Shloka 63
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
वैवर्त्येन तु ज्ञानेन निवृत्तास्ते महौ जसः / संबुद्ध्य चैव नामाथो अपवृत्तास्त्रयस्तु ते
Transliteration
vaivartyena tu jñānena nivṛttāste mahau jasaḥ / saṃbuddhya caiva nāmātho apavṛttāstrayastu te
Translation
Sa kaalamang nagbabaligtad, ang mga may dakilang ningning ay umurong; at nang maunawaan ang pangalan, ang tatlo ay lalo pang lumihis.
Word by Word
वैवर्त्येनby change/alteration
वैवर्त्येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवैवर्त्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast)
ज्ञानेनby knowledge
ज्ञानेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
निवृत्ताःwithdrawn, ceased
निवृत्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनि-√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अर्थः—निवृत्त (withdrawn/ceased)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
महौजसःof great vigor
महौजसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा-ओजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (महत् ओजः येषाम्)
सम्बुद्ध्यhaving understood/awakened
सम्बुद्ध्य:
Purvakala (पूर्वकाल/gerundial)
TypeIndeclinable
Rootसम्-√बुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
नामnamely/indeed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle, often ‘indeed/namely’)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम (then)
उindeed
उ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootउ (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
अपवृत्ताःturned away
अपवृत्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअप-√वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; अर्थः—अपवृत्त (turned away/withdrawn)
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संख्याशब्द
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम