuang mahirap abot ng mga diyos, ngunit nakikita naming sila ay nahuhulog mula roon, O Hari. Yaong sa matibay na pananampalataya, ay nagpawalang lahat ng ibang pag-asa at nanatiling alipin ninyo, ay tumatawid sa karagatan ng pag-iral nang walang hirap sa pamamagitan ng pag-uulit ng inyong pangalan. O Panginoon, kayo ang aming ginugunita. Yaong mga paa na sinasamba ni Shiva at ni Brahma, na ang mapalad na alikabok ay hinawakan ng asawa ng santo at siya ay naligtas; mula sa kanilang mga kuko ay lumabas ang ilog ng mga diyos, iginagalang ng mga santo, na nagdadalisay sa tatlong mundo; May tanda ng watawat, kidlat, kawit ng elepante at lotus, at may mga kallos mula sa mga tinik habang gumagala sa gubat: yaong dalawang paa ng lotus ninyo, O Mukunda, Rama, Panginoon ni Lakshmi, laging sinasamba namin. Ang puno na walang simula, na ang ugat ay di-nakikita, na ang balat ay apat na uri, ayon sa sinasabi ng mga Veda at kasulatan, na may anim na katawan at dalawampu't limang sangang, walang bilang na dahon at sagana na bulaklak; May dalawang uri ng bunga, mapait at matamis, na may iisang baging na kumakapit dito, na laging naglalabas ng mga sariwang dahon at bulaklak: sa inyo, ang puno ng sanlibutan, yumuyuko kami. Hayaan yaong mga nagbubulay-bulay sa Brahman, na walang kapanganakan, walang ikalawa, nakikilala lamang sa karanasan at lampas sa isip, na magsalita at umunawa ayon sa kanilang nais; ngunit kami, O Panginoon, ay palagi na aawit ng kaluwalhatian ng inyong anyong may katangian. O Panginoon, tahanan ng habag, minahan ng lahat ng kabanalan, O Diyos, ito ang biyaya na aming hinahingi: na, itinatapon ang lahat ng pagkabalisa ng isip, salita at gawa, ay mahalin namin ang inyong mga paa.
Doha 13(क)-(ख)
सब के देखत बेदन्ह बिनती कीन्हि उदार।अंतर्धान भए पुनि गए ब्रह्म आगार।।13(क)।।
बैनतेय सुनु संभु तब आए जहँ रघुबीर।बिनय करत गदगद गिरा पूरित पुलक सरीर।।13(ख)।।
saba ke dekhata bedanha binatī kīnhi udāra |antardhāna bhae puni gae brahma āgāra ||13(ka)||
bainateya sunu saṃbhu taba āe jahã raghubīra |binaya karata gadagada girā pūrita pulaka sarīra ||13(kha)||
Sa harap ng lahat, ang mga Veda ay gumawa ng kanilang mapagbigay na pakiusap. Pagkatapos ay sila ay nawala sa paningin at bumalik sa tahanan ni Brahma. Pakinggan mo, O Garuda, pagkatapos ay dumating si Shambhu, Panginoong Shiva, kung nasaan ang bayani ng Raghu. Nag-alay siya ng mapagpakumbabang pakiusap, ang kanyang boses ay nahirapan ng pag-ibig, ang kanyang katawan ay nanginginig ng kagalakan.
Chhand 14.1-10
जय राम रमारमनं समनं।भव ताप भयाकुल पाहि जनं।।
अवधेस सुरेस रमेस बिभो।सरनागत मागत पाहि प्रभो।।1।।
दससीस बिनासन बीस भुजा।कृत दूरि महा महि भूरि रुजा।।
रजनीचर बृंद पतंग रहे।सर पावक तेज प्रचंड दहे।।2।।
महि मंडल मंडन चारुतरं।धृत सायक चाप निषंग बरं।।
मद मोह महा ममता रजनी।तम पुंज दिवाकर तेज अनी।।3।।
मनजात किरात निपात किए।मृग लोग कुभोग सरेन हिए।।
हति नाथ अनाथनि पाहि हरे।बिषया बन पावँर भूलि परे।।4।।
बहु रोग बियोगन्हि लोग हए।भवदंघ्रि निरादर के फल ए।।
भव सिंधु अगाध परे नर ते।पद पंकज प्रेम न जे करते।।5।।
अति दीन मलीन दुखी नितहीं।जिन्ह के पद पंकज प्रीति नहीं।।
अवलंब भवंत कथा जिन्ह के।प्रिय संत अनंत सदा तिन्ह कें।।6।।
नहिं राग न लोभ न मान मदा।। तिन्ह कें सम बैभव वा बिपदा।।
एहि ते तव सेवक होत मुदा।मुनि त्यागत जोग भरोस सदा।।7।।
करि प्रेम निरंतर नेम लिएँ।पद पंकज सेवत सुद्ध हिएँ।।
सम मानि निरादर आदरही।सब संत सुखी बिचरंति मही।।8।।
मुनि मानस पंकज भृंग भजे।रघुबीर महा रनधीर अजे।।
तव नाम जपामि नमामि हरी।भव रोग महागद मान अरी।।9।।
गुन सील कृपा परमायतनं।प्रनमामि निरंतर श्रीरमनं।।
रघुनंद निकंदय द्वंद्वघनं।महिपाल बिलोकय दीन जनं।।10।।
jaya rāma ramā-ramaṇaṁ samanaṁ |bhava-tāpa bhayākula pāhi janaṁ ||
avadheśa sureśa rameśa vibho |śaraṇāgata māgata pāhi prabho ||1||
daśaśīsa bināsana bīsa bhujā |kṛta dūri mahā mahi bhūri rujā ||
rajanīcara bṛnda pataṅga rahe |sara pāvaka teja pracaṇḍa dahe ||2||
mahi-maṇḍala maṇḍana cārutaraṁ |dhṛta sāyaka cāpa niṣaṅga baraṁ ||
mada moha mahā mamatā rajanī |tama puñja divākara teja anī ||3||
manajāta kirāta nipāta kiye |mṛga-loka kubhoga sareṇa hiye ||
hati nātha anāthani pāhi hare |viṣayā bana pāṁvara bhūli pare ||4||
bahu roga biyoganha loka hae |bhavad-aṅghri nirādara ke phala e ||
bhava-sindhu agādha pare nara te |pada-paṅkaja prema na je karate ||5||
ati dīna malīna dukhī nitahīṁ |jinha ke pada-paṅkaja prīti nahīṁ ||
avalaṁba bhavaṁta kathā jinha ke |priya saṁta anaṁta sadā tinh keṁ ||6||
nahiṁ rāga na lobha na māna madā |tinh keṁ sama baibhava vā bipadā ||
ehi te tava sevaka hota mudā |muni tyāgata joga bharosa sadā ||7||
kari prema niraṁtara nema liyeṁ |pada-paṅkaja sevata suddha hiyeṁ ||
sama māni nirādara ādarahī |saba saṁta sukhī bicaranti mahī ||8||
muni mānasa paṅkaja bhṛṅga bhaje |raghubīra mahā raṇadhīra aje ||
tava nāma japāmi namāmi harī |bhava-roga mahāgada māna arī ||9||
guṇa śīla kṛpā paramāyatanaṁ |praṇamāmi niraṁtara śrī-ramaṇaṁ ||
raghu-naṁda nikaṁdaya dvaṁdva-ghanaṁ |mahipāla bilokaya dīna janaṁ ||10||
Luwalhati kay Rama, kaligayahan ni Lakshmi, tagapagbigay ng kapayapaan! Pangalagaan mo ang iyong alipin, na nabibigatan sa takot sa pahirap ng pandaraya ng mundo. Panginoon ng Avadh, panginoon ng mga diyos, panginoon ni Lakshmi, sa lahat ng dako sumasapaw, pangalagaan mo ako, Panginoon. Pumunta ako sa iyo upang humingi ng kanlungan at ako ay nakikiusap. Pumipuksa ng may sampung ulo at dalawampung braso, inalis mo ang malaki at mabigat na sakit ng lupa. Ang mga kumpol ng demonyo ay paru-paro, at sila ay sinunog sa mabangis na nagliliyab na apoy ng iyong mga palaso. Pinakamarilag na alingawngaw ng buong lupa, dala mo ang mga palaso, pana, at isang marilag na pana-kalanan. Sa gabi ng pagmamalaki, kalituhan at malaking pag-aako, na may siksik na kadiliman, ikaw ang araw na may kumpol ng maliwanag na sinag. Kama, ang mangangasong ipinanganak ng isip, ay pumatay ng mga tao na parang usa, tinatagos ang kanilang mga puso ng palaso ng masasamang pagnanasa. Patayin mo siya, Panginoon, at pangalagaan ang mga walang saklolong, kay Hari, ang mga dukhang nilalang na naligaw at nahulog sa gubat ng mga pandama. Ang mga tao ay tinatamaan ng maraming sakit at maraming paghihiwalay; ito ang bunga ng hindi pagsasaalang-alang sa iyong mga paa. Ang mga taong iyon ay nahulog sa walang ilalim na karagatan ng pandaraya ng mundo na hindi umiibig sa iyong mga paa na parang lotus. Lubhang dukha, marumi at palaging malungkot ang mga walang pag-ibig sa iyong mga paa na parang lotus. Ang kanlungan ng mga iyon ay ang iyong kasaysayan, na itinuturing na mahal ang mga banal at ang walang hanggang Panginoon. Wala silang pagkagiliw, walang kasakiman, walang pagmamataas at walang kayabangan; sa kanila ay magkatulad ang kasaganaan at ang kahirapan. Kaya't ang iyong mga alipin ay nabubuhay sa galak; ang mangmang pumapalaglag magpakailanman sa lahat ng pag-asa sa yoga. May pag-ibig, na pinapanatili ang kanilang pangako nang walang patid, pinaglilingkuran nila ang iyong mga paa na parang lotus ng malinis na puso. Itinuturing na magkatulad ang hindi paggalang at paggalang, lahat ng banal ay gumagala sa lupa ng kaligayahan. Sinasamba kita, parang bubuyog sa lotus ng puso ng mga banal, kay Raghuvira, na dakila at matatag sa digmaan, hindi nasasakop. Inuulit ko ang iyong pangalan at yumuyuko sa iyo, kay Hari, ang dakilang gamot sa sakit ng pandaraya ng mundo at kaaway ng pagmamataas. Pinakadakilang tahanan ng kabutihan, kagandahang-asal at awa, yumuyuko ako nang walang patid sa Panginoon ni Lakshmi. Kay Raghunandana, pumuksain mo ang kumpol ng mga magkasalungat; kay tagapangalaga ng lupa, tingnan mo ang aliping ito.
Doha 14(क)-(ख)
बार बार बर मागउँ हरषि देहु श्रीरंग।पद सरोज अनपायनी भगति सदा सतसंग।।14(क)।।
बरनि उमापति राम गुन हरषि गए कैलास।तब प्रभु कपिन्ह दिवाए सब बिधि सुखप्रद बास।।14(ख)।।
bāra bāra bara māgaũ harakhi dehu śrīraṅga |pada-saroja anapāyanī bhagati sadā sat-saṅga ||14(ka)||
barani umāpati rāma guna harakhi gae kailāsa |taba prabhu kapinha divāe saba bidhi sukha-prada bāsa ||14(kha)||
Muli at muli ako humihingi ng biyayang ito, ibigay Ninyo ito nang may kagalakan, O Panginoon ni Sri: di-natitinag na debosyon sa inyong mga paa ng lotus, at laging ang kapisanan ng mga santo. Pagkatapos kumanta ng kaluwalhatian ni Rama, ang Panginoon ni Uma, si Shiva, ay umalis nang may kagalakan patungo sa Kailasa. At pagkatapos ay binigyan ng Panginoon ang mga unggoy ng bawat uri ng kaaya-aya at komportableng tahanan.
Chaupai 15.1-5
सुनु खगपति यह कथा पावनी।त्रिबिध ताप भव भय दावनी।।
महाराज कर सुभ अभिषेका।सुनत लहहिं नर बिरति बिबेका।।
जे सकाम नर सुनहिं जे गावहिं।सुख संपति नाना बिधि पावहिं।।
सुर दुर्लभ सुख करि जग माहीं।अंतकाल रघुपति पुर जाहीं।।
सुनहिं बिमुक्त बिरत अरु बिषई।लहहिं भगति गति संपति नई।।
खगपति राम कथा मैं बरनी।स्वमति बिलास त्रास दुख हरनी।।
बिरति बिबेक भगति दृढ़ करनी।मोह नदी कहँ सुंदर तरनी।।
नित नव मंगल कौसलपुरी।हरषित रहहिं लोग सब कुरी।।
नित नइ प्रीति राम पद पंकज।सबकें जिन्हहि नमत सिव मुनि अज।।
मंगन बहु प्रकार पहिराए।द्विजन्ह दान नाना बिधि पाए।।
sunu khagapati yaha kathā pāvanī |tribidha tāpa bhava bhaya dāvanī ||
mahārāja kara subha abhiṣekā |sunata lahahiṁ nara birati bibekā ||
je sakāma nara sunahiṁ je gāvahiṁ |sukha saṁpati nānā bidhi pāvahiṁ ||
sura durlabha sukha kari jaga māhīṁ |aṁta-kāla raghupati pura jāhīṁ ||
sunahiṁ bimukta birata aru biṣayī |lahahiṁ bhagati gati saṁpati naī ||
khagapati rāma kathā maiṁ baranī |svamati bilāsa trāsa dukha haranī ||
birati bibeka bhagati dṛḍha karanī |moha nadī kahaṁ suṁdara taranī ||
nita nava maṅgala kausalapurī |harasita rahahiṁ loga saba kurī ||
nita naī prīti rāma pada paṅkaja |sabakeṁ jinhahi namata siva muni aja ||
maṅgana bahu prakāra pahirāe |dvijanha dāna nānā bidhi pāe ||
Pakinggan mo, Garuda, panginoon ng mga ibon: ang banal na kasaysayang ito ay sumisira sa tatlong uri ng pagdurusa at sa takot sa pandarayuhang pag-iral. Ang mga nakakarinig tungkol sa pinagpalang pagtatalaga ng Dakilang Hari ay nakakamtam ng pagkakalas at katalasan. Ang mga taong nakakarinig o umaawit nito na may mga pagnanasa sa puso ay nakakamtam ng kaligayahan at yaman sa maraming paraan. Matapos tamasahin sa daigdig na ito ang kaligayahang bihirang makamit ng mga diyos, sa huling sandali ay pumupunta sila sa lungsod ng Panginoon ng Raghu. Ang mga nalaya, ang mga walang giliw, at ang mga makamundo na nakakarinig nito ay nakakamtam ayon ng pagpapala, ang huling kalagayan, at ang laging bagong kasaganaan. Garuda, panginoon ng mga ibon, isinalaysay ko ang kasaysayan ni Rama ayon sa kasiyahan ng sarili kong pag-unawa; ito ay nag-aalis ng sindak at kalungkutan. Ito ay nagpapatatag ng pagkakalas, katalasan, at pagpapala, at isang magandang bangka sa pagtawid sa ilog ng kamangmangan. Sa lungsod ng Kosala ay may bagong kagalakan araw-araw, at ang lahat ng tao ay nabubuhay sa kagalakan, ang buong karamihan nila. Ang pag-ibig ng bawat isa sa mga paa na parusong ni Rama ay laging bago bawat araw, ang mga paa na sinasamba ni Shiva, ang mga rishi, at ni Brahma. Ang mga pulubi ay binibigyan ng damit sa maraming paraan, at ang mga Brahmin ay tumatanggap ng kaloob sa maraming uri.
Doha 15
ब्रह्मानंद मगन कपि सब कें प्रभु पद प्रीति।जात न जाने दिवस तिन्ह गए मास षट बीति।।15।।
brahmānanda magana kapi saba keṁ prabhu pada prīti |jāta na jāne divasa tinh gae māsa ṣaṭ bīti ||15||
Nakalubog sa kagalakang tulad ni Brahma, lahat ng mga unggoy ay napuno ng pag-ibig sa mga paa ng Panginoon. Hindi nila alam kung paano ang mga araw ay lumipas, anim na buwan ang lumipas.
Chaupai 16.1-4
बिसरे गृह सपनेहुँ सुधि नाहीं।जिमि परद्रोह संत मन माही।।
तब रघुपति सब सखा बोलाए।आइ सबन्हि सादर सिरु नाए।।
परम प्रीति समीप बैठारे।भगत सुखद मृदु बचन उचारे।।
तुम्ह अति कीन्ह मोरि सेवकाई।मुख पर केहि बिधि करौं बड़ाई।।
ताते मोहि तुम्ह अति प्रिय लागे।मम हित लागि भवन सुख त्यागे।।
अनुज राज संपति बैदेही।देह गेह परिवार सनेही।।
सब मम प्रिय नहिं तुम्हहि समाना।मृषा न कहउँ मोर यह बाना।।
सब के प्रिय सेवक यह नीती।मोरें अधिक दास पर प्रीती।।
bisare gṛha sapanehũ sudhi nāhīṁ |jimi paradroha santa mana māhī ||
taba raghupati saba sakhā bolāe |āi sabanhi sādara siru nāe ||
parama prīti samīpa baiṭhāre |bhagata sukhada mṛdu bacana ucāre ||
tumha ati kīnha mori sevakāī |mukha para kehi bidhi karauṁ baṛāī ||
tāte mohi tumha ati priya lāge |mama hita lāgi bhavana sukha tyāge ||
anuja rāja sampati baidehī |deha geha parivāra sanehī ||
saba mama priya nahiṁ tumhahi samānā |mṛṣā na kahaũ mora yaha bānā ||
saba ke priya sevaka yaha nītī |moreṁ adhika dāsa para prītī ||
Nalimutan nila ang kanilang mga tahanan nang ganon na lamang na hindi na nga alala kahit sa panaginip, tulad ng hindi pumapasok sa isip ng isang banal ang pag-iisip na makapagbigay ng pinsala sa iba. Pagkatapos tinawag ng Panginoon ng Raghu ang lahat ng kanyang mga kaibigan. Dumating silang lahat at yumuko ng kanilang mga ulo nang may paggalang. Nang may pinakamalaking pagmamahal ay inupong malapit sa kanya sila, at nagsalita ng mga malambot na salita na nagbibigay ng galak sa kanyang mga deboto. "Ginawa ninyo ang napakalaking paglilingkod sa akin. Sa anong paraan ako makapupuri sa inyo sa harap ninyo mismo?" "Kaya naging napakamahal ninyo sa akin, dahil dahil sa akin iniwan ninyo ang ginhawa ng inyong mga tahanan." "Kapatid, kaharian, yaman, Sita, katawan, tahanan, at mga kamag-anak na mapagmahal:" "Lahat ng ito ay mahal sa akin, ngunit walang katulad ninyo. Hindi ako nagsasinungaling; ito ang aking kalikasan." "Ito ang tuntunin na ang mga lingkod ay mahal sa lahat, ngunit sa akin ang pagmamahal sa lingkod ay lalong mas malaki."
Doha 16
अब गृह जाहु सखा सब भजेहु मोहि दृढ़ नेम।सदा सर्बगत सर्बहित जानि करेहु अति प्रेम।।16।।
aba gṛha jāhu sakhā saba bhajēhu mōhi dṛḍha nēma |sadā sarbagata sarbahita jāni karēhu ati prēma ||16||
Ngayon ay bumalik na sa inyong mga tahanan, mga kaibigan, at sambahin Ninyo ako ng may matatag na pasya. Laging kinikilala ako bilang sumasaklaw sa lahat at tagapagtaguyod ng lahat, ibigin Ninyo ako ng pinakamalakas na debosyon.
Chaupai 17.1-4
सुनि प्रभु बचन मगन सब भए।को हम कहाँ बिसरि तन गए।।
एकटक रहे जोरि कर आगे।सकहिं न कछु कहि अति अनुरागे।।
परम प्रेम तिन्ह कर प्रभु देखा।कहा बिबिध बिधि ग्यान बिसेषा।।
प्रभु सन्मुख कछु कहन न पारहिं।पुनि पुनि चरन सरोज निहारहिं।।
तब प्रभु भूषन बसन मगाए।नाना रंग अनूप सुहाए।।
सुग्रीवहि प्रथमहिं पहिराए।बसन भरत निज हाथ बनाए।।
प्रभु प्रेरित लछिमन पहिराए।लंकापति रघुपति मन भाए।।
अंगद बैठ रहा नहिं डोला।प्रीति देखि प्रभु ताहि न बोला।।
suni prabhu bacana magana saba bhae |ko hama kahā̃ bisari tana gae ||
ēkaṭaka rahē jōri kara āgē |sakahĩ na kachu kahi ati anurāgē ||
parama prēma tinh kara prabhu dēkhā |kahā bibidha bidhi gyāna biśēṣā ||
prabhu sanmukha kachu kahan na pārhĩ |puni puni carana sarōja nihārhĩ ||
taba prabhu bhūṣana basana magāē |nānā raṅga anūpa suhāē ||
sugrīvahi prathamahĩ pahirāē |basana bharata nija hātha banāē ||
prabhu prērita lachimana pahirāē |laṅkāpati raghupati mana bhāē ||
aṅgada baiṭha rahā nahĩ ḍōlā |prīti dēkhi prabhu tāhi na bōlā ||
Nakikinig sa salita ng Panginoon, silang lahat ay naluwalhati; kung sino sila at nasaan sila, ay nakalimutan nila, maging ang kanilang sariling katawan. Nakatayo sila sa harapan Niya na nakatupi ang mga kamay at nakatitig nang matagal, at dahil labis na napuno ng pag-ibig ay hindi makapagsalita ng anuman. Tiningnan ng Panginoon ang kanilang kataas-taasang pag-ibig, at nagturo sa kanila sa maraming paraan ng natatanging kaalaman. Sa harapan ng Panginoon ay hindi sila makapagsalita ng anuman, ngunit paulit-ulit na tinitingnan ang kanyang mga paa na tulad ng lotus. Pagkatapos ay ipinagutos ng Panginoon na dalhin ang mga alahas at kasuutan, ng maraming kulay, walang kapantay at magagandang tingnan. Una ay ipinasuot kay Sugriva: ang kasuutan ay inayos ni Bharata ng sarili niyang kamay. Sa utos ng Panginoon, ipinasuot ni Lakshmana sa panginoon ng Lanka, na kalugod-lugod sa puso ni Raghupati. Si Angada ay nanatiling nakaupo at hindi gumalaw; nakita ang kanyang pag-ibig, hindi siya tinawag ng Panginoon.
Doha 17(क)-(ख)
जामवंत नीलादि सब पहिराए रघुनाथ।हियँ धरि राम रूप सब चले नाइ पद माथ।।17(क)।।
तब अंगद उठि नाइ सिरु सजल नयन कर जोरि।अति बिनीत बोलेउ बचन मनहुँ प्रेम रस बोरि।।17(ख)।।
jāmbavanta nīlādi saba pahirāē raghunātha |hiyã dhari rāma rūpa saba calē nāi pada mātha ||17(ka)||
taba aṅgada uṭhi nāi siru sajal nayana kara jōri |ati binīta bōlēu bacana manahũ prēma-rasa bōri ||17(kha)||
Si Jambavan, Nila, at ang lahat ng iba pa, na gayon dinayos ni Raghunatha, ay lumakad na taglay sa kanilang mga puso ang anyo ni Rama, na yumuyukod ang kanilang mga ulo sa Kanyang mga paa. Pagkatapos ay tumayo si Angada; na yuko ang ulo, mga matang puno ng luha, at magkasanib na mga palad, siya ay nagsalita na may pinakamalalim na pagpapakababa, na para bang nabasa sa nektar ng pag-ibig.
Chaupai 18.1-4
सुनु सर्बग्य कृपा सुख सिंधो।दीन दयाकर आरत बंधो।।
मरती बेर नाथ मोहि बाली।गयउ तुम्हारेहि कोंछें घाली।।
असरन सरन बिरदु संभारी।मोहि जनि तजहु भगत हितकारी।।
मोरें तुम्ह प्रभु गुर पितु माता।जाउँ कहाँ तजि पद जलजाता।।
तुम्हहि बिचारि कहहु नरनाहा।प्रभु तजि भवन काज मम काहा।।
बालक ग्यान बुद्धि बल हीना।राखहु सरन नाथ जन दीना।।
नीचि टहल गृह कै सब करिहउँ।पद पंकज बिलोकि भव तरिहउँ।।
अस कहि चरन परेउ प्रभु पाही।अब जनि नाथ कहहु गृह जाही।।
sunu sarbagya kṛpā sukha sĩdhō |dīna dayākara ārata bãdhō ||
maratī bēra nātha mōhi bālī |gayau tumhārehi kō̃chē̃ ghālī ||
asaran saran biradu sãbhārī |mōhi jani tajahu bhagata hita-kārī ||
morē̃ tumha prabhu guru pitu mātā |jāũ kahā̃ taji pada jalajāta ||
tumhahi bicāri kahahu naranāhā |prabhu taji bhavana kāja mama kāhā ||
bālaka gyāna buddhi bala hīnā |rākhahu saran nātha jana dīnā ||
nīci ṭahala gṛha kai saba karihū̃ |pada paṅkaja bilōki bhava tarihū̃ ||
asa kahi carana parēu prabhu pāhī |aba jani nātha kahahu gṛha jāhī ||
Dinig mo, O Sangmalay, na karagatan ng biyaya at kagalakan, na maawain sa mga mababang-loob, tulungan ng mga nagdurusa. Sa oras ng kamatayan, ang aking panginoong Vali ay inihagis ako sa Kanyang kandungan; siya ay umalis, na iniwan ako sa Kanyang pangangalaga. Naalaala ang Kanyang pangako na maging kanlungan sa mga walang kanlungan, huwag Mo akong pabayaan, O tagapagkaloob ng Kanyang mga deboto. Para sa akin, Ikaw ay Panginoon, guro, ama, at ina; saan ako pupunta, na iniwan ang Iyong mga paa na tila lotus? Isipin at sabihin Mo sa akin, O Hari ng mga tao: kung aalis ako sa Iyo at babalik sa bahay, ano ang aking gawain? Ako ay isang bata lamang, na walang karunungan, pagpapasya, at lakas, protektahan Mo ang Iyong walang-tulong lingkod. Gagawin ko ang bawat mapagpakumbabang paglilingkod sa Iyong sambahayan; sa pagtingin sa Iyong mga paa na tila lotus, tatawid ako sa karagatan ng mundong ito. Sa gayong pagsasalita, siya ay nagpatirapa sa mga paa ng Panginoon: Huwag, O Panginoon, utusan Mo ako ngayon na umuwi sa bahay.
Doha 18(क)-(ख)
अंगद बचन बिनीत सुनि रघुपति करुना सींव।प्रभु उठाइ उर लायउ सजल नयन राजीव।।18(क)।।
निज उर माल बसन मनि बालितनय पहिराइ।बिदा कीन्हि भगवान तब बहु प्रकार समुझाइ।।18(ख)।।
aṅgada bacana binīta suni raghupati karunā sī̃va |prabhu uṭhāi ura lāyu sajal nayana rājīva ||18(ka)||
nija ura māla basana mani bāli-tanaya pahirāi |bidā kīnhi bhagavāna taba bahu prakāra samujhāi ||18(kha)||
Sa pagdinig sa mga mapagpakumbabang salita ni Angada, si Raghupati, na walang hangganang habag, ay nag-angat sa kanya at yakap siya sa Kanyang dibdib, ang Kanyang mga matang tila lotus ay puno ng luha. Pagkatapos ay inilagay ng Panginoon kay anak ni Vali ang Kanyang sariling kuwintas, kasuotan, at isang hiyas; at sa huli ay Siya ay nagpaalam sa kanya, na pinayuhan siya sa maraming paraan.
Chaupai 19.1-5
भरत अनुज सौमित्र समेता।पठवन चले भगत कृत चेता।।
अंगद हृदयँ प्रेम नहिं थोरा।फिरि फिरि चितव राम कीं ओरा।।
बार बार कर दंड प्रनामा।मन अस रहन कहहिं मोहि रामा।।
राम बिलोकनि बोलनि चलनी।सुमिरि सुमिरि सोचत हँसि मिलनी।।
प्रभु रुख देखि बिनय बहु भाषी।चलेउ हृदयँ पद पंकज राखी।।
अति आदर सब कपि पहुँचाए।भाइन्ह सहित भरत पुनि आए।।
तब सुग्रीव चरन गहि नाना।भाँति बिनय कीन्हे हनुमाना।।
दिन दस करि रघुपति पद सेवा।पुनि तव चरन देखिहउँ देवा।।
पुन्य पुंज तुम्ह पवनकुमारा।सेवहु जाइ कृपा आगारा।।
अस कहि कपि सब चले तुरंता।अंगद कहइ सुनहु हनुमंता।।
bharata anuj saumitra sametā |paṭhavan cale bhagat kṛta cetā ||
aṅgada hṛdayã prema nahĩ thorā |phiri-phiri citava rāma kī̃ orā ||
bāra-bāra kara daṇḍa pranāmā |mana asa rahana kahahĩ mohi rāmā ||
rāma bilokani bolani calanī |sumiri-sumiri socata hãsi milanī ||
prabhu rukha dekhi binaya bahu bhāṣī |caleu hṛdayã pada paṅkaja rākhī ||
ati ādara saba kapi pahũcāe |bhāinh sahita bharata puni āe ||
taba sugrīva carana gahi nānā |bhā̃ti binaya kīnhe hanumānā ||
dina dasa kari raghupati pada sevā |puni tava carana dekhihaũ devā ||
punya puñja tumha pavanakumārā |sevahu jāi kṛpā āgārā ||
asa kahi kapi saba cale turaṃtā |aṅgada kahai sunahu hanumaṃtā ||
Bharata kasama ang nakababatang kapatid at si Lakshmana ay naglakad upang ihatid sila, na ang puso ay naantig sa debosyon na ipinakita ng mga unggoy. Ang puso ni Angada ay hindi kakaunti ang pag-ibig; paulit-ulit siyang lumingon na tumingin kay Rama. Paulit-ulit siyang nagpatirapa at nagbigay-galang, at sa kanyang isipan ay nagsabi, "Sana ay sabihin sa akin ni Rama na manatili dito." Naalala-alala ang pagtingin, pananalita, paglalakad, ngiti, at yakap ni Rama, siya ay nagdalamhati. Nakita