Shloka 113
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
साम्प्रतानागतातीतकालात्मा स प्रजापतिः / पञ्चधा प्रविभक्तां तु कालावस्थां निबोधत
Transliteration
sāmpratānāgatātītakālātmā sa prajāpatiḥ / pañcadhā pravibhaktāṃ tu kālāvasthāṃ nibodhata
Translation
Ang Prajapati na iyon ang diwa ng kasalukuyan, darating, at lumipas na panahon. Ngayon, unawain ang kalagayan ng Kāla na nahahati sa limang uri.
Word by Word
साम्प्रत-अनागत-अतीत-कालात्माthe one whose nature is time as present, future, and past
साम्प्रत-अनागत-अतीत-कालात्मा:
Karta (कर्ता/वर्ण्य)
TypeNoun
Rootसाम्प्रत + अनागत + अतीत + काल + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); समाहार-द्वन्द्व/समास-समुच्चय (present+future+past as ‘time-self’)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
Samanaadhikarana (समानााधिकरण/उपपद-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
पञ्चधाin fivefold manner
पञ्चधा:
Kriya-viseshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपञ्चधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in five ways)
प्रविभक्ताम्divided/distributed
प्रविभक्ताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + वि + भज् (धातु)
Formकर्मणि-भूतकृदन्त (Past Passive Participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअन्वय/विरोध-अव्यय (particle)
काल-अवस्थाम्the state/condition of time
काल-अवस्थाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद