Shloka 57
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
तत्रोर्द्धस्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः / अष्टमोनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः
Transliteration
tatrorddhasrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ / aṣṭamonugrahaḥ sargaḥ sāttvikastāmasaśca saḥ
Translation
Doon, ang ikapitong paglikha ng mga may agos na paitaas ay ang paglitaw ng tao. Ang ikawalo ay ang ‘anugraha’ na paglikha, na kapwa sattvika at tamasa.
Word by Word
तत्रthere; in that context
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
ऊर्ध्व-स्रोतसाम्of the upward-streaming beings
ऊर्ध्व-स्रोतसाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + स्रोतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग? स्रोतस्-शब्दः (neuter), षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन (plural); समासः कर्मधारयः—‘ऊर्ध्वं स्रोतः येषाम्’ (upward-streaming)
सर्गःcreation; emanation
सर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)
सप्तमःseventh
सप्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal adjective)
सःthat; he/it
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
मानुषःhuman
मानुषः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जातिवाचक विशेषण (human)
अष्टमःeighth
अष्टमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
अनुग्रहःfavor; grace
अनुग्रहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्गःcreation
सर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सात्त्विकःsattvic
सात्त्विकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसात्त्विक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुणविशेषण (of sattva)
तामसःtamasic
तामसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुणविशेषण (of tamas)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)
सःthat (creation)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम