Indra–Mataṅga Saṃvāda: On the rarity and responsibilities of Brāhmaṇya (इन्द्र-मतङ्ग संवादः)
तपस्यामें संलग्न हो मतंगने देवताओंको संतप्त कर दिया। वह भलीभाँति तपस्या करके सुखसे ही ब्राह्मणत्वरूपी अभीष्ट स्थानको प्राप्त करना चाहता था ।।
tapasā saṃlagno matango devatāḥ saṃtāpayām āsa | sa su-tapasā sukhenāiva brāhmaṇatva-rūpam abhīṣṭa-sthānaṃ prāptum aicchat || taṃ tathā tapasā yuktam uvāca harivāhanaḥ | “mataṅga, tapasya se kiṃ tvaṃ bhogān utsṛjya mānuṣān?” ||
Nalubog sa pag-aaske, si Mataṅga ay nagdulot ng pagdurusa sa mga diyos sa lakas ng kanyang penitensiya. Sa maayos na pagsasagawa ng tapas, ninanais niyang makamtan—sa mapayapang paraan—ang minimithing kalagayan ng pagiging Brahmana (brahminhood). Nang makita siyang matatag sa ganitong pagsasanay, nagsalita si Indra, ang panginoong nakasakay sa banal na kabayo: “Mataṅga, bakit ka nagsasagawa ng pag-aaske, itinatakwil ang mga ligaya ng tao?”
मतंग उवाच
The verse highlights tapas as a morally focused means of self-transformation: intense discipline can challenge even the gods, and true aspiration is framed as seeking a higher ethical-spiritual state rather than mere worldly enjoyment.
Matanga performs powerful austerities aiming to attain brahminhood. His penance troubles the gods, prompting Indra (Harivāhana) to approach and question why he has renounced ordinary human pleasures to pursue tapas.