Prakarana 19

Verse 378 (दोहा/सोरठा)

छुधा छीन बलहीन सुर सहजेहिं मिलिहहिं आइ। तब मारिहउँ कि छाड़िहउँ भली भाँति अपनाइ।।181।।

chudhā-chīna balahīna sur sahajehiṁ milihahiṁ āi | tab mārihaũ ki chāṛihaũ bhalī bhā̃ti apanāi ||181||

Ang mga diyos, gutom at humihina, ay madaling pupunta sa akin. Ako ba ay papatay sa kanila, o, pagkatapos mabuti na timbangin ang matuwid na landas, ako ba ay magkakaloob sa kanila ng kapatawaran?

Verse 379 (चौपाई)

मेघनाद कहुँ पुनि हँकरावा। दीन्ही सिख बलु बयरु बढ़ावा।। जे सुर समर धीर बलवाना। जिन्ह कें लरिबे कर अभिमाना।। तिन्हहि जीति रन आनेसु बाँधी। उठि सुत पितु अनुसासन काँधी।। एहि बिधि सबही अग्या दीन्ही। आपुनु चलेउ गदा कर लीन्ही।। चलत दसानन डोलति अवनी। गर्जत गर्भ स्त्रवहिं सुर रवनी।। रावन आवत सुनेउ सकोहा। देवन्ह तके मेरु गिरि खोहा।। दिगपालन्ह के लोक सुहाए। सूने सकल दसानन पाए।। पुनि पुनि सिंघनाद करि भारी। देइ देवतन्ह गारि पचारी।। रन मद मत्त फिरइ जग धावा। प्रतिभट खौजत कतहुँ न पावा।। रबि ससि पवन बरुन धनधारी। अगिनि काल जम सब अधिकारी।। किंनर सिद्ध मनुज सुर नागा। हठि सबही के पंथहिं लागा।। ब्रह्मसृष्टि जहँ लगि तनुधारी। दसमुख बसबर्ती नर नारी।। आयसु करहिं सकल भयभीता। नवहिं आइ नित चरन बिनीता।।

meghanāda kahuṁ puni haṁkarāvā | dīnhī sikha balu bayaru baṛhāvā || je sura samara dhīra balavānā | jinha keṁ laribe kara abhimānā || tinahi jīti rana ānesu bāṁdhī | uṭhi suta pitu anusāsana kāṁdhī || ehi bidhi sabahī agyā dīnhī | āpunu caleu gadā kara līnhī || calata dasānana ḍolati avanī | garjata garbha stravahiṁ sura-ravanī || rāvana āvata suneu sakohā | devan̐ha take meru-giri khohā || digapālanha ke loka suhāe | sūne sakala dasānana pāe || puni puni siṁghanāda kari bhārī | dei devatanha gāri pacārī || rana-mada matta phirai jaga dhāvā | pratibhaṭa khaujata katahuṁ na pāvā || rabi sasi pavana baruna dhanadhārī | agini kāla jama saba adhikārī || kiṁnara siddha manuja sura nāgā | haṭhi sabahī ke panthahiṁ lāgā || brahma-sṛṣṭi jahaṁ lagi tanudhārī | dasamukha basabartī nara nārī || āyasu karahiṁ sakala bhayabhītā | navahiṁ āi nita carana binītā ||

Muli siyang tumawag kay Meghanada, tinuruan siya at pinalaki ang kanyang lakas at pagkapoot. Ang mga diyos na matatag at makapangyarihan sa labanan, na ang kapalaluan ay ang makipaglaban, pagkatapos talunin sila sa giyera ay dinala niya sila at tinalian; at ang anak, tumindig, ay dinala ang utos ng ama sa kanyang mga balikat. Kaya nagbigay siya ng utos sa lahat, at pagkatapos ay siya mismo ay naglakad, dala ang kanyang pamalo sa kamay. Habang gumagalaw ang sampung-ulo, ang lupa ay nayanig; sa kanyang pag-ungol, ang mga asawa ng mga diyos ay nagbuntis nang maaga sa takot. Narinig na paparating si Ravana, ang sindak ay bumangon; ang mga diyos ay nagtago sa mga yungib ng Bundok Meru. Ang mga kaaya-ayang sakop ng mga tagapangalaga ng mga direksyon, natagpuan ni Ravana na lahat ay walang tao. Muli't muli siya ay nagbigay ng makapangyarihang huni ng leon, na naghahagis ng mga sumpa at pinaaalis ang mga diyos. Lasing sa katuwaan ng labanan, siya ay gumala sa sanlibutan; naghahanap ng katunggaling kampeon, wala siyang natagpuan kahit saan. Ang Araw at Buwan, Hangin, si Varuna na panginoong may pana, Apoy, Oras, si Yama, lahat ng mga awtoridad sa kosmos, mga Kinnara, Siddha, tao, diyos, at Naga, sa puwersa ay kanyang inilagay ang lahat sa kanyang landas. Hanggang sa kung saan umaabot ang nilikha ni Brahma na may mga katawang tao, ang mga lalaki at babae ay nasa ilalim ng kapangyarihan ng sampung-ulo. Lahat, natatakot, isinagawa ang kanyang mga utos, at araw-araw ay pumupunta upang magyuko nang may pagpapakumbaba sa kanyang mga paa.

Verse 380 (दोहा/सोरठा)

भुजबल बिस्व बस्य करि राखेसि कोउ न सुतंत्र। मंडलीक मनि रावन राज करइ निज मंत्र।।182(क)।। देव जच्छ गंधर्व नर किंनर नाग कुमारि। जीति बरीं निज बाहुबल बहु सुंदर बर नारि।।182(ख)।।

bhujabala bisva basya kari rākhēsi kōu na sutantra | maṇḍalīka mani rāvaṇa rāja karai nija mantra ||182(ka)|| deva jaccha gandharva nara kiṁnara nāga kumāri | jīti barīṁ nija bāhubala bahu sundara bara nāri ||182(kha)||

Sa lakas lamang ng kanyang mga bisig ay kanyang pinaghaharian ang buong sanlibutan; walang natirang malaya. Si Ravana, hiyas sa gitna ng mga hari na nagbabayad ng buwis, namuno ayon sa kanyang sariling kalooban at payo. Mga diyos, Yaksha, Gandharva, tao, Kinnara, at mga dalagang Naga, pagkatapos talunin sila, kanyang kinuha ang maraming kislap at napiling babae bilang mga asawa sa puwersa.

Verse 381 (चौपाई)

इंद्रजीत सन जो कछु कहेऊ। सो सब जनु पहिलेहिं करि रहेऊ।। प्रथमहिं जिन्ह कहुँ आयसु दीन्हा। तिन्ह कर चरित सुनहु जो कीन्हा।। देखत भीमरूप सब पापी। निसिचर निकर देव परितापी।। करहि उपद्रव असुर निकाया। नाना रूप धरहिं करि माया।। जेहि बिधि होइ धर्म निर्मूला। सो सब करहिं बेद प्रतिकूला।। जेहिं जेहिं देस धेनु द्विज पावहिं। नगर गाउँ पुर आगि लगावहिं।। सुभ आचरन कतहुँ नहिं होई। देव बिप्र गुरू मान न कोई।। नहिं हरिभगति जग्य तप ग्याना। सपनेहुँ सुनिअ न बेद पुराना।।

indrajīta sana jo kachu kaheū | so saba janu pahilehiṃ kari raheū || prathamahiṃ jinha kahuṃ āyasu dīnhā | tinh kara carita sunahu jo kīnhā || dekhata bhīmarūpa saba pāpī | nisīcara nikara deva paritāpī || karahi upadrava asura nikāyā | nānā rūpa dharahim̐ kari māyā || jehi bidhi hoi dharma nirmūlā | so saba karahiṃ beda pratikūlā || jehiṃ jehiṃ desa dhenu dvija pāvahiṃ | nagara gāuṃ pura āgi lagāvahiṃ || subha ācarana katahūṃ nahiṃ hoī | deva bipra gurū māna na koī || nahiṃ haribhagati jagya tapa gyānā | sapanehūṃ suni-a na beda purānā ||

Anuman ang aking sinabi sa harapan ni Indrajit, unawain na ang lahat ng iyon ay isinagawa na. Una, pakinggan ang mga gawa ng mga binigyan niya ng utos. Lahat ay makakasalanan ng kakila-kilabot na anyo, mga pulutong ng mga gumagala sa gabi na nagpapahirap sa mga diyos. Ang mga pangkat ng demonyo ay naglikha ng kaguluhan, na kumakatha ng maraming anyo sa kanilang mga kapangyarihan ng ilusyon. Sa bawat paraan na makakapag-ugat ng katuwiran, ginawa nila ito, kumikilos nang hayagan na salungat sa Veda. Saanman sila nakakita ng mga baka at dalawang beses na ipinanganak na mga pari, sila ay naglagay ng apoy sa mga lungsod, nayon, at bayan. Walang anumang mabuting asal; walang gumalang sa diyos, Brahmin, o guru. Walang debosyon kay Hari, walang sakripisyo, walang pagsasagawa ng kabanalan, walang tunay na kaalaman; hindi marinig, kahit sa panaginip, ang Veda o Purana.

Verse 382 (छंद)

जप जोग बिरागा तप मख भागा श्रवन सुनइ दससीसा। आपुनु उठि धावइ रहै न पावइ धरि सब घालइ खीसा।। अस भ्रष्ट अचारा भा संसारा धर्म सुनिअ नहि काना। तेहि बहुबिधि त्रासइ देस निकासइ जो कह बेद पुराना।।

japa joga birāgā tapa makha bhāgā śravaṇa sunai dasasīsā | āpunu uṭhi dhāvai rahai na pāvai dhari saba ghālai khīsā || asa bhraṣṭa acārā bhā saṃsārā dharma suni-a nahi kānā | tehi bahu-bidhi trāsai desa nikāsai jo kaha beda purānā ||

Ang pagbigkas ng banal na pangalan, yoga, pagkawalang-akit, kabanalan, at sakripisyo ay lahat tumakas, si Ravana ay naririnig lamang sa kanyang mga tainga. Siya mismo ay tumitindig at tumatakbo nang hindi mapakali; anumang kanyang mahuli ay isinasaksak sa kanyang sariling supot. Kaya naging ganito ang sanlibutan, ang asal ay sira, at parang bingi, walang makikinig sa dharma. Sa napakaraming paraan siya naghahari sa takot at pumipilit sa mga tao na umalis sa kanilang lupain, ang mga nagsasalita ng turo ng mga Veda at mga Purana.

Verse 383 (दोहा/सोरठा)

बरनि न जाइ अनीति घोर निसाचर जो करहिं। हिंसा पर अति प्रीति तिन्ह के पापहि कवनि मिति।।183।।

barani na jāi anīti ghora nisācara jo karahiṁ | hiṁsā para ati prīti tinh ke pāpahi kavani miti ||183||

Walang salita ang makapagsasalaysay nang ganap ang kakila-kilabot na kawalang-katuwiran na ginawa ng mga gumagala sa gabi na rakshasa. Lasing sa karahasan na lampas sa sukat, ano pang limit ang maitatakda sa kanilang kasalanan?

Verse 384 (चौपाई)

बाढ़े खल बहु चोर जुआरा। जे लंपट परधन परदारा।। मानहिं मातु पिता नहिं देवा। साधुन्ह सन करवावहिं सेवा।। जिन्ह के यह आचरन भवानी। ते जानेहु निसिचर सब प्रानी।। अतिसय देखि धर्म कै ग्लानी। परम सभीत धरा अकुलानी।। गिरि सरि सिंधु भार नहिं मोही। जस मोहि गरुअ एक परद्रोही।। सकल धर्म देखइ बिपरीता। कहि न सकइ रावन भय भीता।। धेनु रूप धरि हृदयँ बिचारी। गई तहाँ जहँ सुर मुनि झारी।। निज संताप सुनाएसि रोई। काहू तें कछु काज न होई।।

bāṛhe khala bahu cora juārā | je laṁpaṭa paradhana paradārā || mānahĩ mātu pitā nahĩ devā | sādhunha saṅ karavāvahĩ sevā || jinha ke yaha ācarana bhavānī | te jānehu nisi-cara saba prānī || atisaya dekhi dharma kai glānī | parama sabhīta dharā akulānī || giri sari siṁdhu bhāra nahĩ mohī | jasa mohĩ garuā eka para-drohī || sakala dharma dekhai biparītā | kahi na sakai rāvaṇa bhaya-bhītā || dhenu rūpa dhari hṛdayã bicārī | gaī tahā̃ jahã sura-muni jhārī || nija saṁtāpa sunāyesi roī | kāhū teṁ kachu kāja na hoī ||

Ang mga masama ay dumami, mga magnanakaw at sugarol sa malaking bilang, mga lalaking ibinigay sa kalaswaan, naghahangad ng yaman ng iba at asawa ng iba. Sila ay hindi gumagalang sa ina ni sa ama, ni sa mga diyos; at sa mga banal ay pinipilit nila ang paglilingkod. O Bhavani, ang ganitong asal, kilalanin na silang lahat ay may kalikasan ng demonyo. Nakikita ang malubhang pagkabulok ng Dharma, ang Lupa ay naging labis na takot at lubos na nabagabag. 'Ang bigat ng mga bundok, ilog, at karagatan ay hindi pasanin sa akin; ngunit ang isang taksil at gumagawa ng kasamaan sa iba ay mas mabigat sa lahat.' Nakikita ang bawat tuntunin ng katuwiran na baligtad, si Ravana, tinamaan ng takot, ay hindi makapagsalita. Kumuha ng anyo ng isang baka, at nag-isip-isip sa kanyang puso, pumunta siya roon kung saan ang mga diyos at mga sage ay may kanilang hermitahe. Umiiyak, isinaysay niya ang kanyang nasusunog na paghihirap; ngunit sa wala ay natagpuan ang anumang lunas.

Verse 385 (छंद)

सुर मुनि गंधर्बा मिलि करि सर्बा गे बिरंचि के लोका। सँग गोतनुधारी भूमि बिचारी परम बिकल भय सोका।। ब्रह्माँ सब जाना मन अनुमाना मोर कछू न बसाई। जा करि तैं दासी सो अबिनासी हमरेउ तोर सहाई।।

sura muni gandharbā mili kari sarbā ge birañci ke lokā | saṅga go-tanu-dhārī bhūmi bicārī parama bikala bhaya sokā || brahmā̃ saba jānā mana anumānā mora kachū na basāī | jā kari taĩ dāsī so abināsī hamareu tora sahāī ||

Ang mga diyos, ang mga sage, at ang mga Gandharva, lahat sama-sama, pumunta sa sakop ni Brahmā. Kasama nila, ang Lupa mismo, na kumukuha ng anyo ng isang baka, nag-isip-isip sa kanilang kalagayan, at lubos na nayanig sa pagdadalamhati. Si Brahmā ay nakaintindi ng lahat, ngunit sa kanyang isipan ay kanyang hininuha: "Wala anuman ang nasa aking kapangyarihan. Siya para sa kaninong layunin ikaw ay isang lingkod, Siya, ang Hindi-Nasisira, Siya lamang ang inyong tulong, at ang amin din."

Verse 386 (दोहा/सोरठा)

धरनि धरहि मन धीर कह बिरंचि हरिपद सुमिरु। जानत जन की पीर प्रभु भंजिहि दारुन बिपति।।184।।

dharani dharahi mana dhīra kaha birañci haripada sumiru | Jānata jana kī pīra prabhu bhañjihi dāruna bipati ||184||

"O Lupa, magpakatatag sa puso," sabi ni Brahma; "itanim sa isip ang mga paa ng Panginoon. Ang Poon, na nakakaalam ng kalumbayan ng Kanyang mga alagad, ay tiyak na wasak ang kakila-kilabot na kapahamakan."

