
वागीश्वरीपूजा (The Worship of Vāgīśvarī)
Tinatapos ng kabanatang ito ang isang nakatuong yunit ng ritwal sa Mantra-śāstra: ang pagsamba kay Vāgīśvarī, isang anyo ng Śakti na kaugnay ng pananalita, pagkatuto, at kapangyarihan ng mantra. Sa ensiklopedikong paraan ng pagtuturo ng Agni Purāṇa, ang pagsambang ito ay isang paunang vidyā—pinatatatag ang vāṅmaya (pananalita/pagbigkas), pinahuhusay ang alaala, at tinitiyak ang wastong pagpapasa ng mga teknikal na ritwal. Sunod-sunod ang lohika: itinatatag muna ang pagkamaster sa mantra at sa namumunong kapangyarihan nito, saka pa lamang lumilipat ang teksto sa mas teknikal na larangan ng maṇḍala-vidhi (pagbuo ng diyagram). Kaya ang Vāgīśvarī-pūjā ay parehong debosyonal at praktikal: sumusuporta sa tamang pagbigkas ng dharma, wastong pagsasagawa ng liturhiya, at kakayahan ng nagsasagawa na magsukat, magtakda ng puwesto, at mag-ukit o magsulat ng mantra sa mga diyagram na pang-arkitektura at pang-ritwal na susunod.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे वागीश्वरीपूजा नामाष्टादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथोनविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः मण्डलानि ईश्वर उवाच सर्वतो भद्रकान्यष्टमण्डलानि वदे गुह शक्तिमासाधयेत् प्राचीमिष्टायां विषुवे सुधीः
Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa ay nagwakas ang ika-319 na kabanata na pinamagatang “Ang Pagsamba kay Vāgīśvarī.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-320 na kabanata: “Mga Maṇḍala.” Sinabi ng Panginoon: “Ilalarawan ko ang walong mandala-diagram na ‘Sarvatobhadra’ (lubos na mapalad sa lahat ng panig). Ang marunong na nagsasagawa ay dapat magtamo (magpahinuhod at makamit) ng kapangyarihan ng Diyosa (Śakti) sa pamamagitan ng itinakdang ritwal, nakaharap sa silangan, sa panahon ng equinox.”
Verse 2
चित्रास्वात्यन्तरेणाथ दृष्टसूत्रेण वा पुनः पूर्वापरायतं सूत्रमास्फाल्य मध्यतो ऽङ्कयेत्
Pagkatapos, gamit ang agwat na angkop sa pagguhit—o kaya’y sa pamamagitan ng panukat na lubid (sighting-cord)—dapat iunat ang lubid sa linyang silangan–kanluran at, sa pagpitik dito, markahan ang gitnang punto.
Verse 3
द्विपर्णकमिति ख कोटिद्वयन्तु तन्मध्यादङ्कयेद्दक्षिणोत्तरम् मध्ये द्वयं प्रकर्तव्य स्फालयेद्दक्षिनोत्तरम्
“(Ito ay tinatawag na) dviparṇaka.” Mula sa gitna nito, dapat markahan ang dalawang sulok sa kahabaan ng linyang timog–hilaga. Sa sentro, gumawa pa ng dalawang marka (o guhit), at saka buksan/iladlad ang anyo ayon sa timog–hilagang direksiyon.
Verse 4
शतक्षेत्रार्धमानेन कोणसम्पातमादिशेत् एवं सूत्रचतुष्कस्य स्फालनाच्चतुरस्रकम्
Gamit ang sukat na katumbas ng kalahati ng isang daang yunit ng lawak, dapat ituro ang tagpuan ng mga dayagonal. Sa ganitong paraan, sa pag-uunat at pagpipitík sa apat na lubid, nabubuo ang isang parisukat (caturasra).
Verse 5
जायते तत्र कर्तव्यं भद्रस्वेदकरं शुभम् वसुभक्तेन्दु द्विपदे क्षेत्रे वीथी च भागिका
Doon, dapat itayo ang kaayusang mapalad at nagdudulot ng kaginhawahan (bhadra), na nagbibigay-lamig at nagpapawi ng init. Sa lupang may sukat na dalawang pada, dapat isama ang vīthī (pangunahing daan/avenue) at ang bhāgikā (paghahati sa mga bahagi o lote), ayon sa mga proporsiyong uri ng vasu-, bhakta-, at indu.
Verse 6
द्वारं द्विपदिकं पद्ममानाद्धै सकपोलकम् कीणबन्धविचित्रन्तु द्विपदं तत्र वर्तयेत्
Gawin ang pintuan na uri ng dalawang dahon/dalawang panel, na ang sukat ay kalahati ng pamantayang padma, at lagyan ng kapolaka—mga nakausling palamuting gilid na tila pisngi. Doon ay maglaan din ng ayos na dalawang panel na pinalalamutian ng sari-saring kīṇabandha (pandekorasyong bigkis o banda).
Verse 7
शुक्लं पद्मं कर्णिका तु पीता चित्रन्तु केशरम् रक्ता वीथी तत्र कल्प्या द्वारं लोकेशरूपकं
Ilarawan ang puting lotus; ang gitnang sisidlan (karṇikā) ay dilaw, at ang mga stamen (keśara) ay sari-sari ang kulay. Doon ay ayusin ang pulang landas o bandang pangprusisyon; at ang pintuan ay hubugin ayon sa anyo ng Lokapāla, ang Panginoon na tagapagbantay ng isang dako.
Verse 8
रक्तकोणं विधौ नित्ये नैमित्तिकाब्जकं शृणु असंसक्तन्तु संसक्तं द्विधाब्जं भुक्तिमुक्तिकृत्
Sa pang-araw-araw na ritwal (nitya), ang itinakdang anyo ay ang pulang tatsulok (raktakoṇa). Ngayon pakinggan ang tungkol sa diyagramang lotus para sa mga ritwal na paminsan-minsan (naimittika). Ang lotus ay may dalawang uri—“hindi magkakaugnay” (asaṃsakta) at “magkakaugnay” (saṃsakta); ang dalawang-uring lotus na ito ay nagkakaloob ng kapakinabangang makamundo at ng paglaya (mokṣa).
Verse 9
असंसक्तं मुमुक्षूणां संसक्तं तत्त्रिधा पृथक् बालो युवा च वृद्धश् च नामतः फलसिद्धिदाः
Para sa mga naghahangad ng paglaya (mumukṣu), may dalawang uri: “hindi nakakabit” (asaṃsakta) at “nakakabit” (saṃsakta). Ang “nakakabit” na kalagayan ay nahahati pa sa tatlong hiwalay na anyo—tinatawag na bata, kabataan, at matanda; at ang bawat isa ay sinasabing nagbibigay ng katumbas na bunga ng katuparan.
Verse 10
पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिग्विदिक्षु विनिक्षिपेत् वृत्तानि पञ्चकल्पानि पद्मक्षेत्रसमानि तु
Sa diyagramang “padmakṣetra” (bukirin ng lotus), ilatag ang mga gabay na pisi (sūtra) ayon sa mga pangunahing direksiyon at mga direksiyong pagitan. Gumawa rin ng limang pabilog na pormasyon, na ang bawat isa ay may wastong proporsiyon at tumutugma sa mismong bukirin ng lotus.
Verse 11
प्रथमे कर्णिका तत्र पुष्करैर् नवभिर्युता केशराणि चतुर्विंशद्वितीये ऽथ तृतीयके
Sa unang ayos ay naroon ang karṇikā, ang gitnang bahagi, na may siyam na talulot ng lotus (puṣkara). Sa ikalawa—at gayundin sa ikatlo—may dalawampu’t apat na hibla ng stamen (keśara).
Verse 12
दलसन्धिर्गजकुम्भ निभान्तर्यद्दलाग्रकम् पञ्चमे व्योमरूपन्तु संसक्तं कमलं स्मृतं
Ang lotus na ang dugtungan ng mga talulot ay tulad ng gaja-kumbha, ang umbok sa sentido ng elepante, at ang mga dulo ng talulot ay nahihila paloob; sa ikalimang uri ito’y tinatawag na “vyoma-rūpa” (hugis-langit), at ang lotus ay kilala bilang “saṃsakta” (siksik, mahigpit ang pagkakaugnay).
Verse 13
असंसक्ते दलाग्रे तु दिग्भागैर् विस्तराद्भजेत् भागद्वयपरित्यागाद्वस्वंशैर् वर्तयेद्दलम्
Sa “asaṃsakta” (hindi siksik ang pagkakadugtong), kapag ang dulo ng talulot ay hindi nakakabit, hatiin ang lapad ayon sa mga bahagi ng mga direksiyon, mula sa buong lapad. Pagkatapos alisin ang dalawang bahagi bilang palugit, hubugin ang talulot gamit ang natitirang walong bahagi.
Verse 14
सन्धिविस्तरसूत्रेण तन्मूलादञ्जयेद्दलम् सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धमेतद्भवेत्तथा
Sa pamamagitan ng sandhi-vistara-sūtra, ang sinulid para sa pagpapalawak ng dugtungan, dapat ipahid (ang pangbigkis/pandikit) sa talulot/panel mula sa pinakaugat nito. Sa pagsunod sa salit-salitang kaliwa at kanan, ito’y lumalawak nang wasto sa gayong paraan.
