Prakarana 20
सोपान-आरम्भ: ‘आगमन’ (Advent) का द्वार—जहाँ निर्गुण ब्रह्म करुणा-वश सगुण शिशु-रूप धारण कर भक्त के हृदय में ‘प्रेम-बीज’ बोता है। यह चरण साधक को तत्त्व-चिन्तन से ‘लीला-स्मरण’ में उतारकर नाम, रूप, गुण, धाम की साधना हेतु पात्र बनाता है।
Ang bahaging ito ay ginagawang "diwang pagdiriwang" ang isang paraan ng sādhana. Sa talatang ito, ang pagkakasunod-sunod mula sa paglilihi hanggang sa pagpapakita ay hindi lamang historikal na pagsasalaysay, kundi isang espirituwal na tanda ng unibersal na kaginhawaan: sa pagpasok ni Hari sa sinapupunan, ang mga gumagalaw at hindi gumagalaw ay nagagalak, na ang ibig sabihin ay ang maging may damdamin at walang damdamin ay naliwanagan ng sattva. Ang nangingibabaw na rasa ay adbhuta at vātsalya; ang pagiging ina ni Kauśalyā ay yakap ang Kataas-taasang Brahman sa kanyang kandungan, ang natatanging dula ng doktrina ni Tulsī. Sa mga himno ng mga deva, ulan ng mga bulaklak, at tunog ng mga langit na tambol, isang pangkomunidad na tinig ng saguṇa-upāsanā ay tumatawid; pagkatapos, sa pagpapangalan, ang "Pangalan" mismo ay ipinahayag na pahingahan ng tatlong mundo, praktikal na turo sa bhakti. Kaya ang Bālakāṇḍa dito ay ginagabayan ang naghahanap mula sa nirvikalpa na Prinsipyo patungo sa naaabot na nāma-smaraṇa, kīrtana, at pagmumuni-muni sa child-līlā, na matatag na inilalagay ang unang baitang ng pag-akyat.
Verses
Chaupai 190.1-4
तबहिं रायँ प्रिय नारि बोलाईं।कौसल्यादि तहाँ चलि आई।।
अर्ध भाग कौसल्याहि दीन्हा।उभय भाग आधे कर कीन्हा।।
कैकेई कहँ नृप सो दयऊ।रह्यो सो उभय भाग पुनि भयऊ।।
कौसल्या कैकेई हाथ धरि।दीन्ह सुमित्रहि मन प्रसन्न करि।।
एहि बिधि गर्भसहित सब नारी।भईं हृदयँ हरषित सुख भारी।।
जा दिन तें हरि गर्भहिं आए।सकल लोक सुख संपति छाए।।
मंदिर महँ सब राजहिं रानी।सोभा सील तेज की खानीं।।
सुख जुत कछुक काल चलि गयऊ।जेहिं प्रभु प्रगट सो अवसर भयऊ।।
tabahiṁ rāyaṁ priya nāri bolāīṁ।kausalyādi tahāṁ cali āī।।
ardha bhāga kausalyāhi dīnhā।ubhaya bhāga ādhe kara kīnhā।।
kaikeī kahaṁ nṛpa so dayau।rahyo so ubhaya bhāga puni bhayau।।
kausalyā kaikeī hātha dhari।dīnha sumitrahi mana prasanna kari।।
ehi bidhi garbha-sahita saba nārī।bhaīṁ hṛdayaṁ haraṣita sukha bhārī।।
jā dina teṁ hari garbhahi āe।sakala loka sukha saṁpati chāe।।
mandira mahaṁ saba rājahiṁ rānī।sobhā sīla teja kī khānīṁ।।
sukha juta kachuka kāla cali gayau।jehiṁ prabhu pragaṭa so avasara bhayau।।
Pagkatapos ay tinawag ng hari ang kanyang mga minamahal na asawa. Si Kausalya at ang iba pa ay dumating roon. Ibinigay niya ang kalahating bahagi kay Kausalya, at hinati ang kalahati sa dalawang bahagi. Ibinigay ng hari ang isa kay Kaikeyi; ang natira ay hinati muli sa dalawa. Kinuha ni Kausalya at Kaikeyi ang mga ito sa kanilang kamay at ibinigay kay Sumitra, nagalak ang kanyang puso. Sa ganitong paraan ang lahat ng reyna ay nagbuntis, at nagalak ang puso, napuspos ng malaking tuwa. Mula sa araw na dumating si Hari sa sinapupunan, ang lahat ng mundo ay napuspos ng kaligayahan at kasaganaan. Sa palasyo ang lahat ng reyna ay nagniningning, mga minahan ng kagandahan, kabutihan, at kaliwanagan. Lumipas ang ilang panahon sa kaligayahan, at dumating ang pagkakataon na ipinakita ng Panginoon ang kanyang sarili.
Doha 190
जोग लगन ग्रह बार तिथि सकल भए अनुकूल।चर अरु अचर हर्षजुत राम जनम सुखमूल।।190।।
joga lagana graha bāra tithi sakala bhae anukūla |cara aru acara harṣajuta rāma janama sukhamūla ||190||
Ang mga mapalad na pagsasama, ang mga planeta, ang araw ng linggo, at ang petsang lunar, ay lahat naging mabuti at kanais-nais. Ang buong nilalang, gumagalaw man o hindi, ay napuspos ng kagalakan, at pinuri ang kapanganakan ni Rama, na siyang pinagmumulan ng kaligayahan.
Chaupai 191.1-4
नौमी तिथि मधु मास पुनीता।सुकल पच्छ अभिजित हरिप्रीता।।
मध्यदिवस अति सीत न घामा।पावन काल लोक बिश्रामा।।
सीतल मंद सुरभि बह बाऊ।हरषित सुर संतन मन चाऊ।।
बन कुसुमित गिरिगन मनिआरा।स्रवहिं सकल सरिताऽमृतधारा।।
सो अवसर बिरंचि जब जाना।चले सकल सुर साजि बिमाना।।
गगन बिमल सकुल सुर जूथा।गावहिं गुन गंधर्ब बरूथा।।
बरषहिं सुमन सुअंजलि साजी।गहगहि गगन दुंदुभी बाजी।।
अस्तुति करहिं नाग मुनि देवा।बहुबिधि लावहिं निज निज सेवा।।
naumī tithi madhu māsa punītā |sukala paccha abhijita hariprītā ||
madhya-divasa ati sīta na ghāmā |pāvana kāla loka bisrāmā ||
sītala manda surabhi baha bāū |haraṣita sura santana mana cāū ||
bana kusumita girigana maniārā |sravahiṃ sakala saritā’mṛta-dhārā ||
so avasara birañci jaba jānā |cale sakala sura sāji bimānā ||
gagana bimala sakula sura jūthā |gāvahiṃ guna gandharba barūthā ||
baraṣahiṃ sumana su-añjali sājī |gahagahi gagana duṃdubhī bājī ||
astuti karahiṃ nāga muni devā |bahu-bidhi lāvahiṃ nija nija sevā ||
Ito ang banal na ikasiyam na araw ng buwan ng Madhu, ang maliwanag na kalahating buwan, at ang oras ng Abhijit, na minamahal ni Hari. Sa tanghali ay walang mainit na sikat ng araw, kundi isang kalamigan; isang paglilinis na panahon kung kailan ang mundo ay nakahanap ng pahinga. Isang banayad at mabangong hangin ang umihip; ang mga diyos at mga santo ay nagalak, ang kanilang mga puso ay napuspos ng kasiyahan. Ang mga kagubatan ay namumulaklak, ang mga hanay ng bundok ay nagniningning tulad ng mga hiyas, at ang lahat ng mga ilog ay dumadaloy tulad ng mga batis ng nektar. Nang malaman ni Brahma ang mapalad na sandaling iyon, ang lahat ng mga celestial ay naglakbay, na nakahandang sa karangyaan, sa kanilang mga vimana. Ang langit ay malinaw; ang mga pulutong ng mga diyos ay nagtipon, habang ang mga kumpanya ng mga Gandharva ay umaawit ng papuri sa Panginoon. Sila ay nag-ulang ng mga bulaklak sa makatarungang mga dakot, at ang langit ay umugong sa pagtunog ng mga celestial na tambol. Ang mga serpiyente-diyos, mga sage, at mga diyos ay nag-alay ng mga himno, bawat isa ay naglilingkod sa kanyang sariling takdang paraan.
Doha 191
सुर समूह बिनती करि पहुँचे निज निज धाम।जगनिवास प्रभु प्रगटे अखिल लोक बिश्राम।।191।।
sura samūha binatī kari pahuṁce nija nija dhāma |jaganivāsa prabhu pragaṭe akhila loka biśrāma ||191||
Matapos mag-alay ng kanilang mapagpakumbabang panalangin, ang mga pulutong ng mga diyos ay bumalik bawat isa sa kanyang sariling tahanan. Nang magkagayon ang Panginoon, na siyang tahanan mismo ng sansinukob, ay nagpakita, ang pahingahan at kanlungan ng lahat ng mga mundo.
Chhand 192
भए प्रगट कृपाला दीनदयाला कौसल्या हितकारी।हरषित महतारी मुनि मन हारी अद्भुत रूप बिचारी।।
लोचन अभिरामा तनु घनस्यामा निज आयुध भुज चारी।भूषन बनमाला नयन बिसाला सोभासिंधु खरारी।।
कह दुइ कर जोरी अस्तुति तोरी केहि बिधि करौं अनंता।माया गुन ग्यानातीत अमाना बेद पुरान भनंता।।
करुना सुख सागर सब गुन आगर जेहि गावहिं श्रुति संता।सो मम हित लागी जन अनुरागी भयउ प्रगट श्रीकंता।।
ब्रह्मांड निकाया निर्मित माया रोम रोम प्रति बेद कहै।मम उर सो बासी यह उपहासी सुनत धीर पति थिर न रहै।।
उपजा जब ग्याना प्रभु मुसकाना चरित बहुत बिधि कीन्ह चहै।कहि कथा सुहाई मातु बुझाई जेहि प्रकार सुत प्रेम लहै।।
माता पुनि बोली सो मति डौली तजहु तात यह रूपा।कीजै सिसुलीला अति प्रियसीला यह सुख परम अनूपा।।
सुनि बचन सुजाना रोदन ठाना होइ बालक सुरभूपा।यह चरित जे गावहिं हरिपद पावहिं ते न परहिं भवकूपा।।
bhae pragaṭa kṛpālā dīna-dayālā kausalya hitakārī |haraṣita mahatārī muni mana hārī adbhuta rūpa bicārī ||
locana abhirāmā tanu ghana-syāmā nija āyudha bhuja cārī |bhūṣana bana-mālā nayana bisālā sobhā-siṃdhu kharārī ||
kaha dui kara jorī astuti torī kehi bidhi karauṃ anaṃtā |māyā guna gyānātīta amānā beda purāna bhanantā ||
karuṇā sukha sāgara saba guna āgara jehi gāvahiṃ śruti saṃtā |so mama hita lāgī jana anurāgī bhayau pragaṭa śrī-kaṃtā ||
brahmāṃḍa nikāyā nirmita māyā roma-roma prati beda kahai |mama ura so bāsī yaha upahāsī sunata dhīra pati thira na rahai ||
upajā jaba gyānā prabhu musakānā carita bahuta bidhi kīnha cahai |kahi kathā suhāī mātu bujhāī jehi prakāra suta prema lahai ||
mātā puni bolī so mati ḍaulī tajahu tāta yaha rūpā |kījai sisulīlā ati priya-sīlā yaha sukha parama anūpā ||
suni bacana sujānā rodana ṭhānā hoi bālaka sura-bhūpā |yaha carita je gāvahiṃ hari-pada pāvahiṃ te na parahiṃ bhava-kūpā ||
Ang Panginoong puno ng habag, maawain sa mga nagdurusa, at tagapagbigay ng kapatiran kay Kausalya, ay nagpakita. Ang ina ay nagalak, at habang pinagmumuni-muni niya ang kamangha-manghang anyo na bumibihag sa isip ng mga rishi, siya ay napuspos ng tuwa. Ang kanyang mga mata ay kaibig-ibig, ang kanyang katawan ay madilim na parang ulan; sa kanyang apak na braso ay dala-dala niya ang sariling sandata. Siya ay may suot na mga palamuti at kuwintas ng mga bulaklak ng gubat, ang kanyang mga mata ay malapad, ang pumatay kay Khara ay karagatan ng kagandahan. Nagkatipon ang kanyang mga kamay at sinabi: "O Walang Hanggan, sa anong paraan ko kayo pupurihan? Kayo ay higit sa Maya, higit sa mga katangian at higit sa kaalaman, at walang sukat, ayon sa sinasabi ng Veda at Purana." "Kayo ay karagatan ng habag at kaligayahan, imbakan ng lahat ng kabutihan, na inaawit ng Veda at ng mga banal. Ang parehong Panginoon ni Lakshmi, na umiibig sa kanyang mga deboto, ay nagpakita dahil sa akin." Sinasabi ng Veda na sa bawat poro ng inyong katawan ay naninirahan ang maraming kumpol ng mga sansinukob na nilikha ng Maya. Na ang parehong Panginoon ay naninirahan sa aking puso ay isang bagay na nakakatawa; kapag narinig ito, kahit ang matatag ay hindi makakapagpigil. Nang sumikat ang kaalaman sa kanya, ngumiti ang Panginoon; nais niyang gumawa ng maraming uri ng gawa. Nagsalita siya ng isang kaaya-ayang kuwento at ipinaunawa sa ina, upang makamtan niya ang pag-ibig ng isang anak sa kanya. Pagkatapos ay muling nagsalita ang ina, na ang isip ay nangangatal: "Anak ko, iwanan mo ang anyong ito, at gawin mo ang mga larong pambata, na pinakamahal ko; ang kaligayahang ito ay pinakadakila at walang kapantay." Sa pagdinig ng kanyang mga salita, ang makaaalam na Panginoon ng mga diyos ay naging sanggol at nagsimulang umiyak. Yaong mga umaawit ng kuwentong ito ay nakakamit ang mga paa ni Hari, at hindi sila nahuhulog sa balon ng makamundong pag-iral.
Doha 192
बिप्र धेनु सुर संत हित लीन्ह मनुज अवतार।निज इच्छा निर्मित तनु माया गुन गो पार।।192।।
bipra dhenu sura santa hita līnha manuja avatāra |nija icchā nirmita tanu māyā guna go pāra ||192||
Para sa kapakanan ng mga Brahmin, baka, mga diyos, at mga santo, Kanyang tinanggap ang isang taong inkarnasyon. Ang Kanyang anyo ay tinanggap sa pamamagitan ng Kanyang sariling soberanong kalooban; Siya ay nakatayo sa lampas ng Māyā at sa laro ng mga guṇa.
Chaupai 193.1-4
सुनि सिसु रुदन परम प्रिय बानी।संभ्रम चलि आई सब रानी।।
हरषित जहँ तहँ धाईं दासी।आनँद मगन सकल पुरबासी।।
दसरथ पुत्रजन्म सुनि काना।मानहुँ ब्रह्मानंद समाना।।
परम प्रेम मन पुलक सरीरा।चाहत उठत करत मति धीरा।।
जाकर नाम सुनत सुभ होई।मोरें गृह आवा प्रभु सोई।।
परमानंद पूरि मन राजा।कहा बोलाइ बजावहु बाजा।।
गुर बसिष्ठ कहँ गयउ हँकारा।आए द्विजन सहित नृपद्वारा।।
अनुपम बालक देखेन्हि जाई।रूप रासि गुन कहि न सिराई।।
suni sisu rudana parama priya bānī |saṁbhrama cali āī saba rānī ||
haraṣita jahã̐ tahã̐ dhāīṁ dāsī |ānaṁda magana sakala purabāsī ||
dasaratha putra-janma suni kānā |mānahuṁ brahmānaṁda samānā ||
parama prema mana pulaka sarīrā |cāhata uṭhata karata mati dhīrā ||
jākara nāma sunata subha hoī |moreṁ gṛha āvā prabhu soī ||
paramānaṁda pūri mana rājā |kahā bolāi bajāvahu bājā ||
guru basiṣṭha kahaṁ gayau haṁkārā |āe dvijana sahita nṛpa-dvārā ||
anupama bālaka dekheṁhi jāī |rūpa rāsi guna kahi na sirāī ||
Sa pagkakarinig ng iyak ng sanggol, na mas mahal kaysa lahat ng musika, ang mga reyna ay dumating sa may paggalang na pagmamadali. Ang mga katulong ay tumakbo nang may kagalakan; ang buong mamamayan ng lungsod ay lubos na nalulugod sa kagalakan. Nang marinig ni Dasharatha ang kapanganakan ng isang anak na lalaki, para bang ang kagalakan ni Brahman mismo ay pumuno sa kanya. Ang kanyang puso ay umapaw sa kataas-taasang pag-ibig; ang kanyang katawan ay nanginginig; at bagama't nagnanais na tumayo agad, kanyang pinatatag ang kanyang isipan ng kalamayan. Sa pamamagitan lamang ng pagkakarinig ng Kanyang Pangalan ay nagkakabuti, Siya, ang Panginoon, ay dumating sa aking tahanan! Ang isipan ng hari ay umapaw sa kataas-taasang kagalakan; kanyang sinabi, Tawagin sila, patunugin ang mga instrumento! Isang panawagan ay pumunta kay Guru Vashishtha; at ang mga Brahmin, kasama niya, ay dumating sa royal na tarangkahan. Kanilang tiningnan ang hindi katulad na bata, isang katawan ng kagandahan; Ang Kanyang mga kagandahang-asal ay hindi maikwento hanggang sa katapusan.
Doha 193
नंदीमुख सराध करि जातकरम सब कीन्ह।हाटक धेनु बसन मनि नृप बिप्रन्ह कहँ दीन्ह।।193।।
nandīmukha sarādha kari jātakaram saba kīnha |hāṭaka dhenu basana mani nr̥pa bipranha kahã dīnha ||193||
Matapos isagawa ang mapalad na Nandīmukha śrāddha at nakumpleto ang lahat ng mga sakramento ng kapanganakan, ang hari ay nagbigay sa mga Brahmin ng mga kaloob na ginto, baka, kasuotan, at mga hiyas.
Chaupai 194.1-4
ध्वज पताक तोरन पुर छावा।कहि न जाइ जेहि भाँति बनावा।।
सुमनबृष्टि अकास तें होई।ब्रह्मानंद मगन सब लोई।।
बृंद बृंद मिलि चलीं लोगाई।सहज संगार किएँ उठि धाई।।
कनक कलस मंगल धरि थारा।गावत पैठहिं भूप दुआरा।।
करि आरति नेवछावरि करहीं।बार बार सिसु चरनन्हि परहीं।।
मागध सूत बंदिगन गायक।पावन गुन गावहिं रघुनायक।।
सर्बस दान दीन्ह सब काहू।जेहिं पावा राखा नहिं ताहू।।
मृगमद चंदन कुंकुम कीचा।मची सकल बीथिन्ह बिच बीचा।।
dhvaja patāka torana pura chāvā |kahi na jāi jehi bhā̃ti banāvā ||
sumanabṛṣṭi ākāsa tẽ hoī |brahmānanda magana saba loī ||
bṛnda bṛnda mili calī̃ logāī |sahaja siṅgāra kiẽ uṭhi dhāī ||
kanaka kalasa maṅgala dhari thārā |gāvata paiṭhahĩ bhūpa duārā ||
kari ārati nevachāvari karahī̃ |bāra bāra sisu carananhĩ parahī̃ ||
māgadha sūta bandigana gāyaka |pāvana guna gāvahĩ raghunāyaka ||
sarabasa dāna dīnh saba kāhū |jehi pāvā rākhā nahĩ tāhū ||
mṛgamada candana kuṅkuma kīcā |macī sakala bīthinhi bica bīcā ||
Ang lungsod ay nababalot ng mga watawat, bandila, at arko ng pagdiriwang, na pinalamutian sa paraang hindi maipapaliwanag. Ulan ng mga bulaklak ang bumuhos mula sa kalangitan, at lahat ng tao ay nalulubog sa kagalakan ng Brahman. Ang mga babae ay naglalakad nang pangkat-pangkat, nagkukumpol-kumpol; sila ay bumangon at tumakbo sa kanilang pang-araw-araw na palamuti, kung ano man ang anyo nila. Nagbubuhat ng mga gintong sisidlan at bandeha ng mga bagay na nagdudulot ng kapalaran, sila ay pumasok sa pintuan ng hari habang umaawit. Sila ay nagsagawa ng arati at naghandog ng mga alay, at paulit-ulit na nagpatirapa sa mga paa ng bata. Ang mga makata ng Magadha, ang mga tagapagbalita, ang mga pangkat ng musikero, at ang mga mang-aawit ay umawit ng mga banal na kabutihan ng Panginoon ng Raghu. Bawat isa ay nagbigay ng lahat ng kanyang pag-aari bilang kawanggawa, at sinumang tumanggap ng kaloob ay hindi ito itinago para sa kanyang sarili. Kasturi, cendana, at saffron ay gumawa ng putikan, na kumalat sa lahat ng kalye, mula dulo hanggang dulo.
Doha 194
गृह गृह बाज बधाव सुभ प्रगटे सुषमा कंद।हरषवंत सब जहँ तहँ नगर नारि नर बृंद।।194।।
gṛha-gṛha bāja badhāva subha pragaṭe suṣamā kanda |haraṣavanta saba jahã-tahã nagara nāri nara bṛnda ||194||
Sa bawat tahanan, umugong ang mga tambol at instrumento, at tumindig ang mga mapalad na pagbati, sapagkat ang pinagmumulan ng kagandahan ay nagwakas. Sa buong lungsod, saan man sila naroon, ang mga lalaki at babae sa napakaraming pulutong ay puno ng kagalakan.
Chaupai 195.1-4
कैकयसुता सुमित्रा दोऊ।सुंदर सुत जनमत भैं ओऊ।।
वह सुख संपति समय समाजा।कहि न सकइ सारद अहिराजा।।
अवधपुरी सोहइ एहि भाँती।प्रभुहि मिलन आई जनु राती।।
देखि भानू जनु मन सकुचानी।तदपि बनी संध्या अनुमानी।।
अगर धूप बहु जनु अँधिआरी।उड़इ अभीर मनहुँ अरुनारी।।
मंदिर मनि समूह जनु तारा।नृप गृह कलस सो इंदु उदारा।।
भवन बेदधुनि अति मृदु बानी।जनु खग मूखर समयँ जनु सानी।।
कौतुक देखि पतंग भुलाना।एक मास तेइँ जात न जाना।।
kaikayasutā sumitrā doū |sundara suta janamata bhai oū ||
vaha sukha sampati samaya samājā |kahi na sakai sārad ahi-rājā ||
avadhapurī sohai ehi bhā̃tī |prabhuhi milana āī janu rātī ||
dekhi bhānū janu mana sakucānī |tadapi banī sandhyā anumānī ||
agara dhūpa bahu janu ãdhiārī |uṛai abhīra manahũ arunārī ||
mandira mani samūha janu tārā |nṛpa gṛha kalasa so indu udārā ||
bhavana bedadhuni ati mṛdu bānī |janu khaga mūkhara samayã janu sānī ||
kautuka dekhi pataṅga bhulānā |eka māsa teĩ jāta na jānā ||
Si Kaikeyi, anak na hari ng Kekaya, at si Sumitra rin, bawat isa ay nanganak ng isang magandang anak na lalaki. Ang galak, yaman, panahon, at pagtitipong iyon ay hindi maikwento ni Saraswati ni ni Shesha, hari ng mga ahas. Ang lungsod ng Ayodhya ay nagningning sa ganang paraan, na para bang ang Gabi mismo ay dumating upang makipagkita sa kanyang Panginoon. Nakakita sa araw, siya ay para bang umiwas sa isip dahilan sa hiya; gayunman ay nagkuha ng anyo ng takipsilim, gaya ng inaakala. Ang usok ng insenso ng aloes na sagana ay parang kadiliman, at ang pulang pulbos na lumipad ay parang mamulang ningning ng takipsilim. Ang mga kumpol ng hiyas sa mga palasyo ay parang mga bituin, at ang tuktok ng palasyo ng hari ay parang buwan na marilag. Ang tunog ng Veda na inawit nang napakahinahon sa mga bahay ay parang tinig ng mga ibong umuuniyag sa oras ng takipsilim. Nakakita sa kamangha-manghang ito, ang araw ay nakalimutan ang sarili, kaya hindi napansin na isang buwan na ang nakalipas.
Doha 195
मास दिवस कर दिवस भा मरम न जानइ कोइ।रथ समेत रबि थाकेउ निसा कवन बिधि होइ।।195।।
māsa divasa kara divasa bhā marama na jānai koi |ratha sameta rabi thākeu nisā kavan bidhi hoi ||195||
Isang araw ay naging parang isang buwan, ngunit walang nakakaalam sa lihim nito. Ang araw ay huminto kasama ang kanyang karo, kaya paano nga ba darating ang gabi?
Chaupai 196.1-4
यह रहस्य काहू नहिं जाना।दिन मनि चले करत गुनगाना।।
देखि महोत्सव सुर मुनि नागा।चले भवन बरनत निज भागा।।
औरउ एक कहउँ निज चोरी।सुनु गिरिजा अति दृढ़ मति तोरी।।
काक भुसुंडि संग हम दोऊ।मनुजरूप जानइ नहिं कोऊ।।
परमानंद प्रेमसुख फूले।बीथिन्ह फिरहिं मगन मन भूले।।
यह सुभ चरित जान पै सोई।कृपा राम कै जापर होई।।
तेहि अवसर जो जेहि बिधि आवा।दीन्ह भूप जो जेहि मन भावा।।
गज रथ तुरग हेम गो हीरा।दीन्हे नृप नानाबिधि चीरा।।
yaha rahasya kāhū nahiṁ jānā |dina mani cale karata guna-gānā ||
dekhi mahotsava sura muni nāgā |cale bhavana baranata nija bhāgā ||
auru eka kahauṁ nija corī |sunu girijā ati dṛṛha mati torī ||
kāka bhusuṇḍi saṅga hama doū |manuja-rūpa jānai nahiṁ koū ||
paramānanda prema-sukha phūle |bīthinha phirahiṁ magana mana bhūle ||
yaha subha carita jāna pai soī |kṛpā rāma kai jāpara hoī ||
tehi avasara jo jehi bidhi āvā |dīnha bhūpa jo jehi mana bhāvā ||
gaja ratha turaga hema go hīrā |dīnhe nṛpa nānābidhi cīrā ||
Walang nakakaalam ng lihim na misteryong ito. Ang araw ay nagpatuloy sa kanyang landas, umaawit ng papuri sa Panginoon. Nakikita ang dakilang pagdiriwang, ang mga diyos, manggagamot, at mga naga ay bumalik sa kanilang tahanan, isinasalaysay ang kanilang sariling kapalaran. At sasabihin ko sa iyo ang isa pang pribadong bagay, makinig ka, O Girija, sapagkat ang iyong pang-unawa ay napakatatag. Si Kakbhushundi at ako na magkasama, walang nakakilala sa amin sa anyong tao. Kami ay yumabong sa kataas-taasang kagalakan at kasiyahan ng pag-ibig, gumagala sa mga daan, abala at nakalimutan ang lahat ng iba. Lamang siya na tunay na nakakaalam ng ganitong mapalad na kuwento ay siya kung kanino sumasalalay ang biyaya ni Rama. Sa oras na iyon, sinumang dumating sa anumang paraan, ang hari ay nagkaloob sa bawat isa ng anumang nagustuhan ng kanyang puso: mga elepante, karo, mga kabayo, ginto, mga baka, at mga hiyas; ang hari ay nagbigay rin ng mga kasuotan ng maraming uri.
Doha 196
मन संतोषे सबन्हि के जहँ तहँ देहि असीस।सकल तनय चिर जीवहुँ तुलसिदास के ईस।।196।।
manu santoṣe sabanhi ke jahã̐-tahã̐ dehi asīsa |sakala tanaya cira jīvahũ tulasīdāsa ke īsa ||196||
Pinasiyahan ng hari ang puso ng lahat, at sila, saan man naroon, ay nagbigay ng pagpapala: 'Mabuhay nang mahaba ang lahat ng anak na lalaki, mga Panginoon ni Tulsidas.'
Chaupai 197.1-4
कछुक दिवस बीते एहि भाँती।जात न जानिअ दिन अरु राती।।
नामकरन कर अवसरु जानी।भूप बोलि पठए मुनि ग्यानी।।
करि पूजा भूपति अस भाषा।धरिअ नाम जो मुनि गुनि राखा।।
इन्ह के नाम अनेक अनूपा।मैं नृप कहब स्वमति अनुरूपा।।
जो आनंद सिंधु सुखरासी।सीकर तें त्रैलोक सुपासी।।
सो सुख धाम राम अस नामा।अखिल लोक दायक बिश्रामा।।
बिस्व भरन पोषन कर जोई।ताकर नाम भरत अस होई।।
जाके सुमिरन तें रिपु नासा।नाम सत्रुहन बेद प्रकासा।।
kachuka divasa bīte ehi bhā̃tī।jāta na jāni-a dina aru rātī॥
nāma-karana kara avasaru jānī।bhūpa boli paṭhae muni gyānī॥
kari pūjā bhūpati asa bhāṣā।dhari-a nāma jo muni guni rākhā॥
inha ke nāma aneka anūpā।maĩ nṛpa kahaba sva-mati anurūpā॥
jo ānanda-sindhu sukha-rāsī।sīkara tẽ trailoka su-pāsī॥
so sukha-dhāma rāma asa nāmā।akhila loka-dāyaka biśrāmā॥
bisva-bharana poṣana kara joī।tākara nāma bharata asa hoī॥
jāke sumirana tẽ ripu nāsā।nāma satru-hana beda prakāsā॥
Ilang araw ang lumipas sa ganitong paraan; mabilis na lumipas ang mga ito na hindi mo mamamalayan ang araw mula sa gabi. Batid na dumating ang oras para sa ritwal ng pagbibigay ng pangalan, ang hari ay nagpadala para sa marurunong na manggagamot. Matapos sambahin siya, ang panginoon ng lupa ay nagsalita nang ganito: 'Bigyan ng mga pangalan, na maingat na tinimbang ang mga katangian ng mga bata.' 'Ang kanilang mga pangalan ay marami at walang katulad; gayunman, O Hari, ipahahayag ko ang mga ito ayon sa aking sariling pang-unawa. Siya na isang karagatan ng kagalakan, isang bodega ng kasiyahan, sa isang patak lamang nang kanino ang tatlong mundo ay ganap na nasiyahan, ang tirahan ng kagalakan na iyon: ang kanyang Pangalan ay magiging Rama, ang nagkakaloob ng pahingahan sa lahat ng mga mundo. Siya na nagbubuhat at nagpapanatili ng sansinukob, ang kanyang pangalan ay magiging Bharata. Siya na sa kanyang pag-alaala ay nawasak ang mga kaaway, ang kanyang pangalan ay magiging Shatrughna, ayon sa ipinahayag ng mga Veda.'
Doha 197
लच्छन धाम राम प्रिय सकल जगत आधार।गुरु बसिष्ट तेहि राखा लछिमन नाम उदार।।197।।
lacchana-dhāma rāma-priya sakala jagata ādhāra |guru basiṣṭa tehi rākhā lachimana nāma udāra ||197||
Si Lakshmana, tirahan ng mapalad na mga katangian, minamahal ni Sri Rama, at isang kanlungan sa buong mundo, si Gurudeva Vashishtha, ang manggagamot, ay nagkaloob sa kanya ng marangal na pangalang Lakshmana.
Chaupai 198.1-4
धरे नाम गुर हृदयँ बिचारी।बेद तत्व नृप तव सुत चारी।।
मुनि धन जन सरबस सिव प्राना।बाल केलि तेहिं सुख माना।।
बारेहि ते निज हित पति जानी।लछिमन राम चरन रति मानी।।
भरत सत्रुहन दूनउ भाई।प्रभु सेवक जसि प्रीति बड़ाई।।
स्याम गौर सुंदर दोउ जोरी।निरखहिं छबि जननीं तृन तोरी।।
चारिउ सील रूप गुन धामा।तदपि अधिक सुखसागर रामा।।
हृदयँ अनुग्रह इंदु प्रकासा।सूचत किरन मनोहर हासा।।
कबहुँ उछंग कबहुँ बर पलना।मातु दुलारइ कहि प्रिय ललना।।
dhare nāma gur hṛdayaṁ bicārī |beda tatva nṛpa tava suta cārī ||
muni dhana jana sarabasa siva prānā |bāla keli tehiṁ sukha mānā ||
bārehi te nija hita pati jānī |lachimana rāma charana rati mānī ||
bharata satruhana dūnau bhāī |prabhu sevaka jasi prīti baṛāī ||
syāma gaura sundara dou jorī |nirakhahiṁ chabi jananīṁ tṛna torī ||
cāriu sīla rūpa guna dhāmā |tadapi adhika sukhasāgara rāmā ||
hṛdayaṁ anugraha indu prakāsā |sūcata kiraṇa manohara hāsā ||
kabahuṁ uchaṅga kabahuṁ bara palanā |mātu dulārai kahi priya lalanā ||
Ang guro ay nagbigay ng mga pangalan matapos magnilay sa kanyang puso, at nagsabi: "O hari, ang apat mong anak na lalaki ay ang diwa ng mga Veda. Sila ang yaman ng mga rishi, ang lahat ng lahat ng kanilang mga deboto, at ang buhay ni Shiva." Si Shiva ay nagtuwa sa mga laro nila noong bata pa. Mula pagkabata, si Lakshmana, na kinikilala si Rama bilang kanyang tagapagligtas at panginoon, ay may malalim na pagmamahal sa mga paa ni Rama. Sina Bharata at Shatrughna, ang dalawang kapatid, ay may malaking pagmamahal na gaya ng sa panginoon at alipin. Ang dalawang pares ay magaganda, ang isa ay maitim at ang isa ay maputi; ang mga ina ay tinitignan ang kanilang kagandahan at pumuputol ng damo upang itaboy ang masasamang tingin. Ang apat ay tahanan ng mabuting ugali, kagandahan, at kabutihan; ngunit si Rama ay isang karagatan ng kaligayahan na higit sa iba. Ang buwan ng kanyang habag sa puso ay nagliwanag, at ang kanyang mga sinag ay nakikita sa kanyang kaaya-ayang ngiti. Minsan sa kandungan, minsan sa magandang duyan, ang kanyang ina ay kinalulugdan siya at tinatawag siyang minamahal na anak.
Doha 198
ब्यापक ब्रह्म निरंजन निर्गुन बिगत बिनोद।सो अज प्रेम भगति बस कौसल्या के गोद।।198।।
byāpaka brahma nirañjana nirguṇa bigata binoda |so aja prema bhagati basa kausalayā ke goda ||198||
Ang lahat-pumapana na Brahman, walang bahid, lampas sa mga guna, at lumalampas sa bawat laro ng pagbabago, ang Hindi Ipinanganak na Panginoon, nasakop ng pagmamahal at bhakti, ay nagpapahinga sa kandungan ni Kausalya.
Chaupai 199.1-6
काम कोटि छबि स्याम सरीरा।नील कंज बारिद गंभीरा।।
अरुन चरन पकंज नख जोती।कमल दलन्हि बैठे जनु मोती।।
रेख कुलिस धवज अंकुर सोहे।नूपुर धुनि सुनि मुनि मन मोहे।।
कटि किंकिनी उदर त्रय रेखा।नाभि गभीर जान जेहि देखा।।
भुज बिसाल भूषन जुत भूरी।हियँ हरि नख अति सोभा रूरी।।
उर मनिहार पदिक की सोभा।बिप्र चरन देखत मन लोभा।।
कंबु कंठ अति चिबुक सुहाई।आनन अमित मदन छबि छाई।।
दुइ दुइ दसन अधर अरुनारे।नासा तिलक को बरनै पारे।।
सुंदर श्रवन सुचारु कपोला।अति प्रिय मधुर तोतरे बोला।।
चिक्कन कच कुंचित गभुआरे।बहु प्रकार रचि मातु सँवारे।।
पीत झगुलिआ तनु पहिराई।जानु पानि बिचरनि मोहि भाई।।
रूप सकहिं नहिं कहि श्रुति सेषा।सो जानइ सपनेहुँ जेहि देखा।।
kāma koṭi chabi syāma sarīrā |nīla kañja bārida gaṃbhīrā ||
aruna carana pakaṃja nakha jotī |kamala dalanhi baiṭhe janu motī ||
rekha kulisa dhavaja aṃkura sohe |nūpura dhuni suni muni mana mohe ||
kaṭi kiṃkinī udara traya rekhā |nābhi gabhīra jāna jehi dekhā ||
bhuja bisāla bhūṣana juta bhūrī |hiyã hari nakha ati sobhā rūrī ||
ura manihāra padika kī sobhā |bipra carana dekhata mana lobhā ||
kaṃbu kaṃṭha ati cibuka suhāī |ānana amita madana chabi chāī ||
dui dui dasana adhara arunāre |nāsā tilaka ko baranai pāre ||
suṃdara śravana sucāru kapolā |ati priya madhura totare bolā ||
cikkana kaca kuṃcita gabhuāre |bahu prakāra raci mātu sãvāre ||
pīta jhaguliyā tanu pahirāī |jānu pāni bicarani mohi bhāī ||
rūpa sakahiṃ nahiṃ kahi śruti seṣā |so jānaī sapanehũ jehi dekhā ||
Ang kanyang madilim na katawan ay may kagandahan ng milyun-milyong diyos ng pag-ibig, malalim ang kulay tulad ng asul na lotus at mabigat na ulap na ulan. Sa kanyang rosas na paa na parang lotus ay nagningning ang kuko na parang mga perlas na nakalagay sa mga talulot ng lotus. Ang mga tanda ng kidlat, watawat at pangarol ng elepante ay nagningning sa mga ito, at ang tunog ng kanyang mga hikaw sa bukong-bukong ay humikayat sa isip ng mga pantas na nakarinig nito. May bigkis ng maliliit na kampanilya sa kanyang baywang, at may tatlong tiklop sa kanyang tiyan; ang lalim ng kanyang pusod ay malalaman lamang ng nakakita nito. Ang kanyang mahahabang braso ay pinalamutian ng maraming alahas, at sa kanyang dibdib ang kuko ng tigre ay lubhang kaibig-ibig. Sa kanyang dibdib ay nagningning ang kuwintas ng mga hiyas at ang ganda ng nakahiyas na pendant, at ang pagkakita sa bakas ng paa ng Brahmin doon ay nakahikayat sa puso. Ang kanyang leeg ay parang kabibe at ang kanyang baba ay lubhang kaakit-akit, at ang kanyang mukha ay napuspos ng kagandahan ng di-mabilang na diyos ng pag-ibig. May dalawang maliliit na ngipin sa itaas at dalawa sa ibaba, at rosas na mga labi; sino makapaglalarawan ng kanyang ilong at ang tanda sa kanyang noo? Ang kanyang mga tainga ay magaganda at ang kanyang mga pisngi ay lubhang kaibig-ibig, at ang kanyang matamis na pagkullot-kullot na pananalita ay lubhang minamahal. Ang kanyang makinis at kulot-kulot na buhok ng sanggol ay inayos at pinalamutian ng kanyang ina sa maraming paraan. Ang kanyang katawan ay nakasuot ng maliit na dilaw na kasuutan, at ang kanyang paggapang sa tuhod at kamay ay minamahal ko. Hindi maipapaliwanag ng mga Veda ni ni Shesha ang kanyang anyo; ito ay malalaman lamang ng nakakita nito, kahit man sa panaginip.
Doha 199
सुख संदोह मोहपर ग्यान गिरा गोतीत।दंपति परम प्रेम बस कर सिसुचरित पुनीत।।199।।
sukha-sandoha moha-para gyāna girā go-tīta |daṃpati parama prema basa kara sisu-carita punīta ||199||
Siya ang pinagmulan ng kaligayahan, lampas sa ilusyon, lampas sa kaalaman, pananalita, at pandama; ngunit, hawak ng pinakamataas na pag-ibig ng mag-asawang hari, isinagawa niya ang mga banal na gawa ng isang bata.
Frequently Asked Questions
परंपरा में राम-जन्म, नामकरण, और शिशु-लीला का पाठ ‘मंगल-कारक’ माना गया है: गृह-कलह/अशान्ति में शान्ति, संतान-सुख की कामना, तथा ‘नाम-आश्रय’ दृढ़ होने से भय-निवारण। विशेषतः छंद-अंश में कहा है—‘यह चरित जे गावहिं हरिपद पावहिं ते न परहिं भवकूपा’—अर्थात् कीर्तन-स्मरण भव-कूप से उबारने वाला।
लोक-परंपरा में राम-जन्म प्रसंग पर ‘श्री राम जय राम जय जय राम’ (नाम-संकीर्तन) या ‘राम रामेति रामेति’ (नाम-जप) समपुट रूप में जोड़ा जाता है; कुछ रामानंदी पाठ-परंपराओं में ‘सियाराम मय सब जग जानी’ भी भाव-समपुट की तरह बीच-बीच में बोला/गाया जाता है।
Ask anything about Prakarana 20 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