Verse 387 (चौपाई)

बैठे सुर सब करहिं बिचारा। कहँ पाइअ प्रभु करिअ पुकारा।। पुर बैकुंठ जान कह कोई। कोउ कह पयनिधि बस प्रभु सोई।। जाके हृदयँ भगति जसि प्रीति। प्रभु तहँ प्रगट सदा तेहिं रीती।। तेहि समाज गिरिजा मैं रहेऊँ। अवसर पाइ बचन एक कहेऊँ।। हरि ब्यापक सर्बत्र समाना। प्रेम तें प्रगट होहिं मैं जाना।। देस काल दिसि बिदिसिहु माहीं। कहहु सो कहाँ जहाँ प्रभु नाहीं।। अग जगमय सब रहित बिरागी। प्रेम तें प्रभु प्रगटइ जिमि आगी।। मोर बचन सब के मन माना। साधु साधु करि ब्रह्म बखाना।।

baiṭhe sura saba karahiṁ bicārā | kahaṁ pāia prabhu karia pukārā || pura baikuṇṭha jāni kaha koī | kou kaha payanidhi basa prabhu soī || jāke hṛdayaṁ bhagati jasi prīti | prabhu tahaṁ pragaṭa sadā tehiṁ rītī || tihi samāja girijā maiṁ raheūṁ | avasara pāi bacana eka kaheūṁ || hari byāpaka sarbatra samānā | prema teṁ pragaṭa hohiṁ maiṁ jānā || desa kāla disi bidisi-hu māhīṁ | kahahu so kahāṁ jahāṁ prabhu nāhīṁ || aga jagamaya saba rahita birāgī | prema teṁ prabhu pragaṭi jimi āgī || mora bacana saba ke mana mānā | sādhu sādhu kari brahma bakhānā ||

Lahat ng mga diyos ay nagsipag-upo sa pagpapayo: "Saan matatagpuan ang Panginoon, at paano namin Kanya tatawagan?" Ang isa ay nagsabi, "Nasa siyudad ng Vaikuntha Siya"; ang iba naman, "Hindi, ang Panginoon ay nananahan sa karagatan." (Ngunit ang katotohanan ay ito:) sa anumang puso na tinitirhan ng debosyon bilang buhay na pag-ibig, doon ang Panginoon ay laging nagpapakita, ayon sa ganoong paraan. Sa pagtitipong iyon ay naroon din ako, O Girija; at sa pagkakataong natagpuan, ako ay nagsalita ng isang salita: "Si Hari ay sumasakatawan, naroon sa lahat ng dako; ngunit nauunawaan ko na sa pamamagitan ng pag-ibig Siya ay nagpapakita. Sa lugar at panahon, sa bawat sulok at bawat landas ng mga direksyon, sabihin mo, saan ang pook na iyon na wala ang Panginoon? Tulad ng apoy, na sumasakatawan sa sanlibutan ngunit nananatiling walang kapit, gayon ang Panginoon ay nahahayagan sa pamamagitan ng pag-ibig." Ang aking sinabi ay nakatamo ng pagsang-ayon sa bawat puso; at sila ay sumigaw, "Mabuti ang sinabi! Mabuti ang sinabi!" at pinuri ang Kataas-taasan.

Verse 388 (दोहा/सोरठा)

सुनि बिरंचि मन हरष तन पुलकि नयन बह नीर। अस्तुति करत जोरि कर सावधान मतिधीर।।185।।

suni birañci mana haraṣa tana pulaki nayana baha nīra | astuti karata jori kara sāvadhāna mati-dhīra ||185||

Sa pagkakarinig nito, ang puso ni Brahma ay napuno ng kagalakan; ang kanyang katawan ay nanginig, at mga luha ay bumuhos sa kanyang mga mata. Na may nakatagpong mga kamay, yaong matatag at malinaw ang isip ay nag-alay ng papuri, lubos na nakatuon sa mapagpitaganang pansin.

Verse 389 (छंद)

जय जय सुरनायक जन सुखदायक प्रनतपाल भगवंता। गो द्विज हितकारी जय असुरारी सिधुंसुता प्रिय कंता।। पालन सुर धरनी अद्भुत करनी मरम न जानइ कोई। जो सहज कृपाला दीनदयाला करउ अनुग्रह सोई।। जय जय अबिनासी सब घट बासी ब्यापक परमानंदा। अबिगत गोतीतं चरित पुनीतं मायारहित मुकुंदा।। जेहि लागि बिरागी अति अनुरागी बिगतमोह मुनिबृंदा। निसि बासर ध्यावहिं गुन गन गावहिं जयति सच्चिदानंदा।। जेहिं सृष्टि उपाई त्रिबिध बनाई संग सहाय न दूजा। सो करउ अघारी चिंत हमारी जानिअ भगति न पूजा।। जो भव भय भंजन मुनि मन रंजन गंजन बिपति बरूथा। मन बच क्रम बानी छाड़ि सयानी सरन सकल सुर जूथा। सारद श्रुति सेषा रिषय असेषा जा कहुँ कोउ नहि जाना। जेहि दीन पिआरे बेद पुकारे द्रवउ सो श्रीभगवाना।। भव बारिधि मंदर सब बिधि सुंदर गुनमंदिर सुखपुंजा। मुनि सिद्ध सकल सुर परम भयातुर नमत नाथ पद कंजा।।

