Adhyaya 13

Verse 1

नशा (0) उस औअन+- त्रयोदशो 5 ध्याय: मद्रराज शल्यका अद्भुत पराक्रम संजय उवाच पीडिते धर्मराजे तु मद्रराजेन मारिष | सात्यकिर्भीमसेनश्व माद्रीपुत्री च पाण्डवी

Wika ni Sanjaya: Nang si Dharmaraja (Yudhishthira) ay mahigpit na napipinsala at naiipit ng hari ng Madra na si Shalya, O kagalang-galang, sina Satyaki at Bhimasena, at pati ang prinsesang Pandava—ang anak na babae ni Madri—ay lumapit at kumilos bilang tugon.

Verse 2

परिवार्य रथै: शल्यं पीडयामासुराहवे । संजय कहते हैं--आर्य! जब मद्रराज शल्य धर्मराज युधिष्ठिरको पीड़ा देने लगे, तब सात्यकि, भीमसेन और माद्रीपुत्र पाण्डव नकुल-सहदेवने युद्धस्थलमें शल्यको रथोंद्वारा घेरकर उन्हें पीड़ा देना प्रारम्भ किया ।।

Sinabi ni Sañjaya: Sa gitna ng labanan, pinalibutan nila si Śalya ng mga karwaheng pandigma at sinimulan siyang gipitin nang matindi. Nang makita si Śalya na nag-iisa ngunit hinahabol at sinasalakay ng maraming dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, umalingawngaw ang malakas na papuri mula sa lahat ng panig; at ang mga Siddha at mga dakilang pantas na nagkatipon, puspos ng galak, ay sumigaw: “Kamangha-mangha!”

Verse 3

साधुवादो महाउ्जज्ञे सिद्धाश्चासन्‌ प्रहर्षिता: । आश्षर्यमित्यभाषन्त मुनयश्लञापि सड्रता:

Sinabi ni Sañjaya: Habang si Śalya ay nakatindig na nag-iisa, ginigiit at sinusugatan ng maraming dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, sumiklab mula sa lahat ng panig ang isang makapangyarihang koro ng papuri. Ang mga Siddha at mga pantas na nagkatipon, puspos ng pananabik, ay sumigaw: “Kay hiwaga!”

Verse 4

भीमसेनो रणे शल्यं शल्यभूतं पराक्रमे । एकेन विद्ध्वा बाणेन पुनर्विव्याध सप्तभि:,भीमसेनने रणभूमिमें अपने पराक्रमके लिये कण्टकरूप शल्यको पहले एक बाणसे घायल करके फिर सात बाणोंसे बींध डाला

Sinabi ni Sañjaya: Sa tindi ng labanan, tinamaan ni Bhīmasena si Śalya—na naging tinik sa kanyang lakas—ng isang palaso, at saka muling binutas ng pito pa.

Verse 5

सात्यकिश्न शतेनैनं धर्मपुत्रपरीप्सया । मद्रेश्वरमवाकीर्य सिंहनादमथानदत्‌,सात्यकि भी धर्मपुत्र युधिष्ठिरकी रक्षाके लिये मद्रराजको सौ बाणोंसे आच्छादित करके सिंहके समान दहाड़ने लगे

Sinabi ni Sañjaya: Upang ipagtanggol si Dharmaputra (Yudhiṣṭhira), binuhusan ni Sātyaki ng sandaang palaso ang panginoon ng Madra, at saka umungal ng sigaw-pandigma na tulad ng leon.

Verse 6

नकुल: पज्चभिश्लैनं सहदेवश्व॒ पञ्चभि: । विद्ध्वा तं तु पुनस्तूर्ण ततो विव्याध सप्तभि:

Sinabi ni Sañjaya: Tinamaan siya ni Nakula ng limang palaso, at si Sahadeva rin ng limang palaso. Matapos siyang mabutas nang gayon, agad nilang dinagdagan ang sugat—at saka ng pito pa—na walang patid na pagdiin sa gitna ng bagsik ng labanan.

Verse 7

नकुल और सहदेवने पाँच-पाँच बाणोंसे शल्यको घायल करके फिर सात बाणोंसे उन्हें तुरंत ही बींध डाला ।। स तु शूरो रणे यत्त: पीडितस्तैर्महारथै: । विकृष्य कार्मुकं घोरं वेगघ्नं भारसाधनम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Si Nakula at si Sahadeva ay tumama kay Śalya—tig-limang palaso ang ipinana ng bawat isa—at pagkatapos, sa dagdag na pitong palaso, agad nila siyang muling tinuhog. Ngunit ang bayaning mandirigmang iyon, lubos na nakatuon sa labanan at mariing napipigil ng mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, ay hinugot at iniunat ang kanyang nakapanghihilakbot na busog—sandatang pumipigil sa bugso ng kaaway at kayang magdala ng bigat ng digmaan—handa upang tumbasan ang kanilang paglusob.

