Valmiki Ramayana 2.3.10: Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 10

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

Devanagari script

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।।

शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी।

अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।।

चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।

चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।।

शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्।

हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।।

उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.3.10

Transliteration

suvarṇādīni ratnāni balīn sarvauṣadhīr api |

śuklamālyāṃś ca lājāṃś ca pṛthak ca madhusarpiṣī |

ahatāni ca vāsāṃsi rathaṃ sarvāyudhāny api |

caturaṅgabalaṃ caiva gajaṃ ca śubhalakṣaṇam |

cāmaravyajane śvete dhvajaṃ chatraṃ ca pāṇḍuram |

śataṃ ca śātakumbhānāṃ kumbhānām agnivarcasām |

hiraṇyaśṛṅgam ṛṣabhaṃ samagraṃ vyāghracarma ca |

upasthāpayata prātar agnyagāraṃ mahīpateḥ ||

Translation

Sa madaling-araw, ihanda at dalhin sa agni-griha, ang santuwaryo ng banal na apoy ng hari: ginto at iba pang mahalagang metal, mga hiyas, mga handog at lahat ng halamang-gamot; mga puting kuwintas ng bulaklak at mga inihaw na butil; pulot at ghee na magkahiwalay; mga bagong kasuotan, isang karwahe at lahat ng uri ng sandata; ang apat-na-sangay na hukbo at isang elepanteng may mapalad na tanda; mga puting pamaypay na buntot-yak, isang watawat at maputing payong; sandaang nagniningning na sisidlang ginto; isang ganap na toro na may sungay na binalutan ng ginto, at isang balat ng tigre.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चतुरङ्गबलम्: fourfold army
• चतुरङ्गबलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: चतुरङ्गबल (प्रातिपदिक) = चतुर् + अङ्ग + बल
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘चत्वारि अङ्गानि यस्य तत् बलम्’ (army of four divisions)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• एव: also/indeed
• एव: सम्बन्ध (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• गजम्: elephant
• गजम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• शुभलक्षणम्: of auspicious marks
• शुभलक्षणम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: शुभलक्षण (प्रातिपदिक) = शुभ + लक्षण
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (गजम्); कर्मधारयः—‘शुभं लक्षणं यस्य’

• चामरव्यजने: two yak-tail fans
• चामरव्यजने: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: चामरव्यजन (प्रातिपदिक) = चामर + व्यजन
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, द्विवचनम्; तत्पुरुषः—‘चामरस्य व्यजने’ (yak-tail fans)

• श्वेते: white
• श्वेते: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, द्विवचनम्; विशेषणम् (व्यजने)

• ध्वजम्: banner/standard
• ध्वजम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• छत्रम्: parasol
• छत्रम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: छत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• पाण्डुरम्: pale-white
• पाण्डुरम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (छत्रम्)

• शतम्: a hundred
• शतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• शातकुम्भानाम्: of gold (śātakumbha)
• शातकुम्भानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शातकुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्

• कुम्भानाम्: of jars/vessels
• कुम्भानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्

• अग्निवर्चसाम्: shining like fire
• अग्निवर्चसाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: अग्निवर्चस् (प्रातिपदिक) = अग्नि + वर्चस्
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, बहुवचनम्; विशेषणम् (कुम्भानाम्); तत्पुरुषः—‘अग्नेः वर्चः इव’

• हिरण्यशृङ्गम्: gold-horned
• हिरण्यशृङ्गम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्यशृङ्ग (प्रातिपदिक) = हिरण्य + शृङ्ग
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (ऋषभम्); तत्पुरुषः—‘हिरण्यस्य शृङ्गे यस्य’

• ऋषभम्: bull
• ऋषभम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• समग्रम्: complete/intact
• समग्रम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: समग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (व्याघ्रचर्म) वा समस्तोपहारसमूहस्य

• व्याघ्रचर्म: tiger-skin
• व्याघ्रचर्म: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्रचर्म (प्रातिपदिक) = व्याघ्र + चर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘व्याघ्रस्य चर्म’

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• उपस्थापयत: present/arrange
• उपस्थापयत: आज्ञा-क्रिया (Imperative action)
• Type: Verb
• Root: उप + स्था (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd person), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: कालाधिकरण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (time adverb)

• अग्न्यगारम्: the fire-sanctuary
• अग्न्यगारम्: देशाधिकरण (Location as goal; place)
• Type: Noun
• Root: अग्न्यगार (प्रातिपदिक) = अग्नि + आगार
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘अग्नेः आगारम्’

• महीपतेः: of the king
• महीपतेः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक) = मही + पति
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘महीः पालयति इति’

Context

 By tomorrow early morning arrange in the place set aside for sacred fire in the king's palace gold and other metals, gems, articles of worship, also herbs, garlands of white flowers, roasted corn, honey and clarified butter in separate containers, fresh clothes, chariot, weapons of every kind, army of four divisions, an elephant possessing auspicious marks, white fans made of Yak's hair, a standard, white parasol, a hundred golden vessels shining like fire, a bull with goldplated horns and a tiger skin.

Characters & Entities

• mahīpati (the king, i.e., Daśaratha)
• agnyagāra (fire-sanctuary)
• gaja (elephant)
• dhvaja (banner)
• chatra (parasol)
• cāmara (yak-tail fan)
• ṛṣabha (bull)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is expressed as orderly performance of sacred and royal duties: careful preparation for rites reflects reverence for truth-bearing ritual (satya) and responsibility in governance.

What is the narrative situation?

In Ayodhyā, officials instruct that all materials be assembled in the king’s fire-sanctuary for imminent royal ceremonies (connected with state rites and coronation preparations).

Which character virtue is emphasized?

Discipline and meticulousness—ritual and state duties require completeness, purity, and proper arrangement.