jaya jaya suranāyaka jana sukhadāyaka pranatapāla bhagavaṃtā | go dvija hitakārī jaya asurārī siṃdhusutā priya kaṃtā || pālana sur dharanī adbhuta karanī marama na jānai koī | jo sahaja kṛpālā dīnadayālā karau anugraha soī || jaya jaya abināsī saba ghaṭa bāsī byāpaka paramānaṃdā | abigata gotītaṃ carita punītaṃ māyārahita mukuṃdā || jehi lāgi birāgī ati anurāgī bigatamoha munibṛṃdā | nisi bāsara dhyāvahiṃ guna gana gāvahiṃ jayati saccidānaṃdā || jehiṃ sṛṣṭi upāī tribidha banāī saṃga sahāya na dūjā | so karau aghārī ciṃta hamārī jāni-a bhagati na pūjā || jo bhava bhaya bhaṃjana muni mana raṃjana gaṃjana bipati barūthā | mana baca krama bānī chāḍi sayānī sarana sakala sur jūthā || sārada śruti seṣā ṛṣaya aseṣā jā kahuṃ kou nahi jānā | jehi dīna piāre beda pukāre dravau so śrībhagavānā || bhava bāridhi maṃdara saba bidhi suṃdara guṇamaṃdira sukhapuṃjā | muni siddha sakala sur parama bhayātura namata nātha pada kaṃjā ||

Tagumpay, tagumpay sa Panginoon ng mga diyos, tagapagkaloob ng kagalingan ng sambayanana, tagapagtanggol ng mga yumuyukod at sumusurrender, ang Pinalo. Tagumpay sa Kanya na naghahanap ng kabutihan ng baka at mga dalawang beses na ipinanganak; tagumpay, pumatay ng mga demonyo, minamahal na kabiyak ng anak ng Karagatan. Tagapagtanggol ng mga diyos at ng lupa, ang Kanyang mga gawa ay kahanga-hanga; walang makakaunawa sa kanilang loob na lihim. O Ikaw na awa sa kalikasan, maawain sa dukha, Ikaw lamang ang magkaloob ng biyaya. Tagumpay, tagumpay sa Hindi Nasira, nananahanan sa bawat puso, sumasakatawan, kataas-taasang kagalakan. Hindi nakikita, lampas sa abot ng pananalita; ang Kanyang mga gawa ay nagpapadalisay; si Mukunda ay hindi masasalat ni Maya. Dahil sa Kanya, ang mga walang pagkahumaling ay nagiging mainit na nagdedebosyon, ang kapisanan ng mga pantas, na pinalaya sa ilusyon, gabi at araw ay nagmumuni-muni at umaawit ng marami Niyang mga katangian: tagumpay ang Pagkatao-Kamalayan-Kagalakan. Siya na naglalabas ng nilikha, na humuhubog nito sa tatlong anyo, walang ikalawang nakatayo sa Kanya bilang katulong. O tagapag-alis ng kasalanan, yakapin ang aking alalahanin, alamin ito: ang debosyon ay hindi simpleng pagsamba sa ritwal. Siya na sumisira sa takot ng mundong pagkakaroon, na nagpapaligaya sa isipan ng mga pantas, na dumudurog sa karamihan ng mga kapahamakan, na inihihiwalay ang matalinong pananalita at lahat ng pagtitiwala sa sarili ng isip, salita, at gawa, ang buong kapisanan ng mga diyos ay sumasapanubigan sa Kanya. Si Saraswati, ang mga Veda, si Shesha, at walang hanggang mga tagatanaw, walang nakakilala nang ganap sa Kanya; ngunit sa Kanya, minamahal ng mga mabababa, ang mga Veda ay sumisigaw nang malakas: sana ang Panginoon ay maantig ng awa. Ang bundok na nagpapatatag sa karagatan ng pagkakaroon, maganda sa bawat paraan, isang templo ng mga birtud, isang tambak ng kagalakan, mga pantas, siddha, at lahat ng mga diyos, na lubos na natakot, ay yumuyukod sa mga paa-lotus ng Poon.

Verse 390 (दोहा/सोरठा)

जानि सभय सुरभूमि सुनि बचन समेत सनेह। गगनगिरा गंभीर भइ हरनि सोक संदेह।।186।।

jāni sabhaya surabhūmi suni bacana sameta saneha | gaganagirā gambhīra bhai harani soka sandeha ||186||

Naunawaan na ang tahanan ng mga diyos ay sinakop ng takot, mula sa mismong langit ay dumating ang isang malalim at marangal na tinig, mga salitang binasa ng awa, na nagpapawi ng kalumbayan at pagdududa.

Verse 391 (चौपाई)

जनि डरपहु मुनि सिद्ध सुरेसा। तुम्हहि लागि धरिहउँ नर बेसा।। अंसन्ह सहित मनुज अवतारा। लेहउँ दिनकर बंस उदारा।। कस्यप अदिति महातप कीन्हा। तिन्ह कहुँ मैं पूरब बर दीन्हा।। ते दसरथ कौसल्या रूपा। कोसलपुरीं प्रगट नरभूपा।। तिन्ह के गृह अवतरिहउँ जाई। रघुकुल तिलक सो चारिउ भाई।। नारद बचन सत्य सब करिहउँ। परम सक्ति समेत अवतरिहउँ।। हरिहउँ सकल भूमि गरुआई। निर्भय होहु देव समुदाई।। गगन ब्रह्मबानी सुनी काना। तुरत फिरे सुर हृदय जुड़ाना।। तब ब्रह्मा धरनिहि समुझावा। अभय भई भरोस जियँ आवा।।

jani ḍarapahu muni siddha suresā | tumhahi lāgi dharihaũ nara besā || aṁsanh sahita manuja avatārā | lehauṁ dinakara baṁsa udārā || kaśyapa aditi mahātapa kīnhā | tinh kahuँ maiṁ pūraba bara dīnhā || te dasaratha kausalya rūpā | kosalapurīṁ pragaṭa narabhūpā || tinh ke gṛha avatarihaũ jāī | raghukula tilaka so cāriu bhāī || nārada bacana satya saba karihaũ | parama śakti sameta avatarihaũ || harihaũ sakala bhūmi garuāī | nirbhaya hohu deva samudāī || gagana brahmabānī sunī kānā | turata phire sura hṛdaya juḍānā || taba brahmā dharani-hi samujhāvā | abhaya bhaī bharosa jiyã āvā ||

"Huwag kayong matakot, O mga pantas, mga ganap, at mga panginoon ng mga diyos. Para sa inyong kapakanan ay kukunin ko ang anyong tao. Kasama ang aking mga bahagi ay bababa rin, kukunin ko ang pagkatawang-tao sa marangal na linya ng Solar. Si Kashyapa at Aditi ay nagsagawa ng dakilang pagsisisi; sa kanila ay nagbigay ako ng isang kaloob. Sila ay magiging sina Dasharatha at Kausalya, magpapakita bilang isang hari ng tao sa siyudad ng Kosala. Sa kanilang tahanan ay bababa ako; bilang kaluwalhatian ng lahi ni Raghu ay lilitaw ako kasama ang apat na kapatid. Gagawin kong totoo ang bawat salita ni Narada; na may kataas-taasang kapangyarihan ay magkakatawang-tao ako. Aalisin ko ang buong pasanin ng lupa. Maging walang takot, O kapisanan ng mga diyos." Sa pagkakarinig ng tinig ni Brahma mula sa langit, ang mga diyos ay agad na bumalik, ang kanilang mga puso ay naliwanagan. Pagkatapos ay itinuro ni Brahma ang lupa, at ang kawalan ng takot ay bumangon; ang pagtitiwala ay pumasok sa kanyang puso.

Verse 392 (दोहा/सोरठा)

निज लोकहि बिरंचि गे देवन्ह इहइ सिखाइ। बानर तनु धरि धरि महि हरि पद सेवहु जाइ।।187।।

nija lokahi birañci ge devanha iha-i sikhāi | bānara tanu dhari-dhari mahi hari pada sevahu jāi ||187||

Si Brahma, na babalik sa kanyang sariling tahanan sa langit, ay nagturo sa mga diyos: "Pumunta sa lupa nang paulit-ulit, na kumukuha ng anyong vanar, at maglingkod sa mga paa-lotus ni Hari."

Verse 393 (चौपाई)

गए देव सब निज निज धामा। भूमि सहित मन कहुँ बिश्रामा।। जो कछु आयसु ब्रह्माँ दीन्हा। हरषे देव बिलंब न कीन्हा।। बनचर देह धरि छिति माहीं। अतुलित बल प्रताप तिन्ह पाहीं।। गिरि तरु नख आयुध सब बीरा। हरि मारग चितवहिं मतिधीरा।। गिरि कानन जहँ तहँ भरि पूरी। रहे निज निज अनीक रचि रूरी।। यह सब रुचिर चरित मैं भाषा। अब सो सुनहु जो बीचहिं राखा।। अवधपुरीं रघुकुलमनि राऊ। बेद बिदित तेहि दसरथ नाऊँ।। धरम धुरंधर गुननिधि ग्यानी। हृदयँ भगति मति सारँगपानी।।

gae deva saba nija nija dhāmā. bhūmi sahita mana kahuṁ bisrāmā. jo kachu āyasu brahmā̃ dīnhā. haraṣe deva bilaṁba na kīnhā. banacara deha dhari chiti māhīṁ. atulita bala pratāpa tinh pāhīṁ. giri taru nakha āyudha saba bīrā. hari māraga chitavahiṁ mati-dhīrā. giri kānana jahaṁ tahaṁ bhari pūrī. rahe nija nija anīka rachi rūrī. yaha saba rucira carita maiṁ bhāṣā. aba so sunahu jo bīcahiṁ rākhā. avadhapurīṁ raghukulamani rāū. beda bidita tehi dasaratha nāū̃. dharama dhuraṁdhara guna-nidhi gyānī. hṛdayaṁ bhagati mati sāraṅgapānī.

Lahat ng mga diyos ay bumalik sa bawat kanilang tahanan, at ang lupa ay nakahanap ng pahinga sa puso. Anumang utos ang ibinigay ni Brahma, sinunod ng mga diyos nang may kagalakan at walang pagkaantala. Sa pagkukuha ng mga katawan ng mga naninirahan sa gubat sa lupa, sila ay nakamtan ng hindi matatawaran na lakas at karangyaan. Ang mga matatapang na iyon, bundok, puno, at kuko bilang kanilang mga sandata, ay nagbantay sa landas ni Hari, matatag sa payo. Sa pagpuno ng mga bundok at gubat sa lahat ng dako, sila ay nanatili, bawat tropa ay maayos na nakahanay. Ang lahat ng kabanatang ito ay aking isinalaysay; ngayon pakinggan ninyo ang nasa gitna ng kwento. Sa Ayodhya ay may isang hari, ang hiyas ng linya ni Raghu; ang mga Veda mismo ay nagpapahayag ng kanyang pangalan, si Dasharatha. Isang pangunahing tagapagdala ng dharma, isang kayamanan ng mga birtud, isang tao ng tunay na pagkilala, ngunit na may debosyon sa Panginoon na nakatayo sa kanyang puso.