Verse 8

सात्यकिं पञ्चविंशत्या शल्यो विव्याध मारिष । भीमसेनं तु सप्तत्या नकुलं सप्तभिस्तथा

Sinabi ni Sañjaya: O iginagalang na ginoo, tinamaan ni Śalya si Sātyaki ng dalawampu’t limang palaso; si Bhīmasena ng pitumpu; at si Nakula rin ng pito.

Verse 9

माननीय नरेश! समरांगणमें शूरवीर शल्यने उन महारथियोंद्वारा पीड़ित होनेपर भी विजयके लिये यत्नशील हो भार सहन करनेमें समर्थ और शत्रुके वेगका नाश करनेवाले एक भयंकर धनुषको खींचकर सात्यकिको पचीस, भीमसेनको सत्तर और नकुलको सात बाण मारे ।।

Sinabi ni Sañjaya: O kagalang-galang na hari, sa larangan ng digmaan ang bayaning si Śalya—bagaman pinipiga ng mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe—ay nagsikap pa rin para sa tagumpay. May lakas siyang magbata ng bigat at wasakin ang bugso ng kaaway; kaya hinila niya ang kanyang nakapanghihilakbot na busog at pinana si Sātyaki ng dalawampu’t lima, si Bhīmasena ng pitumpu, at si Nakula ng pito. Pagkaraan, sa labang iyon, sa pamamagitan ng isang palasong bhalla ay pinutol niya ang busog ng mamamanang si Sahadeva kasama ang palasong nakasalang, at saka niya tinuhog si Sahadeva ng dalawampu’t isang palaso.

Verse 10

सहदेवस्तु समरे मातुल॑ भूरिवर्चसम्‌ | सज्यमन्यद्‌ धनु: कृत्वा पजचभि: समताडयत्‌

Sinabi ni Sañjaya: Sa gitna ng labanan, hinarap ni Sahadeva ang kanyang tiyuhin sa ina—si Śalya, maningning at kakila-kilabot na mandirigma. Nagkabit siya ng tali sa isa pang busog at sunod-sunod na tumama sa kanya sa limang palasong tiyak ang tama.

Verse 11

सारथिं चास्य समरे शरेणानतपर्वणा

Isinalaysay ni Sañjaya: Sa gitna ng labanan, tinamaan din ng isang palaso ang kanyang tagapagmaneho ng karwahe—palasong ang mga dugtungan ay hindi pinainit sa apoy.

Verse 12

इस प्रकार श्रीमह्या भारत शल्यपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक बारहवाँ अध्याय पूरा हुआ,भीमसेनस्तु सप्तत्या सात्यकिर्नवभि: शरै:

Sa ganitong paraan, sa kagalang-galang na Mahābhārata, sa loob ng Śalya Parva, nagtapos ang ikalabindalawang kabanata na tumatalakay sa kaguluhan at ingay ng labanan. Sa parehong sagupaan, si Bhīmasena ay tinamaan ng pitumpung palaso, at si Sātyaki ng siyam—larawan ng walang-humpay na karahasan ng digmaan, kung saan maging ang pinakadakilang mandirigma ay nagdurusa sa gitna ng dilim na moral ng digmaang magkakamag-anak.

Verse 13

तत: शल्यो महाराज निर्विद्धस्तैर्महारथै:,इति श्रीमहाभारते शल्यपर्वणि शल्ययुद्धे त्रयोदशो5ध्याय:

Wika ni Sañjaya: “Pagkaraan nito, O dakilang hari, si Śalya ay nabutas at natamaan ng mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe.” Sa gayon nagwakas ang ikalabintatlong kabanata ng Śalya Parva ng Śrī Mahābhārata, sa bahaging naglalarawan ng labanan kay Śalya—tanda ng isang madilim na pagliko ng digmaan, kung saan maging ang mga pangunahing bayani ay napabagsak ng pinagsamang lakas ng paglusob.

Verse 14

सुस्त्राव रुधिरं गात्रैगैरिकं पर्वतो यथा । महाराज! उन महारथियोंद्वारा अत्यन्त घायल कर दिये जानेपर राजा शल्य अपने अंगोंसे रक्तकी धारा बहाने लगे, मानो पर्वत गेरु-मिश्रित जलका झरना बहा रहा हो ।।

Wika ni Sañjaya: “O dakilang hari, nang sugatan siya nang labis ng mga makapangyarihang mandirigmang nakasakay sa karwahe, si Haring Śalya ay nagpaagos ng mga batis ng dugo mula sa kanyang mga sangkap—na wari’y bundok na nagbubuga ng talon ng tubig na may bahid na pulang okra.” Ipinapakita ng larawang ito ang malupit na halaga ng digmaan: hindi panangga ang giting at ranggo laban sa pinsalang dinaranas ng katawan, at sa larangan ng labanan, maging ang hari ay nagiging laman na nagdurusa.

Verse 15

विव्याध तरसा राजंस्तदद्भुतमिवाभवत्‌ । राजन! उन्होंने उन सभी महाधनुर्धरोंको पाँच-पाँच बाणोंसे वेगपूर्वक घायल कर दिया। वह उनके द्वारा अद्भुत-सा कार्य हुआ ।। १४ * ततो<5परेण भल्‍ल्लेन धर्मपुत्रस्य मारिष

Wika ni Sañjaya: “O Hari, sa biglang bagsik ay tinusok niya sila; waring isang kababalaghan. Sa gitna mismo ng labanan, tinamaan niya ang mga dakilang mamamana—tig-lilimang palaso ang bawat isa—sa rumaragasang bilis; isang gawang wari’y di pangkaraniwan.”

Verse 16

अथान्यद्‌ धनुरादाय धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, si Dharmaputra Yudhiṣṭhira ay kumuha ng isa pang busog at naghanda upang ipagpatuloy ang labanan—hudyat ng matatag na loob na tuparin ang kanyang dharma at tungkulin sa kabila ng bigat at pag-ikot ng kapalaran sa digmaan.

Verse 17

स च्छाद्यमान: समरे धर्मपुत्रस्य सायकै:

At sa gitna ng labanan, siya’y natabunan—napalibutan sa lahat ng panig—ng mga palaso ni Dharmaputra (Yudhiṣṭhira), na wari’y walang tigil na ulang-bakal.

Verse 18

सात्यकिस्तु ततः क्रुद्धो धर्मपुत्रे शरारदिते

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, nag-alab sa galit si Sātyaki nang makita niyang si Dharmaputra (Yudhiṣṭhira) ay tinamaan ng mga palaso at nagdurusa sa sakit.

Verse 19

स सात्यके: प्रचिच्छेद क्षुरप्रेण महद्‌ धनु:

Sabi ni Sañjaya: Sa pamamagitan ng palasong matalim na parang labaha, pinutol niya ang dakilang busog ni Sātyaki.

Verse 20

तस्य क्रुद्धो महाराज सात्यकि: सत्यविक्रम:

Sabi ni Sañjaya: O Hari, si Sātyaki—tunay sa tapang—ay nag-alab sa galit laban sa kanya.

Verse 21

भीमसेनो<5थ नाराचं ज्वलन्तमिव पन्नगम्‌

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, pinakawalan ni Bhīmasena ang isang palasong may tinik, nagliliyab na wari’y ahas na apoy. Si Nakula, sa larangan ng digmaan, ay naghagis ng sibat kay Śalya. Si Sahadeva’y nagpadala ng isang maringal na pamalo (gada). At si Haring Yudhiṣṭhira, na may hangaring patayin si Śalya, ay humampas sa kanya sa digmaan gamit ang shataghnī.

Verse 22

नकुल: समरे शक्ति सहदेवो गदां शुभाम्‌ | धर्मराज: शतघ्नीं च जिघांसु: शल्यमाहवे

Wika ni Sañjaya: Sa kasagsagan ng labanan, inihagis ni Nakula ang sibat; pinakawalan ni Sahadeva ang maringal na pamalo (gada); at si Dharmarāja Yudhiṣṭhira, na naglalayong patayin si Śalya sa digmaan, ay humampas sa kanya gamit ang sandatang śataghnī. Si Bhīmasena, na wari’y nagliliyab na ahas, ay nagpaulan ng matatalim na palaso. Sa gayon, ang mga Pāṇḍava—bawat isa’y may sariling piniling sandata—ay isinakatuparan ang kanilang makatarungang pasya sa gitna ng mabagsik na hinihingi ng digmaan.

Verse 23

तानापतत एवाशु पज्चानां वै भुजच्युतान्‌ । वारयामास समरे शस्त्रसड्घै: स मद्रराट्‌

Wika ni Sañjaya: Nang ang mga sandatang pinakawalan mula sa mga kamay ng limang mandirigma ay rumagasa papalapit, ang hari ng Madra na si Śalya ay agad na humarang sa larangan ng digmaan sa pamamagitan ng sunod-sunod na hagupit ng sarili niyang mga sandata—ipinapakita ang mabagsik na disiplina ng digmaan, kung saan ang pagbabantay at panlaban ang nagtatakda ng buhay at kamatayan.

Verse 24

सात्यकिप्रहितं शल्यो भल्‍्लैश्वचिच्छेद तोमरम्‌ । प्रहितं भीमसेनेन शरं कनकभूषणम्‌

Wika ni Sañjaya: Si Śalya, sa pamamagitan ng matutulis na palasong may tinik, ay pinutol ang tomara (panaog na sibat/javelin) na inihagis ni Sātyaki; at pinutol din niya ang palasong may palamuting ginto na pinakawalan ni Bhīmasena. Ipinakikita ng tagpong ito ang walang-humpay na husay ng mga mandirigma—na ang tapang ay dapat tumbasan ng pagbabantay at ganap na pagkamaster, at na ang hangarin lamang ay hindi sapat sa gitna ng kaguluhan ng digmaan.

Verse 25

नकुलप्रेषितां शक्ति हेमदण्डां भयावहाम्‌

Wika ni Sañjaya: “Ang kakila-kilabot na sibat na may tangkay na ginto, na inihagis ni Nakula…”

Verse 26

गदां च सहदेवेन शरौघै: समवारयत्‌ | इसी प्रकार उन्होंने नकुलकी चलायी हुई स्वर्ण-दण्ड-विभूषित भयंकर शक्तिका तथा सहदेवकी फेंकी हुई गदाका भी अपने बाणसमूहोंद्वारा निवारण कर दिया ।।

Wika ni Sañjaya: Sa siksik na ulang ng mga palaso, napigil niya maging ang pamalong (gada) inihagis ni Sahadeva. At sa dalawang palaso, O Bhārata, pinutol niya ang sandatang śataghnī ng hari—ipinamalas ang malupit na katumpakan ng digmaan, kung saan ang husay at paninindigan ang nagtatakda ng kapalaran kahit ng pinakanakakatakot na mga sandata.

Verse 27

नामृष्यत्तत्र शैनेय: शत्रोर्विजयमाहवे

Sinabi ni Sañjaya: Doon, hindi natiis ni Śaineya (Sātyaki) ang tagumpay ng kaaway sa labanan. Sinakmal ng poot, kumuha siya ng isa pang busog; sa dalawang palaso ay nasugatan niya ang hari ng Madra, at sa tatlo pa ay tinuhog niya maging ang tagapagmaneho ng karwahe ng hari.

Verse 28

अथान्यद्‌ धनुरादाय सात्यकि: क्रोधमूर्च्छित: । द्वाभ्यां मद्रेश्वरं विदृध्वा सारथिं च त्रिभि: शरै:

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Sātyaki, nalulunod sa bugso ng poot, ay kumuha ng isa pang busog. Sa dalawang palaso ay tinamaan niya ang panginoon ng Madra, at sa tatlo pa ay tinuhog din niya ang tagapagmaneho ng karwahe—sapagkat hindi niya matiis ang panandaliang pagwawagi ng kaaway sa labanan.

Verse 29

ततः शल्यो रणे राजन्‌ सर्वास्तान्‌ दशभि: शरै: | विव्याध भृशसंक्रुद्धस्तोत्रिरिव महाद्विपान्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, O Hari, si Śalya—nagngangalit sa gitna ng labanan—ay tumuhog sa lahat ng mga mandirigmang iyon ng tig-sasampung palaso, na wari’y isang mahout na humahampas sa malalaking elepante gamit ang panggabay na kawit.

Verse 30

ते वार्यमाणा: समरे मद्रराज्ञा महारथा: । न शेकुः सम्मुखे स्थातुं तस्य शत्रुनिष्दना:

Sinabi ni Sañjaya: Bagaman pinipigil sa labanan ng hari ng Madra ang mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe, hindi sila nakatindig na kaharap siya; sapagkat siya’y tagapaglipol ng mga kaaway.

Verse 31

समरांगणमें मद्रराज शल्यके द्वारा इस प्रकार रोके जाते हुए शत्रुसूदन पाण्डव-महारथी उनके सामने ठहर न सके ।।

Sinabi ni Sañjaya: Kaya nang mapigil nang gayon sa digmaan ng hari ng Madra na si Śalya, ang mga maharatha ng Pāṇḍava—mga tagapaglipol ng kaaway—ay hindi nakatindig sa kanyang harapan. Pagkaraan, si Haring Duryodhana, nang makita ang tapang ni Śalya, ay inakala na ang mga Pāṇḍava, pati ang mga Pāñcāla at Sṛñjaya, ay napatay na.

Verse 32

ततो राजन्‌ महाबाहुर्भीमसेन: प्रतापवान्‌ | संत्यज्य मनसा प्राणान्‌ मद्राधिपमयोधयत्‌

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan nito, O Hari, si Bhīmasena na makapangyarihan ang mga bisig at matapang—na sa isip ay tinalikdan maging ang sariling buhay—ay sumabak sa labanan laban sa panginoon ng Madra.

Verse 33

राजन! तदनन्तर प्रतापी महाबाहु भीमसेन मनसे प्राणोंका मोह छोड़कर मद्रराज शल्यके साथ युद्ध करने लगे ।।

Wika ni Sañjaya: O Hari, pagkaraan niyon, si Bhīmasena na makapangyarihan at malakas ang bisig—na itinakwil ang pagkalitong sumakmal maging sa hininga ng buhay—ay nakipagdigma kay Śalya, hari ng Madra. Noon din, sina Nakula, Sahadeva, at si Satyaki na dakilang mandirigmang karwahe ay pumaligid kay Śalya at nagsimulang magpaulan ng mga palaso mula sa lahat ng panig.

Verse 34

स चतुर्भिमिहेष्वासै: पाण्डवानां महारथै: । वृतस्तान्‌ योधयामास मद्रराज: प्रतापवान्‌,इन चार महाधनुर्धर पाण्डवपक्षके महारथियोंसे घिरे हुए प्रतापी मद्रराज शल्य उन सबके साथ युद्ध कर रहे थे

Wika ni Sañjaya: Doon, bagaman napalilibutan ng apat na dakilang mamamana—mga makapangyarihang mandirigmang karwahe ng mga Pāṇḍava—si Śalya, ang matapang na hari ng Madra, ay nakipaglaban sa kanilang lahat.

Verse 35

तस्य धर्मसुतो राजन क्षुरप्रेण महाहवे | चक्ररक्ष॑ं जघानाशु मद्रराजस्य पार्थिव:,राजन! उन महासमरमें धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरने एक क्षुरप्रद्वारा मद्रराज शल्यके चक्ररक्षकको शीघ्र ही मार डाला

Wika ni Sañjaya: O Hari, sa dakilang labanan, si Dharmasuta Yudhiṣṭhira ay mabilis na tumama—sa pamamagitan ng palasong matalim na parang labaha—at napatay ang tagapangalaga ng gulong ng karwahe ni Śalya, hari ng Madra.

Verse 36

तस्मिंस्तु निहते शूरे चक्ररक्षे महारथे । मद्रराजो5पि बलवान्‌ सैनिकानावृणोच्छरै:,अपने महारथी शूरवीर चक्ररक्षकके मारे जानेपर बलवान मद्रराजने भी बाणोंद्वारा शत्रुपक्षके समस्त योद्धाओंको आच्छादित कर दिया

Wika ni Sañjaya: Nang mapatay ang bayaning iyon—ang dakilang mandirigmang karwahe, tagapangalaga ng gulong—si Śalya, ang malakas na hari ng Madra, ay tinakpan din ang hukbo ng kalaban ng siksik na pag-ulan ng mga palaso.

Verse 37

समावृतांस्ततस्तांस्तु राजन्‌ वीक्ष्य स्वसैनिकान्‌ | चिन्तयामास समरे धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, O Hari, nang makita ni Yudhiṣṭhira—anak ni Dharma—ang sarili niyang mga kawal sa larangan ng digmaan na nababalot ng mga palaso, siya’y nagsimulang magnilay sa loob ng kanyang puso, nabibigatan ng pangamba sa gitna ng sagupaan.

Verse 38

कथं नु समरे शक्‍्यं तन्‍्माधववचो महत्‌ | न हि क्रुद्धो रणे राजा क्षपयेत बल॑ मम

Wika ni Sañjaya: “Paano, sa gitna ng labanan, maisasakatuparan ang dakilang pahayag na sinabi ni Mādhava (Śrī Kṛṣṇa)? Sapagkat kung si Haring Śalya ay magngitngit sa digmaan at humampas nang walang pagpipigil, maaari niyang lipulin ang buong lakas ng aking hukbo.”

Verse 39

(अहं मद्भ्रातरश्नैव सात्यकिश्न महारथ: । पज्चाला: सृञ्जयाश्वैव न शक्ता: सम हि मद्रपम्‌ ।।

Wika ni Sañjaya: “Ako, ang aking mga kapatid, at ang dakilang mandirigmang-karwahe na si Sātyaki—kasama ang mga Pāñcāla at mga Sṛñjaya—ay hindi pa rin kayang tumbasan sa digmaan ang hari ng Madra na si Śalya. Tila ang makapangyarihang tiyuhin sa ina na ito’y papatay sa amin ngayon. Kung gayon, paano magiging totoo ang sinabi ni Govinda—‘Si Śalya ay mamamatay sa aking kamay’? Ano ito?” Pagkaraan, ang mga Pāṇḍava, kasama ang kanilang mga karwahe at mga elepante, ay lumapit sa hari ng Madra at pinisil siya mula sa lahat ng panig.

Verse 40

पाण्डुके बड़े भाई महाराज धुृतराष्ट्र! तदनन्तर रथ, हाथी और घोड़ोंसहित समस्त पाण्डवयोद्धा मद्रराज शल्यको सब ओरसे पीड़ा देते हुए उनपर चढ़ आये ।।

Wika ni Sañjaya: “O dakilang Haring Dhṛtarāṣṭra, nakatatandang kapatid ni Pāṇḍu! Pagkaraan, ang lahat ng mandirigmang Pāṇḍava—kasama ang mga karwahe, elepante, at kabayo—ay sumalakay kay Śalya, hari ng Madra, at pinisil siya mula sa lahat ng panig. Sa labanan, winasak ng hari (Śalya) ang umaalimpuyong bagyo ng mga sandata—siksik sa ulang ng sari-saring armas—na parang malakas na hangin na nagpapangalat ng nagkumpol na ulap.”

Verse 41

जैसे वायु बड़े-बड़े बादलोंको उड़ा देती है, उसी प्रकार समरांगणमें राजा शल्यने अनेक प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंसे परिपूर्ण उस उमड़ी हुई शस्त्रवर्षाको छिन्न-भिन्न कर डाला ।।

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, nasaksihan namin ang ulang ng mga palaso—may gintong balahibo at pinakawalan ni Haring Śalya—na pumailanlang sa langit at kumalat na wari’y napakalaking kawan ng mga balang na tumatakip sa himpapawid.

Verse 42

ते शरा मद्रराजेन प्रेषिता रणमूर्थनि । सम्पतन्तः सम दृश्यन्ते शलभानां व्रजा इव,युद्धके मुहानेपर मद्रराजके चलाये हुए वे बाण शलभसमूहोंके समान गिरते दिखायी देते थे

Wika ni Sañjaya: Sa pinakaharap ng larangan ng digmaan, ang mga palasong pinakawalan ng hari ng Madra ay bumagsak nang siksik at sunod-sunod, na wari’y mga kawan ng balang.

Verse 43

मद्रराजधनुर्मुक्ता: शरै: कनकभूषणै: । निरन्तरमिवाकाशं सम्बभूव जनाधिप,नरेश्वर! मद्रराज शल्यके धनुषसे छूटे हुए उन सुवर्णभूषित बाणोंसे आकाश ठसाठस भर गया था

Wika ni Sañjaya: O panginoon ng mga tao, O hari, nang pakawalan ni Śalya, hari ng Madra, ang walang patid na bugso ng mga palasong may palamuting ginto mula sa kanyang busog, waring napuno ang langit na walang pagitan.

Verse 44

न पाण्डवानां नास्माकं तत्र किज्चिद्‌ व्यदृश्यत | बाणान्धकारे महति कृते तत्र महाहवे,उस महायुद्धमें बाणोंद्वारा महान्‌ अन्धकार छा गया, जिससे वहाँ हमारी और पाण्डवोंकी कोई भी वस्तु दिखायी नहीं देती थी

Wika ni Sañjaya: Sa dakilang labanan, nang malikha ang malawak na dilim dahil sa ulang-palaso, wala nang anumang makita roon—ni ang hukbo ng mga Pāṇḍava ni ang amin.

Verse 45

मद्रराजेन बलिना लाघवाच्छरवृश्टिभि: । चाल्यमान तु तं॑ दृष्टवा पाण्डवानां बलार्णवम्‌

Wika ni Sañjaya: Nang makita niyang nayayanig ang malawak na “dagat” ng hukbo ng mga Pāṇḍava dahil sa makapangyarihang hari ng Madra—na sa bilis ng galing ay nagpaulan ng mga palaso—

Verse 46

स तु तान्‌ सर्वतो यत्तान्‌ शरै: संछाद्य मारिष

Wika ni Sañjaya: Ngunit siya, O kagalang-galang, ay tinakpan sila—yaong mga naiipit mula sa lahat ng panig—ng ulang-palaso.

Verse 47

ते च्छन्ना: समरे तेन पाण्डवानां महारथा:

Sinabi ni Sañjaya: Sa labang iyon, ang mga dakilang mandirigmang karwahe ng mga Pāṇḍava ay lubhang napasikil at natabunan ng kanyang paglusob—naipit sa gitna ng banggaan ng mga sandata, habang ang agos ng digmaan ay bumaling sa ilalim ng kanyang pag-atake.

Verse 48

धर्मराजपुरोगास्तु भीमसेनमुखा रथा: । न जहु: समरे शूरं शल्यमाहवशोभिनम्‌,तो भी धर्मराजको आगे रखकर भीमसेन आदि रथी संग्राममें शोभा पानेवाले शूरवीर शल्यको वहाँ छोड़कर पीछे न हटे

Sinabi ni Sañjaya: Taglay si Dharmarāja (Yudhiṣṭhira) sa unahan, at si Bhīmasena ang nangunguna, hindi iniwan ng mga mandirigmang karwahe si Śalya—ang bayani na nagliliwanag sa gitna ng labanan. Kahit mabigat ang diin ng digmaan, hindi sila umurong na iniiwan siya—matatag sa pasya at tungkulin sa gitna ng kaguluhan ng sagupaan.

Verse 103

शरैराशीविषाकारैज्वलज्ज्वलनसंनिभै: । तब सहदेवने संग्राममें दूसरे धनुषपर प्रत्यंचा चढ़ाकर अपने अत्यन्त तेजस्वी मामाको विषधर सर्पोंके समान भयंकर और जलती हुई आगके समान प्रज्वलित पाँच बाणोंद्वारा घायल कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, sa gitna ng labanan, si Sahadeva—muling iniigting ang busog—ay tumama sa aking tiyo, ang napakatapang na mandirigma, sa pamamagitan ng limang palaso na kasindak-sindak na gaya ng makamandag na ahas at nagliliyab na parang apoy.

