Sarga 42

Verse 1

ततस्तेराक्षसास्तत्रगत्वारावणमन्दिरम् ।न्यवेदयन्पुरींरुद्धांरामेणसहवानरैः ।।।।

Pagkaraan, ang mga rākṣasa ay nagtungo sa palasyo ni Rāvaṇa at iniulat: “Ang lungsod ay nasakop at napalibutan ni Rāma, kasama ang mga vānarā.”

Verse 2

रुद्धांतुनगरींश्रुत्वाजातक्रोधोनिशाचरः ।विधानंद्विगुणंश्रुत्वाप्रासादंसोऽध्यरोहत ।।।।

Nang marinig ng panginoon ng mga rākṣasa na ang lungsod ay nahadlangan at nasakop, siya’y nag-alab sa poot; at nang malaman ang kalagayan ng mga pananggalang, ipinadoble niya ang mga paghahanda at saka umakyat sa terasa ng palasyo.

Verse 3

सददर्शावृतांलङ्कांसशैलवनकाननाम् ।असङ्ख्येयैर्हरिगणैःसर्वतोयुद्धकाङ्क्षिभिः ।।।।

Natanaw niya ang Laṅkā—kasama ang mga burol at mga gubat at kakahuyan—na nababalot sa lahat ng panig ng di-mabilang na pangkat ng mga vanara, pawang sabik sa digmaan.

Verse 4

सदृष्ट्वावानरैःसर्वांवसुधांकवलीकृताम् ।कथंक्षपयितव्याःस्युरितिचिन्तापरोऽभवत् ।।।।

Nang makita niyang ang mga Vānara’y kumalat sa buong lupain na wari’y nilamon nila ang daigdig, siya’y napasok sa matinding pag-aalala: “Paano sila mapupuksa?”

Verse 5

सचिन्तयित्वासुचिरंधैर्यमालम्ब्यरावणः ।राघवंहरियूथांश्चददर्शायतलोचनः ।।।।

Si Rāvaṇa, matapos magmuni-muni nang matagal at kumapit sa katatagan, ay tinipon ang kanyang lakas ng loob; at sa mga matang malayo ang tanaw at matatag, minasdan niya si Rāghava at ang mga pulutong ng mandirigmang Vānara.

Verse 6

राघवःसहसैन्येनमुदितोनामपुप्लुवे ।लङ्कांददर्शगुप्तांवैसर्वतोराक्षसैर्वृताम् ।।।।

Si Rāghava, kasama ang kanyang hukbo at puspos ng tiwala, ay sumulong; at nakita niya ang Laṅkā—tunay na mahigpit na binabantayan at napaliligiran sa lahat ng dako ng mga Rākṣasa.

Verse 7

दृष्ट्वादाशरथिर्लङ्कांचित्रध्वजपताकिनीम् ।जगामसहसासीतांदूयमानेनचेतसा ।।।।

Nang makita ng anak ni Daśaratha ang Laṅkā na pinalamutian ng sari-saring watawat at bandila, agad na tumungo ang kanyang isip kay Sītā, at ang kanyang puso’y nag-alab sa balisang dalamhati.

Verse 8

अत्रसामृगशावाक्षीमत्कृतेजनकात्मजा ।पीड्यतेशोकसन्तप्ताकृशास्थण्डिलशायिनी ।।।।

Dito, ang anak ni Janaka—si Sītā na may matang gaya ng usa—ay nagdurusa dahil sa akin; sinusunog ng dalamhati, pumapayat, at nakahimlay sa hubad na lupa.

Verse 9

पीड्यमानांसधर्मात्मावैदेहीमनुचिन्तयन् ।क्षिप्रमाज्ञापयामासवानरान्द्विषतांवधे ।।।।

Ang dharmātman na iyon, laging iniisip ang nagdurusang Vaidehī, ay agad na nag-utos sa mga Vānara na lipulin ang mapanlaban na kaaway.

Verse 10

एवमुक्तेतुवचनेरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।संघर्षमाणाःप्लवगाःसिम्हनादैरनादयन् ।।।।

Nang masabi ni Rāma—na ang mga gawa’y hindi nagpapahirap sa mga matuwid—ang gayong salita, ang mga plavaga, nagngangalit sa paglalaban, ay umalingawngaw sa mga sigaw na parang ungol ng leon.

Verse 11

शिखरैर्विकिरामैनांलङ्कांमुष्टिभिरेववा ।इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरियूथपाः ।।।।

Sa puso ng lahat ng pinunong-hukbo ng mga hari ay ito ang pasya: “Dudurugin namin ang Laṅkā—kung hindi man sa mga tuktok ng bundok na aming pupunitin, kahit sa aming mga hubad na kamao.”

Verse 12

उद्यम्यगिरिशृङ्गाणिशिखराणिमहान्तिच ।तरूंश्चोत्पाट्यविविधांस्तिष्ठन्तिहरियूथपाः ।।।।

Itinaas nila ang mga tuktok at sungay ng kabundukan, pati ang malalaking taluktok; at binunot ang sari-saring punò—ang mga pinunò ng mga vānarā ay nanindigang handa sa labanan.

Verse 13

प्रेक्षतोराक्षसेन्द्रस्यतान्यनीकानिभागशः ।राघवप्रियकामार्थंलङ्कामारुरुहुस्तदा ।।।।

Sa pagtanaw ng hari ng mga rākṣasa, ang mga pangkat na iyon ng mga vānarā ay umakyat noon sa Laṅkā, sabik na ganapin ang ikalulugod ni Rāghava.

Verse 14

तेताम्रवक्त्राहेमाभारामार्थेत्यक्तजीविताः ।लङ्कामेवाभ्यवर्तन्तसालतालशिलायुधाः ।।।।

Ang mga vānarā—may tanso ang mukha, may ningning na parang ginto—na inialay ang kanilang buhay para sa layon ni Rāma, ay sumugod tuwiran sa Laṅkā, tangan ang mga punòng sāla at tāla at mga bato bilang sandata.

Verse 15

तेद्रुमैःपर्वताग्रैश्चमुष्टिभिश्चप्लवङ्गमाः ।प्राकाराग्राण्यरण्यानिममन्थुस्तोरणानिच ।।।।

Sa mga punò, sa mga tuktok ng bundok, at maging sa kanilang mga kamao, binayo ng mga plavaṅgama ang mga tuktok ng muog at winasak ang mga tarangkahan ng lungsod.

Verse 16

पारिखाःपूरयन्तिस्मप्रसन्नसलिलायुताः ।पांसुभिःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैश्चवानराः ।। ।।

Ang mga vānarā ay nagsimulang punuin ang mga moat—bagaman may malinaw na tubig—ng lupa, mga tuktok ng bundok, damo, at mga piraso ng kahoy.

Verse 17

ततःसहस्रयूथाश्चकोटीयूथाश्चवानराः ।कोटीशतयुताश्चान्येलङ्कामारुरुहुस्तदा ।।।।

Pagdaka, ang mga vānara—nakaayos sa libu-libong pangkat, sa mga kawaning kasingdami ng krore, at ang iba pa’y sa daan-daang krore—ay nagsiakyat noon sa Laṅkā.

Verse 18

काञ्चनानिप्रमृद्नन्तस्तोरणानिप्लवङ्गमाः ।कैलासशिखराभानिगोपुराणिप्रमथ्यच ।।।।

Dinurog ng mga plavaṅgama ang mga ginintuang tarangkahan, at winasak din nila ang matatayog na gopura—kumikinang na wari’y mga tuktok ng Kailāsa.

Verse 19

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।लङ्कांतामभिधावन्तिमहावारणसंनिभाः ।।।।

Palundag-lundag at patalon-talon, at umuungal habang tumatakbo, ang mga plavaṅgama ay rumaragasa patungo sa Laṅkā, mabigat at nakapanghihilakbot na parang malalaking elepante.

Verse 20

जयत्यतिबलोरामोलक्ष्मणश्चमहाबलः ।राजाजयतिसुग्रीवोराघवेणाभिपालितः ।।।।

“Tagumpay sa napakamakapangyarihang Rāma, at tagumpay sa dakilang malakas na Lakṣmaṇa! Tagumpay rin kay Haring Sugrīva—ligtas sa pag-iingat ni Rāghava.”

Verse 21

इत्येवंघोषयन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।अभ्यधावन्तलङ्कायाःप्राकारंकामरूपिणः ।।।।

Sa gayong pagpapahayag at malakas na pag-ungal, ang mga Vānara na nagbabagong-anyo ay sumugod nang tuwid sa mga muog ng Laṅkā.

Verse 22

वीरबाहुःसुबाहुश्चनलश्चवनगोचरः ।निपीड्योपनिविष्टास्तेप्राकारंहरियूथपाः ।एतस्मिन्नन्तरेचक्रुःस्कन्धावारनिवेशनम् ।। ।।

Si Vīrabāhu, si Subāhu, at si Nala na sanay sa landas ng gubat ay mariing dumagan at pumuwesto sa muog bilang mga pinunong Vānara; samantala’y itinatag nila ang himpilan ng hukbo.

Verse 23

पूर्वद्वारंतुकुमुदःकोटीभिर्दशभिर्वृतः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौहरिभिर्जितकाशिभिः ।।।।

Sa silangang tarangkahan, si Kumuda—napalilibutan ng sampung krore ng mga unggoy—ay tumindig na malakas upang harangin ito, kasama ang mga Vānara na kumikislap na wari’y nagwagi na.

Verse 24

साहाय्यार्थंतुतस्यैवनिविष्टःप्रघसोहरिः ।पनसश्चमहाबाहुर्वानरैर्बहुभिर्वृतः ।।।।

Upang maging katulong niya roon, pumuwesto ang unggoy na si Praghasa; at si Panasa ring makapangyarihan ang bisig, napalilibutan ng maraming Vānara, ay tumindig na handang umalalay.

Verse 25

दक्षिणंद्वारमागम्यवीरःशतबलिःकपिः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौविंशत्याकोटिभिर्वृतः ।।।।

Pagdating sa timog na tarangkahan, ang matapang na unggoy na si Śatabali ay tumindig na malakas upang harangin iyon, napalilibutan ng dalawampung krore ng hukbo.

Verse 26

सुषेणःपश्चिमद्वारंगतस्तारापिताहरिः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौषष्टिकोटिभिरावृतः ।।।।

Si Suṣeṇa, ama ni Tārā, ay nagtungo sa kanlurang tarangkahan; at sa lakas niyang dakila, kanyang hinarang at binantayan iyon, napaliligiran ng animnapung krore ng mga vanara.

Verse 27

उत्तरंद्वारमासाद्यरामःसौमित्रिणासह ।आवृत्यबलवांस्तस्थौसुग्रीवश्चहरीश्वरः ।।।।

Nang marating ang hilagang tarangkahan, si Rāma, kasama si Saumitri (Lakṣmaṇa), ay matatag na tumindig upang harangin iyon; at si Sugrīva rin, ang panginoon ng mga vanara, ay nanatili roon sa kaniyang puwesto.

Verse 28

गोलाङ्गूलोमहाकायोगवाक्षोभीमदर्शनः ।वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ।।।।

Si Gavākṣa—mula sa lahing Golāṅgūla, dambuhala ang katawan at nakapanghihilakbot pagmasdan—ay tumindig sa tabi ni Rāma, napaliligiran ng isang krore ng mga vanarang sukdulang matatapang.

