Shloka 46
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
प्रीतिमानभवद्ब्रह्मा ततो ऽन्यं नाभिमन्यत / सर्गमन्यं सिमृक्षुस्तं साधकं पुनरीश्वरः
Transliteration
prītimānabhavadbrahmā tato 'nyaṃ nābhimanyata / sargamanyaṃ simṛkṣustaṃ sādhakaṃ punarīśvaraḥ
Translation
Noon, napuspos ng galak si Brahma at hindi na inisip ang iba. Pagkaraan, ang Ishvara na nagnanais ng panibagong paglikha ay muling nag-udyok sa tagaganap na iyon.
Word by Word
प्रीतिमान्joyful/possessed of delight
प्रीतिमान्:
विशेषण (of ब्रह्मा)
TypeAdjective
Rootप्रीति + मतुप् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुपन्त (possessive adjective)
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Verb/action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ततःthereafter/then
ततः:
काल/हेतु-सम्बन्ध (contextual)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (from that/thereafter)
अन्यम्another (one)
अन्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अभिमन्यतthought/considered
अभिमन्यत:
क्रिया (Verb/action)
TypeVerb
Rootअभि-मन्य् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
सर्गम्creation
सर्गम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
अन्यम्another/different
अन्यम्:
विशेषण (of कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of सर्गम्)
सिमृक्षुःdesiring to (create/undertake)
सिमृक्षुः:
विशेषण (of ईश्वरः)
TypeVerb
Rootसम्-ईक्ष् (धातु)
Formइच्छार्थक ‘उ’/‘षु’ प्रत्ययान्त कृदन्त (desiderative/intentive adjective); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—‘ईक्षितुम् इच्छन्’ (wishing to undertake/consider)
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
साधकम्accomplishing/effective
साधकम्:
विशेषण (of कर्म)
TypeAdjective
Rootसाधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of तम्)
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (manner/time)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्तिवाचक अव्यय (adverb)
ईश्वरःthe Lord
ईश्वरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन