
श्रीनगर-त्रिपुरा-सप्तकक्षा-पालकदेवताप्रकाशनम् (Revelation of the Guardian Deities of Śrīnagara-Tripurā’s Seven Enclosures)
Ang kabanatang ito ay nasa Uttarabhāga ng diyalogong Hayagrīva–Agastya sa Lalitopākhyāna. Ipinagpapatuloy ni Hayagrīva ang teknikal na paglalarawan sa Śrīnagara/Tripurā bilang isang sagradong lungsod na patung-patong at kumikislap sa mga hiyas. Matapos banggitin na naipaliwanag na ng mga bihasang manggagawa ang mga katangian ng pitong “śālā” (bulwagan/sona ng mga pader o bakod), tumuon siya sa mga estrukturang ratnamaya (gawang-hiyas) at sa mga sukat nito, kabilang ang mga agwat sa espasyo (hal., pitong yojana ang lawak sa loob para sa ilang bulwagang hiyas). Pagkaraan, inililista ng teksto ang mga naninirahang angkop sa nasabing daigdig: mga siddha at babaeng siddha, cāraṇa, apsaras, gandharva, at mga debotong nagsasagawa ng japa ng mantra ni Lalitā, kīrtana, at ritwal na pagdiriwang ng kaligayahan. Inilalarawan ang mga sangkap ng arkitektura (mga pinto, kandado, gopura) na yari sa tiyak na hiyas gaya ng puṣparāga, padmarāga, gomedaka, hīra; at ang kalikasan ay nakaayon sa kulay: ang mga ibon, lawa, ilog, at mga punong-hiyas ay tumutugma sa nangingibabaw na kulay/materyal ng bawat bakuran. Sa gayon, ang kabanata ay nagsisilbing kosmolohikal na “metadata ng lugar,” na nagtatala kung paanong nagkakaugnay ang debosyon, mga nilalang na ganap, at sagradong arkitektura sa mandalikong lungsod ni Lalitā.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसम्वादे ललितोपाख्याने श्रीनगरत्रिपुरासप्तकक्षापालकदेवताप्रकाशन कथनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच कथितं सप्तशालानां लक्षणं शिल्पिभिः कृतम् / अथ रत्नमयाः शालाः प्रकीर्त्यन्ते ऽवधारय
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa bahaging Uttarabhāga, sa pag-uusap nina Hayagrīva at Agastya, sa salaysay ni Lalitā, ang ika-32 kabanata na tinatawag na “Pagpapahayag ng mga diyos na tagapagbantay sa pitong silid ng Śrīnagara–Tripurā.” Wika ni Hayagrīva: Naipaliwanag na ang mga tanda ng pitong bulwagan na itinayo ng mga dalubhasang manggagawa; ngayo’y ipahahayag ang mga bulwagang yari sa mga hiyas—pakinggan at tandaan.
Verse 2
सुवर्णमयशालस्य पुष्परागमयस्य च / सप्तयोजनमात्रं स्यान्मध्येन्तरमुदात्दृतम्
Ang bulwagang ginto at ang bulwagang yari sa puṣparāga (dilaw na hiyas) ay may pagitan sa gitna na humigit-kumulang pitong yojana, maringal at mataas ang pagkakalarawan.
Verse 3
तत्र सिद्धाःसिद्धनार्यः खेलन्ति मदविह्वलाः / रसै रसायनैश्चापि खड्गैः पादाञ्जनैरपि
Doon, ang mga Siddha at mga babaeng Siddha ay naglalaro sa kalasingang ligaya; naroon ang mga banal na rasa at mga rasāyana, gayundin ang mga espada at ang anjana na ipinapahid sa paa.
Verse 4
ललितायां भक्तियुक्तास्तर्पयन्तो महाजनान् / वसंति विविधास्तत्र पिबन्ति मदिरारसान्
Taglay ang bhakti kay Lalitā, pinasisiyahan nila ang mga tao sa pamamagitan ng tarpaṇa; sari-saring nilalang ang nananahan doon at umiinom ng lasa ng madirā (alak).
Verse 5
पुष्परागादिशालानां पूर्ववद्द्वारकॢप्तयः / पुष्परागादिशालेषु कवाटार्गलगोपुरम् / पुष्परागादिजं ज्ञेयमुच्चेन्द्वादित्यभास्वरम्
Para sa mga bulwagang puṣparāga at iba pa, ang pagkakaayos ng mga pintuan ay gaya rin ng nauna. Sa mga bulwagang puṣparāga at katulad nito ay may mga pinto, mga halang at kandado, at gopura (tarangkahang tore); dapat malaman na ang mga ito’y mula sa puṣparāga at mga hiyas na tulad nito, matayog at nagniningning na gaya ng buwan at araw.
Verse 6
हेमप्राकारचक्रस्य पुष्परागमयस्य च / अन्तरे या स्वली सापि पुष्परागमयी स्मृता
Sa bilog na pader na ginto, na yari rin sa batong-hiyas na Puṣparāga, ang marikit na guhit sa loob ay itinuturing ding gawa sa Puṣparāga.
Verse 7
वक्ष्यमाणमहाशालाकक्षासु निखिलास्वपि / तद्वर्णाः पक्षिणस्तत्र तद्वर्णानि सरांसि च
Sa lahat ng mga looban ng dakilang Mahāśālā na ilalarawan pa, ang mga ibon doon ay may gayong kulay, at ang mga lawa at sapa ay gayon din ang kulay.
Verse 8
तद्वर्मसलिला नद्यस्तद्वर्णाश्च मणिद्रुमाः / सिद्धजातिषु ये देवीमुपास्य विविधैः क्रमै / त्यक्तवन्तो वपुः पूर्वं ते सिद्धास्तत्र सांगनाः
Ang mga ilog ay may tubig na gayong kulay, at ang mga punong-hiyas ay gayon din ang kulay. Yaong mga Siddha na sumamba sa Devī sa iba’t ibang paraan at minsang nagbitiw sa dating katawan, sila’y nananahan doon bilang mga Siddha, kasama ang kanilang mga kabiyak.
Verse 9
ललितामन्त्रजप्तारो ललिताक्रमतत्पराः / ते सर्वे ललितादेव्या नामकीर्तनकारिणः
Sila’y mga nagja-japa ng mantra ni Lalitā at masigasig sa mga hakbang ng Lalitā-krama; silang lahat ay umaawit ng kīrtana ng mga pangalan ni Lalitā Devī.
Verse 10
पुष्परागमहाशालान्तरे मारुतयोजने / पद्मरागमयः शालश्चतुरस्रः समन्ततः
Sa loob ng dakilang bulwagang Puṣparāga, sa layong isang yojana ayon sa ihip ng hangin, may isang śālā na yari sa Padmarāga, parisukat sa lahat ng panig.
Verse 11
स्थली च पद्मरागढ्या गोपुराद्यं च तन्मयम् / तत्र चारणदेशस्थाः पूर्वदेहविनाशतः / सिद्धिं प्राप्ता महाराज्ञीचरमाम्भोजसेवकाः
Doon ay may maluwalhating pook na hitik sa batong padmarāga, at ang mga gopura at iba pang gusali’y waring iisang ningning. Doon, ang mga nananahan sa lupain ng Cāraṇa, matapos mapuksa ang dating katawan, ay nagkamit ng siddhi at naging mga huling tagapaglingkod sa banal na lotus ng Mahārājñī, ang Dakilang Reyna-Diyosa.
Verse 12
चारणीनां स्त्रियश्चापि चार्वङ्ग्यो मदलालसाः / गायन्ति ललितादेव्या गीतिबन्धान्मुहुर्मुहुः
Ang mga babaeng Cāraṇī man ay may kagandahang kaakit-akit at sabik sa pagkalasing ng ligaya; paulit-ulit nilang inaawit ang mga himig na inihabi para kay Lalitā Devī.
Verse 13
तत्रैव कल्पवृक्षाणां मध्यस्थवेदिकास्थिताः / भर्तृभिः सहचारिण्यः पिबन्ति मधुरं मधु
Doon din, sa gitna ng mga punong Kalpavṛkṣa (punong tumutupad ng hiling), nakatindig ang isang banal na dampa sa gitna; ang mga asawang kasama ng kanilang mga kabiyak ay umiinom ng matamis na pulot.
Verse 14
पद्मरागमहाशालान्तरे मरुतयोजने / गोमेदकमहाशालः पूर्वशालासमाकृतिः / अतितुङ्गो हीरशालस्तयोर्मध्ये च हीरभूः
Sa pagitan ng mga dakilang bulwagang padmarāga ay may layo na isang yojana na tinatahak ng hangin. Ang dakilang bulwagang gomedaka ay kahugis ng naunang bulwagan. May isang bulwagang hīra (diyamante) na lubhang matayog; at sa gitna ng dalawa ay may lupang diyamante.
Verse 15
तत्र देवीं समभ्यर्च्य पूर्वजन्मनि कुम्भज / वसन्त्यप्सरसां वृन्दैः साकं गन्धर्वपुङ्गवाः
O Kumbhaja (Agastya), doon ang mga pinunong Gandharva, matapos sambahin ang Diyosa sa nakaraang kapanganakan, ay nananahan kasama ng mga pangkat ng Apsarā.
Verse 16
महाराज्ञीगुणगणान्गायन्तो वल्लकीस्वनैः / कामभोजैकरसिकाः कामसन्निभविग्रहाः / सुकुमारप्रकृतयः श्रीदेवीभक्तिशालिनः
Inaawit nila ang mga katangian ng Dakilang Reyna sa himig ng vīṇā; mga nalulugod sa lasa ni Kāma at may anyong kahawig ni Kāma; likás na marahan at puspos ng debosyon kay Śrī Devī.
Verse 17
गोमेदकस्य शालस्तुपूर्वशालसमाकृतिः / तदन्तरे योगिनीनां भैरवाणां च कोटयः / कालसङ्कर्षणीमंबां सेवन्ते तत्र भक्तितः
May isang bulwagang yari sa gomedaka, kahugis ng bulwagang nasa unahan; sa loob nito ay may mga Yoginī at mga Bhairava na di-mabilang na koṭi; doon nila sinasamba at pinaglilingkuran ang Ina, si Kāla-Saṅkarṣaṇī, nang may debosyon.
Verse 18
गोमेदकमहाशालान्तरे मारुतयोजने / उर्वशी मेनका चैव रम्भा चालंबुषा तथा
Sa loob ng dakilang bulwagang gomedaka, sa layong isang yojana na tila hangin, naroon sina Urvaśī, Menakā, Rambhā, at gayundin si Alambuṣā.
Verse 19
मञ्जुघोषा सुकेशी च पूर्वचित्तिर्घृताचिका / कृतस्थला च विश्वाची पुञ्जिकस्थलया सह
Naroon sina Mañjughoṣā at Sukeśī, gayundin sina Pūrvacitti at Ghṛtācikā; sina Kṛtasthalā at Viśvācī kasama si Puñjikasthalā.
