Adhyaya 13

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे अग्निनिचयो नाम द्वादशो ऽध्यायः सुत उवाच ब्रह्मणः सृजतः पुत्रान् पूर्वं स्वायंभुवेंऽतरे / गात्रेभ्यो जज्ञिरे तस्य मनुष्यासुरदेवताः

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa unang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikalawang Anuṣaṅga-pāda, ang ikalabindalawang kabanata na tinatawag na ‘Agninicaya’. Wika ni Sūta— sa pasimula ng Manvantara ni Svāyambhuva, nang likhain ni Brahmā ang mga anak, mula sa Kanyang mga sangkap ng katawan ay isinilang ang tao, asura, at mga deva.

Verse 2

पितृवन्मन्यमानास्तं जज्ञिरे पितरो ऽपि च / तेषां निसर्गः प्रागुक्तः समासाच्छ्रुयतां पुनः

Itinuring Siya na gaya ng ama, kaya isinilang din ang mga Pitṛ. Ang kanilang pinagmulan ay naipahayag na noon; ngayon ay pakinggan muli nang maikli.

Verse 3

देवासुरमनुष्यांश्च सृष्ट्वा ब्रह्माभ्यमन्यत / पितृवन्मन्यमाना वै जज्ञिरे ऽस्योपपक्षतः

Matapos likhain ni Brahmā ang mga deva, asura, at tao, Siya’y nagmuni; at ang mga Pitṛ na kumilala sa Kanya bilang ama ay isinilang mula sa Kanyang tagiliran.

Verse 4

मध्वादयः षडृतवः पितॄंस्तान्परिचक्षते / ऋतवः पितरो देवा इत्येषा वैदिकी श्रुतिः

Ang anim na panahon, simula sa Madhū, ang tumutukoy sa mga Pitṛ na iyon. ‘Ang mga panahon ay Pitṛ, at ang Pitṛ ay mga deva’—ito ang Śruti ng Veda.

Verse 5

मन्वन्तरेषु सर्वेषु ह्यतीतानागतेषु वै / एते स्वायंभुवे पूर्वमुत्पन्नाश्चान्तरे शुभे

Sa lahat ng Manvantara, yaong lumipas at yaong darating, sila’y unang lumitaw sa mapalad na Manvantara ni Svāyambhuva.

Verse 6

अग्निष्वात्ता स्मृता नाम्ना तथा बर्हिषदश्च वै / अयज्वानस्तथा तेषामासन्ये गृहमेधिनः

Sila’y inaalala sa pangalang Agniṣvātta at gayundin bilang Barhiṣada; at sa kanila’y may iba pang hindi nagsasagawa ng yajña, mga gṛhamedhin na maybahay.

Verse 7

अग्निष्वात्ता स्मृतास्ते वै पितरो नाहिताग्नयः / यज्वानस्तेषु ये त्वासन्पितरः सोमपीथिनः

Ang mga Pitara na tinatawag na Agniṣvātta ay yaong hindi nagtatag ng banal na apoy; at sa kanila, ang mga nagsasagawa ng yajña ay mga Pitara na umiinom ng Soma.

Verse 8

स्मृता बर्हिषदस्ते वै पितर स्त्वग्निहोत्रिणः / ऋतवः पितरो देवाः शास्त्रे ऽस्मिन्निश्चयं गताः

Ang mga Pitara na tinatawag na Barhiṣada ay yaong nagsasagawa ng agnihotra; at sa śāstra na ito, ang mga panahon (ṛtu) ay pinagtibay bilang mga Pitara-deva.

Verse 9

मधुमाधवौ रसौ ज्ञेयौ शुचिशुक्रौ च शुष्मिणौ / नभाश्चैव नभस्यश्च जीवावेतापुदात्दृतौ

Ang Madhu at Mādhava ay dapat makilalang anyo ng rasa; ang Śuci at Śukra ay maningning at malakas; at ang Nabhā at Nabhasya—ang dalawang ito’y tinatawag na ‘Jīva’, na may katangiang apudāt-dṛta.

Verse 10

इषश्चैव तथोर्जश्च स्वधावन्तावृदात्दृतौ / सहश्चैव सहस्यश्च घोरावेतापुदात्दृतौ

Ang Iṣa at Ūrja—ang dalawang ito’y tinatawag na svadhāvant at may katangiang vṛdāt-dṛta; ang Saha at Sahasya—ang dalawang ito’y tinatawag na ghora at may katangiang apudāt-dṛta.

Verse 11

तपाश्चैव तपस्यश्च मन्युमन्तौ तु शैशिरौ / कालावस्थासु षट्स्वेते मासाख्या वै व्यवस्थिताः

Ang Tapa at Tapasya, gayundin ang Manyumanta at Śaiśira—ang anim na pangalang-buwan na ito ay nakatalaga sa anim na kalagayan ng panahon.

Verse 12

इमे च ऋतवः प्रोक्ताश्चेतनाचेतनेषु वै / ऋतवो ब्रह्मणः पुत्रा विज्ञेयास्ते ऽभिमानिनः

Ang mga panahong ito ay sinasabing umiiral sa may buhay at walang buhay; ang mga ṛtu ay mga anak ni Brahmā, na dapat makilalang mga ‘abhimānin’.

Verse 13

मासार्द्धमासस्थानेषु स्थानिनौ ऋतवो मताः / स्थानानां व्यतिरेकेण ज्ञेयाः स्थानागिमानिनः

Sa mga puwesto ng buwan at kalahating-buwan, ang mga ṛtu ay itinuturing na mga tagapangasiwang nananahan; ayon sa pagkakaiba ng puwesto, sila’y kilala bilang ‘sthānābhimānin’.

Verse 14

अहोरात्राणि मासाश्च ऋतवश्चायनानि च / संवत्सराश्च स्थानानि कामाख्या ह्यभिमानिनाम्

Araw-gabi, mga buwan, mga panahon, mga ayana, at mga taon—ito ang mga puwesto ng mga ‘abhimānin’, na tinatawag na ‘Kāma’.

Verse 15

एतेषु स्थानिनो ये तु कालावस्था व्यवस्थिताः / तत्सतत्त्वास्तदात्मानस्तान्वक्ष्यामि निबोधत

Ang mga kalagayan ng panahon na nakatalaga sa mga puwestong ito ay iisa ang diwa at iisa ang sarili; aking ipaliliwanag—makinig nang taimtim.

Verse 16

पार्वण्यस्ति थयः संध्याः पक्षा मासार्द्धसंमिताः / निमेषाश्च कलाः कष्ठा मुहुर्त्ता दिवसाः क्षयाः

Ang parva, sandhyā, pakṣa, at kalahating buwan—mga sukat ito ng panahon. Ang nimeṣa, kalā, kāṣṭhā, muhūrta, araw, at kṣaya ay bahagi rin ng bilang ng kala.

Verse 17

द्वावर्द्धमासौ मासस्तु द्वौ मासावृ तुरुच्यते / ऋतुत्रयं चाप्ययनं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे

Ang dalawang kalahating buwan ay nagiging isang buwan; ang dalawang buwan ay tinatawag na ṛtu (panahon). Ang tatlong ṛtu ay isang ayana; at may dalawang ayana: dakṣiṇa at uttara.

Verse 18

संवत्सरः समेतश्च स्थानान्येतानि स्थानिनाम् / ऋतवस्तु निमेः पुत्रा विज्ञेयास्ते तथैव षट्

Ang kabuuan ng mga ito ay tinatawag na saṃvatsara (taon); ito ang mga kalagayan ng mga tagapangalaga ng panahon. Ang mga ṛtu ay mga anak ni Nimi; dapat malaman na sila ay anim.

Verse 19

ऋतुपुत्राः स्मृताः पञ्च प्रजाः स्वार्तवलक्षणाः / यस्माच्चैवार्त्तवेभ्यस्तु जायन्ते स्थाणु जङ्गमाः

Mula sa mga anak ng ṛtu, inaalala ang limang uri ng prajā na may tanda ng ārtava (panahong-ayon). Sapagkat mula sa mga ārtava na iyon isinilang ang lahat ng nakatigil at gumagalaw.

Verse 20

आर्तवाः पितरस्तस्मादृतवश्च पितामहाः / समेतास्तु प्रसूयन्ते प्रजाश्चैव प्रजापतेः

Kaya ang ārtava ay tinatawag na ‘mga ama’, at ang ṛtu ay ‘mga lolo’. Kapag nagsama-sama, iniluluwal nila ang mga nilalang ni Prajāpati.

Verse 21

तस्मात्स्मृतः प्रजानां वै वत्सरः प्रपितामहः / स्थानेषु स्थानिनो ह्येते स्थानात्मानः प्रकीर्त्तिताः

Kaya para sa lahat ng nilalang, ang ‘Vatsara’ ay inaalala bilang Prapitāmaha, ang dakilang ninuno. Sila’y nananahan sa kani-kanilang kinalalagyan, kaya tinatawag na ‘diwa ng mga pook’.

Verse 22

तदाख्यास्तत्ससत्त्वाश्च तदात्मानश्च ते स्मृताः / प्रजापतिः स्मृतो यस्तु स तु संवत्सरो मतः

Sila’y inaalala sa Kanyang pangalan, taglay ang Kanyang sattva, at itinuturing na Kanyang mismong anyong-ātman. Ang inaalala bilang Prajāpati, siya rin ang itinuturing na Saṃvatsara.

Verse 23

संवत्सरसुतो ह्यग्नि ऋत इत्युच्यते बुधैः / ऋतात्तु ऋतवो यस्माज्जज्ञिरे ऋतवस्ततः

Ang Agni, anak ng Saṃvatsara, ay tinatawag ng mga pantas na ‘Ṛta’ (banal na kaayusan). Mula sa Ṛta isinilang ang mga panahon, kaya sila’y tinawag na Ṛtavaḥ.

Verse 24

मासाः षडर्तवो ज्ञेयास्तेषां पञ्चर्तवाः स्मृताः / द्विपदां चतुष्पदां चैव पक्षिणां सर्वतामपि

Mula sa mga buwan ay dapat makilalang may anim na panahon; at sa mga iyon, lima ang inaalala bilang ‘ārtava’—para sa may dalawang paa, apat na paa, at mga ibon, at sa lahat din.

Verse 25

स्थावराणां च पञ्चानां पुष्पं कालार्त्तवं स्मृतम् / ऋतुत्वमार्तवत्वं च पितृत्वं च प्रकीर्त्तितम्

Para sa limang uri ng mga sthāvara (di-gumagalaw), ang bulaklak ay inaalala bilang ‘kāla-ārtava’, tanda ng panahon ayon sa oras. Dito rin ipinahayag ang ṛtutva, ārtavatva, at pitṛtva.

Verse 26

इत्येते पितरो ज्ञेया ऋतवश्चार्तवाश्च ये / सर्वभूतानि तेभ्यो यदृतुकालाद्विजज्ञिरे

Kaya nito, ang mga Pitṛ (mga ninuno) na ito ay dapat makilalang mga ṛtu at ‘ārtava’; sapagkat ang lahat ng nilalang ay isinilang mula sa kanila ayon sa panahon ng mga panahon.

Verse 27

तस्मादेते हि पितर आर्तवा इति नः श्रुतम् / मन्वन्तरेष्विह त्वेते स्थिताः कालभिमानिनः

Kaya nga, narinig naming ang mga Pitṛ na ito ay tinatawag na ‘ārtava’; sa mga manvantara, nananatili sila rito bilang mga nag-aangking tagapangasiwa ng Kala (Panahon).

Verse 28

कार्यकारणयुक्तास्तु ए श्वर्याद्व्याप्य संस्थिताः / स्थानाभिमानिनो ह्येते तिष्ठन्तीह प्रसंगमात्

Sila’y nakaugnay sa sanhi at bunga, at napupuno ng banal na kapangyarihan kaya nananatili; dahil may pag-aangkin sa kanilang kinalalagyan, nananatili sila rito ayon sa ugnayang nagkataon.

Verse 29

अग्निष्वात्ता बर्हिषदः पितरो विविधाः पुनः / जज्ञे स्वधापितृभ्यस्तु द्वे कन्ये लोकविश्रुते

Ang mga Pitṛ na tinatawag na Agniṣvātta at Barhiṣad ay muli ring sari-sari; at mula sa Svadhā-Pitṛ ay isinilang ang dalawang dalagang bantog sa daigdig.

Verse 30

मेना च धारणी चैव याभ्यां धतमिदं जगत् / ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चैव ते उभे

Ang dalawang iyon—Menā at Dhāraṇī—sa pamamagitan nila ay natataguyod ang sanlibutan; kapwa sila brahmavādinī at kapwa rin yoginī.

Verse 31

पितरस्ते निजे कन्ये धर्मार्थं प्रददुः शुभे / अग्निष्वात्तास्तु ये प्रोक्तास्तेषां मेना तु मानसी

O mapalad na dalaga! Ipinagkaloob ng mga Pitara ang kanilang sariling anak na babae alang-alang sa dharma. Yaong tinatawag na Agniṣvātta ay may Menā na anak na isinilang sa isip.

Verse 32

धारणी मानसी चैव कन्या बर्हिषदां स्मृता / मेरोस्तां धारणीं नाम पत्न्यर्थं वा सृजन् घुभाम्

Si Dhāraṇī, ang anak na isinilang sa isip, ay inaalala bilang anak na babae ng mga Barhiṣad. Nilalang ni Meru ang mapalad na tinawag na ‘Dhāraṇī’ upang maging asawa.

Verse 33

पितरस्ते बर्हिषदः स्मृता ये सोमपायिनः / अग्निष्वात्तास्तु तां मेना पत्नी हिमवते ददुः

Ang mga Pitara na inaalala bilang Barhiṣad, na umiinom ng Soma—ang mga Agniṣvātta na iyon ang nagbigay kay Menā kay Himavān bilang asawa.

Verse 34

उपहूता स्मृता ये वै तद्दौहित्रान्निबोधत / मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं सा व्यजायत

Alamin ang mga apo ng mga tinatawag na Upahūta. Si Menā, asawa ni Himavān, ay nagsilang kay Maināka.

Verse 35

गङ्गां सरिद्वरां चैव पत्नी या लवणोदधेः / मैनाकस्या त्मजः क्रौचः क्रैञ्चद्वीपो यतः स्मृतः

Si Gaṅgā, ang pinakadakila sa mga ilog, ay inaalala ring asawa ng Lavaṇodadhi, ang maalat na karagatan. Ang anak ni Maināka ay si Krauca; mula sa kanya sumikat ang Kraiñcadvīpa.

Verse 36

मेरोस्तु धारणी पत्नी दिव्यौषधिसमन्वितम् / मन्दरं सुषुवे पुत्रं तिस्रः कन्याश्च विश्रुताः

Si Dharani, asawa ni Meru, ay puspos ng mga banal na halamang-gamot. Isinilang niya ang anak na lalaking si Mandara at tatlong bantog na anak na babae.

Verse 37

वेलां च नियतिं चैव तृतीयां चायतिं विदुः / धातुश्चैवायतिः पत्नी विधातुर्नियतिः स्मृता

Sila ay kilala bilang Vela, Niyati, at ang ikatlo ay Ayati. Si Ayati ang asawa ni Dhatu, at si Niyati ang itinuturing na asawa ni Vidhatu.

Verse 38

स्वायं भुवेंऽतरे पूर्वं ययोर्वै कीर्त्तिताः प्रजाः / सुषुवे सागराद्वेला कन्यामेकामनिन्दिताम्

Bago ang Manvantara ni Svayambhuva, yaong ang mga lahi ay naisalaysay na, si Vela ay nagsilang mula kay Sagara ng isang anak na babaeng walang kapintasan.

Verse 39

सवर्णां नाम सामुद्रीं पत्नीं प्राचीनबर्हिषः / सवर्णायां सुता जाता दश प्राचीनबर्हिषः

Ang asawa ni Pracinabarhis ay ang anak-dagat na kilala bilang Savarna. Kay Savarna, isinilang ang sampung anak na lalaki ni Pracinabarhis.

Verse 40

सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः / तेषां स्वायंभुवो दक्षः पुत्रत्वं जग्मि वान्प्रभुः

Silang lahat ay kilala bilang Pracetas at bihasa sa Dhanurveda. Sa kanila, si Daksha ng Svayambhuva, ang marangal na panginoon, ay dumating bilang isang anak.

Verse 41

त्रयंबकस्याभिशापेन चाक्षुषस्यातरे मनोः / एतच्छुत्वा ततः सूतमपृच्छच्छांशपायनिः

Dahil sa sumpa ni Tryambaka, naganap ito sa panahong pagitan ni Manu Cākṣuṣa. Nang marinig ito, tinanong ni Śāṃśapāyani ang Sūta.

Verse 42

उत्पन्नः स कथं दक्षो ह्यभिशापाद्भवस्य तु / चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वं तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्

Paano isinilang si Dakṣa dahil sa sumpa ni Bhava (Śiva)? Ipakisaysay sa amin na nagtatanong ang naganap noon sa panahong pagitan ni Manu Cākṣuṣa.

Verse 43

इत्युक्तः कथयामास सूतो दक्षाश्रयां कथाम् / शांशपायनिमामन्त्र्य त्र्यंबकाच्छापकारणम्

Nang masabi ito, sinimulan ni Sūta ang salaysay na ukol kay Dakṣa. Tinawag niya si Śāṃśapāyani at ipinaliwanag ang dahilan ng sumpa ni Tryambaka.

Verse 44

सूत उवाच दक्षस्यासन्सुता ह्यष्टौ कन्या याः कीर्त्तिता मया / स्वेभ्यो गृहेभ्य आनाय्य ताः पिताभ्यर्चयद्गृहे

Sinabi ni Sūta: Si Dakṣa ay may walong anak na babae na aking nabanggit. Ipinatawag niya sila mula sa kani-kanilang tahanan at sa kanyang bahay ay pinarangalan at sinamba sila ng ama.

Verse 45

ततस्त्वभ्यर्चिताः सर्वा न्यवसंस्ताः पितुर्गृहे / तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यंबकस्य वै

Pagkaraan, silang lahat ay pinarangalan at nanirahan sa bahay ng ama. Sa kanila, ang panganay ay si Satī ang pangalan, na tunay na asawa ni Tryambaka (Śiva).

Verse 46

नाजुहावात्मजां तां वै दक्षो रुद्रमभिद्विषन् / अकरोत्संनतिं दक्षे न कदाचिन्महेश्वरः

Si Daksha na may poot kay Rudra ay hindi inanyayahan ang kaniyang anak na babae; at si Maheshvara man ay hindi kailanman yumukod kay Daksha.

Verse 47

जामाता श्वशुरे तस्मिन्स्वभावात्तेजसि स्थितः / ततो ज्ञात्वा सती सर्वाः न्यवसंस्ताः पितुर्गृहे

Ang manugang na iyon ay nanatiling matatag sa likás na ningning sa harap ng biyenan; nang malaman ito, si Sati ay nanirahan sa bahay ng ama kasama ang lahat ng kapatid na babae.

Verse 48

जगाम साप्यनाहूता सती तत्स्व पितुर्गृहम् / ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजामसंमताम्

Kahit hindi inanyayahan, si Sati ay nagtungo sa bahay ng kaniyang ama; ngunit ginawa ng ama ang pag-aalay para kay Sati na mas mababa at di-katanggap-tanggap kaysa sa iba.

Verse 49

ततो ऽब्रवीत्सा पितरं देवी क्रोधादमर्षिता / यवीयसीभ्यो प्यधमां पूजां कृत्वा मम प्रभो

Pagkaraan, ang Diyosa na nag-aalab sa galit ay nagsabi sa ama— “O Panginoon, bakit mo ginawa para sa akin ang hamak na pag-aalay, gayong maging sa mga nakababatang kapatid ay nagkaloob ka ng mas marangal na pagsamba?”

Verse 50

असत्कृत्य पितर्मां त्वं कृतवानसि गर्हितम् / अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च त्वं मां सत्कर्तुमर्ह सि

Ama, sa hindi mo paggalang sa akin ay gumawa ka ng kahiya-hiyang bagay; ako ang panganay at higit na marapat, kaya nararapat mo akong parangalan.

Verse 51

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः संरक्तलोचनः / त्वत्तः श्रेष्ठावरिष्ठाश्च पूज्या बालाः सुता मम

Nang masabi iyon, sinabi ni Daksha na mapupula ang mga mata— “Higit na marangal at dapat sambahin ang aking mga anak na babae kaysa sa iyo.”

Verse 52

तासां चैव तु भर्तार स्ते मे बहुमाताः सति / ब्रह्मिष्ठाः सुतपस्काश्च महायोगाः सुधार्मिकाः

O Sati, ang mga asawa nila ay lubhang iginagalang ko—matatag sa Brahman, masidhing mapagtapa, dakilang yogi, at tunay na maka-dharma.

Verse 53

गुणैश्चैवाधिकाः श्लाघ्याः सर्वे ते त्र्यंबकात्सति / वसिष्ठो ऽत्रिः पुलस्त्यश्च ह्यङ्गिरा पुलहः क्रतुः

O Sati, silang lahat ay higit sa Tryambaka sa mga katangian at karapat-dapat purihin— sina Vasistha, Atri, Pulastya, Angiras, Pulaha, at Kratu.

Verse 54

भृगुर्मरीचिश्च तथा श्रैष्ठा जामातरो मम / यस्मान्मां स्पर्द्धते शर्वः सदा चैवावमन्यते

Sina Bhrigu at Marici rin ay mga dakilang manugang ko; sapagkat si Sarva ay laging nakikipagpaligsahan sa akin at humahamak sa akin.

Verse 55

तेन त्वां न विभूषोमि प्रतिकूलो हि मे भवः / इत्युक्तवांस्तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा

Kaya hindi kita pinalalamutian; sapagkat si Bhava ay laban sa akin— wika ni Daksha noon, na ang isip ay nalito sa kamangmangan.

Verse 56

शापार्थमात्मनश्चैव ये चोक्ताः परमर्षयः / तथोक्ता पितरं सा वै क्रुद्धा देवीदम ब्रवीत्

Inalaala ang layon ng sumpa at ang sinabi ng mga dakilang rishi, ang nagngangalit na Diyosa ay nagsalita sa ama nang ganito.

Verse 57

वाङ्मनः कर्मभिर्यस्माददुष्टां मां विगर्हसे / तस्मात्त्यजाम्यहमिमं देहं तात तवात्मजम्

Sapagkat sa salita, isip, at gawa ay hinahamak mo akong walang sala; kaya, ama, ako na anak mong babae ay iiwan ang katawang ito.

Verse 58

ततस्तेनावमानेन सती दुःखादमर्षिता / अब्रवीद्वचनं देवी नमस्कृत्य स्वयंभुवे

Dahil sa paghamak na iyon, si Sati ay nagdalamhati at di na nakatiis; saka ang Diyosa ay yumukod kay Svayambhu at nagsalita.

Verse 59

यत्राहमुपपद्ये च पुनर्देहेन भास्वता / तत्राप्यहमसंभूता संभूता धार्मिकादपि

Saan man ako muling isilang na may maningning na katawan, doon man ay hindi ako isisilang mula sa iyo; sa isang matuwid lamang ako magmumula.

Verse 60

गच्छेयं धर्मपत्नीत्वं त्र्यंबकस्यैव धीमतः / तत्रैवाथ समासीना युक्तात्मानं समादधे

Ako’y magiging kabiyak sa dharma ng marunong na Tryambaka (Shiva); sa pasyang iyon, umupo ang Diyosa roon at pinatatag ang sarili sa yoga.

Verse 61

धारयामास चाग्नेयीं धारणां मनसात्मनः / तत आत्मसमुत्थो ऽस्या वायुना समुदीरितः / सर्वागेभ्यो विनिःसृत्य वह्निस्तां भस्मसात्करोत्

Isinagawa niya sa isip at lakas ng sarili ang pagninilay na ukol sa apoy. Pagkaraan, ang apoy na sumibol sa loob at pinasiklab ng hangin ay lumabas sa lahat ng bahagi at ginawang abo siya.

Verse 62

तदुपश्रुत्य निधनं सत्या देवो ऽथ शूलभृत् / संवादं च तयोर्बुद्धा याथातथ्येन शङ्करः / दक्षस्य च ऋषीणां च चुकोप भगवान्प्रभुः

Nang marinig ang pagpanaw ni Sati at maunawaan ang usapan nilang dalawa ayon sa katotohanan, nag-alab ang galit ni Shankara na may trishula—ang Panginoong Makapangyarihan—laban kay Daksha at sa mga rishi.

Verse 63

रुद्र उवाच सर्वेषामेव लोकानां भूर्लोकस्त्वादिरुच्यते / तं सदा धारयिष्यामि निदेशात्परमेष्ठिनः

Wika ni Rudra—Sa lahat ng mga loka, ang Bhūrloka ang tinatawag na pinagmulan. Sa utos ni Parameshthin, palagi ko itong papasanin at iingatan.

Verse 64

अस्यां क्षितौ धृता लोकाः सर्वे तिष्ठन्ति भास्वराः / तानहं धारया मीह सततं च तदाज्ञया

Sa lupang ito, ang lahat ng mga loka na nakasalalay ay nananatiling maningning. Sa Kanyang utos, patuloy ko silang sinasandigan at binubuhat dito.

Verse 65

चातुर्वर्ण्यं हि देवानां ते चाप्येकत्र भुञ्जते / नाहं तैः सह भोक्षये वै ततो दास्यन्ति ते पृथक्

May apat na uri rin sa mga deva at sila’y kumakain nang magkakasama. Hindi ako kakain kasama nila; kaya mag-aalay sila sa akin nang hiwalay.

Verse 66

यस्मादवमता दक्ष मत्कृते ऽनागसा सती / प्रशस्ताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह

O Daksha! Dahil sa akin ay hinamak mo si Sati na walang sala; kaya nawa’y ang lahat ng iyong mga anak na babae, kasama ang kani-kanilang asawa, ay mapapurihan at magtamo ng pagpapala, gayundin ang iba.

Verse 67

तस्मा द्वैवस्वते प्राप्ते पुनरेते महर्षयः / उत्पत्स्यन्ते द्वितीये वै मम यज्ञ ह्ययोनिचाः

Kaya kapag dumating ang Manvantara ni Dvaivasvata, ang mga maharshi na ito’y muling lilitaw; sa ikalawang yajña ko, sila’y mahahayag bilang ayonicā, isinilang na hindi sa sinapupunan.

Verse 68

हुते वै ब्रह्मणा शुक्रे चाक्षुषस्यातरे मनोः / अभिव्याहृत्य सर्वांस्तान् दक्षं चैवाशपत्पुनः

Sa panahong pagitan ng Manu na Cākṣuṣa, sa oras ni Śukra, isinagawa ni Brahmā ang homa; matapos banggitin ang lahat ng kanilang pangalan, muli niyang isinumpa si Daksha.

Verse 69

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये / प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचे तसाम्

Ikaw ay magiging haring-tao sa angkan ni Manu Cākṣuṣa; apo ni Prācīnabarhiṣ at anak din ng mga Pracetas.

Verse 70

दक्ष एवेह नाम्ना तु मारिषायां जनिष्यसि / कन्यायां शाखिनां त्वं वै प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे

Dito, ikaw ay isisilang na may pangalang ‘Daksha’ mula sa sinapupunan ni Māriṣā; sa pagitan ng Manvantara ni Vaivasvata, ikaw ay ipanganganak mula sa anak na babae ng mga Śākhin.

Verse 71

विघ्नं तत्रा प्यहं तुभ्यमाचरिष्यामि दुर्मते / धर्म्मयुक्ते च ते कार्ये एकस्मिंस्तु दुरासदे

O masamang pag-iisip, doon man ay gagawa ako ng hadlang para sa iyo; ang iisa mong gawaing naaayon sa dharma ay magiging lubhang mahirap makamtan.

Verse 72

सुत उवाच तदुपश्रुत्य दक्षस्तु रुद्रं सो ऽभ्य शपत्पुनः / यस्मात्त्वं मत्कृते ऽनिष्टमृषीणां कृतवानसि / तस्मात्सार्द्धं सुरैर्यज्ञे न त्वां यक्ष्यन्ति वै द्विजाः

Sinabi ni Suta—nang marinig iyon, muling isinumpa ni Daksha si Rudra: “Sapagkat dahil sa akin ay nagdulot ka ng kapinsalaan sa mga rishi, kaya sa yajña kasama ng mga deva, hindi ka iaalayang sambahin ng mga dwija.”

Verse 73

हुत्वाऽहुतिं तव क्रूर ह्यपः स्प्रक्ष्यन्ति कर्मसु / इहैव वत्स्यसि तथा दिवं हित्वा युगक्षयात्

O malupit, kapag inihandog ang iyong alay, sa mga ritwal ay hihipo rito ang tubig; at hanggang sa wakas ng yuga, iiwan mo ang langit at mananatili ka rito.

Verse 74

ततो देवैःस तैः सार्द्धं नेज्यते पृथसिज्यते / ततो ऽभिव्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा

Pagkaraan, hindi siya sinasamba kasama ng mga deva, kundi sinasamba nang hiwalay; at saka si Rudra na may di-masukat na liwanag ay sumagot kay Daksha.

Verse 75

स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा उत्पन्नो मानुषेष्विह

Iniwan ang katawang Svayambhuva, siya’y isinilang dito sa gitna ng mga tao.

Verse 76

ज्ञात्वा गृहपतिर्दक्षो यज्ञाना मीश्वरं प्रभुम् / समस्तेनेह यज्ञेन सो ऽयजद्दैवतैः सह

Nang makilala ni Daksha na pinuno ng sambahayan ang Panginoon na siyang Ishvara ng lahat ng yajña, isinagawa niya rito ang ganap na paghahandog kasama ng mga diyos.

Verse 77

अथ देवी सती या तु प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे / मेनायां तामुमां देवीं जनयामास शैलराट्

Pagdating ng Vaivasvata manvantara, ang Diyosa Sati ay muling isinilang bilang Diyosa Uma, na ipinanganak ni Menā sa pamamagitan ng Hari ng Bundok.

Verse 78

या तु देवी सती पूर्वमासीत्पश्चादुमाभवत् / सदा पत्नी भवस्यैषा न तया मुच्यते भवः

Ang Diyosa na dating si Sati ay naging si Uma; siya ang walang hanggang asawa ni Bhava (Shiva), at si Bhava ay hindi kailanman nahihiwalay sa kanya.

Verse 79

मरीचं कश्यपं देवी यथादितिरनुव्रता / यथा नारायणं श्रीश्च मघवतं शची यथा

Gaya ni Aditi na tapat kay Marici at Kashyapa, gaya ni Shri kay Narayana, gayon din si Shachi kay Maghavat (Indra).

Verse 80

विष्णुं कीर्ती रुषा मूर्यं वसिष्ठं चाप्यरुन्धती / नैतास्तु विजहत्येतान् भर्तॄन् देव्यः कदाचन

Si Kirti ay kay Vishnu, si Rusha ay kay Murya, at si Arundhati ay kay Vasishtha—ang mga diyosang ito ay hindi kailanman iniiwan ang kanilang mga asawa.

Verse 81

आवर्तमानाः कल्पेषु जायन्ते तैः पुनः सह / एवं प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषेंऽतरे

Sila’y paulit-ulit na bumabalik sa mga kalpa at muling isinisilang kasama nila. Ganyan nga isinilang si Daksha na anak ni Prachetas sa Manvantara ni Chakshusha.

Verse 82

दशभ्यस्तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां पुनर्नृपः / जज्ञे तदाभिशापेन द्वितीय इति नः श्रुतम्

Mula sa sampung Prachetas, sa sinapupunan ni Marisha muling isinilang ang haring iyon; dahil sa sumpa noon, tinawag siyang ‘ikalawa’—gaya ng aming narinig.

Verse 83

भृगवादयश्च ये सप्त जज्ञिरे च महर्षयः / आद्ये त्रेतायुगे पूर्वं मनोर्वैवस्वतस्य च

Ang pitong Maharsi gaya nina Bhrigu at iba pa ay isinilang din—sa unang bahagi ng Tretayuga, bago si Manu Vaivasvata.

Verse 84

देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् / इत्येषो ऽनुशयो ह्यासीत्तयोर्जात्यन्तरानुगः

Sa dakilang yajna ng Mahadeva, (isang nilalang) ay nagtaglay ng katawang anyong Varuni; ito ang anuśaya, bakas ng dating gawa, na sumunod sa kanilang dalawa hanggang sa iba’t ibang kapanganakan.

Verse 85

प्रजापतेश्च दक्षस्य त्र्यबकस्य च धीमतः / तस्मान्नानुशयः कार्यो वैरेष्विह कदाचन

Sina Prajapati Daksha at Tryambaka (Shiva) ay kapwa marurunong; kaya sa mundong ito, huwag kailanman magtanim ng anuśaya—nakatagong poot—sa alitan.

Verse 86

जात्यन्तरगतस्यापि भवितस्य शुभाशुभैः / ख्यातिं न मुञ्चते जन्तुस्तन्न कार्यं विपश्चिता

Kahit mapanganak sa ibang uri, dahil sa bunga ng mabuti at masamang karma, hindi iniiwan ng nilalang ang kanyang dangal at pangalan; kaya’t ang marunong ay hindi dapat gumawa ng gayon.

Verse 87

इत्येषा समनुक्रान्ता कथा पापप्रमोचनी / या दक्षमधिकृत्येह त्वया पूर्वं प्रचौदिता

Kaya ito ang salaysay na nakapapawi ng kasalanan, na naisaad nang buod; ito’y tungkol kay Daksha, na dati mong hiniling at pinasigla sa iyong pagtatanong.

Verse 88

पितृवंशप्रसंगेन कथा ह्येषा प्रकीर्त्तिता / पितॄणामानुपूर्व्येण देवान्वक्ष्याम्यतः परम्

Ang salaysay na ito’y naipahayag dahil sa ugnay ng angkan ng mga Pitri; mula ngayon, ilalarawan ko ang mga deva ayon sa sunod-sunod na tala ng mga Pitri.

Verse 89

त्रेतायुगमुखे पूर्वमासन्स्वायंभुवेंऽतरे / देवायामा इति ख्याताः पूर्वं ये यज्ञसूनवः

Noong unang panahon, sa pasimula ng Treta Yuga, sa Manvantara ni Svayambhuva, yaong dating mga anak ni Yajña ay nakilala sa pangalang ‘Devayama’.

Verse 90

प्रथिता ब्रह्मणः पुत्रा अजत्वादजितास्तु ते / पुत्राः स्वायंभुवस्यैते शक्ता नाम तु मानसाः

Sila ang bantog na mga anak ni Brahma; sapagkat sila’y ‘aja’ (di-isinilang), tinawag silang ‘Ajita’. Sila’y mga anak sa isipan ni Svayambhuva, na may pangalang ‘Shakta’.

Verse 91

तेषां यतो गणा ह्येते देवानां तु त्रयः स्मृताः / छन्दजास्तु त्रयस्त्रिंशत्सर्गे स्वायंभुवस्य ह

Mula sa kanila nagmula ang mga pangkat na ito; tatlong uri ng mga deva ang binanggit sa Smṛti. Sa paglalang ni Svāyambhuva Manu, ang mga deva na isinilang mula sa Chandas ay tatlumpu’t tatlo.

Verse 92

यदुर्ययातिर्देवौ द्वौ वीवधस्रासतो मतिः / विभासश्च क्रतुश्चैव प्रयातिर्विश्रुतो द्युतिः

Si Yadu at Yayāti—dalawang deva; gayundin sina Vīvadhasrāsa at Mati. Sina Vibhāsa at Kratu, at si Prayāti—mga bantog na deva na nagliliwanag.

Verse 93

वायव्यः संयमश्चैव यामा द्वादश कीर्त्तिताः / असमश्चोग्रदृष्टिश्च सुनयो ऽथ शुचिश्रवाः

Sina Vāyavya at Saṃyama ay ipinupuri bilang kabilang sa labindalawang deva na Yāmā. Kasama rin sina Asama, Ogradṛṣṭi, Sunaya, at Śuciśravā.

Verse 94

केवलो विश्वरूपश्च सुदक्षो मधुपस्तथा / तुरीय इद्रयुक्चैव युक्तो ग्रावजितस्तु वै

Si Kevala, Viśvarūpa, Sudakṣa at Madhupa; at sina Turīya, Idrayuk, Yukta at Grāvajit—ay binabanggit din sa hanay ng mga deva.

Verse 95

चनिमा विश्वदेवा च जविष्ठो मितवानपि / जरो विभुर्विभावश्च स ऋचीको ऽथ दुर्दिहः

Si Canimā at Viśvadevā; gayundin sina Javiṣṭha at Mitavān. Sina Jaro, Vibhu, Vibhāva, Ṛcīko, at Durdiha—ay tinatawag ding mga deva.

Verse 96

श्रुतिर्गृणानो ऽथ बृहच्छुक्रा द्वादश कीर्त्तिताः / आसन्स्वायंभुवस्यैते चान्तरे सोमपायिनः

Sina Śruti, Gṛṇāna, at Bṛhacchukra—sila ang labindalawang binanggit. Sa Manvantara ni Svāyambhuva, silang lahat ay mga umiinom ng Soma.

Verse 97

दीप्तिमन्तो गणा ह्येते वीर्यवन्तो महाबलाः / तेषामिन्द्रस्तद्दा ह्यासीत्प्रथमे विश्वभुक्त प्रभुः

Ang mga pangkat na ito ay maningning, matatapang, at napakalalakas. Noon, si Indra ang una sa kanila—ang panginoong nagtatamasa ng sanlibutan.

Verse 98

असुरा ये तदा तेषामासन् दायादबान्धवाः / सुपर्णयक्षगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः

Ang mga Asura noon ay mga kabahagi sa mana, ngunit hindi mga kamag-anak. Naroon din ang Suparṇa, Yakṣa, Gandharva, Piśāca, Ura ga, at Rākṣasa.

Verse 99

अष्टौ ताः पितृभिः सार्द्धमासन्या देवयोनयः / स्वायंभुवेन्तरे ऽतीताः प्रजास्तासां महस्रशः

Ang walong devayoni na iyon, kasama ng mga Pitṛ, ay isa pang pangkat. Sa Manvantara ni Svāyambhuva, sila’y lumipas; ang kanilang mga supling ay di-mabilang na libo-libo.

Verse 100

प्रभावरूपसंपन्ना आयुषा च बलेन च / विस्तरादिह नोच्यन्ते माप्रसंगो भवेदिह

Sila’y puspos ng karangalan at anyo, pati ng mahabang buhay at lakas. Hindi na ito pinalalawig dito, upang hindi humaba ang salaysay.

Verse 101

स्वायंभुवो विसर्गस्तु विज्ञेयः सांप्रतेन ह / अतीतो वर्तमानेन दृष्टो वैवस्वते न सः

Ang paglalang na pagbuga ni Svayambhuva ay dapat maunawaan sa kasalukuyan; sa Manvantara ni Vaivasvata, hindi ito nasasaksihan ng mga nabubuhay ngayon sapagkat ito’y lumipas na.

Verse 102

प्रजाभिर्देवाताभिश्च ऋषिभिः पितृभिः सह / तेषां सर्पर्षयः पूर्वमासन्ये तान्निबोधत

Kasama ng mga nilalang, mga diyos, mga rishi at mga ninuno; bago pa sila ay naroon ang mga rishing-ahas—pakinggan at unawain sila.

Verse 103

भृग्वं गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / अत्रिश्चैव वसिष्ठस्च सप्त स्वायंभुवे ऽतरे

Sina Bhṛgu, Aṅgiras, Marīci, Pulastya, Pulaha, Kratu, Atri at Vasiṣṭha—sila ang pitong rishi sa Manvantara ni Svayambhuva.

Verse 104

आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मोधा मेधातिथिर् वसुः / ज्योतिष्मान् द्युतिमान्हव्यः सवनः सत्त्र एव च

Sina Āgnīdhra, Agnibāhu, Modhā, Medhātithi, Vasu, Jyotiṣmān, Dyutimān, Havya, Savana at Sattra—ito ang iba pang (mahahalagang) pangalan.

Verse 105

मनोः स्वायंभुवस्यैते दश पुत्रा महौजसः / वायुवेगा महासत्त्वा राजानः प्रथमेंऽतरे

Ang sampung anak ni Manu Svayambhuva ay dakilang makapangyarihan; kasingbilis ng hangin, may dakilang lakas—sa unang Manvantara sila ang naging mga hari.

Verse 106

सासुरं तत्सुगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् / सपिशाचमनुष्यञ्च ससुपर्णाप्सरोगणम्

Naroon ang mga deva, gandharva, yaksha, naga at rakshasa, pati mga pishacha at tao, at kasama rin ang suparna at mga pangkat ng apsara.

Verse 107

नशक्यमानु पूर्व्येण वक्तुं वर्षशतैरपि / बहुत्वान्नामधेयानां संख्या तेषां कुतः कुले

Ayon sa paraan ng mga ninuno, kahit magsalaysay nang daan-daang taon ay hindi pa rin kayang ilarawan; sa dami ng mga pangalan, paano pa mabibilang ang kanilang mga angkan?

Verse 108

या वै प्रजा युगाख्यास्तु आसन्स्वायंभुवेंऽतरे / कालेन महतातीता अयनाब्दयुगक्रमैः

Ang mga nilalang na kilala sa mga pangalang yuga sa Manvantara ni Svayambhuva ay lumipas na sa agos ng Mahakala, ayon sa pagkakasunod ng ayana, taon, at yuga.

Verse 109

ऋषय ऊचुः क एष भगवान् कालः सर्वभूतापहारकः / कस्य योनिः किमादिश्च किं सतत्त्वः किमात्मकः

Sinabi ng mga rishi: “Sino ang Bhagavan na si Kala, ang umaagaw sa lahat ng nilalang? Kanino nagmula ang kanyang pinagmulan, ano ang kanyang simula, ano ang kanyang tattva, at ano ang kanyang tunay na sarili?”

Verse 110

किमस्य चक्षुः का मूर्तिः के वा अवयवाः स्मृताः / किं नामधेयं को ऽस्यात्मा एप्तत्त्वं ब्रूहि तत्त्वतः

Ano ang mata niya, ano ang anyo (murti) niya, at anu-ano ang mga sangkap na binabanggit sa Smriti? Ano ang kanyang pangalan, sino ang kanyang Atman—ipaliwanag ang katotohanang ito nang wasto.

Verse 111

सूत उवाच श्रूयता कालसद्भावः श्रुत्वा चैवावधार्यताम् / सूर्ययोनिर्निमेषादिः संख्याचक्षुः स उच्यते

Sinabi ni Suta: Pakinggan ang tunay na kalikasan ng Kāla; pagkarinig, pagnilayan at itanim sa puso. Mula sa Surya nagmumula ang nimesa at iba pa; kaya siya’y tinatawag na “mata ng pagbibilang”.

Verse 112

मूर्तिरस्य त्वहो रात्रो निमेषावयवश्च सः / संवत्सरः सतत्त्वश्च नाम चास्य कलात्मकः

Ang anyo niya ay araw at gabi; ang nimesa at iba pa ang mga sangkap niya. Siya rin ang diwang anyong samvatsara (taon), at ang pangalan niya’y ‘kalātmaka’, yaong binubuo ng mga bahagi ng panahon.

Verse 113

साम्प्रतानागतातीतकालात्मा स प्रजापतिः / पञ्चधा प्रविभक्तां तु कालावस्थां निबोधत

Ang Prajapati na iyon ang diwa ng kasalukuyan, darating, at lumipas na panahon. Ngayon, unawain ang kalagayan ng Kāla na nahahati sa limang uri.

Verse 114

दिवसार्द्धमासमासैश्च ऋतुभिस्त्वयनैस्तथा / संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः

Sa pagkakasunod ng araw, kalahating-araw, buwan at kabahaging-buwan, mga panahon (ṛtu) at ayana—ang una’y ‘samvatsara’ at ang ikalawa’y ‘parivatsara’.

Verse 115

इड्रवत्सरस्तृतीयश्च चतुर्थश्चानुवत्सरः / पञ्चमो वत्सरस्तेषां कालःस युगसज्ञितः

Ang ikatlo ay ‘idravatsara’ at ang ikaapat ay ‘anuvatsara’. Ang ikalima ay ‘vatsara’; ang kabuuang panahong ito ay tinatawag na ‘yuga’.

Verse 116

तेषां तत्त्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोधत / क्रतुरग्निस्तु यः प्रोक्तः स तु संवत्सरो मतः

Ipapahayag ko ang kanilang tunay na diwa; unawain ang inaawit sa pagpupuri. Ang tinatawag na ‘Kratu-Agni’ ay siyang itinuturing na ‘Samvatsara’ (banal na taon).

Verse 117

आदितेयस्त्वसौ सूर्यः कालाग्निः परिवत्सरः / शुक्लकृष्णगतिश्चापि अपां सारमयः खगः

Ang Araw na iyon ay anak ni Aditi; ang ‘Kala-Agni’ ang siyang Parivatsara. Ang pag-inog niya’y ayon sa maliwanag at madilim na kalahati, at siya’y tulad ng ibong banal na mula sa diwa ng tubig.

Verse 118

स इडावत्सरः सोमः पुराणे निश्चयं गतः / यश्चायं पवते लोकांस्तनुभिः सप्तसप्तभिः

Si Soma rin ang ‘Idavatsara’; ito’y tiyak sa Purana. At siya ang nagpapabanal sa mga daigdig sa pamamagitan ng pitong ulit na pitong anyo niya.

Verse 119

अनुवाता च लोकस्य स वायुरनुवत्सरः / अहङ्कारादुदग्रुद्रः संभूतो ब्रह्मणास्तु यः

Ang hanging sumusunod sa daigdig ay siya rin; ang Vayu na iyon ay tinatawag na Anuvatsara. At ang mabagsik na Rudra, na sumibol mula kay Brahma sa pamamagitan ng ahamkara (pagkamakasarili).

Verse 120

स रुद्रो वत्सर स्तेषां विज्ञेयो नीललोहितः / सतत्त्वं तस्य वक्ष्यमि कीर्त्यमानं निबोधत

Sa kanila, si Rudra ang siyang Vatsara; kilalanin siya bilang Nilalohita. Ipapahayag ko ang kanyang tunay na diwa; unawain ang inaawit sa pagpupuri.

Verse 121

अङ्गप्रत्यङ्गसंयोगात्कालात्मा प्रतितामहः / ऋक्सामयजुषां योनिः पञ्चानां पतिरीश्वरः

Mula sa pagsasanib ng mga sangkap at bahagi ng katawan, Siya ang Kālātman, ang dakilang Pitāmaha; Siya ang pinagmulan ng Ṛk-Sāma-Yajus at ang Īśvara, panginoon ng lima.

Verse 122

सो ऽग्निर्यमश्च कालश्च संभूतिः स प्रजापतिः / प्रोक्तः संवत्सरश्चेति सूर्य चोनिर्मनीषिभिः

Siya rin ang Agni, si Yama, at ang Kāla; Siya ang Saṃbhūti, Siya ang Prajāpati. Tinawag Siya ng mga pantas na ‘Saṃvatsara’ at ‘Sūrya-yoni’ rin.

Verse 123

यस्मात्कालविभागानां मासर्त्वयनयोरपि / ग्रहनक्षत्रशीतोष्णवर्षायुः कर्मणां तथा

Mula sa Kanya nagmumula ang mga paghahati ng panahon—buwan, panahon at ayana—gayundin ang mga planeta at bituin, lamig at init, ulan, haba ng buhay, at kaayusan ng karma.

Verse 124

योनिः स प्रविभागानां दिवसानां च भास्करः / वैकारिकः प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रः प्रजापतिः

Siya ang pinagmulan ng mga paghahating iyon at ang Bhāskara ng mga araw; Siya ang Vaikārika, may payapang diwa, ang Prajāpati na anak ni Brahmā.

Verse 125

एको नैको ऽथ दिवसो मासो ऽथर्तुः पितामहः / आदित्यः सविता भानुर्जीवनो ब्रह्मसत्कृतः

Siya ay iisa at siya rin ay marami; Siya ang Pitāmaha ng araw, buwan, at mga panahon. Siya ang Āditya, Savitā, Bhānu—tagapagbigay-buhay—na pinararangalan ni Brahmā.

Verse 126

प्रभवश्चाव्ययश्चैव भूतानां तेन भास्करः / ताराभिमानी विज्ञेयो द्वितीयः परिवत्सरः

Siya ang Bhāskara, pinagmulan at di-nagmamaliw ng lahat ng nilalang; kilalanin bilang panginoon ng mga bituin—siya ang ikalawang Parivatsara.

Verse 127

सोमः सर्वौंषधिपतिर्यस्मात्स प्रपितामहः / आजीवः सर्वभूतानां योगक्षेमकृदीश्वरः

Si Soma ang panginoon ng lahat ng halamang-gamot; kaya siya’y tinatawag na Prapitāmaha. Siya ang kabuhayan ng lahat ng nilalang, ang Panginoong nagbibigay ng yoga at katiwasayan.

Verse 128

आवेक्षमाणः सततं बिभर्ति जगदंशुभिः / तिथीनां पर्वसंधीनां पूर्णिमादर्शयोरपि

Palagi siyang tumitingin at sumusuporta sa daigdig sa pamamagitan ng kanyang mga sinag; pati ang mga tithi, mga dugtungan ng parva, at ang kabilugan at kawalan ng buwan.

Verse 129

योनिर्निशाकरो यश्च अमृतात्मा प्रजापतिः / तस्मात्स पितृमान्सोमः स्मृत इङ्वत्सरात्मकः

Yaong siyang yoni, Niśākara, at Prajāpati na may di-namamatay na diwa; kaya si Soma na kaugnay ng mga Pitṛ ay inaalala bilang anyo ng Iṅvatsara.

Verse 130

प्राणापानसमानाद्यैर्व्यानोदानात्मकैरपि / कर्मभिः प्राणिनां लोके सर्वचेष्टाप्रवर्तकः

Sa pamamagitan ng prāṇa, apāna, samāna, at ng mga lakas na vyāna at udāna, siya ang nagpapakilos sa lahat ng gawain ng mga nilalang sa mundo.

Verse 131

पञ्चानां चेन्द्रियमनोर्बुद्धिस्मृतिबलात्मनाम् / समानकालकरणक्रियाः संपादयन्नपि

Kahit isinasakatuparan Niya nang sabay ang mga gawain ng lima—pandama, isip, talino, alaala, lakas, at ātman—gayunman.

Verse 132

सर्वात्मा सर्वलोकेश आवहप्रवहादिभिः / वर्त्तते चोपकारैर्यस्तनुभिः सप्तसप्तभिः

Siya ang Sariling-Lahat, Panginoon ng lahat ng daigdig; sa mga biyayang tulad ng āvaha at pravaha, Siya’y kumikilos sa pitong ulit na pitong anyo.

Verse 133

विधाता सर्वभूतानाङ्क्षेमी नित्यं प्रभञ्जनः / योनिरग्नेरपां भूमे रवेश्चन्द्रमसश्चयः

Siya ang Vidhātā, tagapagkalinga ng kapayapaan ng lahat ng nilalang, ang walang hanggang Prabhañjana; Siya rin ang pinagmulan ng apoy, tubig, lupa, araw at buwan.

Verse 134

वायुः प्रजापतिर्भूतो लोकात्मा प्रपितामहः / अहोरात्रकरस्तस्मात्स वायुरनुवत्सरः

Ang Vāyu ang naging Prajāpati, ang kaluluwa ng daigdig, ang dakilang ninuno; Siya ang lumilikha ng araw at gabi, kaya ang Vāyu ay tinatawag na Anuvatsara.

Verse 135

एते प्रजानां पतयश्चत्वार उपपक्षजाः / पितरः सर्वलोकानां लोकात्मानः प्रकीर्त्तिताः

Ang apat na Prajāpati na isinilang mula sa sangang ito ay mga panginoon ng mga nilalang; sila’y ipinahayag na mga Pitṛ ng lahat ng daigdig at mga kaluluwa ng sanlibutan.

Verse 136

ध्यायतो ब्रह्माणो वक्त्रादुदन्समभवद्भवः / ऋषिर्विप्रा महादेवो भूतात्मा प्रपितामहः

Nang magnilay si Brahmā, mula sa kanyang bibig ay sumilang si Bhava; siya ang Ṛṣi, Vipra, Mahādeva, ang kaluluwa ng lahat ng nilalang, at ang Prapitāmaha.

Verse 137

ईश्वरः सर्वभूतानां प्रणवो यो ऽथपठ्यते / आत्मावेशेन भूतानामङ्गप्रत्यङ्गसंभवः

Ang Panginoon ng lahat ng nilalang ay binibigkas bilang Praṇava; sa pagpasok ng Sarili, pinangyayari Niya ang paglitaw ng mga sangkap at bahagi ng katawan ng mga nilalang.

Verse 138

उन्मादको ऽनुग्रहकृद्रुद्रो वत्सर उच्यते / सूर्य्यश्च चन्द्रमाश्चाग्निर्वायू रुद्रस्तथैव च

Si Rudra na nagpapayanig at nagbibigay-biyaya ay tinatawag na Vatsara; ang araw, buwan, apoy, at hangin—gayundin, sila’y Rudra rin.

Verse 139

युगाभिमानी कालात्मा नित्यं संक्षयकृद्विभुः / रुद्रः प्रविष्टो भगवाञ्जगत्यस्मिन्स्वतेजसा

Ang tagapaghari ng mga yuga, ang diwa ng Panahon, ang laging nagwawakas—si Bhagavān Rudra, ang Makapangyarihan, ay pumasok sa sanlibutang ito sa sariling ningning.

Verse 140

आश्रयान्मयि संयोगात्तनुभिर्नाममिस्तथा / ततस्तस्य तु वीर्येण लोकानुग्रहकारकम्

Sa pag-asa sa akin at sa pakikipag-ugnay sa akin, tinatanganan Niya ang mga pangalan ayon sa iba’t ibang anyo; at sa Kanyang vīrya, nagaganap ang gawaing nagbibigay-biyaya sa mga daigdig.

Verse 141

देवत्वं च पितृत्वं च कालत्वं चास्य यत्परम् / तस्माद्वै सर्वथा रुद्रस्तद्विद्वद्भिरभीज्यते

Sapagkat nasa Kanya ang sukdulang pagka-Diyos, pagka-Ama, at pagka-Kala (Panahon), kaya si Rudra ay sinasamba ng mga pantas sa lahat ng paraan.

Verse 142

यतः पतिः स भगवान् प्रजेशानां प्रजापतिः / भावनः सर्वभूतानां सर्वात्मा नीललोहितः

Siya ang Bhagavan, ang Panginoon ng mga Prajesha at ang Prajapati; tagapag-alaga ng lahat ng nilalang, ang Kaluluwa ng lahat, si Nilalohita (Bughaw-Pula).

Verse 143

औषधीः प्रतिसंधत्ते रुद्रः क्षीणाः पुनःपुनः / प्रजापतिमुखैर्देवैः सम्यगिष्टफलार्थिभिः

Paulit-ulit na ibinabalik ni Rudra ang mga halamang-gamot na nanghihina; ang mga diyos na pinangungunahan ni Prajapati ay sumasamba sa Kanya nang wasto upang makamtan ang bunga ng yajña.

Verse 144

त्रिभिरेव कपालैश्च त्रयंबकैरौषधिक्षये / इज्यते भगवान् यस्मात्तस्मार्त्र्यंबक उच्यते

Kapag nauubos ang mga halamang-gamot, ang Bhagavan ay sinasamba ng mga Tryambaka sa pamamagitan ng tatlong kapāla; kaya Siya’y tinatawag na ‘Tryambaka’.

Verse 145

गायत्री चैव त्रिष्टुप्च जगती चैव याः स्मृताः / त्र्यंबका नामतः प्रेम्णा योनयस्ता वनस्पतेः

Ang Gāyatrī, Triṣṭup, at Jagatī—mga sukat na inaalala—ay may pag-ibig na tinatawag sa pangalang ‘Tryambakā’; sila ang yoni o pinagmulan ng mga halaman.

Verse 146

ताभिरेकत्वभूताभिस्त्रिविधाभिः स्ववीर्यतः / त्रिसाधनः पुरोडाशस्त्रिकपालः स वै स्मृतः

Sa pamamagitan ng tatlong uri ng lakas na nagkaisa, at sa sariling kapangyarihan, ang handog na puroḍāśa ay inaalala bilang ‘trisādhana’ at ‘trikapāla’.

Verse 147

त्र्यंबकः स पुरोडाशस्तेनैष त्र्यंबकः स्मृतः / इत्येतत्पञ्चवर्षं हि युगं प्रोक्तं मनीषिभिः

Ang puroḍāśa na iyon ay ‘Tryambaka’; kaya ito’y inaalala bilang ‘Tryambaka’. Sa ganitong paraan, sinabi ng mga pantas na ang isang yuga ay limang taon.

Verse 148

यश्चैष पञ्चधात्मा वै प्रोक्तः संवत्सरो द्विजैः / सैकः षट्को विजज्ञे ऽथ मध्वादिऋतुसंज्ञकः

Ang saṃvatsara na sinabi ng mga dvija na may limang anyo ng diwa, yaon ding iisa ay nakilala kalaunan bilang anim na panahon, na may pangalang Madhu at iba pa.

Verse 149

ऋतुपुत्रार्त्तवाः पञ्च इति सर्गः समासतः / इत्येष बहुमानो वै प्राणिना जीवितानि च / नदीवेग इवासक्तः कालो धावति संहरन्

Ang “mga anak ng panahon” at ang “ārtava” ay lima; ito ang sarga sa maikling sabi. Sa gayon, ang Panahon ay tumatakbong gaya ng agos ng ilog at inaagaw ang buhay ng mga nilalang.

Verse 150

एतेषां यदपत्यं वै तदशक्यं प्रमाणतः / बहुत्वात्परिसंख्यातुं पुत्र पौत्रमनन्तकम्

Ang kanilang lahi ay hindi masusukat nang tiyak; dahil sa dami, ang mga anak, apo, at walang-hanggang salinlahi ay hindi mabilang.

Verse 151

इमं वंशं प्रजेशानां महतः पुण्यकर्मणाम् / कीर्त्तयन्पुण्यकीर्त्तीनां महतीं सिद्धिमाप्नुयात्

Ang sinumang umaawit at nagbabanggit ng banal na angkan ng mga Prajapati na dakila sa mabubuting gawa, ay makakamtan ang dakilang siddhi.