Verse 394 (दोहा/सोरठा)

कौसल्यादि नारि प्रिय सब आचरन पुनीत। पति अनुकूल प्रेम दृढ़ हरि पद कमल बिनीत।।188।।

kausalyādi nāri priya saba ācarana punīta | pati anukūla prema dṛḍha hari pada kamala binīta ||188||

Si Kausalya at ang iba pang marangal na reyna ay minamahal ng lahat; bawat kaugalian ng kanilang mga buhay ay nagpapadalisay. Na may matatag na debosyon, laging nakalulugod sa kanilang mga asawa, sila ay nanatiling mapagpakumbaba sa mga paa-lotus ni Hari.

Verse 395 (चौपाई)

एक बार भूपति मन माहीं। भै गलानि मोरें सुत नाहीं।। गुर गृह गयउ तुरत महिपाला। चरन लागि करि बिनय बिसाला।। निज दुख सुख सब गुरहि सुनायउ। कहि बसिष्ठ बहुबिधि समुझायउ।। धरहु धीर होइहहिं सुत चारी। त्रिभुवन बिदित भगत भय हारी।। सृंगी रिषहि बसिष्ठ बोलावा। पुत्रकाम सुभ जग्य करावा।। भगति सहित मुनि आहुति दीन्हें। प्रगटे अगिनि चरू कर लीन्हें।। जो बसिष्ठ कछु हृदयँ बिचारा। सकल काजु भा सिद्ध तुम्हारा।। यह हबि बाँटि देहु नृप जाई। जथा जोग जेहि भाग बनाई।।

eka bāra bhūpati mana māhīṁ | bhai galāni moreṁ suta nāhīṁ || guru gṛha gayau turata mahipālā | caraṇa lāgi kari binaya bisālā || nija dukha sukha saba gurahi sunāyu | kahi basiṣṭha bahubidhi samujhāyu || dharahu dhīra hoihahiṁ suta cārī | tribhuvana bidita bhagata bhaya hārī || sṛṁgī riṣahi basiṣṭha bolāvā | putra-kāma subha jagya karāvā || bhagati sahita muni āhuti dīnhēṁ | pragaṭe agini carū kari līnhēṁ || jo basiṣṭha kachu hṛdayaṁ bicārā | sakala kāju bhā siddha tumhārā || yaha habi bāṁṭi dehu nṛpa jāī | jathā joga jehi bhāga banāī ||

Isang beses, sa loob ng isipan ng hari ay naglitaw ang isang bigat: "Wala akong anak." Agad ang monarko ay pumunta sa tahanan ng kanyang Guru; na yakap ang kanyang mga paa, siya ay gumawa ng isang dakila at mapagpakumbabang kahilingan. Ang lahat ng kanyang mga kalumbayan at kaginhawaan ay kanyang isinalaysay sa Guru. Pagkatapos si Vasishtha, na nagsasalita, ay nagaliw at nagturo sa kanya sa maraming paraan. "Magpakatatag kayo; magkakaroon kayo ng apat na anak, kilala sa tatlong mundo, at ang mga magpapawi ng takot ng mga deboto." Si Vasishtha ay tumawag sa pantas na si Shrungi at nagpasagawa ng mapalad na yajna para sa anak. Na may debosyon ang pantas ay nag-alay ng mga handog; ang Apoy ay nagpakita at kumuha ng inihandang lugaw. Anuman ang naisip ni Vasishtha sa kanyang puso, ang inyong buong layunin ay natupad. Pumunta kayo, O hari, at ipamahagi ang havis na ito, bawat isa ayon sa bahaging nararapat."

Verse 396 (दोहा/सोरठा)

तब अदृस्य भए पावक सकल सभहि समुझाइ। परमानंद मगन नृप हरष न हृदयँ समाइ।।189।।

taba adṛsya bhae pāvaka sakala sabahi samujhāi. paramānanda magana nṛpa haraṣa na hṛdayaṁ samāi..189..

Nang magkagayon, ang Sagradong Apoy ay naging hindi nakikita, matapos bigyan ng patnubay at aliw ang buong kapulungan. Ang hari, na lubos na nalulugod sa kataas-taasang kagalakan, ay nadama na ang kanyang tuwa ay hindi na maipagkakasya sa kanyang puso.

Verse 397 (चौपाई)

तबहिं रायँ प्रिय नारि बोलाईं। कौसल्यादि तहाँ चलि आई।। अर्ध भाग कौसल्याहि दीन्हा। उभय भाग आधे कर कीन्हा।। कैकेई कहँ नृप सो दयऊ। रह्यो सो उभय भाग पुनि भयऊ।। कौसल्या कैकेई हाथ धरि। दीन्ह सुमित्रहि मन प्रसन्न करि।। एहि बिधि गर्भसहित सब नारी। भईं हृदयँ हरषित सुख भारी।। जा दिन तें हरि गर्भहिं आए। सकल लोक सुख संपति छाए।। मंदिर महँ सब राजहिं रानी। सोभा सील तेज की खानीं।। सुख जुत कछुक काल चलि गयऊ। जेहिं प्रभु प्रगट सो अवसर भयऊ।।

tabahiṁ rāyaṁ priya nāri bolāīṁ। kausalyādi tahāṁ cali āī।। ardha bhāga kausalyāhi dīnhā। ubhaya bhāga ādhe kara kīnhā।। kaikeī kahaṁ nṛpa so dayau। rahyo so ubhaya bhāga puni bhayau।। kausalyā kaikeī hātha dhari। dīnha sumitrahi mana prasanna kari।। ehi bidhi garbha-sahita saba nārī। bhaīṁ hṛdayaṁ haraṣita sukha bhārī।। jā dina teṁ hari garbhahi āe। sakala loka sukha saṁpati chāe।। mandira mahaṁ saba rājahiṁ rānī। sobhā sīla teja kī khānīṁ।। sukha juta kachuka kāla cali gayau। jehiṁ prabhu pragaṭa so avasara bhayau।।

Nang magkagayon ang hari ay tumawag sa kanyang minamahal na mga reyna, at si Kausalya kasama ang iba ay dumating doon. Ibinigay niya ang kalahati ng sagradong bahagi kay Kausalya, at hinati ang natitirang dalawang bahagi sa magkatumbas na hati. Ang ibinigay ng hari kay Kaikeyi, ang natira ay muling naging kalahati. Si Kausalya, na hawak ang kamay ni Kaikeyi, ay ibinigay ito kay Sumitra, na nagpapasaya sa kanyang puso. Sa ganitong paraan, ang lahat ng mga babae, na ngayon ay nagbubuntis, ay napuspos ng malaking kagalakan at kaligayahan sa kanilang mga puso. Mula sa araw na pumasok ang Hari sa kanilang mga sinapupunan, ang kaligayahan at kasaganaan ay kumalat sa buong mundo. Sa loob ng palasyo, ang mga royal na babae ay tulad ng mga minahan ng kagandahan, banayad na kagandahang-asal, at karangyaan. Sa ganito ay lumipas ang kaunting panahon sa kasiyahan, hanggang sa dumating ang takdang sandali kung kailan ang Panginoon ay magpapakita.

Verse 398 (दोहा/सोरठा)

जोग लगन ग्रह बार तिथि सकल भए अनुकूल। चर अरु अचर हर्षजुत राम जनम सुखमूल।।190।।

joga lagana graha bāra tithi sakala bhae anukūla | cara aru acara harṣajuta rāma janama sukhamūla ||190||

Ang mga mapalad na pagsasama, ang mga planeta, ang araw ng linggo, at ang petsang lunar, ay lahat naging mabuti at kanais-nais. Ang buong nilalang, gumagalaw man o hindi, ay napuspos ng kagalakan, at pinuri ang kapanganakan ni Rama, na siyang pinagmumulan ng kaligayahan.

Verse 399 (चौपाई)

नौमी तिथि मधु मास पुनीता। सुकल पच्छ अभिजित हरिप्रीता।। मध्यदिवस अति सीत न घामा। पावन काल लोक बिश्रामा।। सीतल मंद सुरभि बह बाऊ। हरषित सुर संतन मन चाऊ।। बन कुसुमित गिरिगन मनिआरा। स्त्रवहिं सकल सरिताऽमृतधारा।। सो अवसर बिरंचि जब जाना। चले सकल सुर साजि बिमाना।। गगन बिमल सकुल सुर जूथा। गावहिं गुन गंधर्ब बरूथा।। बरषहिं सुमन सुअंजलि साजी। गहगहि गगन दुंदुभी बाजी।। अस्तुति करहिं नाग मुनि देवा। बहुबिधि लावहिं निज निज सेवा।।

naumī tithi madhu māsa punītā | sukala paccha abhijita hariprītā || madhya-divasa ati sīta na ghāmā | pāvana kāla loka bisrāmā || sītala manda surabhi baha bāū | haraṣita sura santana mana cāū || bana kusumita girigana maniārā | stravahiṃ sakala saritā’mṛta-dhārā || so avasara birañci jaba jānā | cale sakala sura sāji bimānā || gagana bimala sakula sura jūthā | gāvahiṃ guna gandharba barūthā || baraṣahiṃ sumana su-añjali sājī | gahagahi gagana duṃdubhī bājī || astuti karahiṃ nāga muni devā | bahu-bidhi lāvahiṃ nija nija sevā ||

Ito ang banal na ikasiyam na araw ng buwan ng Madhu, ang maliwanag na kalahating buwan, at ang oras ng Abhijit, na minamahal ni Hari. Sa tanghali ay walang mainit na sikat ng araw, kundi isang kalamigan; isang paglilinis na panahon kung kailan ang mundo ay nakahanap ng pahinga. Isang banayad at mabangong hangin ang umihip; ang mga diyos at mga santo ay nagalak, ang kanilang mga puso ay napuspos ng kasiyahan. Ang mga kagubatan ay namumulaklak, ang mga hanay ng bundok ay nagniningning tulad ng mga hiyas, at ang lahat ng mga ilog ay dumadaloy tulad ng mga batis ng nektar. Nang malaman ni Brahma ang mapalad na sandaling iyon, ang lahat ng mga celestial ay naglakbay, na nakahandang sa karangyaan, sa kanilang mga vimana. Ang langit ay malinaw; ang mga pulutong ng mga diyos ay nagtipon, habang ang mga kumpanya ng mga Gandharva ay umaawit ng papuri sa Panginoon. Sila ay nag-ulang ng mga bulaklak sa makatarungang mga dakot, at ang langit ay umugong sa pagtunog ng mga celestial na tambol. Ang mga serpiyente-diyos, mga sage, at mga diyos ay nag-alay ng mga himno, bawat isa ay naglilingkod sa kanyang sariling takdang paraan.