Verse 20
तिलोत्तमेति देवानां वेश्या एतादृशो ऽपराः / गन्धर्वैः सह नव्यानि कल्पवृक्षम धूनि च
Naroon si Tilottamā, ang banal na mananayaw ng mga deva, at iba pang tulad niya; kasama ng mga Gandharva, tinatamasa nila ang mga bagong kagandahan, ang punong Kalpavṛkṣa, at ang mga harding makalangit.
Verse 21
पिबन्त्यो ललितादेवीं ध्यायन्त्यश्च मुहुर्मुहुः / स्वसौभाग्यविवृद्ध्यर्थं गुणयन्त्यश्च तन्मनुम्
Tila iniinom nila sa puso ang Diyosa Lalitā, at paulit-ulit nila Siyang pinagninilayan; upang lumago ang sariling mapalad na kapalaran, binibigkas at pinupuri rin nila ang Kanyang banal na mantra.
Verse 22
चतुर्दशसुचोत्पन्ना स्थानेष्वप्सरसो ऽखिलाः / तत्रैव देवीमर्चन्त्यो वसंति मुदिताशयाः
Ang lahat ng apsara na isinilang sa labing-apat na pook ay nananahan din doon, taglay ang masayang kalooban; doon mismo nila sinasamba at pinupuri ang Diyosa.
Verse 23
अगस्त्य उवाच चतुर्दशापि जन्मानि तासामप्सरसां विभो / कीर्तय त्वं महाप्राज्ञ सर्वविद्यामहानिधे
Wika ni Agastya: “O kagalang-galang na Panginoon, isalaysay mo ang labing-apat na kapanganakan ng mga apsarang iyon. O dakilang pantas, dakilang sisidlan ng lahat ng kaalaman, banggitin at ipahayag mo.”
Verse 24
हयग्रीव उवाच ब्राह्मणो हृदयं कामो मृत्युरुर्वी च मारुतः / तपनस्य कराश्चन्द्रकरो वेदाश्च पावकः
Wika ni Hayagrīva: “Ang Brāhmaṇa, ang puso, si Kāma (pagnanasa), si Mṛtyu (kamatayan), si Urvī (lupa) at si Māruta (hangin); ang mga sinag ng araw, ang sinag ng buwan, ang mga Veda, at si Pāvaka—ang banal na apoy.”
Verse 25
सौदामिनी च पीयूषं दक्षकन्या जलं तथा / जन्मनः कारणान्येतान्या मनन्ति मनीषिणः
At naroon din si Saudāminī, ang Pīyūṣa (amṛta, nektar ng walang-kamatayan), ang anak na babae ni Dakṣa, at gayundin ang tubig; itinuturing ng mga pantas na ito ang mga sanhi ng pagsilang.
Verse 26
गीर्वाणगण्यनारीणां स्फुरत्सौभाग्यसंपदाम् / एताः समस्ता गन्धर्वैः सार्धमर्चन्ति चक्रिणीम्
Ang mga banal na babae na pinararangalan sa hanay ng mga deva, na kumikislap sa yaman ng kapalaran at kagandahan—silang lahat, kasama ng mga Gandharva, ay sumasamba at nagpupuri sa Cakriṇī, ang May-Taglay ng Chakra.
Verse 27
किन्नराः सह नारीभिस्तथा किंपुरुषा मुने / स्त्रीभिः सह मदोन्मत्ता हीरकस्थलमाश्रिताः
O Muni, ang mga Kinnara, kasama ang mga babae, gayundin ang mga Kiṃpuruṣa; lasing sa galak at pagkalugod, ay nananahan sa Hīraka-sthala, ang lupain ng diyamante.
Verse 28
महाराज्ञीमन्त्रजापैर्विधूताशेष कल्मषाः / नृत्यन्तश्चैव गायन्तो वर्तन्ते कुंभसंभव
O Kumbha-saṃbhava (Agastya), sa pagbigkas ng mga mantra ng Mahārājñī, nahugasan ang lahat ng dungis ng kasalanan; sila’y sumasayaw at umaawit, namumuhay sa banal na ligaya.
Verse 29
तत्रैव हीरकक्षोण्यां वज्रा नाम नदी मुने / वज्रकारैर्निबिडिता भासमाना तटद्रुमैः
Doon din, sa lupain ng Hīraka-kṣoṇī, O Muni, may ilog na tinatawag na Vajrā; napapaligiran ito nang siksik ng mga tagagawa ng vajra, at nagliliwanag dahil sa mga punong nasa pampang.
Verse 30
वज्ररत्नैकसिकता वज्रद्रवमयोदका / सदा वहति सा सिंधुः परितस्तत्र पावनी
Ang ilog na iyon na nagpapadalisay ay may buhangin na pawang hiyas na vajra, at ang tubig ay wari’y tunaw na vajra; lagi itong umaagos, nililinis ang buong paligid doon.
Verse 31
ललितापरमेशान्यां भक्त ये मानवोत्तमाः / ते तस्या उदकं पीत्वा वज्ररूपकलेवराः / दीर्घायुषश्च नीरोगा भवन्ति कलशोद्भव
O ikaw na isinilang mula sa banga, ang mga dakilang tao na may debosyon kay Lalitā-Parameśānī; kapag ininom nila ang banal na tubig Niya, ang kanilang katawan ay titibay na parang vajra, hahaba ang buhay at magiging walang karamdaman.
Verse 32
भण्डासुरेण गलिते मुक्ते वज्रे शतक्रतुः / तरयास्तीरे तपस्तेपे वज्रेशीं प्रति भक्तिमान्
Nang ang vajra ay natunaw dahil kay Bhaṇḍāsura at saka napalaya, si Śatakratu (Indra) ay nag-tapas sa pampang ng Ilog Tārā, puspos ng debosyon kay Vajreśī.
Verse 33
तज्जलादुदिता देवी वज्रं दत्त्वा बलद्विषे / पुनरन्तर्दधेसो ऽपि कृतार्थःस्वर्गमेयिवान्
Mula sa tubig na iyon ay lumitaw ang Diyosa at ibinigay ang vajra kay Baladviṣ (Indra); pagkaraan ay muli Siyang naglaho. Si Indra, natupad ang layon, ay nagtungo sa svarga.
Verse 34
अथ वज्राख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने / वैदूर्यशाल उत्तुङ्गः पूर्ववद्गोपुरान्वितः / स्थाली च तत्र वैदृर्यनिर्मिता भास्वराकृतिः
Pagkaraan, sa loob ng bulwagang tinatawag na Vajra, sa luwang na isang maruta-yojana, may isang mataas na bulwagang vaidūrya, gaya ng dati na may mga gopura; at naroon din ang isang malaking bandeha na yari sa vaidūrya, maningning ang anyo.
Verse 35
पातालवासिनो येये श्रीदेव्यर्चनसाधकाः / ते सिद्धमूर्तयस्तत्र वसन्ति सुखमेदुराः
Yaong mga naninirahan sa Pātāla na masigasig sa pagsamba kay Śrī Devī, doon sila nananahan na may anyong siddha, namumuhay nang payapa at puspos ng ligaya.
Verse 36
शेषकर्केटकमहापद्मवासुकिशङ्खकाः / तक्षकः शङ्खचूडश्च महादन्तो महाफणः
Naroon ang mga dakilang Nāga: si Śeṣa, Karkeṭaka, Mahāpadma, Vāsuki, at Śaṅkhaka; gayundin si Takṣaka, Śaṅkhacūḍa, Mahādanta, at Mahāphaṇa.
Verse 37
इत्येवमादयस्तत्र नागा नागास्त्रयो ऽपि च / बलीन्द्रप्रमुखानां च दैत्यानां धर्मवर्तिनाम् / गणस्तत्र तथा नागैः सार्धं वसति सांगनाः
Ganyan nga, naroon ang maraming Nāga, at may tatlong pangkat pa ng mga Nāga. Naroon din ang pangkat ng mga Daitya na namumuhay ayon sa Dharma, pinangungunahan ni Bali, na naninirahan kasama ng mga Nāga, kasama ang kanilang mga asawa.
Verse 38
ललितामन्त्र जप्तारो ललिताशास्त्रदीक्षिताः / ललितापूजका नित्यं वसन्त्यसुरभोगिनः
Ang mga Asura-Nāga roon ay mga palagiang nagja-japa ng mantra ni Lalitā, mga na-dīkṣā sa mga śāstra ni Lalitā, at araw-araw na sumasamba kay Lalitā; sila’y naninirahan doon.
Verse 39
तत्र वैदूर्यकक्षायां नद्यः शिशिरपाथसः / सरांसिविमलांभांसि सारसालङ्कृतानि च
Sa pook na Vaidūrya, ang mga ilog ay may malamig na agos; ang mga lawa’y may malinaw at dalisay na tubig, at pinalalamutian ng mga ibong sārasa.
Verse 40
भवनानि तु दिव्यानि वैदूर्यमणिमन्ति च / तेषु क्रीडन्ति ते नागा असुराश्च सहाङ्गनाः
Naroon ang mga banal na palasyo na hitik sa batong hiyas na vaidūrya; sa mga iyon naglalaro at nagsasaya ang mga Nāga at mga Asura kasama ang kanilang mga asawa.
Verse 41
वैदूर्याख्यमहाशालान्तरे मारुतयोजने / इन्द्रनीलमयः शालश्चक्रवाल इवापरः
Sa loob ng dakilang bulwagang tinatawag na Vaidūrya, sa layo ng isang yojana ayon sa ihip ng hangin, may isang bulwagang yari sa batong Indranīla, na wari’y isa pang Cakravāla.
Verse 42
तन्मध्यकक्षाभूमिश्च नीलरत्नमयी मुने / तत्र नद्यश्च मधुराः सरांसि शिशिराणि च / नानाविधानि भोग्यानि वस्तूनि सरसान्यपि
O muni, ang lupa sa gitnang silid ay yari sa bughaw na hiyas; naroon ang matatamis na ilog, ang malamig na mga lawa, at sari-saring bagay na maaaring tamasahin, masarap at kaaya-aya.
Verse 43
ये भूलोकगता मर्त्या ललितामन्त्रसाधकाः / ते देहान्ते शक्रनीलकक्ष्यां प्राप्य वसंति वै
Ang mga mortal sa Bhūloka na nagsasagawa ng sādhanā ng mantrang Lalitā, pagwawakas ng katawan, ay makararating sa pook na Indranīla ni Śakra at tunay na maninirahan doon.
Verse 44
तत्र दिव्यानि वस्तूनि भुञ्जाना वनितासखाः / पिबन्तो मधुरं मद्यं नृत्यन्तो भक्तिनिर्भराः
Doon, tinatamasa nila ang mga bagay na dibino, kasama ang mga babaeng kaibigan; umiinom ng matamis na alak at sumasayaw na puspos ng bhakti.
Verse 45
सरस्सु तेषु सिंधूनां कुलेषु कलशोद्भव / लतागृहेषु रम्येषु मन्दिरेषु महर्द्धिषु
O Kalaśodbhava, (naroon sila) sa mga lawa roon, sa mga pampang ng malalaking ilog, sa magagandang bahay na nababalutan ng baging, at sa mariringal na mandira na hitik sa yaman.
Verse 46
सदा जपन्तः श्रीदेवी पठन्तश्चापि तद्गुणान् / निवसंति महाभागा नारीभिः परिवेष्टिताः
Ang mga lubhang mapalad ay laging nagja-japa sa pangalan ni Śrīdevī at bumibigkas ng mga katangian ng Kanyang kabanalan; sila’y nananahan na napaliligiran ng mga kababaihan.
Verse 47
कर्मक्षये पुनर्यान्ति भूलोके मानुषीं तनुम् / पूर्ववासनया युक्ताः पुनरर्चन्ति चक्रिणीम् / पुनर्यान्ति श्रीनगरे शक्रनीलमहास्थलीम्
Kapag naubos ang karma, muli silang bumabalik sa daigdig ng tao at tumatanggap ng katawang-tao; dahil sa dating vāsanā, muli nilang sinasamba si Cakrīṇī, at muling nagtutungo sa Śrīnagara, ang dakilang pook na Indranīla ni Śakra.
Verse 48
तत्स्थलस्यैव संपर्काद्रागद्वेषसमुद्भवैः / नीलैर्भावैः सदा युक्ता वर्तन्ते मनुजा मुने
O muni, dahil sa mismong pagdikit sa pook na iyon, ang mga tao’y laging nababalot ng madidilim na damdaming sumisibol mula sa rāga at dveṣa.
Verse 49
ये पुनर्ज्ञानिनो मर्त्या निर्द्वन्द्वा नियतेन्द्रियाः / ते मुने विस्मयाविष्टाः संविशन्ति महेश्वरीम्
Ngunit ang mga taong may karunungan, walang dwandwa at may pagpipigil sa mga pandama, O muni, ay napupuspos ng pagkamangha at pumapasok kay Maheśvarī.
Verse 50
इन्द्रनीलाख्यशालस्यान्तरे मारुतयोजने / मुक्ताफलमयःशालः पूर्ववद्गोपुरान्वितः
Sa loob ng bulwagang tinatawag na Indranīla, sa layong isang yojana ayon sa ihip ng hangin, may bulwagang yari sa perlas, gaya ng dati, na may mga gopura na ganap ang anyo.
Verse 51
अत्यन्तभास्वरा स्वच्छा तयोर्मध्ये स्थली मुने / सर्वापि मुक्ताखचिताः शिशिरातिमनोहराः
Lubhang maningning at dalisay; sa pagitan nilang dalawa ay may isang pook, O muni. Ang lahat ay pinalamutian ng mga perlas, malamig na kaaya-aya at lubhang nakaaakit sa puso.
Verse 52
ताम्रपर्णी महापर्णी सदा मुक्ताफलोदका / एवमाद्या महानद्यः प्रवरन्ति महास्थले
Ang Tāmraparṇī at Mahāparṇī, mga dakilang ilog, ay may tubig na laging wari’y bunga ng perlas. Gayundin ang iba pang malalaking ilog ay dumadaloy sa dakilang kapatagan na yaon.
Verse 53
तासां तीरेषु सर्वे ऽपि देवलोकनिवासिनः / वसंति पूर्वजनुषि श्रीदेवीमन्त्रसाधकाः
Sa mga pampang ng mga ilog na iyon, nananahan ang lahat ng taga-lokang deva. Sila’y mga nagsakatuparan ng sādhana ng mantra ni Śrī Devī mula pa sa naunang kapanganakan.
Verse 54
पूर्वाद्यष्टसु भागेषु लोकाः शक्रादिगोचराः / मुक्ताशालस्य परितः संयुज्य द्वारदेशकान्
Sa walong bahagi mula sa silangan, naroon ang mga loka na nasasakupan ni Śakra (Indra) at iba pang mga deva. Ang mga iyon ay nagtitipon sa paligid ng Muktāśāla at nakakaugnay sa mga pook ng mga tarangkahan.
Verse 55
मुक्ताशालस्य नीलस्य द्वारयोर्मध्यदेशतः / पूर्वभागे शक्रलोकस्तत्कोणे वह्निलोकभूः
Mula sa gitnang pook sa pagitan ng dalawang pintuan ng bughaw na Muktāśāla: sa silangan naroon ang loka ni Śakra; sa sulok nito ay ang lupain ng loka ni Vahni (Agni).
Verse 56
याम्यभागे यमपुरं तत्र दण्डधरः प्रभुः / सर्वत्र ललितामन्त्रजापी तीव्रस्वभाववान्
Sa dakong timog naroon ang Yamapura; doon ang Panginoong may hawak ng pamalo ng parusa (Daṇḍadhara), may mahigpit na likas, at sa lahat ng dako’y walang tigil na nagja-japa ng banal na mantra ni Lalitā.
Verse 57
आज्ञाधरो यमभटैश्चित्रगुप्तपुरोगमैः / सार्धं नियमयत्येव श्रीदेवीसमयं गुहः
Si Guha, tagapagdala ng utos, kasama ang mga Yamabhaṭa at si Citragupta na nangunguna, ay tunay na nagpapatupad ng pagdidisiplina ayon sa samaya (banal na panata) ni Śrī Devī.
Verse 58
गुहशप्तान्दुराचाराल्लंलिताद्वेषकारिणः / कूडभक्तिपरान्मूर्खांस्तब्धानत्यन्तदर्पितान्
Yaong mga sinumpa ni Guha: mga taong masama ang asal, mga gumagawa ng poot laban kay Lalitā, mga hangal na kumakapit sa huwad na bhakti, mga matigas ang ulo at labis ang pagmamataas.
Verse 59
मन्त्रचोरान्कुमन्त्रांश्च कुविद्यानघसंश्रयान् / नास्तिकान्पापशीलांश्च वृथैव प्राणिहिंसकान्
Mga magnanakaw ng mantra, mga gumagamit ng masamang mantra, at mga sumusunod sa maling vidyā na kumakapit sa kasalanan; mga nāstika (tumatanggi sa dharma), mga taong makasalanan, at yaong pumapatay ng nilalang nang walang saysay.
Verse 60
स्त्रीद्विष्टांल्लोकविद्विष्टान्पाषण्डानां हि पालिनः / कालसूत्रे रौरवे च कुम्भीपाके च कुम्भज
Ang mga napopoot sa kababaihan, napopoot sa daigdig, at mga tagapagtanggol ng mga pāṣaṇḍa (erehe) — O Kumbhaja — ay ibabagsak sa mga impiyernong Kālasūtra, Raurava, at Kumbhīpāka.
Verse 61
असिपत्रवने घोरे कृमिभक्षे प्रतापने / लालाक्षेपे सूचिवेधे तथैवाङ्गारपातने
Sa nakatatakot na gubat ng mga dahong-talim, sa impiyernong nilalapa ng mga uod at sinusunog sa tindi ng init; naroon din ang pagdura, ang pagtusok ng karayom, at ang pagbagsak ng baga.
Verse 62
एवमादिषु कष्टेषु नरकेषु घटोद्भव / पातयत्याज्ञया तस्याः श्रीदेव्याः स महौजसः
O ikaw na isinilang sa banga! Sa gayong mga impiyernong hitik sa pighati, ang makapangyarihang iyon ay naghahagis pababa ayon sa utos ng kagalang-galang na Śrī Devī.
Verse 63
तस्यैव पश्चिमे भागे निरृतिः खड्गधारकः / राक्षसं लोकमाश्रित्य वर्तते ललितार्चकः
Sa kanlurang bahagi niyon ay naroon si Nirṛti, ang may hawak na tabak; umaasa sa daigdig ng mga Rākṣasa, namamalagi siyang tagasamba ni Lalitā.
Verse 64
तस्य चोत्तरभागे तु द्वारयोरन्तस्यले / वारुणं लोकमाश्रित्य वरुणे वर्तते सदा
Sa hilagang bahagi niyon, sa loob na pagitan ng dalawang pintuan, si Varuṇa ay laging nananahan, umaasa sa daigdig na Vāruṇa.
Verse 65
वारुण्यास्वादनोन्मत्तः शुभ्राङ्गो झषवाहनः / सदा श्रीदेवतामं त्रजापी श्रीक्रमसाधकः
Nalalasing sa pagtikim ng Vāruṇī, maputi ang katawan, at may isda bilang sasakyan; lagi siyang nagja-japa at nagsasagawa ng Śrī-krama, sumasamba sa Śrī Devatā nang walang patid.
Verse 66
श्रीदेवतादर्शनस्य द्वेषिणः पाशबन्धनैः / बद्ध्वा नयत्यधोमार्गं भक्तानां बन्धमोचकः
Ang mga napopoot sa pagtanaw sa maringal na mga Diyos ay iginagapos ng mga tali ng pāśa at inaakay sa mababang landas; datapwat ang Tagapagpalaya ng gapos ng mga deboto ay nagliligtas sa kanila.
Verse 67
तस्य चोत्तरकोणेषु वायुलोको महाद्युतिः / तत्र वायुशरीराश्च सदानन्दमहोदयाः
Sa mga sulok sa hilaga nito ay naroon ang Vāyuloka na may dakilang liwanag; doon ay may mga nilalang na ang katawan ay hangin, laging sumisiklab sa dakilang ananda.
Verse 68
सिद्धा दिव्यर्षयश्चैव पवनाभ्यासिनो ऽपरे / गोरक्षप्रमुखाश्चान्ये योगिनो योगतत्पराः
Naroon ang mga Siddha at mga banal na ṛṣi; may ilan ding nagsasanay ng pavanābhyāsa, ang paglinang sa hininga. May iba pang yogi, pangunahin si Gorakṣa, na lubos na nakatuon sa yoga.
Verse 69
एतैः सह महासत्त्वक्तत्र श्रीमारुतेश्वरः / सर्वथा भिन्नमूर्तिश्च वर्तते कुम्भसम्भव
Kasama nila, naroon si Śrī Māruteśvara, ang dakilang Mahāsattva; at naroon din si Kumbhasambhava, ang “isinilang mula sa banga,” na namamalagi sa iba’t ibang anyo.
Verse 70
इडा च पिङ्गला चैव सुषुम्णा तस्य शक्तयः / तिस्रो मारुतनाथस्य सदा मधुमदालसाः
Ang Iḍā, Piṅgalā, at Suṣumṇā ang mga śakti niya; ang tatlong ito ni Mārutanātha ay laging nananahan, matamis na tila pulot at waring nalalasing sa banal na tamis.
Verse 71
ध्वजहस्तो मृगवरे वाहने महति स्थितः / ललितायजनध्यानक्रमपूजनतत्परः
May hawak na watawat, nakatindig siya sa dakilang sasakyang hayop na marangal; buong sigasig siyang sumusunod sa ayos ng yajña, pagninilay (dhyāna), at pagsamba kay Lalitā.
Verse 72
आनन्दपूरिताङ्गीभिरन्याभिः शक्तिभिर्वृतः / स मारुतेश्वरः श्रीमान्सदा जपति चक्रिणीम्
Napapaligiran ng iba pang mga Śakti na puspos ng ānanda ang katawan; ang maringal na Māruteśvara ay laging nagja-japa sa pangalang “Cakriṇī”.
Verse 73
तेन सत्त्वेन कल्पान्ते त्रैलोक्यं सचराचरम् / परागमयतां नीत्वा विनोदयति तत्क्षणात्
Sa bisa ng sattva na iyon, sa wakas ng kalpa, ginagawa niyang alikabok ang tatlong daigdig, kasama ang gumagalaw at di-gumagalaw, at sa isang iglap ay pinapawi.
Verse 74
तस्य सत्त्वस्य सिद्ध्यर्थं तामेव ललितेश्वरीम् / पूजयन्भावयन्नास्ते सर्वाभरणभूषितः
Upang maganap ang sattva na iyon, siya’y sumasamba sa mismong Laliteśvarī, nag-aalay at nagmumuni, nananatiling nakabihis ng lahat ng hiyas.
Verse 75
तल्लोकपूर्वभागस्थे यक्षलोके महाद्युतिः / यक्षेन्द्रो वसति श्रीमांस्तद्द्वारद्वन्द्वमध्यगः
Sa silangang bahagi ng daigdig na iyon, sa Yakṣa-loka na may dakilang liwanag, nananahan ang maringal na Yakṣendra sa gitna ng kambal na pintuan.
Verse 76
निधिभिश्च नवाकारैरृद्धिवृद्ध्यादिशक्तिभिः / सहितो ललिताभक्तान्पूरयन्धनसम्पदा
Taglay ang siyam na anyo ng Nidhi at mga kapangyarihang tulad ng ṛddhi, vṛddhi at iba pa, pinupuno niya ang mga deboto ni Lalitā ng yaman at kasaganaan.
Verse 77
यक्षीभिश्च मनोज्ञाभिरनुकूलप्रवृत्तिभिः / विविधैर्मधुभेदैश्च सम्पूजयति चक्रिणीम्
Sa tulong ng mga kaaya-ayang Yakṣī na may mabuting kalooban, at ng sari-saring uri ng pulot, lubos niyang sinasamba si Chakriṇī, ang May Hawak ng Cakra.
Verse 78
मणिभद्रः पूर्णभद्रो मणिमान्माणिकन्धरः / इत्येवमादयो यक्षसेनान्यस्तत्र संति वै
Sina Maṇibhadra, Pūrṇabhadra, Maṇimān, Māṇikandhara—at iba pang tulad nila—ang mga hukbo ng Yakṣa ay tunay na naroroon.
Verse 79
तल्लोकपूर्वभागे तु रुद्रलोको महोदयः / अनर्ध्यरत्नखचितस्तत्र रुद्रो ऽधिदेवता
Sa silangang bahagi ng daigdig na iyon ay naroon ang Rudraloka na dakila at maningning, hitik sa di-matatawarang hiyas; doon si Rudra ang adhidevatā, ang pangunahing diyos.
Verse 80
सदैव मन्युना दीप्तः सदा बद्धमहेषुधिः / स्वसमानैर्महासत्त्वैलोङ्कनिर्वाहदक्षिणैः
Laging nagniningas sa Manyu (banal na poot), laging nakabigkis ang malaking lalagyan ng palaso; kasama ang mga dakilang nilalang na kapantay niya, bihasa sa pag-aakay at pag-iingat ng daigdig.
Verse 81
अधिज्यकार्मुकैर्दक्षैः षोडशावरणस्थितैः / आवृतः सततं वक्त्रैर्जपञ्छीदेवतामनुम्
Siya’y laging napalilibutan ng mga bihasang may hawak na busog na nakalapat na ang pisi, na nakatindig sa labing-anim na āvaraṇa; at sa maraming mukha, walang humpay na binibigkas ang mantra ng diyosang Chī.
Verse 82
श्रीदेवीध्यानसम्पन्नः श्रीदेवीपूजनोत्सुकः / अनेककोटिरुद्राणीगणमण्डितपार्श्वभूः
Ganap siya sa pagninilay (dhyāna) kay Śrī Devī at sabik sa pagsamba kay Śrī Devī; ang magkabilang panig niya’y pinaliligiran at pinalalamuti ng mga pangkat ng Rudrāṇī na di-mabilang na koṭi.
Verse 83
ताश्च सर्वाः प्रदीप्ताङ्ग्यो नवयौवनगर्विताः / ललिताध्याननिरनाः सदासवमदालसाः
Silang lahat ay may mga sangkap na nagniningas sa liwanag, palalo sa sariwang kabataan; ang isip ay di-nalilihis sa pagninilay kay Lalitā, at laging bahagyang nalalasing sa soma.
Verse 84
ताभिश्च साकं स श्रीमान्महारुद्रस्त्रिशूलभृत् / हिरण्यबाहुप्रमुशै रुद्रैरन्यैर्निषेवितः
Kasama nila, ang maringal na Mahārudra na may tangan ng triśūla ay pinaglilingkuran din ng iba pang Rudra, gaya nina Hiraṇyabāhu at Pramuśa, at marami pa.
Verse 85
ललितादर्शनभ्रष्टानुद्धतान्गुरुधिक्कृतान् / शूलकोट्या विनिर्भिद्य नेत्रोत्थैः कटुपावकैः
Yaong mga nalihis sa darśana ni Lalitā, mapagmataas at humahamak sa guru, ay tinuhog niya sa dulo ng triśūla na wari’y koṭi-koṭing talim; at sa mapait na apoy na sumisiklab mula sa mga mata, sila’y sinunog.
Verse 86
दहंस्तेषा वधूभृत्यान्प्रजाश्चैव विनाशयन् / आज्ञाधरो महावीरो ललिताज्ञाप्रपालकः
Sinusunog ang kanilang mga asawa at alipin, winawasak ang kanilang mga inapo, ang dakilang bayani ay sumusunod sa utos, ang tagapangalaga ng utos ni Lalita.
Verse 87
रुद्रलोके ऽतिरुचिरे वर्तते कुम्भसम्भव / महारुद्रस्य तस्यर्षे परिवाराः प्रमाथिनः
O Pantas na ipinanganak sa banga, sa napakagandang Rudraloka ay naroon ang mga alagad ng Dakilang Rudra na iyon, ang mga tagapuksa.
Verse 88
ये रुद्रास्तानसंख्यातान्को वा वक्तुं पटुर्भवेत् / ये रुद्रा अधिभूम्यां तु सहस्राणां सहस्रशः
Sino nga ba ang may kakayahang ilarawan ang mga hindi mabilang na Rudra na iyon? Ang mga Rudra na nasa lupa sa libu-libo.
Verse 89
दिविये ऽपि च वर्तन्ते सहस्राणां सहस्रशः / येषामन्नमिषश्चव येषां वातास्तथेषवः
At ang mga nasa kalangitan sa libu-libo; na ang mga palaso ay pagkain at ang mga palaso ay hangin.
Verse 90
येषां च वर्षमिषवः प्रदीप्ताः पिङ्गलेक्षणाः / अर्णवे चान्तरिक्षे च वर्तमाना महौजसः
Na ang mga palaso ay ulan, ang mga nagniningning na may manilaw-nilaw na mga mata; na nasa karagatan at sa kalawakan, na nagtataglay ng dakilang enerhiya.
Verse 91
जटावन्तो मधुष्मन्तो नीलग्रीवा विलोहिताः / ये भूतानामधिभुवो विशिखासः कपर्दिनः
Sila’y may buhok na jata na nakapulupot, puspos ng tamis na gaya ng pulot; bughaw ang leeg at mapulang nagliliwanag. Sila ang mga panginoon sa mga bhūta, walang tuktok na hibla, at mga kapardin na may banal na bunton ng buhok.
Verse 92
ये अन्नेषु विविध्यन्ति पात्रेषु पिबतो जनान् / ये पथां रथका रुद्रा ये च तीर्थनिवासिनः
May mga Rudra na sumasapol sa pagkain at sa mga sisidlan ng mga taong umiinom; may mga Rudra na tagapagpatakbo ng karwahe sa mga daan; at may mga Rudra na nananahan sa mga tīrtha, mga banal na pook-dambana.
Verse 93
सहस्रसंख्या ये चान्ये सृकावन्तो निषङ्गिणः / ललिताज्ञाप्रणेतारो दिशो रुद्रा वितस्थिरे
May iba pa na umaabot sa libo-libo, may hawak na espada at may sandatang nakasabit sa tagiliran. Bilang tagapagpatupad ng marikit na utos, ang mga Rudra’y lumaganap sa lahat ng dako at direksiyon.
Verse 94
ते सर्वे सुमहात्मानः क्षणाद्विश्वत्रयीवहाः / श्रीदेव्या ध्याननिषणाताञ्छ्रीदेवीमन्त्रजापिनः
Silang lahat ay mga dakilang mahātma; sa isang kisap-mata’y kayang pasanin ang tatlong daigdig. Nakaupo silang matatag sa dhyāna kay Śrī Devī, at walang humpay na nagja-japa ng mantra ni Śrī Devī.
Verse 95
श्रीदेवतायां भक्ताश्च पालयन्ति कृपालवः / षोडशावरणं चक्रं मुक्ताप्राकारमण्डले
Sila’y mga deboto ni Śrī Devatā; sa habag at awa, kanilang binabantayan ang cakra na may labing-anim na āvaraṇa, sa maṇḍala na napaliligiran ng pader na perlas.
Verse 96
आश्रित्य रुद्रास्ते सर्वे महारुद्रं महोदयम् / हिरण्यबाहुप्रमुखा ज्वलन्मन्युमुपासते
Ang lahat ng Rudra ay sumasandig sa Mahārudra na dakilang maningning; si Hiraṇyabāhu at ang mga pinuno ay sumasamba kay Jvalanmanyu, ang naglalagablab na poot.
No royal or sage genealogy is foregrounded here; the chapter’s “catalog” is spatial and devotional—classifying perfected communities (siddhas, cāraṇas, apsarases, gandharvas) by enclosure and by their prior upāsanā of Lalitā.
The chapter gives enclosure-scale metrics such as an interior span measured in yojanas (e.g., a seven-yojana middle interval) and locates successive gem-built halls/enclosures at defined intervals, alongside detailed architectural parts like doors, bolts, and gopuras.
They encode a Śākta mandala in architectural form: each enclosure’s gem-material determines the realm’s visual ecology (birds, waters, trees), marking that space as a theologically “tuned” environment where mantra-japa, nāma-kīrtana, and siddhi-fruition are spatially organized around Lalitā.