ang kalooban ng Panginoon mula sa kanyang mukha, siya ay nagsalita ng maraming salitang pakiusap na mahinahon, at umalis na itinatago ang lotus na paa ng Panginoon sa kanyang puso. Lubos na igalang, inihatid ni Bharata ang lahat ng unggoy, at pagkatapos ay bumalik kasama ang mga kapatid niya. Pagkatapos ay hinawakan ni Hanuman ang paa ni Sugriva at gumawa ng maraming uri ng pakiusap. "Panginoon, matapos kong paglingkuran ang paa ng Panginoon ng mga Raghu sa loob ng sampung araw, ay muli akong paririto upang makita ang iyong paa." "Ikaw, anak ng Hangin, ay isang pag-iimbak ng kabutihan; pumunta ka at paglingkuran ang tahanan ng awa." Sa ganitong pagsasalita, lahat ng unggoy ay mabilis na umalis. Si Angada ay nagsabi, "Makinig ka, Hanuman."
Doha 19(क)-(ग)
कहेहु दंडवत प्रभु सैं तुम्हहि कहउँ कर जोरि।बार बार रघुनायकहि सुरति कराएहु मोरि।।19(क)।।
अस कहि चलेउ बालिसुत फिरि आयउ हनुमंत।तासु प्रीति प्रभु सन कहि मगन भए भगवंत।।19(ख)।।
कुलिसहु चाहि कठोर अति कोमल कुसुमहु चाहि।चित्त खगेस राम कर समुझि परइ कहु काहि।।19(ग)।।
kahehu daṇḍavat prabhu saĩ tumhahi kahaũ kara jori |bāra-bāra raghunāyakahi surati karāehu mori ||19(ka)||
asa kahi caleu bāli-suta phiri āyu hanumaṃta |tāsu prīti prabhu sana kahi magana bhae bhagavaṃta ||19(kha)||
kulisahu cāhi kaṭhora ati komala kusumahu cāhi |citta khagesa rāma kara samujhi parai kahu kāhi ||19(ga)||
Ihandog ang aking pagpapakumbaba sa Panginoon; may nakatuping kamay ako'y humihiling sa iyo nito. Ipaalala mo sa Panginoon ng mga Raghu ang tungkol sa akin nang paulit-ulit. Ganito ang sinabi, anak ni Bali ay nagpatuloy sa kanyang lakad, at si Hanuman ay bumalik. Nang ipaalam niya ang pag-ibig ni Angada sa Panginoon, ang Pinagpalang Panginoon ay napuspos ng galak. Mas matigas kaysa kidlat at mas malambot kaysa bulaklak: o hari ng mga ibon, sino ang makakaunawa sa puso ni Rama?
Frequently Asked Questions
इसी अंश की फलश्रुति में कहा है कि ‘महाराज कर सुभ अभिषेका’ सुनने से नर को ‘बिरति-बिबेक’ मिलता है; सकाम जन ‘सुख-संपति’ पाते हैं और अंतकाल ‘रघुपति पुर’ जाते हैं; विरक्त-विषयी दोनों को ‘भक्ति-गति-संपति’ की नई उपलब्धि होती है तथा ‘त्रिविध ताप’ और ‘भव भय’ का दमन होता है।
परम्परागत पाठ-प्रयोग में इस प्रकार के अभिषेक/स्तुति-प्रसंगों पर ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘राम राम’ जप-संपुट जोड़ा जाता है; रामानन्दी/मानस-परायण परम्परा में ‘सियावर रामचंद्र की जय’ को भी कीर्तन-संपुट रूप में रखा जाता है।
Ask anything about Prakarana 2 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
