Shloka 34
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
यस्मात्तेषां कृता बुद्धिर् दुःखानि करणानि च / तस्माच्च संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः
Transliteration
yasmātteṣāṃ kṛtā buddhir duḥkhāni karaṇāni ca / tasmācca saṃvṛtātmāno nagā mukhyāḥ prakīrtitāḥ
Translation
Sapagkat para sa kanila ay nilikha ang buddhi, mga pagdurusa, at mga kasangkapang pandama; kaya sila’y tinawag na ‘naga’ na may natatakpang sarili, at ‘mukhya’ o pangunahing uri.
Word by Word
यस्मात्from which/because
यस्मात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootयस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; सम्बन्ध (ablative: from which/because)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; सम्बन्ध
कृताmade/formed
कृता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त-क्त)
Formक्त-कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (बुद्धिः इति पदस्य विशेषण)
बुद्धिःintellect/understanding
बुद्धिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दुःखानिsufferings
दुःखानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), बहुवचन; समुच्चित पद
करणानिinstruments/senses
करणानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; हेत्वर्थ (therefore/from that)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
संवृतात्मानःwith veiled selves
संवृतात्मानः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसंवृत + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (whose selves are covered/closed)
नगाः(the) Nagas / immobile ones
नगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मुख्याःchief/primary
मुख्याः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
प्रकीर्तिताःare proclaimed
प्रकीर्तिताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त-क्त)
Formक्त-कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि (are proclaimed)