Shloka 69
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
स्थानात्मनः स सृष्ट्वा तु ततो ऽन्यान्स तदासृजत् / देवांश्चैव पितॄंश्चैव यौरिमा वर्द्धिताः प्रजाः
Transliteration
sthānātmanaḥ sa sṛṣṭvā tu tato 'nyānsa tadāsṛjat / devāṃścaiva pitṝṃścaiva yaurimā varddhitāḥ prajāḥ
Translation
Nilalang Niya muna ang diwang ‘sthāna’ (mga kalagayan); saka sa sandaling iyon ay nilikha Niya ang iba pa—ang mga deva at ang mga pitṛ (mga ninuno), na sa pamamagitan nila’y lumago ang mga nilalang na ito.
Word by Word
स्थानात्मनःof the place-self
स्थानात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; तत्पुरुष (sthānasya ātmā = the self of place/‘place-soul’)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
सृष्ट्वाhaving created
सृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (Gerund; prior action)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formकृदन्त; त्वान्त (absolutive/gerund), क्त्वा-प्रत्यय; पूर्वक्रिया (having created)
तुthen/but
तु:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अनन्तर (particle: but/then)
ततःthereafter
ततः:
अपादान/काल (source/sequence marker)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रम (adverb: from there/thereafter)
अन्यान्others
अन्यान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तदाthen
तदा:
काल (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
असृजत्created/produced
असृजत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
देवान्gods
देवान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
पितॄन्manes/ancestors
पितॄन्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
यौःYau (a being/name; uncertain)
यौः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
रिमाRimā (name/epithet; uncertain)
रिमा:
कर्ता/विशेषण (uncertain)
TypeNoun
Rootरिमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
वर्द्धिताःincreased/nourished
वर्द्धिताः:
विशेषण (to प्रजाः)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; “increased/nourished”
प्रजाःcreatures/progeny
प्रजाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन