Adhyaya 5

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापदे लोककल्पनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः श्रीसूत उवाच आपो ऽग्रे सर्वगा आसन्नेनसिमन्पृथिवीतले / शान्तवातैः प्रलीने ऽस्मिन्न प्राज्ञायत किञ्चन

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa unang prakriyāpada, ang ikaapat na kabanata na tinatawag na ‘Lokakalpana’. Wika ni Śrī Sūta: Sa pasimula, ang tubig ay laganap sa lahat; sa ibabaw ng daigdig ay walang hangganan. Nang ang lahat ay nalusaw sa payapang hangin, wala ni anuman ang mapagkilala.

Verse 2

एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे / विभुर्भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

Nang sa iisang karagatang iyon ay naglaho ang lahat ng di-gumagalaw at gumagalaw, saka nahayag ang makapangyarihang Brahma, may sanlibong mata at sanlibong paa.

Verse 3

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः / ब्रह्म नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

Ang Purusha na may sanlibong ulo, kulay ginto at lampas sa mga pandama—si Brahma na tinatawag na Narayana—noon ay nahimlay at natulog sa tubig.

Verse 4

सत्त्वोद्रेकान्निषिद्धस्तु शून्यं लोकमवैक्षत / इमं चोदाहरन्त्यत्रर् श्लोकं नारायणं प्रति

Dahil sa pag-igting ng sattva, minasdan niya ang mundong walang laman; at dito ay binibigkas ang taludtod na ito para kay Narayana.

Verse 5

आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः / अयन तस्य ताःप्रोक्तास्तेन नारायणः स्मृतः

Ang tubig ay tinatawag na ‘Nara’, at ang tubig din ang sinasabing mga anak ni Nara; yaon ang ‘ayana’ o tahanan niya, kaya siya’y inaalala bilang ‘Narayana’.

Verse 6

तुल्य युगसहस्रस्य वसन्कालमुपास्यतः / स्वर्णपत्रेप्रकुरुते ब्रह्मत्वादर्शकारणात्

Matapos manahan at magsagawa ng pagsamba sa panahong katumbas ng sanlibong yuga, dahil sa sanhi ng pagtanaw sa pagka-Brahma, itinatakda niya (ang paglikha) sa gintong dahon.

Verse 7

ब्रह्म तु सलिले तस्मिन्नवाग् भूत्वा तदा चरन् / निशायामिव खद्योतः प्रापृट्काले ततस्ततः

Noon, si Brahma ay yumuko at gumalaw sa loob ng tubig na iyon; gaya ng alitaptap sa gabi na kumikislap dito at doon, gayon din sa panahon ng pralaya siya’y naglibot sa iba’t ibang dako.

Verse 8

ततस्तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गते महत् / अनुमानादसंमूढो भूमेरद्धरणं प्रति

Pagkaraan, nang matanto ang dakilang Mahat na nakapaloob sa tubig na iyon, si Brahma na di nalilinlang ng hinuha ay tumuon sa pag-ahon ng daigdig.

Verse 9

ओङ्काराषृतनुं त्वन्यां कल्पादिषु यथा पुरा / ततो महात्मा मनसा दिव्यरूपम चिन्तयत्

Gaya noong unang mga kalpa, nang siya’y kumuha ng ibang anyong nakasalig sa Oṁkāra, gayon din noon ang Mahātmā ay nagmuni sa isip ng isang banal na anyo.

Verse 10

सलिले ऽवप्लुतां भूमिं दृष्ट्वा स समचिन्तयत् / किं तु रूपमहं कृत्वा सलिलादुद्धरे महीम्

Nang makita niyang lubog sa tubig ang daigdig, nag-isip siya: “Anong anyo ang aking aanyuhin upang iahon ang lupang ito mula sa tubig?”

Verse 11

जलक्रीडासमुचितं वाराहं रूपमस्मरत् / उदृश्यं सर्वभूतानां वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम्

Pagkatapos, naalaala niya ang anyong Varāha na angkop sa paglalaro sa tubig—nakikita ng lahat ng nilalang, may likas na Salita (vāc), at kilala bilang ‘Brahman’.

Verse 12

दशयोजनविस्तीर्णमायतंशतयोजनम् / नीलमेघप्रतीकाशं मेघस्तनितनिःस्वनम्

Sampung yojana ang lapad at sandaang yojana ang haba; kumikislap na gaya ng bughaw na ulap, at umuugong na tila kulog ng ulap.

Verse 13

महापर्वतवर्ष्माणं श्वेततीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणाम् / विद्युदग्निप्रतिकाशमादित्यसमतेजसम्

May katawang singlaki ng dakilang bundok, may mapuputi, matatalim at mababangis na pangil; kumikislap na gaya ng kidlat at apoy, kasingningning ng araw.

Verse 14

पीनवृत्तायतस्कन्धं विष्णुविक्रमगामि च / पीनोन्नतकटीदेशं वृषलक्षणपूजितम्

May matipunô, bilog at mahabang balikat, lumalakad na tila vikrama ni Vishnu; matatag at nakaangat ang baywang, pinararangalan sa mga banal na tanda ng Vṛṣa.

Verse 15

आस्थाय रूपमतुलं वाराहममितं हरिः / पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविवेश रसातलम्

Isinuot ni Hari ang walang kapantay at di-masukat na anyong Varaha, at pumasok sa Rasatala upang iahon ang Daigdig.

Verse 16

दीक्षासमाप्तीष्टिदंष्ट्रःक्रतुदन्तो जुहूसुखः / अग्निजिह्वो दर्भरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः

Ang mga pangil niya ay ang iṣṭi ng pagwawakas ng dīkṣā, ang mga ngipin ay mga kratu, at nalulugod siya sa sandok na juhū; ang dila ay si Agni, ang balahibo ay damong darbha, ang ulo ay si Brahma—isang dakilang mapagtapa.

Verse 17

वेदस्कन्धो हविर्गन्धिर्हव्यकव्यादिवेगवान् / प्राग्वंशकायो द्युतिमान् नानादीक्षाभिरन्वितः

Siya’y tulad ng sanga ng Veda, may halimuyak ng havis, puspos ng lakas ng mga handog na havya at kavya. May katawang mula sa sinaunang angkan, maningning, at kaisa ng sari-saring banal na diksha.

Verse 18

दक्षिणा त्दृदयो योगी श्रद्धासत्त्वमयो विभुः / उपाकर्मरुचिश्चैव प्रवर्ग्यावर्तभूषणः

Siya’y yogi na matatag ang puso dahil sa dakṣiṇā, ang Makapangyarihan na binubuo ng śraddhā at sattva. May pag-ibig siya sa upākarman, at pinalalamutian ng pravargya-āvarta.

Verse 19

नानाछन्दोगतिपथो गुह्योपनिषदासनः / मायापत्नीसहायो वै गिरिशृङ्गमिवोच्छ्रयः

Taglay niya ang landas ng pagdaloy ng sari-saring chandas, at ang lihim na Upaniṣad ang kanyang luklukan. Kasama ang Māyā bilang kabiyak na katuwang, siya’y matayog na parang tuktok ng bundok.

Verse 20

अहोरात्रेक्षणाधरो वेदाङ्गश्रुतिभूषणः / आज्यगन्धः स्रुवस्तुण्डः सामघोषस्वनो महान्

Taglay niya ang araw at gabi bilang salalayan ng pagtanaw, pinalalamutian ng Vedāṅga at Śruti. May halimuyak ng ājya, may ngusong tulad ng sruva, at may dakilang tinig ng pag-awit ng Sāma.

Verse 21

सत्यधर्ममयः श्रीमान् कर्मविक्रमसत्कृतः / प्रायश्चित्तनखो घोरः पशुजानुर्महामखः

Siya’y mapalad, puspos ng satya at dharma, pinararangalan dahil sa tapang sa karma. Ang prāyaścitta ay parang mga kuko niya, kakila-kilabot ang kanyang kapangyarihan; ang mga hayop na handog ay parang mga tuhod niya—siya ang mahāmākha, ang dakilang yajña mismo.

Verse 22

उद्गातात्रो होमलिङ्गः फलबीजमहोषधीः / वाद्यन्तरात्मसत्रस्य नास्मिकासो मशोणितः

Doon, ang Udgātā ang naging banal na tanda ng homa; ang mga bunga, binhi, at dakilang halamang-gamot ang naging handog. Sa yajña ng panloob na sarili ay umalingawngaw ang tugtugin, at ang agos mula sa ilong ay tila dugo ng lamok.

Verse 23

भक्ता यज्ञवराहान्ताश्चापः संप्राविशत्पुनः / अग्निसंछादितां भूमिं समामिच्छन्प्रजापतिम्

Ang mga deboto, matapos marating ang hangganan ng Yajña-Varāha, ay muling pumasok sa tubig; at sa lupang natatakpan ng apoy, hinanap nila nang wasto si Prajāpati.

Verse 24

उपगम्या जुहावैता मद्यश्चाद्यसमन्यसत् / मामुद्राश्च समुद्रेषु नादेयाश्च नदीषु च / पृथक् तास्तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद्गिरीन्

Lumapit sila at naghandog ng āhuti, at inilagay rin ang madya at pagkain. Ang ‘Mā-mudrā’ ay inilagak sa mga dagat at ang ‘Nā-deyā’ sa mga ilog; saka niya pinaghiwa-hiwalay at pinagtipon, at itinindig ang mga bundok sa daigdig.

Verse 25

प्राक्सर्गे दह्यमानास्तु तदा संवर्तकाग्निना / देनाग्निना विलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः

Sa naunang paglikha, ang mga bundok na iyon noon ay sinusunog ng apoy na Saṃvartaka; sa apoy ding iyon sila natunaw at naglaho sa buong daigdig.

Verse 26

सत्यादेकार्णवे तस्मिन् वायुना यत्तु संहिताः / निषिक्ता यत्रयत्रासंस्तत्रतत्राचलो ऽभवत्

Sa nag-iisang karagatang tinatawag na ‘Satya’, ang anumang tinipon ng hangin, saan man ito ibinuhos, doon ay naging acala—bundok na di matinag.

Verse 27

ततस्तेषु प्रकीर्णेषु लोकोदधिगिरींस्तथा / विश्वकर्मा विभजते कल्पादिषु पुनः पुनः

Nang magkawatak-watak ang mga iyon, si Viśvakarmā ay paulit-ulit, sa pasimula ng mga kalpa, naghahati ng mga daigdig, karagatan, at kabundukan.

Verse 28

ससमुद्रामिमां पृथ्वीं सप्तद्वीपां सपर्वताम् / भूराद्यांश्चतुरो लोकान्पुनःपुनरकल्पयत्

Muli niyang binuo ang daigdig na ito na may mga dagat, ang pitong dvīpa na may mga bundok, at ang apat na loka mula sa Bhūr pataas.

Verse 29

लाकान्प्रकल्पयित्वा च प्रजासर्ग ससर्ज ह / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाम् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

Matapos itatag ang mga loka, nilikha niya ang prajā-sarga. Si Bhagavān Brahmā, ang Svayambhū, ay nagnasang lumikha ng sari-saring nilalang.

Verse 30

ससर्ज सृष्टं तद्रूपं कल्पादिषु यथा पुरा / तस्याभिध्यायतः सर्गं तदा वै बुद्धिपूर्वकम्

Muli niyang nilikha ang yaong anyo ng paglikha sa pasimula ng mga kalpa gaya noong una. Sa pagninilay sa sarga, isinagawa niya iyon nang may karunungan.

Verse 31

प्रधानसमकाले च प्रादुर्भूतस्तमो मयः / तमो मोहो महामोहस्तामिस्रो ह्यन्धसंज्ञितः

Kasabay ng Pradhāna, lumitaw ang sangkap na puspos ng tamas: Tamas, Moha, Mahāmoha, Tāmisra, at yaong tinatawag na Andha.

Verse 32

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः / पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायत साभिमानिनः

Ang avidyā na may limang tiklop ay lumitaw mula sa Mahātman; ang paglikha ay nanatili sa limang anyo—ang may pagkamakasarili ay magnilay dito.

Verse 33

सर्वतस्तमसा चैव बीजकुंभलतावृताः / बहिरन्तश्चाप्रकाशस्तथानिःसंज्ञ एव च

Nabalot sila ng dilim sa lahat ng dako at natakpan ng binhi, banga, at baging; sa labas at loob ay walang liwanag, at wala ring malay.

Verse 34

यस्मात्तेषां कृता बुद्धिर् दुःखानि करणानि च / तस्माच्च संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः

Sapagkat para sa kanila ay nilikha ang buddhi, mga pagdurusa, at mga kasangkapang pandama; kaya sila’y tinawag na ‘naga’ na may natatakpang sarili, at ‘mukhya’ o pangunahing uri.

Verse 35

मुख्यसर्गे तदोद्भूतं दृष्ट्वा ब्रह्मात्मसंभवः / अप्रती तमनाः सोथ तदोत्पत्तिममन्यत

Nang makita ang lumitaw sa pangunahing paglikha, ang Brahmā na isinilang mula sa Ātman ay hindi nasiyahan; kaya inakala niyang hindi nararapat ang paglitaw na iyon.

Verse 36

तस्याभिध्यायतश्चान्यस्तिर्यक्स्रोतो ऽभ्यवर्तत / यस्मात्तिर्यग्विवर्त्तेत तिर्यकस्रोतस्ततः स्मृतः

Habang siya’y nagmumuni, lumitaw ang isa pang paglikha na tinatawag na Tiryak-srota; sapagkat ito’y umuunlad nang pahilis o pahalang, kaya’t naaalala bilang Tiryak-srota.

Verse 37

तमोबहुत्वात्ते सर्वे ह्यज्ञानबहुलाः स्मृताः / उत्पाद्यग्राहिमश्चैव ते ऽज्ञाने ज्ञानमानिनः

Dahil sa labis na tamas, silang lahat ay itinuturing na hitik sa kamangmangan; sila’y lumilikha at kumakapit, at sa kamangmangan pa’y inaakalang sila ang may kaalaman.

Verse 38

अहङ्कृता अहंमाना अष्टाविंशद्द्विधात्मिकाः / एकादशन्द्रियविधा नवधात्मादयस्तथा

Sila’y nabuo mula sa ahamkāra, hitik sa pagmamataas na “ako”; may dalawampu’t walong uri ng dalawahang kalikasan; nahahati sa labing-isang indriya, at gayundin ang siyam na uri ng ātman at iba pa.

Verse 39

अष्टौ तु तारकाद्याश्च तेषां शक्तिवधाः स्मृताः / अन्तः प्रकाशास्ते सर्वे आवृताश्च बहिः पुनः

May walong uri gaya ng Tāraka at iba pa, at ang mga pagkakaiba ng kanilang śakti ay binanggit sa smṛti; silang lahat ay nagniningning sa loob, ngunit sa labas ay muling natatakpan.

Verse 40

तिर्यक् स्रोतस उच्यन्ते वश्यात्मानस्त्रिसंज्ञकाः

Sila’y tinatawag na tiryak-srotas; may likas na madaling mapasunod, at tinutukoy sa pangalang “tatlo”.

Verse 41

तिर्यक् स्रोतस्तु सृष्ट्वा वै द्वितीयं विश्वमीश्वरः / अभिप्रायमथोद्भूतं दृष्ट्वा सर्गं तथाविधम्

Matapos likhain ng Īśvara ang tiryak-srotas, nilikha Niya ang ikalawang sansinukob; at nang makita Niya ang paglikhang umusbong nang gayon at ang layon nito, Siya’y nagpatuloy.

Verse 42

तस्याभिध्यायतो योन्त्यः सात्त्विकः समजायत / ऊर्द्धस्रोतस्तृतीयस्तु तद्वै चोर्द्धं व्यवस्थितम्

Sa kanyang pagninilay, sumilang ang yoni na sattvika. Ang ikatlo ay tinawag na Urdhvasrota, na nakatindig paitaas.

Verse 43

यस्मादूर्द्धं न्यवर्तन्त तदूर्द्धस्रोतसंज्ञकम् / ताः सुखं प्रीतिबहुला बहिरन्तश्च वावृताः

Dahil sila’y tumungo paitaas, tinawag silang Urdhvasrota. Sila’y namumuhay sa ginhawa, puspos ng pag-ibig, at nababalutan sa labas at loob.

Verse 44

प्रकाशा बहिरन्तश्च ऊर्द्धस्रोतःप्रजाः स्मृताः / नवधातादयस्ते वै तुष्टात्मानो बुधाः स्मृताः

Ang mga nilalang na Urdhvasrota ay inaalala bilang maliwanag sa labas at loob. Sila’y mga Navadhata at iba pa, may pusong kuntento at mga pantas.

Verse 45

ऊर्द्धस्रोत स्तुतीयो यः स्मृतः सर्वः सदैविकः / ऊर्द्धस्रोतःसु सृष्टेषु देवेषु स तदा प्रभुः

Ang ikatlong tinatawag na Urdhvasrota ay ganap na maka-diyos. Nang likhain ang mga diyos na Urdhvasrota, siya noon ang Panginoon.

Verse 46

प्रीतिमानभवद्ब्रह्मा ततो ऽन्यं नाभिमन्यत / सर्गमन्यं सिमृक्षुस्तं साधकं पुनरीश्वरः

Noon, napuspos ng galak si Brahma at hindi na inisip ang iba. Pagkaraan, ang Ishvara na nagnanais ng panibagong paglikha ay muling nag-udyok sa tagaganap na iyon.

Verse 47

तस्याभिध्यायतः सर्गं सत्याभिध्यायिनस्तदा / प्रादुर्बभौ भौतसर्गः सोर्वाक् स्रोतस्तु साधकः

Nang pagnilayan ng mapagnilay sa katotohanan ang paglikha, noon lumitaw ang sargang pang-materyal; yaon ang agos na paakyat na tinatawag na ‘sādhaka’.

Verse 48

यस्मात्तेर्वाक्प्रवर्तन्ते ततोर्वाकूस्रोतसस्तु ते / ते च प्रकाशबहुलास्तमस्पृष्टरजोधिकाः

Dahil sila’y kumikilos pataas, sila’y tinatawag na ‘ūrdhvākū-srotas’; sila’y sagana sa liwanag, di nahahaplos ng tamas, at higit na may rajas.

Verse 49

तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश्च कारिमः / प्रकाशा बहिरन्तश्च मनुष्याः साधकाश्च ते

Kaya sila’y hitik sa pagdurusa at paulit-ulit na gumagawa ng karma; ang mga taong yaon ay maliwanag sa labas at loob, at tinatawag ding ‘sādhaka’.

Verse 50

लक्षणैर्नारकाद्यैस्तैरष्टधा च व्यवस्थिताः / सिद्धात्मानो मनुष्यास्ते गन्धर्वैः सह धर्मिणः

Ayon sa mga tanda gaya ng makaimpyerno at iba pa, sila’y inayos sa walong uri; ang mga taong may ganap na diwa (siddha) na yaon, kasama ng mga gandharva, ay matatag sa dharma.

Verse 51

पञ्चमो ऽनुग्रहः सर्गश्चतुर्द्धा स व्यवस्थितः / विपर्ययेण शक्त्या च सिद्ध मुख्यास्तथैव च

Ang ikalimang ‘anugraha-sarga’ ay inayos sa apat: viparyaya, śakti, siddhi, at ang pangunahing (mukhya) ay gayon din.

Verse 52

निवृत्ता वर्तमानाश्च प्रजायन्ते पुनःपुनः / भूतादिकानां सत्त्वानां षष्ठः सर्गः स उच्यते

Ang mga nilalang na humupa at yaong kasalukuyang umiiral ay muling isinisilang nang paulit-ulit; ito ang ikaanim na sarga ng mga nilalang na nagsisimula sa mga bhūta.

Verse 53

स्वादनाश्चाप्यशीलाश्च ज्ञेया भूतादिकाश्च ते / प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः

Ang may katangiang ‘svādana’ at ‘aśīla’ ay dapat makilalang kabilang sa mga bhūta at iba pa; ang unang sarga ng Mahat ay siyang sarga ni Brahmā.

Verse 54

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूत सर्गः स उच्यते / वैकारिकस्तृतीयस्तु चैद्रियः सर्ग उच्यते

Ang ikalawa ay ang paglikha ng mga tanmātra, na tinatawag na bhūta-sarga; ang ikatlo ay ang vaikārika, at ang sarga ng mga pandama (indriya) ay ikatlo rin ang tawag.

Verse 55

इत्येत प्राकृताः सर्गा उत्पन्ना बुद्धिपूर्वकाः / मुख्यसर्गश्च तुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

Sa ganito, ang mga likhang-prakṛta na ito ay lumitaw na may buddhi na nangunguna; ang ikaapat ay ang pangunahing sarga, at ang mga sthāvara (di-gumagalaw) ang itinuturing na pangunahing uri.

Verse 56

तिर्यक्स्रोतःससर्गस्तु तैर्यग्योन्यस्तु पञ्चमः / तथोर्द्धस्रोतसां सर्गः षष्ठो देवत उच्यते

Ang sarga ng tiryak-srotas, ang tairyag-yoni (kapanganakang hayop), ay ikalima; at ang sarga ng ūrdhva-srotas ay ikaanim, na tinatawag na sarga ng mga deva.

Verse 57

तत्रोर्द्धस्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः / अष्टमोनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः

Doon, ang ikapitong paglikha ng mga may agos na paitaas ay ang paglitaw ng tao. Ang ikawalo ay ang ‘anugraha’ na paglikha, na kapwa sattvika at tamasa.

Verse 58

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताद्यास्त्रयः स्मृताः / प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः

Ang limang ito ay tinatawag na mga sargang vaikṛta; at ang tatlong nagsisimula sa prākṛta ay itinuturing na prākṛta. Ang prākṛta, vaikṛta, at kaumāra—ang mga ito ang inaalala bilang ikasiyam na sarga.

Verse 59

प्रकृता बुद्धिपूर्वास्तु त्रयः सर्गास्तु वैकृताः / दुद्धिबुर्वाः प्रवर्तेयुस्तद्वर्गा ब्राह्मणास्तु वै

Ang mga sargang prākṛta ay nauna sa buddhi; at ang tatlong sarga ay tinatawag na vaikṛta. Bago pa ang buddhi ay kumikilos na sila; at ang pangkat na iyon ay tunay na uri ng brāhmaṇa.

Verse 60

विस्तराच्च यथा सर्वे कीर्त्यमानं निबोधत / चतुर्द्धा च स्थितस्सो ऽपि सर्वभूतेषु कृत्स्नशः

At unawain nang masinsinan, ayon sa pagbanggit na isinasalaysay: Siya’y ganap na nananahan sa lahat ng nilalang sa apat na paraan.

Verse 61

विपर्ययोण शत्त्या च बुद्ध्या सिद्ध्या तथैव च / स्थावरेषु विपर्यासस्तिर्यग्योनिषु शक्तितः

Sa pamamagitan ng viparyaya, śakti, buddhi, at siddhi—ganyan Siya nahahayag. Sa mga di-nakakilos, nahahayag bilang viparyaya; sa mga tiryaṅ-yoni (hayop), nahahayag bilang śakti.

Verse 62

सिद्धात्मानो मनुष्यास्तु पुष्टिर्देवेषु कृत्स्नशः / अथो ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान्

Ang mga taong may ganap na sarili ay tumanggap ng ganap na pagpapala sa mga diyos; saka nilikha ni Brahma ang mga anak na isinilang sa isipan, na kawangis Niya.

Verse 63

वैवर्त्येन तु ज्ञानेन निवृत्तास्ते महौ जसः / संबुद्ध्य चैव नामाथो अपवृत्तास्त्रयस्तु ते

Sa kaalamang nagbabaligtad, ang mga may dakilang ningning ay umurong; at nang maunawaan ang pangalan, ang tatlo ay lalo pang lumihis.

Verse 64

असृष्ट्वैव प्रजासर्गंप्रतिसर्गं ततस्ततः / ब्रह्मा तेषु व्यरक्तेषु ततो ऽन्यान्सा धकान्सृजन्

Nang hindi pa nalilikha ang prajā-sarga at prati-sarga, at sila’y naging walang pagkapit, saka lumikha si Brahma ng iba pang mga sādhaka.

Verse 65

स्थानाभिमानिनो देवाः पुनर्ब्रह्मानुशासनम् / अभूतसृष्ट्यवस्था चे स्थानिनस्तान्निबोध मे

Ang mga diyos na may pagmamataas sa kani-kanilang katayuan ay muling tumalima sa utos ni Brahma; pakinggan mo mula sa akin ang mga diyos na nakatalaga sa simula ng paglikha.

Verse 66

आपो ऽग्निः पृथिवी वायुरन्तरिक्षो दिवं तथा / स्वर्गो दिशः समुद्राश्च नद्यश्चैव वनस्पतीन्

Tubig, apoy, lupa, hangin, kalawakan at langit; langit ng mga diyos, mga direksiyon, mga dagat, mga ilog, at mga halaman.

Verse 67

औषधीनां तथात्मानो ह्यात्मनो वृक्षवीरुधाम् / लताः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ताः संधिरात्र्यहाः

Maging ang mga halamang-gamot ay may sariling ātman; gayundin ang mga punò at baging. Ang mga baging, kahoy, mga bahagi ng panahon (kalā), muhūrta, at ang sandali ng pagsasanib ng gabi at araw ay (mga anyo rin nito).

Verse 68

अर्द्धमासाश्च मासाश्च अयनाब्दयुगानि च / स्थाने स्रोतःस्वभीमानाः स्थानाख्याश्चैव ते स्मृताः

Ang kalahating-buwan, buwan, ayana, taon, at yuga—lahat ay nananatili sa kani-kaniyang kinalalagyan na may likas na pagdaloy; kaya sila’y inaalala rin sa pangalang ‘sthāna’.

Verse 69

स्थानात्मनः स सृष्ट्वा तु ततो ऽन्यान्स तदासृजत् / देवांश्चैव पितॄंश्चैव यौरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

Nilalang Niya muna ang diwang ‘sthāna’ (mga kalagayan); saka sa sandaling iyon ay nilikha Niya ang iba pa—ang mga deva at ang mga pitṛ (mga ninuno), na sa pamamagitan nila’y lumago ang mga nilalang na ito.

Verse 70

भृग्वङ्गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / दक्षो ऽत्रिश्च वसिष्ठश्च सासृजन्नव मानसान्

Sina Bhṛgu, Aṅgiras, Marīci, Pulastya, Pulaha, Kratu, Dakṣa, Atri, at Vasiṣṭha—ang mga ṛṣi na ito ang lumikha ng siyam na anak na mānasa (isinilang sa isip).

Verse 71

नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / ब्रह्मा यथात्मकानां तु सर्वेषां ब्रह्मयोगिनाम्

Sila ang tinatawag na ‘siyam na Brahmā’—ito’y tiyak na itinakda sa Purāṇa. Para sa lahat ng brahmayogin na ang diwa’y ātman, sila’y gaya ni Brahmā (ang unang huwaran).

Verse 72

ततो ऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा रुद्रं रोषत्मसंभवम् / संकल्पं चैव धर्म च सर्वेषामेव पर्वतौ

Pagkaraan, muling nilikha ni Brahmā si Rudra na isinilang mula sa diwa ng poot; at inihayag din niya ang Saṅkalpa at Dharma, na siyang salalayan ng lahat.

Verse 73

सो ऽसृजद्व्यवसायं तु ब्रह्मा भूतं सुखात्मकम् / संकल्पाच्चैव संकल्पो जज्ञे सो ऽव्यक्तयोनिनः

Nilalang ni Brahmā ang Vyavasāya, isang nilalang na may diwang kaligayahan; at mula sa Saṅkalpa ay isinilang ang Saṅkalpa, na ang pinagmulan ay ang Avyakta.

Verse 74

प्राणाद्दक्षो ऽसृजद्वाचं चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् / भृगुश्च हृदयाज्जज्ञे ऋषिः सलिलयोनिनः

Mula sa prāṇa, nilikha ni Dakṣa si Vāk (banal na pananalita); mula sa dalawang mata, si Marīci; at mula sa puso, isinilang ang rishi na si Bhṛgu, na ang pinagmulan ay tubig.

Verse 75

शिरसश्चाङ्गिराश्चैव श्रोत्रादत्रिस्तथैव च / पुलस्त्यश्च तथोदानाद्व्यानात्तु पुलहस्तथा

Mula sa ulo ay lumitaw si Aṅgiras, at mula sa tainga si Atri; gayundin, mula sa Udāna si Pulastya, at mula sa Vyāna si Pulaha.

Verse 76

समानतो वसिष्ठश्च ह्यपानान्निर्ममे क्रतुम् / इत्येते ब्रह्मणः श्रेष्ठाः पुत्रा वै द्वादश स्मृताः

Mula sa Samāna ay isinilang si Vasiṣṭha, at mula sa Apāna ay nalikha si Kratu; kaya sila ang inaalala bilang labindalawang dakilang anak ni Brahmā.

Verse 77

धर्मादयः प्रथमजा विज्ञेया ब्रह्ममः स्मृताः / भृग्वादयस्तु ये सृष्टा न च ते ब्रह्मवादिनः

Si Dharma at ang iba pang unang isinilang ay dapat kilalaning mararangal na anak ni Brahma; ngunit sina Bhrigu at ang iba pang nilikha ay hindi mga tagapagsalita ng Brahman.

Verse 78

गृहमेधिपुराणास्ते विज्ञेया ब्रह्मणः सुताः / द्वादशैते प्रसूयन्ते सह रूद्रेण च द्विजाः

Ang mga tinatawag na Gṛhamedhi-purāṇa ay dapat kilalaning mga anak ni Brahma; ang labindalawang dvija na ito ay lumilitaw kasama ni Rudra.

Verse 79

क्रतुः सनत्कुमारश्च द्वावेतावूर्द्धरेतसौ / पूर्वोत्पत्तौ पुरा ह्येतौ सर्वेषामपि पूर्वजौ

Sina Kratu at Sanatkumara—ang dalawang ito ay ūrdhva-retas; sa sinaunang paglikha, sila ang mga naunang ninuno ng lahat.

Verse 80

व्यतीतौ सप्तमे कल्पे पुराणौ लोकसाधकौ / विरजेते ऽत्र वै लोके तेजसाक्षिप्य चात्मनः

Pagkaraan ng ikapitong kalpa, ang dalawang sinaunang tagapagtaguyod ng daigdig ay nagliliwanag sa mundong ito, na inilalantad ang sariling ningning.

Verse 81

तापुभौ योगधर्माणावारोप्यात्मानमात्मना / प्रजाधर्मं च कामं च वर्तयेते महौजसौ

Ang dalawang makapangyarihan ay umaasa sa mga dharma ng Yoga, itinataas ang sarili sa pamamagitan ng sarili, at pinaiiral kapwa ang dharma para sa mga nilalang at ang kāma.

Verse 82

यथोत्पन्नस्तथैवेह कुमार इति चोच्यते / ततः सनत्कुमारेति नाम तस्य प्रतिष्ठितम्

Kung paano siya lumitaw, gayon din dito siya tinawag na “Kumāra”; kaya ang kanyang pangalan ay naitatag bilang “Sanatkumāra”.

Verse 83

तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगाणान्विताः / क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलङ्कृताः

Ang kanilang labindalawang angkan ay banal at makalangit, kasama ang mga pangkat ng mga deva; masikap sa mga gawaing-dharma, sagana sa lahi, at pinalamutian ng mga maharṣi.

Verse 84

प्राणजांस्तु स दृष्ट्वा वै ब्रह्मा द्वादश सात्त्विकान् / ततो ऽसुरान्पितॄन्देवान्मनुष्यांश्चासृजत्प्रभुः

Nang makita ni Brahmā ang labindalawang sattvika na isinilang mula sa prāṇa, nilikha ng Panginoon ang mga asura, pitṛ, mga deva, at mga tao.

Verse 85

मुखाद्देवानजनयत् पितॄंश्चैवाथ वक्षसः / प्रजननान्मनुष्यान्वै जघनान्निर्ममे ऽसुरान्

Mula sa kanyang bibig ay ipinanganak ang mga deva, at mula sa dibdib ang mga pitṛ; mula sa sangkap ng pag-aanak ang mga tao, at mula sa ibabang bahagi ay hinubog ang mga asura.

Verse 86

नक्तं सृजन्पुनर्ब्रह्मा ज्योत्स्नाया मानुषात्मनः / सुधायाश्च पितॄंश्चैव देवदेवः ससर्जह

Pagkaraan, si Brahmā na Diyos ng mga diyos, sa muling paglikha ng gabi, mula sa liwanag ng buwan (jyotsnā) ay nilikha ang mga may diwang-makatao; at mula sa amṛta (sudhā) ay nilikha rin ang mga pitṛ.

Verse 87

मुख्यामुख्यान् मृजन्देवानसुरांश्च ततः पुनः / सनसश्च मनुष्यांश्च पितृवन्महतः पितॄन्

Pagkaraan, nilikha Niya ang mga pangunahing at pangalawang deva at ang mga asura; at muli ring iniluwal ang mga Sanasa, ang mga tao, at ang mga dakilang Pitri na tulad ng mga ninunong banal.

Verse 88

विद्युतो ऽशनिमेघांश्च लोहितेन्द्रधनूंषि च / ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये

Nilikha Niya ang kidlat, kulog at mga ulap, pati ang mapulang bahaghari; at upang maganap ang yajña, inayos Niya ang mga himno ng Ṛk, Yajus at Sāma.

Verse 89

उच्चावचानि भूतानि महसस्तस्य जज्ञिरे / ब्रह्मणस्तु प्रजासर्गं देवार्षिपितृमानवम्

Mula sa dakilang liwanag na iyon, isinilang ang sari-saring nilalang na mataas at mababa; at ang paglikha ng mga supling ni Brahmā ay nahayag bilang mga deva, rishi, Pitri, at tao.

Verse 90

पुनः सृजति भूतानि चराणि स्थावराणि च / यक्षान्पिशाचान् गन्धर्वान्सर्वशो ऽप्सरसस्तथा

Muli Niyang nilikha ang mga nilalang na gumagalaw at nakatigil; ang mga Yakṣa, Piśāca, Gandharva, at ang mga Apsarā sa lahat ng dako.

Verse 91

नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् / अव्ययं वा व्ययञ्चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

Nilikha Niya ang mga tao, kinnara at mga rakshasa; ang mga ibon, hayop, mailap na hayop at mga ahas; at ang dalawang anyo ng daigdig—di-naluluma at naluluma—kapwa nakatigil at gumagalaw.

Verse 92

तेषां ते यान्ति कर्माणि प्राक् सृष्टानि स्वयंभुवा / तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः

Ang kanilang mga karma, na nilikha noon pa ng Svayambhu, ay bumabalik sa sariling bunga; at ang mga nilalang na muling nililikha ay muling tumatanggap ng yaon ding karma nang paulit-ulit.

Verse 93

हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मौं कृताकृते / तेषामेव पृथक् सूतमविभक्तं त्रयं विदुः

Sa mga pagkakaiba: marahas at di-marahas, banayad at malupit, dharma at adharma, nagawa at di-nagawa—nalalaman ng marurunong na may tatlong ‘sūta’ na natatangi sa kanila ngunit hindi nahahati.

Verse 94

एतदेवं च नैवं च न चोभे नानुभे तथा / कर्म स्वविषयं प्राहुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

Ito’y ganito rin at hindi rin ganito; hindi kapwa, at hindi rin hindi-kapwa—ganyan. Sinasabi ng mga pantay ang pagtingin, na nakatindig sa sattva, na ang karma’y namumunga sa sariling saklaw nito.

Verse 95

नामात्मपञ्चभूतानां कृतानां च प्रपञ्चताम् / दिवशब्देन पञ्चैते निर्ममे समहेश्वरः

Upang mapalawak ang pagpapahayag ng pangalan, atman, at limang elemento na nalikha na, nilikha ng Maheshvara na pantay ang limang ito sa pamamagitan ng salitang ‘diva’.

Verse 96

आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु सृष्टयः / शर्वर्यां न प्रसूयन्ते पुनस्तेभ्योदधत्प्रभुः

Ang mga pangalang itinakda ng mga rishi at ang mga paglikha sa hanay ng mga deva ay hindi isinisilang sa gabi; muling inihahayag ng Panginoon ang mga ito mula sa pinagmulan ding yaon.

Verse 97

इत्येवं कारणाद्भूतो लोकसर्गः स्वयंभुवः / महदाद्या विशेषान्ता विकाराः प्राकृताः स्वयम्

Sa ganitong paraan, mula sa sanhi ay sumibol ang paglikha ng daigdig ng Swyambhu, ang Kusang-Umiral. Mula sa Mahat hanggang sa huling viśeṣa, ang mga pagbabagong ito ay likás na prakṛta.

Verse 98

चन्द्रसूर्यप्रभो लोको ग्रहनक्षत्रमण्डितः / नदीभिश्च समुद्रैश्च पर्वतैश्च सहस्रशः

Ang mundong ito’y nagniningning sa liwanag ng buwan at araw, pinalamutian ng mga planeta at bituin; hitik sa mga ilog, dagat, at libu-libong bundok.

Verse 99

पुरैश्च विविधै रम्यैः स्फीतैर्जनपदैस्तथा / अस्मिन् ब्रह्मवने ऽव्यक्तो ब्रह्मा चरति सर्ववित्

Ang daigdig na ito’y hitik sa sari-saring maririkit na lungsod at masaganang mga lupain. Sa banal na gubat ni Brahma, ang di-nahahayag at lubos na nakaaalam na Brahma ay naglalakbay.

Verse 100

अव्यक्तबीजप्रभवस्तस्यैवानुग्रहे स्थितः / बुद्धिस्कन्धमयश्चैव इन्द्रियान्तरकोटरः

Siya’y sumibol mula sa di-nahahayag na binhi at nananatili sa biyaya Niya. Ang buddhi ang kanyang punò, at ang kaloob-loobang yungib ng mga pandama ang kanyang sisidlan.

Verse 101

महाभूतप्रकाशश्च विशेषैः पत्रवांस्तु सः / धर्माधर्मसुपुष्पस्तु सुखदुःखफलोदयः

Ito’y nagliliwanag sa pagpapahayag ng Mahābhūta at may mga dahong viśeṣa. Ang dharma at adharma ang magagandang bulaklak; ang ligaya at dalamhati ang pagsilang ng mga bunga.

Verse 102

आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः / एतद्ब्रह्मवनं चैव ब्रह्मवृक्षस्य तस्य तत्

Ang kabuhayan at sandigan ng lahat ng nilalang ay ang walang-hanggang Punong Brahman; at ang Gubat ng Brahman na ito ay gubat din ng Punong iyon.

Verse 103

अव्यक्तं कारणं यत्र नित्यं सदसदात्मकम् / प्रधानं प्रकृतिंमायां चैवाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

Kung saan ang sanhi na walang hanggan, may anyong mayro’n at wala, ay nananatiling di-nahahayag; tinatawag iyon ng mga nagmumuni sa tattva na Pradhana, Prakriti, at Maya.

Verse 104

इत्येषो ऽनुग्रहःमर्गो ब्रह्मनैमित्तिकः स्मृतः / अबुद्धिपूर्वकाः सर्गा ब्रह्मणः प्राकृतास्त्रयः

Kaya ito ang landas ng biyaya na tinatawag na Brahma-naimittika; at ang tatlong likhang-prakrita ni Brahma ay nagaganap nang hindi sinasadya ng buddhi.

Verse 105

सुख्यादयस्तु षट् सर्गा वैकृता बुद्धिपूर्वकाः / वैकल्पात्संप्रवर्तन्ते ब्रह्मणस्तेभिमन्यवः

Ngunit ang anim na paglikha na nagsisimula sa Sukhyā ay vaikirta at nagaganap nang may buddhi; umuusbong ang mga ito mula sa sankalpa ni Brahma at sinasabing may abhimāna.

Verse 106

इत्येते प्राकृताश्चैव वैकृताश्च नव स्मृताः / सर्गाः परस्परोत्पन्नाः कारणं तु बुधैः स्मृतम्

Kaya ang mga paglikhang prakrita at vaikirta ay siyam ang bilang; ang mga ito’y nagmumula sa isa’t isa, at ito ang itinuturing na sanhi ng mga pantas.

Verse 107

मूर्द्धानं वै यस्य वेदा वदन्ति वियन्नाभिश्चन्द्रसूर्यौं च नेत्रे / दिशः श्रोत्रे विद्धि पादौ क्षितिं च सो ऽचिन्त्यात्मा सर्वभूतप्रणेता

Siya na sinasabi ng mga Veda na ang ulo ay Kanya, ang langit ang Kanyang pusod, ang buwan at araw ang Kanyang mga mata, ang mga dako ang Kanyang mga tainga, at ang lupa ang Kanyang mga paa—Siya ang di-maaarok na Atman, tagapag-ayos ng lahat ng nilalang.

Verse 108

वक्त्राद्यस्य ब्राह्मणाः संप्रसूता वक्षसश्चैव क्षत्रियाः पूर्वभागे / वैश्या ऊरुभ्यां यस्य पद्भ्यां च शूद्राःसर्वेवर्णा गात्रतः संप्रसूताः

Mula sa Kanyang bibig isinilang ang mga Brahmana, mula sa unahang bahagi ng dibdib ang mga Kshatriya; mula sa Kanyang mga hita ang mga Vaishya, at mula sa Kanyang mga paa ang mga Shudra—ang lahat ng varna ay lumitaw mula sa Kanyang katawan.

Verse 109

नारायणात्परोव्यक्तादण्डमव्यक्तसंज्ञितम् / अण्डजस्तु स्वयं ब्रह्मा लोकास्तेन कृताः स्वयम्

Mula sa hayag na prinsipyo na lampas kay Narayana, lumitaw ang kosmikong itlog na tinawag na ‘Avyakta’; mula roon isinilang si Brahma mismo, at siya rin ang lumikha ng mga daigdig.

Verse 110

तत्र कल्पान् दशस्थित्वा सत्यं गच्छन्ति ते पुनः / ते लोका ब्रह्मलोकं वै अपरावर्तिनीं गतिम्

Doon sila nananatili roon sa loob ng sampung kalpa, at muling nakararating sa Satyaloka; ang mga daigdig na iyon ay tunay na Brahmaloka, landas na di na nagbabalik.

Verse 111

आधिपत्यं विना ते वै ऐश्वर्येण तु तत्समाः / भवन्ति ब्रह्मणा तुल्या रूपेण विषयेण च

Kahit walang kapangyarihang mamuno, kapantay nila siya sa karangyaan; sa anyo at sa mga bagay na tinatamasa, nagiging tulad sila ni Brahma.

Verse 112

तत्र ते ह्यवतिष्ठन्ते प्रीतियुक्ताः स्वसंयुताः / अवश्यंभाविनार्थेन प्राकृतं तनुते स्वयम्

Doon sila nananatili roon na may pag-ibig at pagpipigil-sa-sarili; dahil sa layuning di maiiwasan, Siya mismo ang tumatanggap ng likás na katawan (prakrta).

Verse 113

नानात्वनाभिसंबध्यास्तदा तत्कालभाविताः / स्वपतो ऽबुद्धिपूर्व हि बोधो भवति वै यथा

Noon, sila’y nakaugnay sa pagkakaiba-iba at nahuhubog ng damdamin ng sandaling iyon; gaya ng natutulog: una’y walang malay, saka tiyak na sumisibol ang pagkamalay.

Verse 114

तत्कालभाविते तेषां तथा ज्ञानं प्रवर्त्तते / प्रत्याहारैस्तु भेदानां तेषां हि न तु शुष्मिणाम्

Sa mga nahubog ng damdamin ng sandaling iyon, gayon ding kumikilos ang kaalaman; ang pag-urong ng mga pagkakaiba ay sa kanila, hindi sa mga śuṣmin.

Verse 115

तैश्व सार्धं प्रवर्तन्ते कार्याणि कारणानि च / नानात्वदर्शिनां तेषां ब्रह्मलोकनिवासिनाम्

Kasama nila, kumikilos ang mga bunga at mga sanhi; sila’y mga nakakakita ng pagkakaiba-iba, mga naninirahan sa Brahmaloka.

Verse 116

विनिवृत्तविकाराणां स्वेन धर्मेण तिष्ठताम् / तुल्यलक्षण सिद्धास्तु शुभात्मानो निरञ्जनाः

Ang mga tumigil sa mga pagbabago at nananatili sa sariling dharma ay nagiging mga siddha na magkakatulad ang tanda—may banal na diwa at walang dungis (nirañjana).

Verse 117

प्राकृते करणोपेताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः / प्रस्थापयित्वा चात्मानं प्रकृतिस्त्वेष तत्तवतः

Taglay ang mga kasangkapang likas, sila’y nananatiling nakalagay sa sariling Atman. Kapag naitatag ang sarili, ang Prakriti na ito ay sa katotohanan ay iyo.

Verse 118

पुरुषान्यबहुत्वेन प्रतीता न प्रवर्तते / प्रवर्तते पुनः सर्गस्तेषां साकारणात्मनाम्

Kapag ang mga Purusha ay hindi nakikitang marami, walang pag-iral ng pagkilos. Ngunit muling umiinog ang paglikha para sa mga kaluluwang may sanhi pa.

Verse 119

संयोगः प्रकृतिर्ज्ञेया यक्तानां तत्त्वदर्शिनाम् / तत्रोपवर्गिणी तेषामपुनर्भारगामिनाम्

Para sa mga yoging nakakakita ng tattva, ang pagsasanib (saṃyoga) ang dapat kilalaning Prakriti. Doon naroon ang kalagayang nagdudulot ng moksha sa mga di na babalik sa bigat ng muling pagsilang.

Verse 120

अभावतः पुनः सत्यं शान्तानामर्चिषामिव / ततरतेषु गतेषूर्द्धं त्रैलोक्यात्तु मुदात्मसु

Sa kalagayang walang-pag-iral, ang katotohanan ay muling tumatahimik, gaya ng apoy na napawi. Pag-akyat nila sa itaas, sa tatlong daigdig ay nananatili ang mga kaluluwang puspos ng galak.

Verse 121

ते सार्द्धं चैर्महर्ल्लोकस्तदानासादितस्तु वै / तच्छिष्या ये ह तिष्ठन्ति कल्पदाह उपस्थिते

Sa panahong iyon, hindi rin sila nakararating sa Maharloka nang magkakasama. Ngunit ang kanilang mga alagad, na nananatiling matatag kahit dumarating ang apoy ng katapusan ng kalpa, ay naninirahan doon.

Verse 122

गन्धर्वाद्याः पिशाचाश्चमानुषा ब्रह्मणादयः / पशवः पक्षिणश्चैव स्थावराः ससरीसृपाः

Ang mga Gandharva at iba pa, ang mga Piśāca, ang mga tao, at si Brahmā at iba pa; mga hayop, mga ibon, mga nakatigil na nilalang at mga gumagapang—lahat.

Verse 123

तिष्ठत्सुतेषु तत्कालं पृथिवीतलवसिषु / सहस्रंयत्तु रश्मीनां सूर्यस्येह विनश्यति

Kapag ang mga nilalang na naninirahan sa ibabaw ng lupa ay nananatiling nakatigil sa sandaling iyon, kung gayon sa mga sinag ng Araw, isang libo ang naglalaho rito.

Verse 124

ते सप्त रश्मयो भूत्वा एकैको जायते रविः / क्रमेण शतमानास्ते त्रींल्लोकान्प्रदहन्त्युत

Mula sa pitong sinag na iyon, isa-isa ngang sumisilang si Ravi (Araw); at ang mga sinag ay sunod-sunod na dumarami nang tig-iisang daan at sinusunog ang tatlong daigdig.

Verse 125

जङ्गमान्स्थावरांश्चैव नदीः सर्वाश्च पर्वतान् / शुष्के पूर्वमनावृष्ट्या चैस्तैशचैव प्रतापिताः

Ang mga gumagalaw at di-gumagalaw, lahat ng ilog at mga bundok—una nang natutuyo dahil sa kawalan ng ulan, at pinaiinit ng kapangyarihan ng mga sinag na iyon.

Verse 126

तदा ते विवशाः सर्वे निर्दग्धाः सूर्यरश्मिभिः / जङ्गमाः स्थावराश्चैव धर्माधर्मादिकास्तु वै

Noon, silang lahat ay nawawalan ng magagawa at natutupok ng mga sinag ng Araw—ang gumagalaw at ang nakatigil; at maging ang dharma at adharma at iba pa, tunay nga.

Verse 127

दग्धदेहास्तदा ते तु धूतपापा युगात्यये / ख्यातातपा विनिर्मुक्ताः शुभया चातिबन्धया

Sa pagwawakas ng yuga, bagaman ang kanilang katawan ay nasunog, nahugasan ang mga kasalanan; napalaya sa init ng bantog na pag-aayuno at nabigkis sa mapalad at matibay na ugnayan.

Verse 128

ततस्ते ह्युपपद्यन्ते तुल्यरूपैर्जनैर्जनाः / उषित्वा रजनीं ते च ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

Pagkaraan, sila’y sumisilang sa gitna ng mga taong magkakahawig ang anyo; at nananahan sa loob ng isang gabi ni Brahma na may kapanganakang di nahahayag.

Verse 129

पुनः सर्गे भवन्तीह मानस्यो ब्रह्मणः प्रजाः / ततस्तेषु प्रपन्नेषु जनैस्त्रैलोक्यवासिषु

Sa muling paglikha, dito lumilitaw ang mga nilalang na supling ng isipan ni Brahma; at kapag ang mga naninirahan sa tatlong daigdig ay dumudulog sa kanila.

Verse 130

निर्दग्धेषु च लोकेषु तदा सूर्यैस्तु सप्तभिः / वृष्ट्या क्षितौ प्लावितायां विजनेष्वर्णवेषु वा

Kapag ang pitong araw ay sumunog sa mga daigdig, ang mga ito’y nagiging abo; at sa ulan, nalulubog ang lupa, wari’y mga dagat na walang naninirahan.

Verse 131

समुद्राश्चैव मेघाश्च आपश्चैवाथ पार्थिवाः / शरमाणा व्रजन्त्येव सलिलाख्यास्तथाचलाः

Ang mga dagat, ulap, at mga tubig sa lupa—lahat ay tila nahihiya at umurong; gayundin ang mga tubig na tinatawag na ‘salila’ at maging ang mga bundok ay kumikilos palayo.

Verse 132

आगतागतिकं चैव यदा तु सलिलं बहु / संछाद्येमां स्थितां भूमिमर्णवाख्यं तदाभवत

Nang ang tubig na dumarating at umaalis ay naging napakarami, tinakpan nito ang matatag na daigdig na ito; noon ito tinawag na ‘Arṇava’, ang dakilang karagatan.

Verse 133

आभाति यस्माच्चाभासाद्भाशब्दः कान्तिदीप्तिषु / स सर्वः समनुप्राप्ता मासां भाभ्यो विभाव्यते

Sapagkat ito’y nagliliwanag, at mula sa ningning na iyon ginagamit ang salitang ‘bhā’ para sa kislap at liwanag; ang liwanag na iyon ay lumaganap sa lahat, kaya ang mga buwan ay inuunawa mula sa ‘bhā’.

Verse 134

तदन्तस्तनुते यस्मात्सर्वां पृथ्वीं समततः / धातुस्तनोति विस्तारं ततोपतनवः स्मृताः

Sapagkat mula sa loob ay pantay nitong pinalalawak ang buong daigdig; ang ugat na ‘tan’ ay nangangahulugang paglawak, kaya sila’y inaalala bilang ‘patanava’.

Verse 135

शार इत्येव शीर्णे तु नानार्थो धातु रुच्यते / एकार्णवे भवन्त्यापो न शीर्णास्तेन ता नराः

Ang ‘śāra’ ay itinuturing na ugat na maraming kahulugan sa diwang ‘nawasak’; ngunit ang mga tubig ay nagiging isa sa iisang Arṇava, kaya hindi sila napaparam—ganyan ang sinasabi.

Verse 136

तस्मिन् युगसहस्रान्ते संस्थिते ब्रह्मणो ऽहनि / तावत्कालं रजन्यां च वर्तन्त्यां सलिलात्मनः

Sa pagtatapos ng sanlibong yuga, kapag natapos ang araw ni Brahmā, sa gayon ding haba ng panahon sa gabi ni Brahmā, ang lahat ay nananatiling nasa anyo ng tubig.

Verse 137

ततस्ते सलिले तस्मिन् नष्टाग्नौ पृथिवीतले / प्रशान्तवाते ऽन्धकारे निरालोके समन्ततः

Pagkaraan, sa tubig na iyon, nang maglaho ang apoy sa ibabaw ng daigdig at tumahimik ang hangin, lumaganap sa lahat ng dako ang dilim na walang liwanag.

Verse 138

येनैवाधिष्ठितं हीदं ब्रह्मणः पुरुषः प्रभुः / विभागमस्य लोकस्य प्रकर्तुं पुनरैच्छत

Ang makapangyarihang Purusha, si Brahma, na siyang nagtataguyod sa sanlibutang ito, ay muling nagnasang hatiin at ayusin ang daigdig na ito.

Verse 139

शार इत्येव शीर्णे तु नानार्थो धातु रुच्यते / एकर्णवे ततस्तस्मिन्नष्टे स्थावर जङ्गमे / तदा भवति स ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

Ang ugat na ‘śāra’ ay binibigkas na may maraming kahulugan sa diwang ‘śīrṇa’ (nawasak). Nang sa iisang dagat ng pralaya ay mapuksa ang lahat ng di-gumagalaw at gumagalaw, si Brahma ay naging may sanlibong mata at sanlibong paa.

Verse 140

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः / ब्रह्मा नारायणा ख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

Ang Purusha na may sanlibong ulo, kulay-ginto at lampas sa mga pandama—si Brahma na kilala bilang Narayana—noon ay nahimlay at nakatulog sa tubig.

Verse 141

सत्त्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु स शून्यं लोकमैक्षत / अनेनाद्येन पादेन पुराणं परिकीर्तितम्

Nagising dahil sa pag-igting ng sattva, nakita niya ang sanlibutan na walang laman. Sa unang taludtod na ito ipinahayag ang Purana.