Verse 29

ऋक्षाणांभीमवेगानांधूम्रःशत्रुनिबर्हणः ।वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ।।।।

Si Dhūmra, ang tagapagwasak ng kaaway, ay tumindig sa tabi ni Rāma—sinusundan ng isang krore ng mga ṛkṣa (oso) na may nakapanghihilakbot na bilis at lakas, at bantog sa dakilang kagitingan.

Verse 30

सन्नद्धस्तुमहावीर्योगदापाणिर्विभीषणः ।वृतोयस्तैस्तुसचिवैस्तस्थौतत्रमहाबलः ।।।।

Si Vibhīṣaṇa, dakila at bantog sa kagitingan, ay tumindig doon na lubos na nakabaluti, may hawak na pamalo, at napalilibutan ng kaniyang mga ministro.

Verse 31

गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः ।समन्तात्परिधावन्तोररक्षुर्हरिवाहिनीम् ।।।।

Sina Gaja, Gavākṣa, Gavaya, Śarabha, at Gandhamādana ay naglibot sa lahat ng panig, nagbabantay at nagtatanggol sa hukbong Vānara.

Verse 32

ततःकोपपरीतात्मारावणोराक्षसेश्वरः ।निर्याणंसर्वसैन्यानांद्रुतमाज्ञापयत्तदा ।।।।

Pagkaraan, si Rāvaṇa, panginoon ng mga Rākṣasa, na nilamon ng poot ang diwa, ay nag-utos na agad lumabas at sumalakay ang lahat ng kaniyang hukbo.

Verse 33

एतच्छ्रुत्वाततोवाक्यंरावणस्यमुखोद्गतम् ।सहसाभीमनिर्घोषमुद्घुष्टंरजनीचरैः ।।।।

Nang marinig nila ang mga salitang yaon na lumabas sa bibig ni Rāvaṇa, ang mga nilalang ng gabi ay biglang nagtaas ng nakapanghihilakbot na sigaw.

Verse 34

ततःप्रचोदिताभेर्यश्चन्द्रपाण्डरपुष्कराः ।हेमकोणाहताभीमाराक्षसानांसमन्ततः ।।।।

Pagkaraan, ang mga tambol na putî ang mukha na tila buwan ay pinukpok sa lahat ng dako ng mga Rākṣasa gamit ang mga pamalong ginto, at umalingawngaw ang nakatatakot na ingay.

Verse 35

विनेदुश्चमहाघोषाःशङ्खाःशतसहस्रशः ।राक्षसानांसुघोराणांमुखमारुतपूरिताः ।।।।

At umalingawngaw ang mga dambuhalang tunog: mga kabibe, daan-daang libo, na hinihipan ng mga kakila-kilabot na Rākṣasa sa ihip ng kanilang mga bibig.

Verse 36

तेबभुःशुभनीलाङ्गाःसशङ्खारजनीचराः ।विद्युन्मण्डलसन्नद्धाःसबलाकाइवाम्बुदाः ।।।।

Yaong mga rajanīcara, may mapalad na bughaw-itim na mga katawan at may dalang kabibe, ay nagmistulang mga ulap—nabibigkisan ng mga bilog ng kidlat—na parang mga ulang-ulap na may kasamang mga tagak.

Verse 37

निष्पतन्तिततःसैन्याहृष्टारावणचोदिताः ।समयेपूर्यमाणस्यवेगाइवमहोदधेः ।।।।

Pagkaraan, ang mga hukbo, masigla at inudyukan ni Rāvaṇa, ay sumugod; sa takdang sandali ng pag-apaw, sila’y parang mga alon na mabilis at lumalaki sa dakilang karagatan.

Verse 38

ततोवानरसैन्येनमुक्तोनादःसमन्ततः ।मलयःपूरितोयेनससानुप्रस्थकन्दरः ।।।।

Pagkaraan, mula sa hukbong Vānara ay pinakawalan ang sigaw sa lahat ng dako; dahil dito, napuno ng alingawngaw ang bundok Malaya—maging ang mga dalisdis, gulod, at mga yungib nito.

Verse 39

शङ्खदुन्दुभिसंघुष्टःसिम्हनादस्तरस्विनाम् ।पृथिवींचान्तरिक्षंचसागरंचैवनादयन् ।।।।

Kasabay ng pag-ugong ng mga kabibe at ng dagundong ng mga tambol, ang leon na sigaw ng mga makapangyarihan ay nagpayanig sa lupa at sa himpapawid—pati na rin sa dagat.

Verse 40

गजानांबृंहितैःसार्धंहयानांहेषितैरपि ।रथानांनेमिघोषैश्चरक्षसाम्वदनस्वनः ।। ।।

Kasabay ng pag-ungal ng mga elepante at pag-hiyaw ng mga kabayo, ng ugong ng mga gulong ng karwahe at ng sigaw mula sa bibig ng mga Rākṣasa, umangat at kumalat ang nakabibinging ingay.

Verse 41

एतस्मिन्नन्तरेघोरःसङ्ग्रामःसमवर्तत ।रक्षसांवानराणांचयथादेवासुरेपुरा ।।।।

Sa sandaling iyon, sumiklab ang isang kakila-kilabot na digmaan sa pagitan ng mga Rākṣasa at mga Vānara, gaya ng sinaunang labanan ng mga Deva at Asura.

Verse 42

तेगदाभिःप्रदीप्ताभिःशक्तिशूलपरश्वधैः ।निजघ्नुर्वानरान्घोराःकथयन्तःस्वविक्रमान् ।।।।

Ipinagyayabang ang sariling kagitingan, ang mga mababangis na Rākṣasa’y humampas sa mga Vānara gamit ang nagliliyab na mga pamalo, mga sibat, mga trident, at mga palakol.

Verse 43

राजाजयतिसुग्रीवइतिशब्दोमहानभूत् ।राजन्जयजयेत्युक्त्वास्वस्वनामकथान्ततः ।।।।

Isang malakas na sigaw ang umalingawngaw: “Nagwagi ang Haring Sugrīva!” At sumisigaw ng “Tagumpay, O Hari, tagumpay!” binibigkas nila ang kani-kanilang pangalan sa gitna ng kaguluhan ng digmaan.

Verse 44

तथावृक्षैर्महाकायाःपर्वताग्रैश्चवानराः ।निजघ्नुस्तानिरक्षांसिनखैर्दन्तैश्चवेगिताः ।।।।

Gayundin, ang malalaking-katawang mga Vānara ay humampas sa mga rākṣasa gamit ang mga punò at tuktok ng bundok; at sa paglusob na may bilis, nilapa nila ang mga ito sa pamamagitan ng mga kuko at ngipin.

Verse 45

राक्षसास्त्वपरेभीमाःप्राकारस्थामहीगतान् ।भिन्दिपालैश्चखड्गैश्चशूलैश्चैवव्यदारयन् ।।।।

Ngunit ang iba pang kakila-kilabot na mga rākṣasa, na nakapuwesto sa mga tanggulan, ay nilaslas at tinuhog ang mga Vānara sa ibaba sa lupa sa pamamagitan ng bhindipāla, mga tabak, at mga trident.

Verse 46

वानराश्चापिसङ्क्रुद्धाःप्राकारस्थान्महीगताः ।राक्षसान्पातयामासुःसमाप्लुत्यप्लवङ्गमाः ।।।।

Ang mga Vānara rin, nagngangalit sa galit, ay lumundag at hinila pababa sa lupa ang mga Rākṣasa na nakapuwesto sa mga pader ng tanggulan.

Verse 47

ससम्प्रहारस्तुमुलोमांसशोणितकर्दमः ।रक्षसांवानराणांचसम्बभूवाद्भुतोपमाः।।।।

Ang sagupaan ng mga Rākṣasa at Vānara ay naging isang matinding kaguluhan—parang putik ng laman at dugo—nakapangingilabot pagmasdan at kamangha-mangha sa bagsik.