Prakarana 21
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘नाम-रूप’ में ब्रह्म की सहज सुलभता। बाललीला के माध्यम से जीव का चित्त कठोर तर्क-चतुराई छोड़कर प्रेम-सरलता (बालभाव) में उतरता है; यही मुक्तिसोपान का प्रथम स्थिर पायदान है—जहाँ निर्गुण-अगोचर प्रभु सगुण-शिशु बनकर साधक की दृष्टि को रस, विस्मय और शरणागति में शिक्षित करते हैं।
Ang gitna ng rasa ng Bālakāṇḍa ay ang vātsalya (tender na pagmamahal ng magulang), ngunit sa loob nito ay tumatapong hindi humihinto ang mga agos ng adbhuta (banal na kamangha-mangha) at śānta (tibay ng loob sa tattva). Sa talatang ito, ang inang pagmamahal ni Inang Kauśalyā ay umaabot sa rurok, at sa loob mismo ng pagmamahal na iyon ay nagaganap ang kamangha-manghang pahayag ng pananaw sa kosmos, ito ang natatanging doktrina ni Tulasī tungkol sa līlā: sa Sagung Sanggol, ang Nirguṇa na Walang Hanggan ay tuwirang nakikita. Pagkatapos, ang kasaganaan at ginhawa ng lungsod, ang pagtitipon ni Rāma ng mga tao (loka-saṅgraha), at ang pagdating ni Viśvāmitra ay nagpapakita ng layon ng avatāra para sa gawain ng dharma. Kaya tinuturuan ng Bālakāṇḍa ang naghahangad na ang pinto ng kalayaan ay unang nabubuksan sa pamamagitan ng "pagkasimple ng puso," at pagkatapos, sa pagpasok sa tungkulin ng dharma, ang bhakti ay nahihinog. Ang Kāṇḍa na ito ay nakatayo bilang pundasyong haligi ng pagkakaisa ng dharma at debosyon ng Manas.
Verses
Chaupai 200.1-4
एहि बिधि राम जगत पितु माता।कोसलपुर बासिन्ह सुखदाता।।
जिन्ह रघुनाथ चरन रति मानी।तिन्ह की यह गति प्रगट भवानी।।
रघुपति बिमुख जतन कर कोरी।कवन सकइ भव बंधन छोरी।।
जीव चराचर बस कै राखे।सो माया प्रभु सों भय भाखे।।
भृकुटि बिलास नचावइ ताही।अस प्रभु छाड़ि भजिअ कहु काही।।
मन क्रम बचन छाड़ि चतुराई।भजत कृपा करिहहिं रघुराई।।
एहि बिधि सिसुबिनोद प्रभु कीन्हा।सकल नगरबासिन्ह सुख दीन्हा।।
लै उछंग कबहुँक हलरावै।कबहुँ पालनें घालि झुलावै।।
ehi bidhi rāma jagata pitu mātā |kosalapura bāsinha sukhadātā ||
jinha raghunātha carana rati mānī |tinha kī yaha gati pragaṭa bhavānī ||
raghupati bimukha jatana kara korī |kavan sakai bhava bandhana chorī ||
jīva carācara basa kai rākhē |so māyā prabhu sõ bhaya bhākhē ||
bhṛkuṭi bilāsa nacāvai tāhī |asa prabhu chāṛi bhaji'a kahu kāhī ||
mana krama bacana chāṛi caturā'ī |bhajata kṛpā karihahiṁ raghurā'ī ||
ehi bidhi sisubinoda prabhu kīnhā |sakala nagarabāsinha sukha dīnhā ||
lai uchaṅga kabahuṁka halarāvai |kabahuṁ pālanē ghāli jhulāvai ||
Sa ganitong paraan si Rama ay naging ama at ina sa sanlibutan, ang nagkakaloob ng kagalakan sa mga tao ng lungsod ng Kosala. Ang mga nagmamahal sa mga paa ni Raghunatha, o Bhavani, ang kanilang kapalaran ay malinaw na nakikita. Ngunit para sa isa na tumalikod sa Panginoon ng Raghu, ang lahat ng pagsisikap ay walang saysay: sino ang makakaputol ng mga tanikala ng pagkakataon? Ang lahat ng may buhay at walang buhay ay pinapanatili Niya sa Kanyang kapangyarihan; si Madya mismo ay nangangamba sa harapan ng Panginoon. Sa isang simpleng pagkilos ng Kanyang kilay, pinasayaw Niya ito; kung aalis sa gayong Panginoon, sabihin mo, sino pa ang dapat sambahin? Itinatwa ang katalinuhan sa isip, gawa, at pananalita, kung ang isa ay sumasamba, ang Hari ng Raghu ay tiyak na magkakaloob ng habag. Sa ganitong paraan ang Panginoon isinagawa ang Kanyang mga paglalarong pambata at nagbigay ng kagalakan sa lahat ng tao ng lungsod. Minsan, kargado sa kanilang kandungan, mahinahon Nila Siyang inaalog; minsan Inilalagay Nila Siya sa duyan at inaalog hanggang sa makatulog.
Doha 200
प्रेम मगन कौसल्या निसि दिन जात न जान।सुत सनेह बस माता बालचरित कर गान।।200।।
prema magana kausalayā nisi dina jāta na jāna |suta saneha basa mātā bālacarita kara gāna ||200||
Si Kausalya, lubos na nalubog sa pag-ibig, hindi mapansin kung paano ang gabi at araw ay lumipas. Hawak ng pagmamahal sa kanyang anak, ang Ina ay patuloy na kumakanta ng mga gawa ng kanyang pagkabata.
Chaupai 201.1-4
एक बार जननीं अन्हवाए।करि सिंगार पलनाँ पौढ़ाए।।
निज कुल इष्टदेव भगवाना।पूजा हेतु कीन्ह अस्नाना।।
करि पूजा नैबेद्य चढ़ावा।आपु गई जहँ पाक बनावा।।
बहुरि मातु तहवाँ चलि आई।भोजन करत देख सुत जाई।।
गै जननी सिसु पहिं भयभीता।देखा बाल तहाँ पुनि सूता।।
बहुरि आइ देखा सुत सोई।हृदयँ कंप मन धीर न होई।।
इहाँ उहाँ दुइ बालक देखा।मतिभ्रम मोर कि आन बिसेषा।।
देखि राम जननी अकुलानी।प्रभु हँसि दीन्ह मधुर मुसुकानी।।
eka bāra jananīṁ anhavāe |kari siṅgāra palanāṁ pauṛhāe ||
nija kula iṣṭa-deva bhagavānā |pūjā hetu kīnha asnānā ||
kari pūjā naibedya caṛhāvā |āpu gaī jahaṁ pāka banāvā ||
bahuri mātu tahavāṁ cali āī |bhojana karata dekha suta jāī ||
gai jananī sisu pahiṁ bhayabhītā |dekhā bāla tahāṁ puni sūtā ||
bahuri āi dekhā suta soī |hṛdayaṁ kaṁpa mana dhīra na hoī ||
ihāṁ uhāṁ dui bālaka dekhā |mati-bhrama mora ki āna biseṣā ||
dekhi rāma jananī akulānī |prabhu haṁsi dīnha madhura musukānī ||
Isang bes ay iniligong ina ang bata, hinikayat siya, at pinatulog sa duyan. Pagkatapos ay naligo siya, upang sambahin ang Panginoong Diyos na siyang patron na diyos ng kanyang sariling angkan. Nagsamba na, inihandog niya ang pagkain, at siya mismong pumunta sa lugar na niluluto ang pagkain. Pagkatapos ay bumalik ang ina sa lugar na iyon, at nakita niya roon ang kanyang anak na kumakain. Nang takot, pumunta ang ina sa bata, at nakita ang batang lalaki na natutulog muli roon. Bumalik muli, nakita niya ang kanyang anak na nandoon din. Nanginginig ang kanyang puso at hindi mapakali ang kanyang isipan. Dito at doon nakita ko ang dalawang batang lalaki. Ito ba ay ilusyon ng isip ko, o iba pang kakaibang bagay? Nakita ang kanyang ina na ganoong nalilito, ngumiti ang Panginoong Rama at nagbigay sa kanya ng matamis na ngiti.
Doha 201
देखरावा मातहि निज अदभुत रुप अखंड।रोम रोम प्रति लागे कोटि कोटि ब्रह्मंड।।201।।
dekharāvā māta-hi nija adbhuta rūpa akhaṇḍa |roma roma prati lāge koṭi koṭi brahmāṇḍa ||201||
Ipinakita Niya sa Kanyang ina ang Kanyang sariling kahima-himalang anyo, na hindi mapaghihiwa-hiwalay; at sa bawat buhok ng Kanyang katawan nakita niya, na tila mga sansinukob sa mga sansinukob, na hindi mabilang.
Chaupai 202.1-4
अगनित रबि ससि सिव चतुरानन।बहु गिरि सरित सिंधु महि कानन।।
काल कर्म गुन ग्यान सुभाऊ।सोउ देखा जो सुना न काऊ।।
देखी माया सब बिधि गाढ़ी।अति सभीत जोरें कर ठाढ़ी।।
देखा जीव नचावइ जाही।देखी भगति जो छोरइ ताही।।
तन पुलकित मुख बचन न आवा।नयन मूदि चरननि सिरु नावा।।
बिसमयवंत देखि महतारी।भए बहुरि सिसुरूप खरारी।।
अस्तुति करि न जाइ भय माना।जगत पिता मैं सुत करि जाना।।
हरि जननि बहुबिधि समुझाई।यह जनि कतहुँ कहसि सुनु माई।।
aganita ravi sasi siva caturānana |bahu giri sarita sindhu mahi kānana ||
kāla karma guna gyāna subhāū |sou dekhā jo sunā na kāū ||
dekhī māyā saba bidhi gāṛhī |ati sabhīta jorẽ kara ṭhāṛhī ||
dekhā jīva nacāvai jāhī |dekhī bhagati jo chōrai tāhī ||
tana pulakita mukha bacana na āvā |nayana mūdi caranani siru nāvā ||
bisamayavanta dekhi mahatārī |bhae bahuri sisu-rūpa kharārī ||
astuti kari na jāi bhaya mānā |jagata pitā mai suta kari jānā ||
hari janani bahu-bidhi samujhāī |yaha jani katahũ kahasi sunu māī ||
Nakita niya ang di-mabilang na araw, buwan, Siwa at Brahma, at maraming bundok, ilog, dagat, lupa at gubat. Nakita niya ang panahon, gawa, mga katangian, kaalaman at likas na paguugali, mga bagay na hindi pa niya naririnig noon. Nakita niya ang Maya na siksik at makapangyarihan sa lahat ng paraan, at siya ay tumayo na nangangatal, na nakadikit ang kanyang mga kamay. Nakita niya ang kaluluwa na pinasasayaw ng Maya, at nakita niya ang debosyon na nagpapalaya sa kaluluwang iyon. Ang kanyang katawan ay nanginginig, at walang salitang lumabas sa kanyang mga labi; isinara niya ang kanyang mga mata at inyuko ang kanyang ulo sa mga paa Niya. Nakita ang kanyang ina na napuno ng kamanghaan, ang Panginoon, ang kaaway ni Khara, ay muling naging sanggol. Hindi siya makapuri sa Kanya, sapagkat takot ang sumakanya: "Inakala ko ang Ama ng sanlibutan bilang aking anak na lalaki." Inaliw ni Hari ang kanyang ina sa maraming paraan, na sinasabi, "Makinig ka, ina, huwag mo itong sabihin kahit kanino kahit saan."
Doha 202
बार बार कौसल्या बिनय करइ कर जोरि।अब जनि कबहूँ ब्यापै प्रभु मोहि माया तोरि।।202।।
bāra bāra kausalayā binaya karai kara jori |aba jani kabahū̃ byāpai prabhu mohi māyā tori ||202||
Muli't muli si Kausalya, na may magkasanib na kamay, ay gumagawa ng kanyang mapagpakumbabang pakiusap: Ngayon, o Panginoon, huwag mong hayaan ang Iyong madya na muling sumakop sa akin.
Chaupai 203.1-5
बालचरित हरि बहुबिधि कीन्हा।अति अनंद दासन्ह कहँ दीन्हा।।
कछुक काल बीतें सब भाई।बड़े भए परिजन सुखदाई।।
चूड़ाकरन कीन्ह गुरु जाई।बिप्रन्ह पुनि दछिना बहु पाई।।
परम मनोहर चरित अपारा।करत फिरत चारिउ सुकुमारा।।
मन क्रम बचन अगोचर जोई।दसरथ अजिर बिचर प्रभु सोई।।
भोजन करत बोल जब राजा।नहिं आवत तजि बाल समाजा।।
कौसल्या जब बोलन जाई।ठुमकु ठुमकु प्रभु चलहिं पराई।।
निगम नेति सिव अंत न पावा।ताहि धरै जननी हठि धावा।।
धूरस धूरि भरें तनु आए।भूपति बिहसि गोद बैठाए।।
bālacarita hari bahubidhi kīnhā.ati anaṁda dāsanha kahaṁ dīnhā..
kacuka kāla bīteṁ saba bhāī.baṛe bhae parijana sukhadāī..
cūṛākarana kīnhā guru jāī.bipranha puni dachinā bahu pāī..
parama manohara carita apārā.karata phirata cāriu sukumārā..
mana krama bacana agocara joī.dasaratha ajīra bicara prabhu soī..
bhojana karata bola jaba rājā.nahiṁ āvata taji bāla samājā..
kausalyā jaba bolana jāī.ṭhumaku ṭhumaku prabhu calahiṁ parāī..
nigama neti siva aṁta na pāvā.tāhi dharai jananī haṭhi dhāvā..
dhūrasa dhūri bhareṁ tanu āe.bhūpati bihasi goda baiṭhāe..
Sa maraming paraan si Hari isinagawa ang Kanyang mga paglalarong pambata, at nagkaloob ng labis na kagalakan sa Kanyang mga lingkod. Nang lumipas ang kaunting panahon, ang lahat ng apat na kapatid ay lumaki, sa kagalakan at kaaliwan ng sambahayan. Dumating ang guro at ang rito ng unang pagpapatibok ay isinagawa; muling ang mga Brahmin ay tumanggap ng sagana na mga kaloob. Napakaganda at walang hanggan ang mga gawa na iyon: ang apat na munting prinsipe ay naglalakad-lakad habang naglalaro. Siya na hindi maabot ng isip, kilos, at pananalita, Siya, ang Panginoon, ay naglakad sa loob ng palasyo ni Dasharatha. Kapag ang hari ay kumakain at tinatawag Siya, Hindi Siya pumupunta, hindi iniwan ang kapisanan ng mga bata. Kapag si Kausalya ay pumunta para tawagin Siya, ang Panginoon ay tatakbo palayo, na kumakaway ng munting hakbang. Kung sino ang hinahanap ng mga Veda sa 'hindi ito, hindi ito,' at kahit si Shiva ay hindi makita ang hangganan, siya ay hahabulin ng ina, na tumatakbo sa Kanya ng may pagmamahal. Mapulbura at natatakpan ng alikabok Siya ay darating; at ang hari, na ngumiti, ay ilalagay Siya sa kanyang kandungan.
Doha 203
भोजन करत चपल चित इत उत अवसरु पाइ।भाजि चले किलकत मुख दधि ओदन लपटाइ।।203।।
bhojana karata capala cita ita uta avasaru pāi |bhāji cale kilakata mukha dadhi odana lapaṭāi ||203||
Habang kumakain, ang bata ng walang-katigilang puso ay nagmamasid dito at doon, at pagkatagpo ng pagkakataon ay tumakbo, tumatawa at sumisigaw ng galak, ang bibig ay nabahiran ng kurtado at kanin.
Chaupai 204.1-4
बालचरित अति सरल सुहाए।सारद सेष संभु श्रुति गाए।।
जिन कर मन इन्ह सन नहिं राता।ते जन बंचित किए बिधाता।।
भए कुमार जबहिं सब भ्राता।दीन्ह जनेऊ गुरु पितु माता।।
गुरगृहँ गए पढ़न रघुराई।अलप काल बिद्या सब आई।।
जाकी सहज स्वास श्रुति चारी।सो हरि पढ़ यह कौतुक भारी।।
बिद्या बिनय निपुन गुन सीला।खेलहिं खेल सकल नृपलीला।।
करतल बान धनुष अति सोहा।देखत रूप चराचर मोहा।।
जिन्ह बीथिन्ह बिहरहिं सब भाई।थकित होहिं सब लोग लुगाई।।
bālacarita ati sarala suhāe |sārad seṣa saṁbhu śruti gāe ||
jina kara mana inha sana nahiṁ rātā |te jana baṁcita kie bidhātā ||
bhae kumāra jabahiṁ saba bhrātā |dīnha janeū guru pitu mātā ||
gura-gṛhaṁ gae paṛhana raghurāī |alapa kāla bidyā saba āī ||
jākī sahaja svāsa śruti cārī |so hari paṛha yaha kautuka bhārī ||
bidyā binaya nipuna guna sīlā |khelahiṁ khela sakala nṛpa-līlā ||
kara-tala bāna dhanuṣa ati sohā |dekhata rūpa carācara mohā ||
jinha bīthinha biharahiṁ saba bhāī |thakita hohiṁ saba loga lugāī ||
Ang mga gawa ng pagkabata ng Panginoon ay napakasimple, ngunit higit na magaganda, na tulad ng ipinahayag ni Sarasvati, Shesha, Shiva, at ang mga Veda mismo. Kung sino ang puso ay hindi nagmamahal sa mga kuwentong ito, ang mga kaluluwang iyon ay pinabayaan ng Tagapagtakda. Nang ang lahat ng kapatid ay dumating sa tamang edad, ang banal na sinulid ay ibinigay; ang guro, ama, at ina ay nagsagawa ng rito. Si Rama ng angkan ni Raghu ay pumunta sa bahay ng guro para mag-aral; sa maikling panahon ang lahat ng karunungan ay dumating sa kanya. Siya na ang likas na hininga ay ang Apat na Veda, kung ang Hari na iyon ay nag-aaral, ano kalaking himala ng laro ito! Bihasa sa karunungan, maamo sa pagpapakumbaba, bihasa sa mga katangian at marangal na ugali, sila ay naglaro sa bawat prinsipeng laro. Na may pana at busog na nagpapalamuti sa kanilang mga kamay, ang kanilang kagandahan ay humihikayat sa lahat ng gumagalaw at lahat ng nakatayo. Habang ang mga kapatid ay naglalakad sa mga kalsada, ang lahat ng tao sa bayan, mga babae at lalaki, ay napapagod sa panonood lamang.
Doha 204
कोसलपुर बासी नर नारि बृद्ध अरु बाल।प्रानहु ते प्रिय लागत सब कहुँ राम कृपाल।।204।।
kosalapura bāsī nara nāri bṛddha aru bāla |prānahu te priya lāgata saba kahũ rāma kṛpāla ||204||
Ang mga lalaki at babae ng lungsod ng Kosala, mga matanda at mga munting bata, ang mapaghabagang Rama ay higit pang minamahal kaysa sa kanilang sariling hininga ng buhay.
Chaupai 205.1-4
बंधु सखा संग लेहिं बोलाई।बन मृगया नित खेलहिं जाई।।
पावन मृग मारहिं जियँ जानी।दिन प्रति नृपहि देखावहिं आनी।।
जे मृग राम बान के मारे।ते तनु तजि सुरलोक सिधारे।।
अनुज सखा सँग भोजन करहीं।मातु पिता अग्या अनुसरहीं।।
जेहि बिधि सुखी होहिं पुर लोगा।करहिं कृपानिधि सोइ संजोगा।।
बेद पुरान सुनहिं मन लाई।आपु कहहिं अनुजन्ह समुझाई।।
प्रातकाल उठि कै रघुनाथा।मातु पिता गुरु नावहिं माथा।।
आयसु मागि करहिं पुर काजा।देखि चरित हरषइ मन राजा।।
bandhu sakhā saṅga lehiṁ bolāī |bana mṛgayā nita khelahiṁ jāī ||
pāvana mṛga mārahiṁ jiyaṁ jānī |dina prati nṛpahi dekhāvahiṁ ānī ||
je mṛga rāma bāna ke māre |te tanu taji suraloka sidhāre ||
anuja sakhā saṅga bhojana karahīṁ |mātu pitā agyā anusarahīṁ ||
jehi bidhi sukhī hohiṁ pura logā |karahiṁ kṛpānidhi soi saṁjogā ||
beda purāna sunahiṁ mana lāī |āpu kahahiṁ anujanha samujhāī ||
prātakāla uṭhi kai raghunāthā |mātu pitā guru nāvahiṁ māthā ||
āyasu māgi karahiṁ pura kājā |dekhi carita haraṣai mana rājā ||
Tinatawag ang kanilang mga kamag-anak at kasama, araw-araw silang pumupunta sa gubat upang maglaro sa anyo ng pangangaso ng hari. Pinapatay nila ang mga usa, na alam sa kanilang puso na ang gawa ay nagpapadalisay, at araw-araw ay dinala ang laro at ipinakita sa hari. Ang mga hayop na nahulog sa mga pana ni Rama, na iniiwan ang katawan, ay nakamit ang mundo ng mga diyos. Kasama ang mga nakababatang kapatid at mga kaibigan sila kumakain; at sila ay sumunod sa mga utos ng ina at ama. Sa anumang paraan ang mga tao ng lungsod ay magiging masaya, ang Karagatan ng Habag ay gagawin iyon. Nakikinig sila nang may buong isip sa Veda at Purana; at ang kanyang natutunan, ay kanyang isinasalita at itinuturo sa kanyang mga nakababatang kapatid. Bumabangon sa madaling araw, si Raghunatha ay yumukod ang kanyang ulo sa ina, ama, at guro. Humihingi ng pahintulot, siya ay naglilingkod sa mga gawain ng lungsod; kapag nakikita ang ganitong pag-uugali, ang puso ng hari ay nagagalak.
Doha 205
ब्यापक अकल अनीह अज निर्गुन नाम न रूप॥
भगत हेतु नाना बिधि करत चरित्र अनूप॥205॥
byāpaka akala anīha aja nirguna nāma na rūpa |bhagata hetu nānā bidhi karata caritra anūpa ||205||
Siya ay laganap sa lahat, lampas sa saklaw ng isip, walang pagnanasa at hindi ipinanganak, Siya ay nirguna, walang pangalan o anyo. Ngunit alang-alang sa Kanyang mga deboto Siya ay kumakatha ng maraming anyo at gumagawa ng mga gawang walang katulad.
Chaupai 206.1-4
यह सब चरित कहा मैं गाई।आगिलि कथा सुनहु मन लाई।।
बिस्वामित्र महामुनि ग्यानी।बसहि बिपिन सुभ आश्रम जानी।।
जहँ जप जग्य मुनि करही।अति मारीच सुबाहुहि डरहीं।।
देखत जग्य निसाचर धावहि।करहि उपद्रव मुनि दुख पावहिं।।
गाधितनय मन चिंता ब्यापी।हरि बिनु मरहि न निसिचर पापी।।
तब मुनिवर मन कीन्ह बिचारा।प्रभु अवतरेउ हरन महि भारा।।
एहुँ मिस देखौं पद जाई।करि बिनती आनौ दोउ भाई।।
ग्यान बिराग सकल गुन अयना।सो प्रभु मै देखब भरि नयना।।
yaha saba carita kahā maiṁ gāī |āgili kathā sunahu mana lāī ||
bisvāmitra mahāmuni gyānī |basahi bipina subha āśrama jānī ||
jahaṁ japa jagya muni karahī |ati mārīca subāhuhi ḍarahīṁ ||
dekhata jagya nisācara dhāvahi |karahi upadrava muni dukha pāvahiṁ ||
gādhi-tanaya mana ciṁtā byāpī |hari binu marahi na nisīcara pāpī ||
taba munivara mana kīnha bicārā |prabhu avatareu harana mahi bhārā ||
ehuṁ misa dekhauṁ pada jāī |kari binatī ānau dou bhāī ||
gyāna birāga sakala guna ayanā |so prabhu mai dekhab bhari nayanā ||
Ang lahat ng banal na kasaysayang ito ay aking inawit; ngayong makinig kayo, nang may nakalap na isip, sa susunod na salaysay. Si Vishvamitra, ang matalino at makapangyarihang sage, ay nanirahan sa isang marangyang hermitage sa malalim ng gubat. Kung saan ang mga sage ay nagsasagawa ng japa at sakripisyo, doon si Maricha at Subahu ay lubos na kinatatakutan. Habang isinasagawa ang mga rito, ang mga demonyong gumagala sa gabi ay dumadalusdos; sila ay nagdulot ng kaguluhan, at ang mga sage ay nagdusa ng kalungkutan. Ang anak ni Gadhi ay napuno ng pag-aalala: kung wala si Hari ang mga makasalanang demonyong ito ay hindi mapapatay. Kaya ang pinuno ng mga manghuhula ay nag-isip-isip sa kanyang puso: ang Panginoon ay bumaba upang alisin ang pasanin sa lupa. Sa pamamagitan ng okasyong ito ako ay pupunta at titingnan ang Kanyang mga paa; ako ay mamamanhik sa Kanya at dadalhin ang dalawang kapatid. Siya ang salamin ng karunungan, pagpapakawalang-aliw, at bawat kagandahang-asal, Kanya ay aking titingnan hanggang ang aking mga mata ay mapuno.
Doha 206
बहुबिधि करत मनोरथ जात लागि नहिं बार।करि मज्जन सरऊ जल गए भूप दरबार।।206।।
bahubidhi karata manoratha jāta lāgi nahiṃ bāra |kari majjana saraū jala gae bhūpa darabāra ||206||
Habang pinakikilos ang maraming uri ng pagnanasa sa kanyang paglalakbay, hindi niya namalayan ang paglipas ng panahon; at pagkatapos makapaligo sa tubig ng Ilog Sarayu, dumating ang resi sa hukuman ng hari.
Chaupai 207.1-5
मुनि आगमन सुना जब राजा।मिलन गयऊ लै बिप्र समाजा।।
करि दंडवत मुनिहि सनमानी।निज आसन बैठारेन्हि आनी।।
चरन पखारि कीन्हि अति पूजा।मो सम आजु धन्य नहिं दूजा।।
बिबिध भाँति भोजन करवावा।मुनिवर हृदयँ हरष अति पावा।।
पुनि चरननि मेले सुत चारी।राम देखि मुनि देह बिसारी।।
भए मगन देखत मुख सोभा।जनु चकोर पूरन ससि लोभा।।
तब मन हरषि बचन कह राऊ।मुनि अस कृपा न कीन्हिहु काऊ।।
केहि कारन आगमन तुम्हारा।कहहु सो करत न लावउँ बारा।।
असुर समूह सतावहिं मोही।मै जाचन आयउँ नृप तोही।।
अनुज समेत देहु रघुनाथा।निसिचर बध मैं होब सनाथा।।
muni āgamana sunā jaba rājā |milana gayau lai bipra samājā ||
kari daṇḍavata munihi sanamānī |nija āsana baiṭhārenhi ānī ||
carana pakhāri kīnhi ati pūjā |mo sama āju dhanya nahi dūjā ||
bibidha bhā̃ti bhojana karavāvā |munivara hṛdayã haraṣa ati pāvā ||
puni caranani mele suta cārī |rāma dekhi muni deha bisārī ||
bhae magana dekhata mukha sobhā |janu cakora pūrana sasi lobhā ||
taba mana haraṣi bacana kaha rāū |muni asa kṛpā na kīnhihu kāū ||
kehi kārana āgamana tumhārā |kahahu so karata na lāvaũ bārā ||
asura samūha satāvahĩ mohī |mai jācana āyũ nṛpa tohī ||
anuja sameta dehu raghunāthā |nisicara badha maĩ hoba sanāthā ||
Nang marinig ng hari ang pagdating ng sage, siya ay lumabas upang salubungin siya, kasama ang isang kapulungan ng mga Brahmin. Siya ay yumukod nang buong pagpapakumbaba at iginalang ang sage, dinala siya sa loob at ipinaupo siya sa kanyang sariling maharlikang upuan. Siya ay naghugas ng mga paa ng sage at nagsagawa ng pagsamba nang may labis na debosyon: Wala pang mas pinagpala kaysa sa akin sa araw na ito. Siya ay nagpaserve ng pagkain ng maraming uri; ang pinakamahusay sa mga sage ay nakadama ng malaking kagalakan sa kanyang puso. Pagkatapos ang hari ay inilagay ang kanyang apat na anak sa mga paa ng sage; at nakita si Rama, ang sage ay nakalimutan ang lahat ng pandama sa katawan. Siya ay nanatiling nabighani, nakatingin sa karangyaan ng mukhang iyon, tulad ng chakor, na umaasam sa buwan. Pagkatapos, nagalak ang puso, ang hari ay nagsalita: O sage, ang ganoong pabor ay hindi mo pa ipinapakita sa sinuman. Para sa anong layunin ang iyong pagdating? Sabihin mo sa akin; hindi ako mag-aantala sa paggawa nito kahit isang sandali. Ang pulutong ng mga demonyo ay naghaharass sa akin; kaya ako ay naparito sa iyo, O hari, upang humingi. Ibigay sa akin si Raghunatha, kasama ang kanyang nakababatang kapatid; kung gayon ako ay matutulungan sa pagpatay sa mga gumagala sa gabi.
Doha 207
देहु भूप मन हरषित तजहु मोह अग्यान।धर्म सुजस प्रभु तुम्ह कौं इन्ह कहँ अति कल्यान।।207।।
dehu bhūpa mana haraṣita tajahu moha agyāna |dharma sujasa prabhu tumha kaũ inha kahã ati kalyāna ||207||
O hari, ibigay mo nang may galak sa puso, at itapon mo ang ilusyon at kamangmangan. Para sa iyo, panginoon, magkakaroon ng kabanalan at mabuting pangalan, at para sa dalawang batang ito ang pinakamalaking kapakanan.
Chaupai 208.1-5
सुनि राजा अति अप्रिय बानी।हृदय कंप मुख दुति कुमुलानी।।
चौथेंपन पायउँ सुत चारी।बिप्र बचन नहिं कहेहु बिचारी।।
मागहु भूमि धेनु धन कोसा।सर्बस देउँ आजु सहरोसा।।
देह प्रान तें प्रिय कछु नाही।सोउ मुनि देउँ निमिष एक माही।।
सब सुत प्रिय मोहि प्रान कि नाईं।राम देत नहिं बनइ गोसाई।।
कहँ निसिचर अति घोर कठोरा।कहँ सुंदर सुत परम किसोरा।।
सुनि नृप गिरा प्रेम रस सानी।हृदयँ हरष माना मुनि ग्यानी।।
तब बसिष्ट बहु निधि समुझावा।नृप संदेह नास कहँ पावा।।
अति आदर दोउ तनय बोलाए।हृदयँ लाइ बहु भाँति सिखाए।।
मेरे प्रान नाथ सुत दोऊ।तुम्ह मुनि पिता आन नहिं कोऊ।।
suni rājā ati apriya bānī |hṛdaya kampa mukha duti kumulānī ||
cauthempana pāyaũ suta cārī |bipra bacana nahiṁ kahehu bicārī ||
māgahu bhūmi dhenu dhana kosā |sarbasa deũ āju saharosā ||
deha prāna teṁ priya kachu nāhī |sou muni deũ nimiṣa eka māhī ||
saba suta priya mohi prāna ki nāīṁ |rāma deta nahiṁ banai gosāī ||
kahã nisicara ati ghora kaṭhorā |kahã sundara suta parama kisorā ||
suni nṛpa girā prema rasa sānī |hṛdayã haraṣa mānā muni gyānī ||
taba basiṣṭa bahu nidhi samujhāvā |nṛpa sandeha nāsa kahã pāvā ||
ati ādara dou tanaya bolāe |hṛdayã lāi bahu bhā̃ti sikhāe ||
mere prāna nātha suta doū |tumha muni pitā āna nahiṁ koū ||
Nang marinig ng hari ang mga salitang hindi kanais-nais, nanginginig ang kanyang puso, at ang kinang ng kanyang mukha ay nalanta. "Sa katandaan ko ay nakakuha ako ng apat na anak. O Brahmin, ikaw ay nagsalita nang hindi nag-iisip." "Humingi ka ng lupa, baka, yaman, at kayamanan, at ibibigay ko sa iyo nang buong galak ang lahat ngayon ding araw." "Wala nang mas mahal kaysa katawan at hininga ng buhay, o sage, ngunit iyon man ay ibibigay ko sa isang sandali." "Lahat ng aking anak ay mahal sa akin na parang buhay ko, ngunit hindi ko matiis na ibigay si Rama, aking panginoon." "Nasaan ang mga demonyong napakakatakot at malupit, at nasaan ang aking magandang anak, isang batang napakabata?" Nang marinig ang mga salita ng hari na puno ng tamis ng pag-ibig, ang matalinong sage ay nagtuwa sa kanyang puso. Pagkatapos ay pinayuhan ni Vasishtha ang hari nang mahaba sa maraming paraan, at ang pag-aalinlangan ng hari ay nawala. May dakilang paggalang ay tinawag niya ang kanyang dalawang anak, idinampi sa kanyang dibdib, at tinuruan sa maraming paraan. "Ang dalawang anak na ito ang aking buhay, aking panginoon; ikaw, o sage, ang kanilang ama, at walang iba."
Doha 208(क), Soratha 208(ख)
सौंपे भूप रिषिहि सुत बहु बिधि देइ असीस।जननी भवन गए प्रभु चले नाइ पद सीस।।208(क)।।
पुरुषसिंह दोउ बीर हरषि चले मुनि भय हरन।कृपासिंधु मतिधीर अखिल बिस्व कारन करन।।208(ख)।।
sauṁpe bhūpa riṣi-hi suta bahu bidhi dei asīsa |jananī bhavana gae prabhu cale nāi pada sīsa ||208(ka)||
puruṣasiṁha dou bīra haraṣi cale muni bhaya harana |kṛpāsiṁdhu matidhīra akhila bisva kārana karana ||208(kha)||
Ipinagkatiwala ng hari ang kanyang mga anak sa resi, nagbibigay ng pagpapala sa maraming paraan. Pumunta ang Panginoon sa palasyo ng kanyang ina, at pagkatapos ay naglakad, yumukod ang kanyang ulo sa mga paa nito. Ang dalawang bayani, mga leon sa mga tao, ay naglakad nang may galak upang alisin ang takot ng resi. Sila ay mga karagatan ng habag at matatag ang isip, ang mismong sanhi at lumikha ng buong sansinukob.
Chaupai 209.1-4
अरुन नयन उर बाहु बिसाला।नील जलज तनु स्याम तमाला।।
कटि पट पीत कसें बर भाथा।रुचिर चाप सायक दुहुँ हाथा।।
स्याम गौर सुंदर दोउ भाई।बिस्बामित्र महानिधि पाई।।
प्रभु ब्रह्मन्यदेव मै जाना।मोहि निति पिता तजेहु भगवाना।।
चले जात मुनि दीन्हि दिखाई।सुनि ताड़का क्रोध करि धाई।।
एकहिं बान प्रान हरि लीन्हा।दीन जानि तेहि निज पद दीन्हा।।
तब रिषि निज नाथहि जियँ चीन्ही।बिद्यानिधि कहुँ बिद्या दीन्ही।।
जाते लाग न छुधा पिपासा।अतुलित बल तनु तेज प्रकासा।।
aruna nayana ura bāhu bisālā |nīla jalaja tanu syāma tamālā ||
kaṭi paṭa pīta kaseṁ bara bhāthā |rucira cāpa sāyaka duhũ hāthā ||
syāma gaura sundara dou bhāī |bisbāmitra mahānidhi pāī ||
prabhu brahmanyadeva mai jānā |mohi niti pitā tajehu bhagavānā ||
cale jāta muni dīnhi dikhāī |suni tāṛakā krodha kari dhāī ||
ekahiṁ bāna prāna hari līnhā |dīna jāni tehi nija pada dīnhā ||
taba riṣi nija nāthahi jiyã cīnhī |bidyānidhi kahũ bidyā dīnhī ||
jāte lāga na chudhā pipāsā |atulita bala tanu teja prakāsā ||
Ang kanyang mga mata ay mamula-mula, malawak ang kanyang dibdib at mga braso; ang kanyang katawan ay asul na madilim tulad ng lotus, madilim tulad ng punong tamala. Dilaw na tela ang tinali sa baywang, may magandang pana at palaso sa magkabilang kamay. Ang dalawang magkapatid, isang madilim at isang maputi, ay magaganda; kay Vishvamitra ay nakita ang isang dakilang kayamanan. Ang resi ay nag-isip: "Alam ko na ang Panginoon ay tagapagtanggol ng mga Brahmin. O Pinagpalang, dahil sa akin ay iniwan mo ang iyong ama." Habang naglalakad sila, itinuro ng resi si Tadaka, at nang marinig ito, siya ay sumugod sa galit. Sa isang palaso, kinuha ni Rama ang kanyang buhay; yamang nakitang siya ay mapagpakumbaba, binigyan siya ng lugar sa sariling mga paa. Pagkatapos ay nakilala ng resi ang kanyang Panginoon sa kanyang puso, at binigyan ng kaalaman ang kaban ng lahat ng kaalaman. Sa pamamagitan nito, hindi sila tinamaan ng gutom o uhaw, at ang kinang ng kanilang mga katawan ay sumikat ng walang kapantay na lakas.
Doha 209
आयुष सब समर्पि कै प्रभु निज आश्रम आनि।कंद मूल फल भोजन दीन्ह भगति हित जानि।।209।।
āyuṣa saba samarpi kai prabhu nija āśrama āni |kanda mūla phala bhojana dīnh(a) bhagati hita jāni ||209||
Ibinigay ng rishi ang lahat ng kanyang sandata sa Panginoon at dinala Siya sa kanyang sariling ermita. Alam na ang Panginoon ay deboto sa Kanyang mga deboto, binigyan niya Siya ng mga ugat, tuber, at prutas na kainin.
Frequently Asked Questions
परम्परानुसार बाललीला और कौसल्या-ब्रह्माण्ड-दर्शन का पाठ चित्त की कठोरता/भय को हरकर प्रेम-भक्ति की वृद्धि करता है; माया-भ्रम का क्षय, गृहस्थ-जीवन में शान्ति, और ‘राम-नाम’ में दृढ़ निष्ठा का फल कहा जाता है। विश्वामित्र-प्रसंग का पाठ धर्म-कार्य में साहस और विघ्न-नाश हेतु विशेष मान्य है।
सामान्यत: ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ नाम-संपुट या ‘राम राम’ जप-संपुट प्रचलित है। यज्ञ-रक्षा/विघ्न-शमन हेतु कुछ परम्पराओं में ‘ॐ श्रीरामाय नमः’ (नाम-मंत्र) को चौराई/दोहा के आरम्भ-अन्त में जोड़ा जाता है।
Ask anything about Prakarana 21 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