Verse 116

विव्याध भृशसंक्रुद्धस्तं वै भूयस्त्रिभि: शरै: । साथ ही अत्यन्त कुपित होकर उन्होंने झुकी हुई गाँठवाले बाणसे उनके सारथिको भी पीट दिया और उन्हें भी पुनः तीन बाणोंसे घायल किया

Sinabi ni Sañjaya: Sa matinding poot, muli niyang tinuhog ang taong iyon ng tatlong palaso. Sa parehong bugso ng galit, tinamaan din niya ang tagapagpatakbo ng karwahe ng kalaban ng mga palasong may baluktot at buhol-buhol na dulo, at sinugatan pa ito muli ng tatlong palaso.

Verse 153

धनुश्विच्छेद समरे सज्यं स सुमहारथ: । मान्यवर! तदनन्तर उन श्रेष्ठ महारथी शल्यने समरांगणमें एक दूसरे भल्लके द्वारा धर्मपुत्र युधिष्ठिरके प्रत्यंचासहित धनुषको काट डाला

Sinabi ni Sañjaya: Sa labang yaong nagpuputol ng mga busog, pinanatili ng dakilang mandirigmang karwahe ang kanyang busog na laging nakatali at handa. Pagkaraan, O iginagalang na ginoo, agad sa larangan ng digmaan, si Śalya—ang pangunahing bayani—ay gumamit ng isa pang matalim na palaso upang putulin ang busog ni Dharmaputra Yudhiṣṭhira, pati ang pisi nito.

Verse 166

साश्व॒सूतध्वजरथं शल्यं प्राच्छादयच्छरै: । तब धर्मपुत्र युधिष्ठिरने दूसरा धनुष हाथमें लेकर घोड़े, सारथि, ध्वज और रथसहित शल्यको अपने बाणोंसे आच्छादित कर दिया

Wika ni Sañjaya: Noon, si Dharmaputra Yudhiṣṭhira, matapos humawak ng isa pang busog, ay tinabunan si Śalya ng ulang ng mga palaso—kasama ang kanyang mga kabayo, ang tagapagmaneho ng karwahe, ang watawat, at ang karwahe—pinipisil ang labanan sa paraang angkop sa isang haring dapat magpanatili ng dharma kahit sa mabagsik na pangangailangan ng digmaan.

Verse 173

युधिष्ठिरमथाविध्यद्‌ दशभिर्निशितै: शरै: । समरांगणमें धर्मपुत्रके बाणोंसे आच्छादित होते हुए शल्यने युधिष्ठिरको दस पैने बाणोंसे बींध डाला

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, tinamaan ni Śalya si Yudhiṣṭhira ng sampung matatalim na palaso. Kahit ang anak ni Dharma ay nagtatabon sa larangan ng digmaan ng sarili niyang mga palaso, si Śalya ay tumusok pa rin sa kanya ng sampung palaso—larawan ng walang humpay na tatag-mandirigma, kung saan ang matuwid na hari ay dapat magtiis ng sugat nang hindi iniiwan ang kapanatagan at tungkulin.

Verse 186

मद्राणामधिपं शूरं शरैर्विव्याध पञ्चभि: । जब धर्मपुत्र युधिष्ठिर शल्यके बाणोंसे पीड़ित हो गये, तब क्रोधमें भरे हुए सात्यकिने शूरवीर मद्रराजपर पाँच बाणोंका प्रहार किया

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, si Sātyaki, nag-aalab sa poot nang si Yudhiṣṭhira, anak ni Dharma, ay pinahirapan ng mga palaso ni Śalya, ay tumama sa bayaning panginoon ng mga Madraka ng limang palaso. Ipinakikita nito na sa gitna ng kaguluhan ng digmaan, ang katapatan sa kakampi at pagnanais na ipagtanggol ang matuwid ay maaaring sumiklab bilang galit at magtulak ng mabilis na pagganti.

Verse 196

भीमसेनमुखांस्तांश्न त्रिभिस्त्रेभिरताडयत्‌ । यह देख शल्यने एक क्षुरप्रसे सात्यकिके विशाल धनुषको काट दिया और भीमसेन आदिको भी तीन-तीन बाणोंसे चोट पहुँचायी

Wika ni Sañjaya: Nang makita ito, tinamaan ni Śalya si Bhīmasena at ang iba pang pangunahing mandirigma, tig-tatatlong palaso bawat isa. Sa parehong sagupaan, pinutol din niya ang malapad na busog ni Sātyaki gamit ang palasong may ulong parang talim—patunay ng malupit na katumpakan ng husay sa digmaan, sapagkat ang pagwasak sa sandata ng kalaban ay kasingpasya ng pagsugat sa mandirigma mismo.

Verse 206

तोमर प्रेषयामास स्वर्णदण्डं महाधनम्‌ । महाराज! तब सत्यपराक्रमी सात्यकिने कुपित हो शल्यपर सुवर्णमय दण्डसे विभूषित एक बहुमूल्य तोमरका प्रहार किया

Wika ni Sañjaya: O Hari, noon si Śalyaputra, bantog sa tunay na katapangan, ay nagngitngit kay Sātyaki at inihagis ang isang napakamahal na sibat na may tangkay na ginto. Ipinakikita nito kung paanong ang poot sa larangan ng digmaan ay nagtutulak sa tao sa lalong nakamamatay na gawa, nilalamon ang pagpipigil at pagninilay sa tama at mali sa ilalim ng pamimilit ng digmaan.

Verse 243

द्विधा चिच्छेद समरे कृतहस्त: प्रतापवान्‌ | सिद्धहस्त एवं प्रतापी वीर शल्यने अपने भल्लोंद्वारा सात्यकिके चलाये हुए तोमरके टुकड़े-टुकड़े कर डाले और भीमसेनके छोड़े हुए सुवर्णभूषित बाणके दो खण्ड कर डाले

Sinabi ni Sanjaya: Sa gitna ng labanan, ang makapangyarihan at lubhang bihasang bayani na si Shalya, na ang kamay ay hindi kailanman pumapalya, ay humiwa nang dalawa. Sa kaniyang mga palasong tiyak ang tama, dinurog niya sa pira-piraso ang tomara (sibat) na inihagis ni Satyaki, at hinati rin niya sa dalawa ang palasong may palamuting ginto na pinakawalan ni Bhimasena.

Verse 263

पश्यतां पाण्डुपुत्राणां सिंहनादं ननाद च । भारत! फिर शल्यने दो बाणोंसे राजा युधिष्ठिरकी उस शतघ्नीको भी पाण्डवोंके देखते-देखते काट डाला और सिंहके समान दहाड़ना आरम्भ किया

Sinabi ni Sanjaya: Habang nakatingin ang mga anak ni Pandu, umalingawngaw ang ungol ni Shalya na parang leon—isang kilos upang ipahayag ang paghahari at takutin ang mga kalabang mandirigma sa gitna ng digmaan.

Verse 456

विस्मयं परमं जम्मुर्देवगन्धर्वदानवा: । बलवान मद्रराजके द्वारा शीघ्रतापूर्वक की जानेवाली उस बाण-वर्षसि पाण्डवोंके उस सैन्यसमुद्रको विचलित होते देख देवता, गन्धर्व और दानव अत्यन्त आश्चर्यमें पड़ गये

Sinabi ni Sanjaya: Lubhang namangha ang mga diyos, mga Gandharva, at mga Danava nang makita nilang ang hukbong parang karagatan ng mga Pandava ay nayanig at naguluhan dahil sa makapangyarihang hari ng Madra, na nagpaulan ng mga palaso nang mabilis at walang patid.

Verse 463

धर्मराजमवच्छाद्य सिंहवद्‌ व्यनदन्मुहु: । मान्यवर! विजयके लिये प्रयत्न करनेवाले उन समस्त योद्धाओंको सब ओरसे बाणोंद्वारा आच्छादित करके शल्य धर्मराज युधिष्ठिरको भी ढककर बारंबार सिंहके समान गर्जना करने लगे

Sinabi ni Sanjaya: Matapos tabunan si Dharmaraja (Yudhishthira) sa lahat ng panig ng ulang-palaso, si Shalya—kasama ng mga mandirigmang nagsisikap para sa tagumpay—ay paulit-ulit na umungal na parang leon.

Verse 476

नाशवनुवंस्तदा युद्धे प्रत्युद्यातुं महारथम्‌ । समरांगणमें उनके बाणोंसे आच्छादित हुए पाण्डवोंके महारथी उस युद्धमें महारथी शल्यकी ओर आगे बढ़नेमें समर्थ न हो सके

Sinabi ni Sanjaya: Noon, sa labang iyon, ang mga dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe ng mga Pandava—na natabunan at napigil ng mga palaso ni Shalya sa larangan ng digmaan—ay hindi nakasulong upang salubungin ang dakilang mandirigmang iyon.

Verse 1236

धर्मराजस्तथा षष्ट्या गात्रे शल्यं समार्पयत्‌ । तत्पश्चात्‌ भीमसेनने सत्तर, सात्यकिने नौ और धर्मराज युधिष्ठिरने साठ बाणोंसे शल्यके शरीरको चोट पहुँचायी

Wika ni Sañjaya: Tinamaan ni Haring Yudhiṣṭhira ang katawan ni Śalya ng animnapung palaso. Pagkaraan nito, sinugatan siya ni Bhīmasena ng pitumpu, ni Sātyaki ng siyam, at muling tinamaan ni Yudhiṣṭhira ng animnapu. Sa madilim na disiplina ng digmaan, patuloy na idinidiin ng mga Pāṇḍava ang kanilang paglusob nang may sinukat na paninindigan, isinusuko ang pansariling damdamin sa mabagsik na hinihingi ng tungkulin sa pakikidigma.