
Tilā-Dāna, Dīpa-Dāna, and Nitya-Jalapradāna (Yama–Brāhmaṇa Saṃvāda) | तिलदान-दीपदान-नित्यजलप्रदान (यम-ब्राह्मण संवाद)
Upa-parva: Dāna-Dharma Anuśāsana (Gifts of Tilā, Dīpa, Anna, Vāsas; Yama–Brāhmaṇa Saṃvāda)
Yudhiṣṭhira requests further clarification on the proper nature and merit of gifting sesame (tilā), lamps (dīpa), food (anna), and clothing (vāsas). Bhīṣma responds by citing an ancient exemplum: in a brāhmaṇa settlement in Madhyadeśa, Yama instructs a messenger to bring a particular learned brāhmaṇa (Śarmiṇ, of Agastya-gotra), emphasizing careful identification and the ethics of selection. A procedural error occurs when the messenger brings the wrong person; Yama corrects it, honors the appropriate brāhmaṇa, and engages him in dialogue. The brāhmaṇa asks what action yields great merit; Yama teaches that tilā is a supreme gift, recommended especially in śrāddha contexts, to be given according to capacity and proper rite; further, water-giving is continually meritorious, and public water works (ponds, tanks, wells) and drinking stations (prapā) are praised as rare and excellent benefactions. The chapter also affirms the value of lamp-giving for the welfare of ancestors (pitṛ), describing lamps as ‘eye-giving’ to devas and pitṛs. Additional notes include the merit of gifting jewels, the doctrine of mutual inexhaustible merit for worthy giving and worthy acceptance, and the social-ethical fruits of clothing-gifts; the passage closes with a brief endorsement of household continuity through marriage and progeny as a distinguished human good.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, दान-धर्म के विधान को सुनकर, एक और सूक्ष्म जिज्ञासा उठाते हैं—क्या नक्षत्र-योग के अनुसार दान करने से फल में भेद आता है? → भीष्म उत्तर देते हैं कि इस विषय का प्रमाण एक प्राचीन संवाद में है। वे देवर्षि नारद के द्वारका-आगमन और देवकी के साथ धर्म-चर्चा का प्रसंग उठाकर, नक्षत्रों के अनुसार दान-वस्तुओं और उनके विशिष्ट फलों की क्रमबद्ध परंपरा खोलते हैं। → नक्षत्र-योगों के साथ दान का ‘फल-मानचित्र’ अपने चरम पर पहुँचता है—हस्त में रथ-हस्ती-दान, ज्येष्ठा में समूल शाक-दान, श्रवण में कम्बल-दान, शतभिषा में अगुरु-चन्दन-गन्ध-दान, भरणी में तिल-धेनु-दान—और प्रत्येक के साथ स्वर्ग, अप्सरा-संग, यश, समृद्धि, उत्तम गति जैसे विशिष्ट लोक-फल घोषित होते हैं। → भीष्म संक्षेप में कहते हैं कि नक्षत्र-योग से विविध दानों का यह लक्षण-निर्देश बताया गया; नारद से सुना हुआ देवकी का उपदेश आगे स्नुषाओं/परिवार की स्त्रियों तक पहुँचा—अर्थात धर्म-ज्ञान का गृहस्थ-परंपरा में प्रसार। → देवकी द्वारा स्नुषाओं को आगे क्या विशेष आचार-विधान, व्रत-नियम या दान-क्रम बताया गया—यह संकेत देकर कथा अगले अध्याय की ओर मोड़ लेती है।
Verse 1
अप्-४-#क+ चतु:षष्टितमो< ध्याय: विभिन्न नक्षत्रोंके योगमें भिन्न-भिन्न वस्तुओंके दानका माहात्म्य युधिछिर उवाच श्रुतं मे भवतो वाक्यमन्नदानस्य यो विधि: । नक्षत्रयोगस्येदानीं दानकल्पं ब्रवीहि मे,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! मैंने आपका उपदेश सुना। अन्नदानका जो विधान है, वह ज्ञात हुआ। अब मुझे यह बताइये कि किस नक्षत्रका योग प्राप्त होनेपर किस-किस वस्तुका दान करना उत्तम है
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Narinig ko na ang iyong tagubilin—ang itinakdang paraan ng pagbibigay ng pagkain bilang kawanggawa. Ngayon, ipaliwanag mo sa akin ang wastong tuntunin ng mga handog na kawanggawa ayon sa mga pagsasanib ng mga nakṣatra (nakṣatra-yoga): kapag naganap ang isang tiyak na nakṣatra-yoga, anu-anong bagay ang pinakamainam na ipamigay?”
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । देवक्याश्रैव संवाद महर्षेनरिदस्थ च,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इस विषयमें जानकार मनुष्य देवकी देवी और महर्षि नारदके संवादरूप प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
Sinabi ni Bhīṣma: “Sa bagay na ito rin, ang mga marurunong ay karaniwang nagbabanggit ng isang sinaunang salaysay bilang patunay—ang pag-uusap ni Ginang Devakī at ng dakilang rishi na si Nārada.”
Verse 3
द्वारकामनुसम्प्राप्तं नारद देवदर्शनम् । पप्रच्छेदं वच: प्रश्न॑ देवकी धर्मदर्शनम्,एक समयकी बात है, धर्मदर्शी देवर्षि नारदजी द्वारकामें आये थे। उस समय वहाँ देवकी देवीने उनके सामने यही प्रश्न उपस्थित किया
Sinabi ni Bhīṣma: “Nang dumating sa Dvārakā ang banal na rishi na si Nārada, na may paninging maka-diyos, lumapit sa kanya si Devakī—na may malinaw na pag-unawa sa dharma—at iniharap ang isang tanong upang humingi ng patnubay sa matuwid na asal.”
Verse 4
तस्या: सम्पृच्छमानाया देवर्षिनरिदस्ततः । आचरष्ट विधिवत सर्व तच्छृणुष्व विशाम्पते,प्रजानाथ! देवकीके इस प्रकार पूछनेपर देवर्षि नारदने उस समय विधिपूर्वक सब बातें बतायीं। वे ही बातें मैं तुमसे कहता हूँ, सुनो
Sinabi ni Bhīṣma: “Nang magtanong siya nang gayon, ipinaliwanag ni Nārada, ang banal na nakakakita, ang lahat ayon sa wastong ritwal at tamang kaayusan. Pakinggan mo mula sa akin ang mga bagay na iyon, O panginoon ng bayan, O tagapamahala ng mga tao.”
Verse 5
नारद उवाच कृत्तिकासु महा भागे पायसेन ससर्पिषा । संतर्प्य ब्राह्मणान् साधूँल्लोकानाप्रोत्यनुत्तमान्
Sinabi ni Nārada: “O ginang na lubhang mapalad, sa nakṣatra na Kṛttikā, sa pag-aalay ng pāyasa (matamis na kanin) na may halong ghee sa mga Brāhmaṇa—mga banal at karapat-dapat tumanggap—mapasisiyahan mo sila, at dahil dito’y mararating mo ang pinakamataas na mga daigdig.”
Verse 6
नारदजीने कहा--महाभागे! कृत्तिका नक्षत्र आनेपर मनुष्य घृतयुक्त खीरके द्वारा श्रेष्ठ ब्राह्मणोंको तृप्त करे। इससे वह सर्वोत्तम लोकोंको प्राप्त होता है ।। रोहिण्यां प्रसृतैर्मार्ग्मासैरन्नेन सर्पिषा । पयोअऊज्नपानं दातव्यमनृणार्थ द्विजातये,रोहिणी नक्षत्रमें पके हुए फलके गूदे, अन्न, घी, दूध तथा पीनेयोग्य पदार्थ ब्राह्मणको दान करने चाहिये। इससे उनके ऋणसे छुटकारा मिलता है
Sinabi ni Narada: “O marangal na ginang! Kapag dumating ang konstelasyong Kṛttikā, dapat pasayahin ng tao ang mga karapat-dapat na Brahmin sa pamamagitan ng kheer (lugaw na may gatas) na may halong ghee; sa gayon ay nakakamit niya ang pinakadakilang mga daigdig. At kapag nangingibabaw ang Rohiṇī, dapat maghandog sa isang dvija na Brahmin (dalawang ulit na isinilang) ng laman at katas ng hinog na prutas, lutong pagkain, ghee, gatas, at angkop na mga inumin; sa gayon ay napapalaya siya mula sa pagkakautang.”
Verse 7
दोग्ध्रीं दत्त्वा सवत्सां तु नक्षत्रे सोमदैवते । गच्छन्ति मानुषाल्लोकात् सर्वलोकमनुत्तमम्,मृगशिरा नक्षत्रमें दूध देनेवाली गौका बछड़ेसहित दान करके दाता मृत्युके पश्चात् इस लोकसे सर्वोत्तम स्वर्गलोकमें जाते हैं
Sinabi ni Narada: “Sa panahon ng mansyong-lunar na pinamumunuan ni Soma, ang sinumang maghandog ng isang inahing bakang nagbibigay-gatas kasama ang kanyang guya, pagpanaw niya’y lilisan sa daigdig ng tao at makakamit ang walang kapantay na kahariang makalangit.”
Verse 8
आर्द्रायां कृसरं दत्त्वा तिलमिश्रमुपोषित: । नरस्तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्व॒ पर्वतान्,आर्द्रा नक्षत्रमें उपवासपूर्वक तिलमिश्रित खिचड़ी दान करनेवाला मनुष्य बड़े-बड़े दुर्गम संकटोंसे तथा क्षुरकी-सी धारवाले पर्वतोंसे भी पार हो जाता है
Sinabi ni Narada: “Ang taong, matapos mag-ayuno, ay maghandog ng kṛsara (ulam na bigas at munggo/legumbre) na may halong linga sa araw ng mansyong-lunar na Ārdrā, ay nakakatawid maging sa mabibigat na kapahamakan—oo, kahit sa mga bundok na tila talim ng labaha.”
Verse 9
पूपान् पुनर्वसौ दत्त्वा तथैवान्नानि शो भने । यशस्वी रूपसम्पन्नो बद्धन्नो जायते कुले
Sinabi ni Narada: “Sa panahon ng Punarvasu, ang magbigay ng matatamis na keyk (pūpa) at gayundin ng pagkain, ay isisilang sa marangal na angkan na may dangal at kagandahan.”
Verse 10
शोभने! पुनर्वसु नक्षत्रमें पूआ और अन्न-दान करके मनुष्य उत्तम कुलमें जन्म लेता है, तथा वहाँ यशस्वी, रूपवान् एवं प्रचुर अन्नसे सम्पन्न होता है ।। पुष्येण कनकं दत्त्वा कृतं वाकृतमेव च । अनालोकेषु लोकेषु सोमवत् स विराजते,पुष्य नक्षत्रमें सोनेका आभूषण अथवा केवल सोना ही दान करनेसे दाता प्रकाशशून्य लोकोंमें भी चन्द्रमाके समान प्रकाशित होता है
Sinabi ni Narada: “O mapalad na ginang! Sa pag-aalay ng matatamis na keyk (pūpa) at pagbibigay ng pagkain sa ilalim ng Punarvasu, ang tao’y isisilang sa isang napakahusay na angkan at, sa buhay na iyon, magiging tanyag, kaaya-ayang anyo, at sagana sa pagkain. Gayundin, sa ilalim ng Puṣya, sa pagbibigay ng ginto—maging ito’y hinubog na alahas o ginto pang-hilaw—ang nagkakaloob ay magniningning na gaya ng buwan kahit sa mga daigdig na salat sa liwanag.”
Verse 11
आश्लेषायां तु यो रूप्यमृषभं वा प्रयच्छति । स सर्वभयनिर्मुक्त: सम्भवानधितिष्ठति,जो आश्लेषा नक्षत्रमें चाँदी अथवा बैल दान करता है, वह इस जन्ममें सब प्रकारके भयसे मुक्त हो दूसरे जन्ममें उत्तम कुलमें जन्म लेता है
Sinabi ni Nārada: Ang sinumang sa panahon ng bituing-lunar na Āśleṣā ay maghandog ng pilak o isang torong baka, ay napapalaya sa lahat ng uri ng takot sa mismong buhay na ito; at sa susunod na kapanganakan ay makakamit ang marangal at mabuting angkan.
Verse 12
मघासु तिलपूर्णानि वर्धमानानि मानव: । प्रदाय पुत्रपशुमानिह प्रेत्य च मोदते,जो मनुष्य मघा नक्षत्रमें तिलसे भरे हुए वर्धमान पात्रोंका दान करता है, वह इहलोकमें पुत्रों और पशुओंसे सम्पन्न हो परलोकमें भी आनन्दका भागी होता है
Sinabi ni Nārada: Ang taong sa ilalim ng bituing-lunar na Maghā ay magbigay ng mapalad na sisidlan (vardhamāna-pātra) na punô ng linga, ay pagpapalain sa mundong ito ng mga anak at mga alagang hayop; at pagpanaw ay makikibahagi rin sa ligaya sa kabilang daigdig.
Verse 13
फल्गुनीपूर्वसमये ब्राह्णानामुपोषित: । भक्ष्यान् फाणितसंयुक्तान् दत्त्वा सौभाग्यमृच्छति,पूर्वाफाल्गुनी नक्षत्रमें उपवास करके जो मनुष्य ब्राह्मणोंको मक्खनमिश्रित भक्ष्य पदार्थ देता है, वह सौभाग्यशाली होता है
Sinabi ni Nārada: Kung ang isang tao ay mag-ayuno sa panahon ng Pūrvaphalgunī at pagkatapos ay maghandog sa mga Brahmin ng mga pagkaing may halong phāṇita (matamis na arnibal/jaggery), siya’y magkakamit ng magandang kapalaran.
Verse 14
घृतक्षीरसमायुक्तं विधिवत् षष्टिकौदनम् | उत्तराविषये दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते,उत्तराफाल्गुनी नक्षत्रमें विधिपूर्वक घृत और दुग्धसे युक्त साठीके चावलके भातका दान करनेसे मनुष्य स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है
Sinabi ni Narada: Ang sinumang ayon sa wastong ritwal ay maghandog ng lutong bigas na ṣaṣṭika na inihanda sa ghee at gatas, at gawin ito sa banal na pagtalima na kaugnay ng bituing Uttarā (Uttaraphālgunī), ay pararangalan at itataas ang dangal sa daigdig ng langit.
Verse 15
यद् यत् प्रदीयते दानमुत्तराविषये नरै: । महाफलमनन्तं तद् भवतीति विनिश्चय:,उत्तरा नक्षत्रमें मनुष्य जो-जो दान देते हैं, वह महान् फलसे युक्त एवं अनन्त होता है-- यह शास्त्रोंका निश्चय है
Sinabi ni Narada: Anumang handog na ibinibigay ng mga tao sa panahon ng bituing Uttarā ay tiyak na nagbubunga ng dakila at maging walang-hanggang gantimpala—ito ang matibay na pasya ng mga banal na turo.
Verse 16
हस्ते हस्तिरथं दत्त्वा चतुर्युक्तमुपोषित: । प्राप्रोति परमॉललोकान् पुण्यकामसमन्वितान्,हस्तनक्षत्रमें उपवास करके ध्वजा, पताका, चँदोवा और किंकिणीजाल--इन चार वस्तुओंसे युक्त हाथी जुते हुए रथका दान करनेवाला मनुष्य पवित्र कामनाओंसे युक्त उत्तम लोकोंमें जाता है
Sa araw ng bituing Hastā, ang taong nag-ayuno at nagkaloob ng karwaheng hinihila ng elepante, na may apat na kabayong nakaharness at pinalamutian ng watawat, bandila, bubong na tolda, at lambat ng mga kampanilya—yaong may dalisay na hangaring magkamatuwid—ay makararating sa mga pinakamataas na daigdig.
Verse 17
चित्रायां वृषभ॑ दत्त्वा पुण्यगन्धांश्व भारत । चरन्त्यप्सरसां लोके रमन्ते नन्दने तथा,भारत! जो लोग चित्रा नक्षत्रमें वृषभ एवं पवित्र गन्धका दान करते हैं, वे अप्सराओंके लोकमें विचरते और नन्दनवनमें रमण करते हैं
Wika ni Nārada: “O Bhārata, yaong sa ilalim ng bituing Citrā ay nagkakaloob ng isang toro at nag-aalay ng dalisay at mapalad na mga pabango, ay makaaabot sa daigdig ng mga Apsaras. Doon sila malayang gumagala at nagagalak sa Nandana, ang makalangit na halamanan ni Indra.”
Verse 18
स्वात्यामथ धन दत्त्वा यदिष्टतममात्मन: । प्राप्रोति लोकान् स शुभानिह चैव महद् यश:,स्वाती नक्षत्रमें अपनी अधिक-से-अधिक प्रिय वस्तुका दान करके मनुष्य शुभ लोकोंमें जाता है और इस जगतमें भी महान् यशका भागी होता है
Sabi ni Nārada: Sa araw ng bituing Svātī, kung ang isang tao ay magbigay ng yaman—lalo na yaong pinakamamahal niya—makaaabot siya sa mga mapalad na daigdig sa kabilang-buhay, at sa buhay na ito man ay tatanggap ng dakilang katanyagan.
Verse 19
विशाखायामनडूवाहं थेनुं दत्त्वा च दुग्धदाम् । सप्रासंगं च शकटं सधान्यं वस्त्रसंयुतम्,जो विशाखा नक्षत्रमें गाड़ी ढोनेवाले बैल, दूध देनेवाली गाय, धान्य, वस्त्र और प्रासंगसहित शकट दान करता है, वह देवताओं और पितरोंको तृप्त कर देता है तथा मृत्युके पश्चात् अक्षय सुखका भागी होता है। वह जीते जी कभी संकटमें नहीं पड़ता और मरनेके बाद स्वर्गलोकमें जाता है
Wika ni Nārada: “Sa ilalim ng bituing Viśākhā, ang sinumang magbigay ng isang bakang panghila ng kariton, isang bakang nagbibigay-gatas, at isang karitong may lahat ng kasangkapan—kasama ang butil at mga kasuotan—ay nagpapasaya sa mga diyos at sa mga ninuno. Pagkaraan ng kamatayan, tatamasa siya ng ligayang di nauubos; sa buhay ay hindi siya madaig ng kapighatian; at sa pagpanaw sa mundong ito, siya’y tutungo sa langit.”
Verse 20
पितृन् देवांश्न प्रीणाति प्रेत्य चानन्त्यमश्रुते । न च दुर्गाण्यवाप्रोति स्वर्गलोक॑ च गच्छति,जो विशाखा नक्षत्रमें गाड़ी ढोनेवाले बैल, दूध देनेवाली गाय, धान्य, वस्त्र और प्रासंगसहित शकट दान करता है, वह देवताओं और पितरोंको तृप्त कर देता है तथा मृत्युके पश्चात् अक्षय सुखका भागी होता है। वह जीते जी कभी संकटमें नहीं पड़ता और मरनेके बाद स्वर्गलोकमें जाता है
Sabi ni Nārada: Ang nag-aalay ng gayong kaloob ay nagpapagalak sa mga diyos at sa mga ninuno. Pagkaraan ng kamatayan, tinatamo niya ang gantimpalang walang hanggan; sa buhay ay hindi siya nahuhulog sa dalamhati; at sa pagpanaw sa mundong ito, siya’y tutungo sa langit.
Verse 21
दत्त्वा यथोक्तं विप्रेभ्यो वृत्तिमिष्टां स विन्दति । नरकादींश्व॒ संक्लेशान् नाप्रोतीति विनिश्चय:
Sinabi ni Nārada: “Kapag ang isang tao ay nagkaloob sa mga Brahmin ng itinakdang ikabubuhay (vṛtti), nakakamit niya ang ninanais na kagalingan at ikabubuhay. Ito ang tiyak na pasya: hindi siya mahuhulog sa mga pahirap na nagsisimula sa impiyerno.”
Verse 22
पूर्वोक्त वस्तुओंका ब्राह्मणोंको दान करके मनुष्य इच्छित जीविका-वृत्ति पा लेता है और नरक आदिके कष्ट भी कभी नहीं भोगता। ऐसा शास्त्रोंका निश्चय है ।। अनुराधासु प्रावारं वरान्नं समुपोषित: । दत्त्वा युगशतं चापि नर: स्वर्गे महीयते,जो मनुष्य अनुराधा नक्षत्रमें उपवास करके ओढ़नेका वस्त्र और उत्तम अन्न दान करता है, वह सौ युगोंतक स्वर्गलोकमें सम्मानपूर्वक रहता है
Sinabi ni Nārada: “Sa pagbibigay sa mga Brahmin ng mga bagay na nabanggit na, nakakamit ng tao ang ikabubuhay na ninanais at hindi na kailanman magtitiis ng mga pahirap ng impiyerno at mga katulad nito—ganyan ang tiyak na pasya ng mga kasulatan. Bukod dito, ang sinumang sa ilalim ng bituing Anurādhā ay mag-ayuno at pagkatapos ay maghandog ng balabal (panakip na kasuotan) at pinakamainam na pagkain, ay pararangalan sa langit sa loob ng sandaang yuga.”
Verse 23
कालशाकं तु विप्रे भ्यो दत्त्वा मर्त्य: समूलकम् | ज्येष्ठायामृद्धिमिष्टां वै गतिमिष्टां स गच्छति,जो मनुष्य ज्येष्ठा नक्षत्रमें ब्राह्मयगोंको समयोचित शाक और मूली दान करता है, वह अभीष्ट समृद्धि और सदगतिको प्राप्त होता है
Sinabi ni Nārada: “Ang mortal na sa panahon ng bituing Jyeṣṭhā ay nagkakaloob sa mga Brahmin ng gulay na dahon na angkop sa panahon (kālaśāka) kasama ang ugat nito, nakakamit ang ninanais na kasaganaan at ang pinagpalang landas ng kapalarang hinahangad.”
Verse 24
मूले मूलफल दत्त्वा ब्राह्मणेभ्य:ः समाहित: । पितृन् प्रीणयते चापि गतिमिष्टां च गच्छति,मूल नक्षत्रमें एकाग्रचित्त हो ब्राह्मणोंको मूल-फल दान करनेवाला मनुष्य पितरोंको तृप्त करता और अभीष्ट गतिको पाता है
Sinabi ni Nārada: “Na may nakatuong isip, ang sinumang sa panahon ng bituing Mūla ay magbigay ng mga ugat at prutas bilang kawanggawa sa mga Brahmin, ay nakapagpapasaya rin sa mga ninuno (pitṛs) at nakakamit ang ninanais na pinagpalang hantungan.”
Verse 25
अथ पूर्वास्वषाढासु दधिपात्राण्युपोषित: । कुलवृत्तोपसम्पन्ने ब्राह्मणे वेदपारगे
Sinabi ni Nārada: “Pagkaraan, sa araw ng Pūrvāṣāḍhā, matapos mag-ayuno at (maghanda) ng mga sisidlang may gatas-asim (curd), lumapit siya sa isang Brahmin na may mabuting asal ayon sa kaugalian ng angkan at sa itinatag na tradisyon, at bihasa sa mga Veda.”
Verse 26
पुरुषो जायते प्रेत्य कुले सुबहुगोधने । पूर्वाषाढ़ा नक्षत्रमें उपवास करके कुलीन, सदाचारी एवं वेदोंके पारंगत विद्वान् ब्राह्मणको दहीसे भरे हुए पात्रका दान करनेवाला मनुष्य मृत्युके पश्चात् ऐसे कुलमें जन्म लेता है, जहाँ गोधनकी अधिकता होती है ।। उदमन्थ॑ं ससर्पिष्कं प्रभूतमधिफाणितम् | दत्त्वोत्तरास्वषाढासु सर्वकामानवाप्रुयात्
Sinabi ni Nārada: Ang sinumang mag-ayuno sa araw ng nakṣatra na Pūrvāṣāḍhā at maghandog ng sisidlang punô ng gatas-asim (curd) sa isang Brahmanang marangal ang angkan, maayos ang asal, at bihasa sa mga Veda, ay muling isisilang pagkalipas ng kamatayan sa pamilyang sagana sa yaman ng mga baka. Gayundin, ang sinumang sa mga araw ng Uttarāṣāḍhā ay magbigay ng masaganang inuming pinakulo’t hinango (churned drink) na hinaluan ng ghee at pinatamis ng maraming molasses, ay makakamit ang katuparan ng lahat ng ninanais.
Verse 27
जो उत्तराषाढ़ा नक्षत्रमें जलपूर्ण कलशसहित सत्तूकी बनी हुई खाद्य वस्तु, घी और प्रचुर माखन दान करता है, वह सम्पूर्ण मनोवांछित भोगोंको प्राप्त कर लेता है ।। दुग्धं त्वभिजिते योगे दत्त्वा मधुघृतप्लुतम् । धर्मनित्यो मनीषिभ्य: स्वर्गलोके महीयते,जो नित्य धर्मपरायण पुरुष अभिजित् नक्षत्रके योगमें मनीषी ब्राह्मणोंको मधु और घीसे युक्त दूध देता है, वह स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है
Sinabi ni Nārada: Ang sinumang sa ilalim ng Uttarāṣāḍhā ay magbigay ng palayok na punô ng tubig, kasama ang pagkaing yari sa inihaw na harinang sebada (sattu), at ghee at saganang mantikilya, ay magkakamit ng lahat ng aliw na ninanais niya. At ang taong palagiang matatag sa dharma—kapag nagkakatugma ang asterismong Abhijit—na nag-aalay sa marurunong na Brahmana ng gatas na hinaluan ng pulot at ghee, ay pararangalan sa daigdig ng langit.
Verse 28
श्रवणे कम्बलं दत्त्वा वस्त्रान्तरितमेव वा । श्वेतेन याति यानेन स्वर्गलोकानसंवृतान्
Sinabi ni Nārada: “Ang sinumang sa nakṣatrang Śravaṇa ay maghandog ng kumot na lana para sa pag-iingat ng mga tainga—ibigay man nang tuwiran o nakabalot sa ibang tela—ay maglalakbay sa puting sasakyang makalangit at makararating sa mga daigdig ng langit nang walang hadlang.”
Verse 29
जो श्रवण नक्षत्रमें वस्त्रवेष्टित कम्बल दान करता है, वह श्वेत विमानके द्वारा खुले हुए स्वर्गलोकमें जाता है ।। गोप्रयुक्ते धनिष्ठासु यानं दत्त्वा समाहित: । वस्त्रराशिधन सद्य:ः प्रेत्य राज्यं प्रपद्यते,जो धनिष्ठा नक्षत्रमें एकाग्रचित्त होकर बैलगाड़ी, वस्त्र-समूह तथा धन दान करता है, वह मृत्युके पश्चात् शीघ्र ही राज्य पाता है
Sinabi ni Nārada: Kapag umiiral ang konstelasyong Dhaniṣṭhā, ang sinumang may natitipong isip ay maghandog ng sasakyang hinihila ng mga baka (gaya ng karitong de-baka), kasama ang bunton ng mga kasuotan at kayamanan, ay—pagkaraan ng kamatayan—madali at agad na magkakamit ng gantimpalang paghahari.
Verse 30
गन्धान् शतभिषायोगे दत्त्वा सागुरुचन्दनान् । प्राप्रोत्यप्सरसां संघान् प्रेत्य गन्धांश्व शाश्वतान्,जो शतभिषा नक्षत्रके योगमें अगुरु और चन्दन-सहित सुगन्धित पदार्थोका दान करता है, वह परलोकमें अप्सराओंके समुदाय तथा अक्षय गन्धको पाता है
Sinabi ni Nārada: Ang sinumang sa mapalad na pagsasanib ng nakṣatrang Śatabhiṣā ay maghandog ng mga mababangong sangkap—kasama ang agaru at sandalwood—ay, pagkalipas ng kamatayan, makakamit ang piling ng mga pangkat ng apsara at magkakaroon ng di-nauubos na halimuyak sa kabilang daigdig.
Verse 31
पूर्वाभाद्रपदायोगे राजमाषान् प्रदाय तु । सर्वभक्षफलोपेत: स वै प्रेत्य सुखी भवेत्,पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्रके योगमें बड़ी उड़द या सफेद मटरका दान करके मनुष्य परलोकमें सब प्रकारकी खाद्य वस्तुओंसे सम्पन्न हो सुखी होता है
Sinabi ni Nārada: “Kapag ang bahay-buwan na Pūrvābhādrapadā ay nasa mapalad na pagsasanib (yoga), kung ang isang tao ay magbigay ng kawanggawa ng rāja-māṣa (pinakamainam na uri ng māṣa na butil), pagkamatay niya ay makakamit niya ang masayang kalagayan, na may kasaganaan ng lahat ng uri ng pagkain at prutas.”
Verse 32
औरभ्रमुत्तरायोगे यस्तु मांसं प्रयच्छति । स पितृन् प्रीणयति वै प्रेत्य चानन्त्यमश्षुते,जो उत्तराभाद्रपदा नक्षत्रके योगमें औरभ्र फलका गूदा दान करता है, वह पितरोंको तृप्त करता और परलोकमें अक्षय सुखका भागी होता है
Sinabi ni Nārada: “Sinumang, sa mapalad na pagsasanib na tinatawag na Uttarā-yoga, ay maghandog bilang kaloob ng malambot na laman ng bungang aurabhra, tunay na nagpapasaya sa mga Pitṛ (mga espiritu ng ninuno); at pagkamatay niya, makakamit niya ang walang-hanggang kaginhawahan sa kabilang daigdig.”
Verse 33
कांस्योपदोहनां धेनुं रेवत्यां यः प्रयच्छति । सा प्रेत्य कामानादाय दातारमुपतिष्ठति,जो रेवती नक्षत्रमें कांसके दुग्धपात्रसे युक्त धेनुका दान करता है वह धेनु परलोकमें सम्पूर्ण भोगोंको लेकर उस दाताकी सेवामें उपस्थित होती है
Sinabi ni Nārada: “Sinumang, sa panahon ng bahay-buwan na Revatī, ay magbigay ng isang baka na may kasangkapang panggatas na yari sa bronse (kāṃsya), pagkamatay niya ang mismong bakang iyon—taglay ang lahat ng ninanais na kaluguran—ay darating upang dumulog at maglingkod sa nagkaloob.”
Verse 34
रथमश्वसमायुक्तं दत्त्वाश्विन्यां नरोत्तम: । हस्त्यश्वरथसम्पन्ने वर्चस्वी जायते कुले,जो नरश्रेष्ठ अश्विनी नक्षत्रमें घोड़े जुते हुए रथका दान करता है, वह हाथी, घोड़े और रथसे सम्पन्न कुलमें तेजस्वी पुत्ररूपसे जन्म लेता है
Sinabi ni Nārada: “Kung ang isang marangal na tao ay magbigay, sa panahon ng bahay-buwan na Aśvinī, ng isang karwaheng nakayuko sa mga kabayo, siya’y muling isisilang sa angkang sagana sa mga elepante, kabayo, at mga karwahe, at magiging maningning at dakila roon.”
Verse 35
भरणीषु द्विजातिभ्यस्तिलधेनु प्रदाय वै । गा: सुप्रभूता: प्राप्नोति नर: प्रेत्य यशस्तथा,जो भरणी नक्षत्रमें ब्राह्मणोंको तिलमयी धेनुका दान करता है, वह इस लोकमें बहुत- सी गौओंको तथा परलोकमें महान् यशको प्राप्त करता है
Sinabi ni Nārada: “Sa ilalim ng bahay-buwan na Bharaṇī, kung ang isang tao ay magbigay sa mga ‘dalawang ulit na isinilang’ (lalo na sa mga brāhmaṇa) ng ‘bakang linga’—isang handog na ritwal na hinubog mula sa linga—sa mundong ito’y magkakamit siya ng saganang mga baka, at pagkamatay niya’y makakamtan din niya ang dakilang karangalan.”
Verse 36
भीष्म उवाच इत्येष लक्षणोद्ेश: प्रोक्तो नक्षत्रयोगत: । देवक्या नारदेनेह सा स्नुषाभ्यो5ब्रवीदिदम्
Sinabi ni Bhishma: “Ganyan inilahad nang maikli ang mga palatandaan ng mga katangian, ayon sa mga pagsasanib ng mga nakshatra (mga bahay-bituin ng buwan). Dito, si Devakī, na tinuruan ni Nārada, ay nagsalita ng mga salitang ito sa kaniyang mga manugang na babae.”
Verse 64
भीष्मजी कहते हैं--राजन्! इस प्रकार नक्षत्रोंक योगमें किये जानेवाले विविध वस्तुओंके दानका संक्षेपसे यहाँ वर्णन किया गया है। नारदजीने देवकीसे और देवकीजीने अपनी पुत्रवधुओंसे यह विषय सुनाया था ।। इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि नक्षत्रयोगदानं नाम चतु:षष्टितमो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें नक्षत्रयोग सम्बन्धी दान नामक चौंसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
Sinabi ni Bhishma: “O Hari, dito ay naisalaysay nang maikli ang sari-saring uri ng mga handog (dāna) na dapat ibigay kapag nagaganap ang mga nakshatra-yoga, ang mga pagsasanib ng mga bahay-bituin ng buwan. Ang aral na ito’y narinig ni Nārada mula kay Devakī, at si Devakī naman ang naghatid nito sa kaniyang mga manugang na babae. Sa gayon nagwakas ang ika-animnapu’t apat na kabanata ng Anushasana Parva, sa bahagi ng dharma ng pagbibigay, na pinamagatang ‘Mga Handog na Kaugnay ng Nakshatra-yoga.’”
It demonstrates the dharmic risk of misidentifying recipients: even well-intended actions can become flawed if the selection and procedure contradict explicit instruction, requiring correction to restore ritual-ethical integrity.
Tilā-dāna is presented as exceptionally meritorious when performed properly and regularly, while water-giving—especially through durable public provisions—embodies continuous welfare and thus yields outstanding merit.
Yes in functional form: lamp-giving is said to benefit devas and pitṛs as ‘eye-giving’ support, and worthy giving/acceptance is described as producing akṣaya (inexhaustible) merit for both donor and recipient.