Adhyaya 30

Verse 1

/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १०७ श्लोक हैं) अपना छा अर: 2 सप्तविशो<्ध्याय: ब्राह्मणत्वके लिये तपस्या करनेवाले मतड़की इन्द्रसे बातचीत युधिछिर उवाच प्रज्ञाश्रुताभ्यां वृत्तेन शीलेन च यथा भवान्‌ | गुणैश्व विविधै: सर्वर्वयसा च समन्वित:,युधिष्ठिरने पूछा--धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ नरेश्वर! आप बुद्धि, विद्या, सदाचार, शील और विभिन्न प्रकारके सम्पूर्ण सदगुणोंसे सम्पन्न हैं। आपकी अवस्था भी सबसे बड़ी है। आप बुद्धि, प्रश्ञा और तपस्यासे विशिष्ट हैं; अत: मैं आपसे धर्मकी बात पूछता हूँ। संसारमें आपके सिवा दूसरा कोई ऐसा नहीं है जिससे सब प्रकारके प्रश्न पूछे जा सकें

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O hari sa mga tao, pinakadakila sa mga matuwid—taglay mo ang pag-unawa at pagkatuto, ang tuwid na asal at mabuting pagkatao, at napapalamutian ng sari-saring kabutihan; at ikaw din ang pinakamatanda. Yamang natatangi ka sa karunungan, malalim na pananaw, at tapas (mahigpit na pagninilay at pagdidisiplina), itinatanong ko sa iyo ang tungkol sa dharma. Sa mundong ito, bukod sa iyo, wala nang iba na mapagtatanungan ng lahat ng uri ng katanungan.”

Verse 2

भवान्‌ विशिष्टो बुद्ध्या च प्रज्ञया तपसा तथा । तस्माद्‌ भवन्तं पृच्छामि धर्म धर्मभूतां वर । नान्यस्त्वदन्यो लोकेषु प्रष्टव्यो5स्ति नराधिप,युधिष्ठिरने पूछा--धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ नरेश्वर! आप बुद्धि, विद्या, सदाचार, शील और विभिन्न प्रकारके सम्पूर्ण सदगुणोंसे सम्पन्न हैं। आपकी अवस्था भी सबसे बड़ी है। आप बुद्धि, प्रश्ञा और तपस्यासे विशिष्ट हैं; अत: मैं आपसे धर्मकी बात पूछता हूँ। संसारमें आपके सिवा दूसरा कोई ऐसा नहीं है जिससे सब प्रकारके प्रश्न पूछे जा सकें

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Ikaw ay natatangi sa talino, karunungan, at disiplina ng pag-aayuno at pagninilay. Kaya’t itinatanong ko sa iyo ang tungkol sa dharma, O pinakamainam sa mga tagapangalaga ng katuwiran. Sa lahat ng daigdig ay wala nang iba pang tulad mo, O hari, na karapat-dapat pagtanungan.”

Verse 3

क्षत्रियो यदि वा वैश्य: शूद्रो वा राजसत्तम । ब्राह्म॒ण्यं प्राप्रुयाद्‌ येन तन्मे व्याख्यातुमहसि,नृपश्रेष्ठ! यदि क्षत्रिय, वैश्य अथवा शाद्र ब्राह्मणत्व प्राप्त करना चाहे तो वह किस उपायसे उसे पा सकता है? यह मुझे बताइये

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O pinakamainam sa mga hari, kung ang isang Kṣatriya, o isang Vaiśya, o maging isang Śūdra ay nagnanais makamit ang kalagayang pagiging Brahmin, sa anong paraan niya ito matatamo? O pinakadakila sa mga pinuno, ipaliwanag mo ito sa akin.”

Verse 4

तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा । ब्राह्म॒ण्यमथ चेदिच्छेत्‌ तन्मे ब्रूहि पितामह,पितामह! यदि कोई ब्राह्मणत्व पानेकी इच्छा करे तो वह उसे तपस्या, महान्‌ कर्म अथवा वेदोंके स्वाध्याय आदि किस उपायसे प्राप्त कर सकता है?

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O Dakilang Ninuno, kung may nagnanais makamit ang tunay na pagiging Brahmin, sabihin mo sa akin kung sa anong paraan ito nakakamtan—sa pamamagitan ba ng dakilang pag-aayuno at pagninilay, ng marangal na gawa, o ng pagkatuto at banal na pag-aaral.”

Verse 5

भीष्म उवाच ब्राह्म॒ण्यं तात दुष्प्राप्यं वर्ण: क्षत्रादिभिस्त्रिभि: । परं हि सर्वभूतानां स्थानमेतद्‌ युधिछ्िर,भीष्मजीने कहा--तात युधिष्ठिर! क्षत्रिय आदि तीन वर्णोके लिये ब्राह्मणत्व प्राप्त करना अत्यन्त कठिन है, क्योंकि यह समस्त प्राणियोंके लिये सर्वोत्तम स्थान है

Sinabi ni Bhīṣma: “Anak kong Yudhiṣṭhira, ang pagiging Brahmin ay napakahirap makamtan ng tatlong iba pang varṇa, gaya ng Kṣatriya at iba pa. Sapagkat ang kalagayang ito ang pinakadakilang antas para sa lahat ng nilalang.”

Verse 6

बद्दीस्तु संसरन्‌ योनीर्जायमान: पुन: पुनः । पर्याये तात कम्मिंश्रिद्‌ ब्राह्मणो नाम जायते,तात! बहुत-सी योनियोंमें बारंबार जन्म लेते-लेते कभी किसी समय संसारी जीव ब्राह्मणकी योनिमें जन्म लेता है

Sinabi ni Bhīṣma: “Nakatali sa pag-iral sa sanlibutan, ang isang nilalang ay gumagala sa maraming sinapupunan, isinisilang nang paulit-ulit. At sa isang pag-ikot ng siklo—anak ko—ayon sa karmang naipon niya, siya’y isinisilang sa kalagayang tinatawag na ‘brāhmaṇa’.”

Verse 7

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । मतड़स्य च संवादं गर्दभ्याश्व॒ युधिछिर,युधिष्ठिर! इस विषयमें जानकार मनुष्य मतड़् और गर्दभीके संवादरूप इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं

Wika ni Bhīṣma: “Dito rin, O Yudhiṣṭhira, binabanggit ng mga marurunong ang isang sinaunang halimbawa: ang lumang salaysay na nasa anyo ng pag-uusap nina Mataṅga at ng isang babaeng asno.”

Verse 8

द्विजाते: कस्यचित्‌ तात तुल्यवर्ण: सुतस्त्वभूत्‌ । मतज़्े नाम नाम्ना वै सर्वे: समुदितो गुणै:,तात! पूर्वकालमें किसी ब्राह्मणके एक मतज् नामक पुत्र हुआ जो (अन्य वर्णके पुरुषसे उत्पन्न होनेपर भी ब्राह्मणोचित संस्कारोंके प्रभावसे) उनके समान वर्णका ही समझा जाता था, वह समस्त सदगुणोंसे सम्पन्न था

Wika ni Bhīṣma: “Anak ko, noon ay may isang anak na isinilang sa isang dvija (dalawang ulit na isinilang) at itinuring na kapantay ng uri ng kanyang ama. Mataṅga ang kanyang pangalan, at taglay niya ang lahat ng kabutihang-asal.”

Verse 9

स यज्ञकार: कौन्तेय पित्रोत्सृष्ट: परंतप । प्रायाद्‌ गर्दभयुक्तेन रथेनाप्याशुगामिना,शत्रुओंको संताप देनेवाले कुन्तीकुमार! एक दिन अपने पिताके भेजनेपर मतंग किसी यजमानका यज्ञ करानेके लिये गधोंसे जुते हुए शीघ्रगामी रथपर बैठकर चला

Wika ni Bhīṣma: “O anak ni Kuntī, tagasunog ng mga kaaway—si Mataṅga, isang pari na nagsasagawa ng mga handog, ay minsang umalis sa utos ng kanyang ama upang mamuno sa isang yajña para sa isang tagapagtaguyod. Siya’y umalis na nakaupo sa isang mabilis na karwaheng hinihila ng mga asno, patungo sa ritwal na ipinagkatiwala sa kanya.”

Verse 10

स बाल गर्दभं राजन्‌ वहन्तं मातुरन्तिके । निरविध्यत्‌ प्रतोदेन नासिकायां पुन: पुन:,राजन्‌! रथका बोझ ढोते हुए एक छोटी अवस्थाके गधेको उसकी माताके निकट ही मतंगने बारंबार चाबुकसे मारकर उसकी नाकमें घाव कर दिया

Wika ni Bhīṣma: “O Hari, may isang batang asno na may pasan, malapit sa kanyang ina. Isang tao ang paulit-ulit na tumusok dito ng pang-udyok, sinugatan ang butas ng ilong nito nang paulit-ulit.”

Verse 11

पुत्रका भला चाहनेवाली गधी उस गधेकी नाकमें दुस्सह घाव हुआ देख उसे समझाती हुई बोली--'बेटा! शोक न करो। तुम्हारे ऊपर ब्राह्मण नहीं, चाण्डाल सवार है

Ang babaeng asno, na nagmamalasakit sa kanyang anak, nang makita ang sugat na di-matiis sa ilong nito, ay nagsalita upang aliwin at turuan siya: “Anak ko, huwag kang magdalamhati. Hindi Brahmin ang nakasakay sa iyo—kundi isang Chandala.”

Verse 12

ब्राह्मणे दारुणं नास्ति मैत्रो ब्राह्मण उच्यते । आचार्य: सर्वभूतानां शास्ता कि प्रहरिष्यति,'ब्राह्मणमें इतनी क्रूरता नहीं होती। ब्राह्मण सबके प्रति मैत्रीभाव रखनेवाला बताया जाता है। जो समस्त प्राणियोंको उपदेश देनेवाला आचार्य है, वह कैसे किसीपर प्रहार करेगा?

Sa isang Brahmana, walang gayong kalupitan; ang Brahmana ay tinatawag na may pagkakaibigang-loob sa lahat ng nilalang. Ang ācārya na nagtuturo at gumagabay sa lahat ng buhay—paano niya magagawang manakit o manugod sa sinuman?

Verse 13

अयं तु पापप्रकृतिर्बाले न कुरुते दयाम्‌ | स्वयोनिं मानयत्येष भावो भावं नियच्छति,यह स्वभावसे ही पापात्मा है; इसीलिये दूसरेके बच्चेपर दया नहीं करता है। यह अपने इस कुकृत्यद्वारा अपनी चाण्डाल योनिका ही सम्मान बढ़ा रहा है। जातिगत स्वभाव ही मनोभावपर नियन्त्रण करता है

Wika ni Bhishma: “Ang isang ito’y likas na may masamang pagkatao; kaya’t wala siyang habag sa bata. Sa gayong kasamaan, pinalalaki lamang niya ang pangalan ng sarili niyang kapanganakang Caṇḍāla. Tunay nga, ang likas na ugali ang naghahari sa paggalaw ng isip.”

Verse 14

एतत्‌ श्रुत्वा मतड़स्तु दारुणं रासभीवच: । अवतीर्य रथात्‌ तूर्ण रासभीं प्रत्यभाषत,गधीका यह दारुण वचन सुनकर मतंग तुरंत रथसे उतर पड़ा और गधीसे इस प्रकार बोला--

Wika ni Bhishma: “Nang marinig ni Mataṅga ang mabagsik na pananalita ng babaeng asno, agad siyang bumaba mula sa kanyang karwahe at mabilis na hinarap ito, saka sumagot nang ganito—”

Verse 15

ब्रूहि रासभि कल्याणि माता मे येन दूषिता । कथं मां वेत्सि चण्डालं क्षिप्रं रासभि शंस मे,“कल्याणमयी गर्दभी! बता, मेरी माता किससे कलंकित हुई है? तू मुझे चाण्डाल कैसे समझती है? शीघ्र मुझसे सारी बात बता

Wika ni Bhishma: “Magsalita ka, O mapalad na babaeng asno. Sino ang dumungis sa aking ina? Paano mo ako itinuring na isang Caṇḍāla? Sabihin mo agad sa akin, O babaeng asno—ihayag mo ang buong pangyayari.”

Verse 16

कथं मां वेत्सि चण्डालं ब्राह्माण्यं येन नश्यते । तत्त्वेनैतन्महाप्राज्ञे ब्रूहि सर्वमशेषत:

“Paano mo ako nakikilala bilang isang Caṇḍāla—yaong ang asal ay sumisira sa mismong katayuan ng isang Brahmana? O dakilang pantas na may matalas na pag-unawa, sabihin mo sa akin ang katotohanan nang buo, na walang itinatago.”

Verse 17

गधी! तुझे कैसे मालूम हुआ कि मैं चाण्डाल हूँ? किस कर्मसे मेरा ब्राह्मणत्व नष्ट हुआ है? तू बड़ी समझदार है; अतः ये सारी बातें मुझे ठीक-ठीक बता” ।। गर्दभ्युवाच ब्राह्मण्यां वृषलेन त्वं मत्तायां नापितेन ह । जातस्त्वमसि चाण्डालो ब्राह्मणयं तेन तेडनशत्‌,गदही बोली--मतंग! तू यौवनके मदसे मतवाली हुई एक ब्राह्मणीके पेटसे शूद्रजातीय नाईद्वारा पैदा किया गया, इसीलिये तू चाण्डाल है और तेरी माताके इसी व्यभिचार कर्मसे तेरा ब्राह्मणत्व नष्ट हो गया है

Sinabi ni Bhishma, “Gadhi! Paano mo nalaman na ako’y isang Caṇḍāla? Sa anong gawa nasira ang aking katayuang Brahmin? Marunong kang kumilatis—kaya sabihin mo sa akin ang lahat nang tumpak, ayon sa tunay na nangyari.” Sumagot ang babaeng asno, “Matanga, isinilang ka mula sa isang babaeng Brahmin na nalasing sa pagnanasa ng kabataan at naglihi sa isang barbero na Śūdra. Kaya ikaw ay Caṇḍāla, at sa paglabag ng iyong ina nagupo ang iyong pagka-Brahmin.”

Verse 18

एवमुक्तो मतड़स्तु प्रतिप्रायाद्‌ गृहं प्रति । तमागतमभिप्रेक्ष्य पिता वाक्यमथाब्रवीत्‌,गदहीके ऐसा कहनेपर मतंग फिर अपने घरको लौट गया। उसे लौटकर आया देख पिताने इस प्रकार कहा--

Nang masabihan nang gayon, muling tumungo si Mataṅga pauwi. Pagkakita ng ama na siya’y nagbalik, nagsalita ito ng mga salitang ito—ipinagpapatuloy ang aral na nagbibigay ng landas sa diwa ng pangyayari.

Verse 19

मया त्वं यज्ञसंसिद्धौ नियुक्तो गुरुकर्मणि । कस्मात्‌ प्रतिनिवृत्तोडसि कच्चिन्न कुशलं तव,बेटा! मैंने तो तुम्हें यज्ञ करानेके भारी कार्यपर लगा रखा था, फिर तुम लौट कैसे आये? तुम कुशलसे तो हो न?

Sinabi ni Bhishma: “Anak, itinalaga kita sa mabigat na tungkuling may kinalaman sa pagtatapos ng handog na sakripisyo. Bakit ka nagbalik? Ayos ka ba, anak ko?”

Verse 20

मतंग उवाच अन्त्ययोनिरयोनिर्वा कथं स कुशली भवेत्‌ । कुशल तु कुतस्तस्य यस्येयं जननी पित:,मतंगने कहा--पिताजी! जो चाण्डाल योनिमें उत्पन्न हुआ है, अथवा उससे भी नीच योनिमें पैदा हुआ है वह कैसे सकुशल रह सकता है। जिसे ऐसी माता मिली हो उसे कहाँसे कुशलता प्राप्त होगी

Sinabi ni Mataṅga: “Ama, paanong magiging tunay na maayos ang isang taong isinilang sa ‘huling’ kinamumuhiang kapanganakan—o higit pang mababa? Saan manggagaling ang kaginhawahan sa taong ang pinagmulan—ang ina at ama—ay ganyan?”

Verse 21

ब्राह्मण्यां वृषलाज्जातं पितर्वेदयतीव माम्‌ | अमानुषी गर्दभीयं तस्मात्‌ तप्स्ये तपो महत्‌,पिताजी! यह मानवेतर योनिमें उत्पन्न हुई गदही मुझे ब्राह्मणीके गर्भसे द्वारा पैदा हुआ बता रही है; इसलिये अब मैं महान्‌ तपमें लग जाऊँगा

Sinabi ni Mataṅga: “Ama, ang babaeng asnong ito—na isinilang sa sinapupunang di-tao—ay patuloy na nagsasabing ako’y ipinanganak mula sa sinapupunan ng isang babaeng Brahmin. Kaya mula ngayon, magsasagawa ako ng dakilang pag-aayuno at pagtalima sa matinding pagninilay (tapas).”

Verse 22

एवमुक्‍त्वा स पितरं प्रतस्थे कृतनिश्चय: । ततो गत्वा महारण्यमतपत्‌ सुमहतु तपः,पितासे ऐसा कहकर मतंग तपस्याके लिये दृढ़ निश्चय करके घरसे निकल पड़ा और एक महान्‌ वनमें जाकर वहाँ बड़ी भारी तपस्या करने लगा

Pagkasabi niya ng gayon sa kanyang ama, siya’y umalis na may matibay na pasiya. Pagkaraan, nagtungo siya sa isang dakilang gubat at nagsagawa roon ng napakahirap na pag-aayuno at pagninilay—pinili ang disiplinadong pagtalikod sa layaw bilang daan upang matupad ang kanyang layon at mapanatili ang itinuturing niyang matuwid.

Verse 23

ततः स तापयामास विबुधांस्तपसान्वित: । मतड़: सुखसम्प्रेप्सु: स्थानं सुचरितादपि

Pagkaraan, si Mataṅga—na puspos ng matinding pag-aaske—ay nagsimulang magpahirap sa mga diyos sa lakas ng kanyang tapas. Hinangad niyang marating ang kalagayang mapalad, maging higit pa sa natatamo sa pamamagitan ng mabuting asal (sucarita) lamang.

Verse 24

तपस्यामें संलग्न हो मतंगने देवताओंको संतप्त कर दिया। वह भलीभाँति तपस्या करके सुखसे ही ब्राह्मणत्वरूपी अभीष्ट स्थानको प्राप्त करना चाहता था ।। त॑ तथा तपसा युक्तमुवाच हरिवाहन: । मतड़ तप्स्यसे कि त्वं भोगानुत्सृज्य मानुषान्‌,उसे इस प्रकार तपस्यामें संलग्न देख इन्द्रने कहा--“मतंग! तुम क्यों मानवीय भोगोंका परित्याग करके तपस्या कर रहे हो?

Nalubog sa pag-aaske, si Mataṅga ay nagdulot ng pagdurusa sa mga diyos sa lakas ng kanyang penitensiya. Sa maayos na pagsasagawa ng tapas, ninanais niyang makamtan—sa mapayapang paraan—ang minimithing kalagayan ng pagiging Brahmana (brahminhood). Nang makita siyang matatag sa ganitong pagsasanay, nagsalita si Indra, ang panginoong nakasakay sa banal na kabayo: “Mataṅga, bakit ka nagsasagawa ng pag-aaske, itinatakwil ang mga ligaya ng tao?”

Verse 25

वरं ददामि ते हन्त वृणीष्व त्वं यदिच्छसि । यच्चाप्यवाप्यं हृदि ते सर्व तद्‌ ब्रूहि माचिरम्‌,मैं तुम्हें वर देता हूँ। तुम जो चाहते हो उसे प्रसन्नतापूर्वक माँग लो। तुम्हारे हृदयमें जो कुछ पानेकी अभिलाषा हो, वह सब शीघ्र बताओ'

“Ipinagkakaloob ko sa iyo ang isang biyaya—piliin mo ang anumang nais mo. Anumang hangaring maaaring matamo na nasa iyong puso, sabihin mo lahat nang walang pagkaantala.”

Verse 26

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गंगाजीके माहात्म्यका वर्णनविषयक छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,मतंग उवाच ब्राह्म॒ण्यं कामयानो5हमिदमारब्धवांस्तप: । गच्छेयं तदवाप्येह वर एष वृतो मया मतंगने कहा--मैंने ब्राह्मणत्व प्राप्त करनेकी इच्छासे यह तपस्या प्रारम्भ की है। उसे पा करके ही यहाँसे जाऊँ, मैं यही वर चाहता हूँ

Sinabi ni Vaiśampāyana: sinabi ni Mataṅga—“Sa pagnanais kong makamtan ang katayuang Brahmana (brāhmaṇa), sinimulan ko ang pag-aaskeng ito. Kapag natamo ko iyon dito lamang ako aalis sa pook na ito; ito ang tanging biyayang pinili ko.”

Verse 27

भीष्म उवाच एतत्‌ श्र॒ुत्वा तु वचनं तमुवाच पुरंदर: । मतड़ दुर्लभमिदं विप्रत्वं प्रार्थ्थते त्वया,भीष्मजी कहते हैं--भारत! मतंगकी यह बात सुनकर इन्द्रदेवने कहा--“मतंग! तुम जो ब्राह्मणत्व माँग रहे हो, यह तुम्हारे लिये दुर्लभ है” इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि इन्द्रमतड्रसंवादे सप्तविंशोडध्याय:

Wika ni Bhishma: Nang marinig ang mga salitang iyon, sumagot si Purandara (Indra) sa kanya, “O Mataṅga, ang kalagayang pagiging Brahmana na iyong hinihiling ay mahirap mong makamtan.”

Verse 28

ब्राह्माण्यं प्रार्थयानस्त्वमप्राप्यमकृतात्मभि: । विनशिष्यसि दुर्बुद्धे तदुपारम माचिरम्‌,जिनका अन्तःकरण शुद्ध नहीं है अथवा जो पुण्यात्मा नहीं हैं, उनके लिये ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति असम्भव है। दुर्बुद्धे! तुम ब्राह्मणत्व माँगते-माँगते मर जाओगे तो भी वह नहीं मिलेगा; अतः इस दुराग्रहसे जितना शीघ्र सम्भव हो निवृत्त हो जाओ

Wika ni Bhishma: “Hinahangad mo ang kalagayan at asal ng isang tunay na Brahmana; ngunit para sa mga hindi pa nahuhubog at marumi ang kalooban, ito’y di maaabot. O naliligaw ang isip, mamamatay ka man sa pagmamakaawa para sa ‘pagiging Brahmana,’ hindi mo pa rin ito makakamtan. Kaya iwanan mo agad ang matigas na pagkapit na iyan.”

Verse 29

श्रेष्ठतां सर्वभूतेषु तपो<र्थ नातिवर्तते । तदग्रयं प्रार्थयानस्त्वमचिराद्‌ विनशिष्यसि,“सम्पूर्ण भूतोंमें श्रेष्ठता ही ब्राह्मणत्व है और यही तुम्हारा अभीष्ट प्रयोजन है, परंतु यह तप उस प्रयोजनको सिद्ध नहीं कर सकता; अतः इस श्रेष्ठ पदकी अभिलाषा रखते हुए तुम शीघ्र ही नष्ट हो जाओगे

Wika ni Bhishma: “Sa lahat ng nilalang, ang tunay na pagkamataas—ang pagiging pinakadakila—ang siyang bumubuo sa pinakamataas na katayuan (pagiging Brahmana); iyan ang layuning ninanais mo. Ngunit ang pag-aayuno at pagpapahirap sa sarili lamang ay hindi makalalampas upang makamtan ang wakas na iyon. Kaya habang minimithi mo ang pinakapangunang ranggo, malapit ka nang mapahamak.”

Verse 30

देवतासुरमर्त्येषु यत्‌ पवित्र परं स्मृतम्‌ चण्डालयोनौ जातेन न तत्‌ प्राप्यं कथंचन,“देवताओं, असुरों और मनुष्योंमें भी जो परम पवित्र माना गया है उस ब्राह्मणत्वको चाण्डालयोनिमें उत्पन्न हुआ मनुष्य किसी तरह नहीं पा सकता”

Wika ni Bhishma: “Sa mga diyos, asura, at mga tao, yaong itinuturing na sukdulang kadalisayan—ang pagiging Brahmana—ay hindi kailanman makakamtan ng sinumang isinilang mula sa sinapupunang Caṇḍāla, sa anumang paraan.”

Verse 131

तत्र तीव्र व्रणं दृष्ट॒वा गर्दभी पुत्रगृद्धिनी । उवाच मा शुच: पुत्र चाण्डालस्त्वधितिष्ठति

Nang makita roon ang isang matinding sugat, nagsalita ang babaeng asno—sabik sa kanyang bisiro—: “Huwag kang magdalamhati, anak; may isang Caṇḍāla na nagbabantay at umaalalay sa iyo (nakatayo sa iyong tabi).”