Sarga 116

Verse 1

प्रतिप्रयाते भरते वसन्रामस्तपोवने।लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम्।।2.116.1।।

Nang makaalis na si Bharata, si Rāma na nananahan sa gubat ng mga tapasvin ay napansin ang pagkabalisa at pananabik na di-mapakali ng mga ermitanyo.

Verse 2

ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे।राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान्।।2.116.2।।

Doon, sa ashram ng mga asceta sa unahan ng Citrakūṭa, napansin ni Rāma ang mga pantas na kumupkop sa kanya at nagnanais manatili—ngunit ngayo’y balisa at nababagabag.

Verse 3

नयनैर्ब्रुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः।अन्योन्यमुपजल्पन्त श्शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः।।2.116.3।।

Ang mga ermitanyo, sa mga matang may pag-aalinlangan at mga kilay na nakakunot, ay itinuro si Rāma; saka sila marahang nagbulungan sa isa’t isa, palihim na nagpapalitan ng salita.

Verse 4

तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः।कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः।।2.116.4।।

Nang mapansin ni Rāma ang kanilang pagkabalisa, nabagabag ang kanyang loob; kaya, nag-anjali siya at nagsalita sa pantas na pinuno ng ashram.

Verse 5

न कच्चिद्भगवन्किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि।दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः।।2.116.5।।

“Kagalang-galang na Bhagavan, may nakikita po ba kayong anumang pagkukulang sa aking dating asal—anumang pagbabago sa akin—na siyang ikinabagabag ng mga tapasin?”

Verse 6

प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे।लक्ष्मणस्यर्षिभिदृष्टं नानुरूपमिवात्मनः।।2.116.6।।

“O kaya, ang aking nakababatang kapatid na si Lakṣmaṇa—dahil sa di-sinasadyang pagkukulang—ay may nagawang nakita ng mga rishi na di angkop sa kanya?”

Verse 7

कच्चिच्छुश्रूषमाणा व श्शुश्रूषणपरा मयि।प्रमदाऽभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते।।2.116.7।।

“O kaya, si Sītā—bagaman masigasig sa paglilingkod sa akin at tapat sa paglilingkod sa inyo—ay hindi napanatili, sa wastong sukat, ang asal na nararapat sa isang babae?”

Verse 8

अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः।वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम्।।2.116.8।।

Pagkaraan, ang isang ermitanyong pantas—matanda na sa mga taon at pinanghihina ng mahigpit na tapasya—ay nagsalita, na wari’y nanginginig, kay Rāma na puspos ng habag sa lahat ng nilalang.

Verse 9

कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा।चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः।।2.116.9।।

“Anak ko, paano magkakaroon ng pagkukulang si Vaidehī—siya na may marangal na likas at nalulugod sa mga mapalad na gawain—lalo na sa kanyang pag-uugali sa mga ermitanyo?”

Verse 10

त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान्प्रतिवर्तते।रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः।।2.116.10।।

Dahil sa iyo, ito ang pangambang bumabalot sa mga tapasvin—dulot ng mga rākṣasa; kaya’t sa pagkabahala, sila’y nag-uusap-usap tungkol sa maaaring mangyari.

Verse 11

रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्।।2.116.11।।धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते।।2.116.12।।

Dito’y may isang rākṣasa na nagngangalang Khara, nakababatang kapatid ni Rāvaṇa; pinalayas at winasak niya ang lahat ng mga tapasvin na naninirahan sa Janasthāna.

Verse 12

रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः।उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान्।।2.116.11।।धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः।अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते।।2.116.12।।

Siya’y mapangahas at palalo na wari’y nagtagumpay; malupit, kumakain ng tao, mapagmataas at makasalanan—at ikaw man, mahal kong anak, ay hindi niya matitiis.

Verse 13

त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे।तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान्।।2.116.13।।

Mahal kong anak, mula nang ikaw ay manirahan sa ashram na ito, ang mga rākṣasa ay patuloy na nanggugulo sa mga asceta.

Verse 14

दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि।नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः।।2.116.14।।

Nagpapakita sila sa sari-saring anyo—kasuklam-suklam, malupit, nakatatakot, baluktot—mga anyong nakapandidiri sa paningin.

Verse 15

अप्रशस्तैशुचिभिस्सम्प्रयोज्य च तापसान्।प्रतिध्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याः पुरतः स्थिताः।।2.116.15।।

Harap-harapan nilang sinasalakay ang mga asceta sa pamamagitan ng mga ipinagbabawal at maruruming paraan; at ang mga hamak na iyon ay mabilis ding pumapatay ng iba.

Verse 16

तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च।रमन्ते तापसां स्तत्र नाशयन्तोऽल्पचेतसः।।2.116.16।।

Ang mga mabababaw ang isip ay palihim na nagkukubli, di-nakikita, sa iba’t ibang pook ng ashram; at doon sila nagagalak sa pagwasak sa mga asceta.

Verse 17

अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीस्निञ्चन्ति वारिणा।कलशांश्च प्रमध्नन्ति हवने समुपस्थिते।।2.116.17।।

Kapag magsisimula na ang paghahandog, itinatapon nila ang mga sandok at sisidlan ng alay, binubuhusan ng tubig ang banal na apoy, at binabasag pa ang mga banga ng tubig.

Verse 18

तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः।गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयोऽद्य माम्।।2.116.18।।

Ngayon, ang mga pantas—na nagnanais lisanin ang mga ashram na nadungisan ng masasamang iyon—ay hinihimok akong umalis patungo sa ibang lupain.

Verse 19

तत्पुरा राम शारीरामुपहिंसां तपस्विषु।दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम्।।2.116.19।।

O Rāma, mula pa sa simula’y ipinakikita ng mga hamak na iyon ang marahas na pananakit sa mga asceta; kaya napagpasyahan naming lisanin ang ashram na ito.

Verse 20

बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम्।पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः।।2.116.20।।

Hindi kalayuan mula rito ay may isang kaaya-ayang gubat na sagana sa mga ugat at bunga; doon muli akong maninirahan sa isang sinaunang ashram, kasama ang aking mga kasamahan.

Verse 21

खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते।सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते।।2.116.21।।

Anak, maging sa iyo’y di wasto ang kilos ni Khara, gaya ng dati. Kung iyan ang iyong pasya, halina’t umalis tayo rito na magkakasama.

Verse 22

सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव।समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःखमिहाद्य ते।।2.116.22।।

O Rāghava, sa naninirahan dito na kasama ang asawa, laging may pangamba; kahit ikaw na ganap na may kakayahan, ang pananatili rito ngayon ay puno ng hirap at panganib.

Verse 23

इत्युक्तवन्तं स्तंराम राजपुत्रस्तपस्विनम्।न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकम्।।2.116.23।।

Sa gayong pananalita, ang mapagpakasakit na iyon ay sabik nang umalis; at si Prinsipe Rāma’y hindi siya napigilan sa mga salitang pantugon.

Verse 24

अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम्।स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिस्सह।।2.116.24।।

Pagkatapos batiin si Rāghava, magpaalam, at ayusin ang usapan sa kanya, ang pinuno ng pangkat ay umalis, iniwan ang āśrama kasama ang kanyang pamayanan.

Verse 25

रामः संसाद्य ऋषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात्कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम्।सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे।।2.116.25।।

Sinamahan ni Rāma ang pangkat ng mga ṛṣi sa ilang layo; saka nagpaalam at yumukod sa pinunong ṛṣi. Pinahintulutan ng mga banal na lubhang nasiyahan at naunawaan ang kanilang payo, siya’y nagbalik sa sarili niyang banal na tahanan upang manahan.

Verse 26

आश्रममृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपिन जहौ स राघवः।राघवं हि सततमनुगता स्तापसाश्चार्षचरित धृतगुणाः।।2.116.26।।

Ang panginoong si Rāghava ay hindi iniwan kahit sandali ang āśrama na ngayo’y wala nang mga ṛṣi; at ang mga ermitanyo, matatag sa mga kabutihan at tapat sa kaugalian ng mga pantas, ay laging sumasama kay Rāghava.