Verse 15
अथ वा सन्धिमध्यात्तु भ्रामयेदर्धचन्द्रवत् सन्धिद्वयाग्रसूत्रं वा बालपद्मन्तथा भवेत्
O kaya, mula sa gitna ng dugtungan, paikutin/paikidlatin na tulad ng kalahating buwan. Bilang kapalit, maaaring isagawa ang “sinulid na guhit sa dulo sa pagitan ng dalawang dugtungan” (sandhi-dvaya-agra-sūtra); gayundin, nalilikha ang anyong tinatawag na “bāla-padma” (batang lotus).
Verse 16
सन्धिसूत्रार्धमानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत् तीक्ष्णाग्रन्तु सुवातेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम्
Sa sukat na katumbas ng kalahati ng haba ng “sandhi-sūtra” (tahi ng dugtungan), dapat itong paikutin mula sa likurang panig; at sa pamamagitan ng kasangkapang matulis ang dulo at ng maayos na itinuturong agos ng hangin, ihanda/ilapat ang “kamala” (lotus) na nagkakaloob ng bhukti at mukti.
Verse 17
भुक्तिवृद्धौ च वश्यादौ बालं पद्मं समानकं नवनाभं नवहस्तं भागैर् मन्त्रात्मकैश् च तत्
Para sa pagdami ng bhukti (kasaganaan at ginhawang makamundo) at para sa mga ritwal na nagsisimula sa vaśya (pang-akit/pagpasunod), ihanda ang “bāla-padma” (batang lotus-diagram) na magkakapantay ang sukat, na may navanābha (siyam na gitna) at navahasta (siyam na braso/talulot); at ang diyagram ay hatiin sa mga bahaging may kalikasang mantra, ibig sabihi’y bawat bahagi ay itinatalaga/isinusulatang may tiyak na mantra.
Verse 18
मध्ये ऽब्जं पट्टिकावीजं द्वारेणाब्जस्य मानतः कण्ठोपकण्ठमुक्तानि तद्वाह्ये वीथिका मता
Sa gitna ay ang “abja” (ubod na anyong lotus); ang “paṭṭikā-bīja” (binhi/modyul ng gitnang piraso) ay itinatakda ayon sa pintuan, batay sa sukat ng abja. Ang mga sangkap na tinatawag na “kaṇṭha” at “upakaṇṭha” ay inilalatag na magkahiwalay; at sa labas nito ay itinuturing na vīthikā (daanan/linya).
Verse 19
पञ्चभागान्विता सा तु समन्ताद्दशभागिका दिग्विदिक्ष्वष्ट पद्मानि द्वारपद्मं सवीथिकम्
Ang kaayusang iyon ay may limang paghahati; at sa lahat ng panig ay inayos bilang sampung paghahati. Sa mga pangunahing direksiyon at mga pagitan nito ay may walong panel ng lotus; at sa tarangkahan ay may lotus din, na may kasamang vīthikā (daanang prusisyon).
Verse 20
तद्वाह्ये पञ्च पदिका वीथिका यत्र भूषिता पद्मवद्द्वारकण्ठन्तु पदिकञ्चौष्ठकण्ठकं
Sa labas ng ayos ng pinto/hangganang iyon, dapat may limang baitang; at dapat may pinalamuting vīthikā (pasilyo o bulwagan sa pasukan). Ang “kaṇṭha” ng pintuan (bahaging masikip na parang leeg sa hamba) ay dapat maging anyong lotus; at ang katangian ng baitang at ang hulmang “oṣṭha–kaṇṭhaka” (labi–leeg) ay dapat ding ilagay ayon sa tuntunin.
Verse 21
कपोलं पदिकं कार्यं दिक्षु द्वारत्रयं स्पुटम् कोणबन्धं त्रिपत्तन्तु द्विपट्टं वज्रवद्भवेत्
Dapat gawin ang kapola at ang padikā (ang pisngi-plate at ang sangkap na pundasyon). Sa mga direksiyon, ang tatlong bukasan ng pinto ay dapat malinaw na itakda. Ang dugtungang-sulok (koṇa-bandha) ay gawin na may tatluhang pagkakabigkis, at ang pintong may dalawang dahon ay maging tibay na gaya ng vajra (kulog).
Verse 22
मध्यन्तु कमलं शुक्लं पीतं रक्तञ्च नीलकम् पीतशुक्लञ्च धूम्रञ्च रक्तं पीतञ्च मुक्तिदम्
Sa gitna, ang lotus ay pagnilayan na puti, dilaw, pula, at bughaw; mayroon ding dilaw-puti at kulay-usok; at muli, pula at dilaw—ang pagninilay na ito ay nagbibigay ng kalayaan (mokṣa).
Verse 23
पूर्वादौ कमलान्यष्ट शिवविष्ण्वादिकं जपेत् प्रासादमध्यतो ऽभ्यर्च्य शक्रादीनब्जकादिषु
Mula sa lotus sa silangan, ayusin ang walong lotus at bigkasin sa japa ang mga pangalan/mantra na nagsisimula kina Śiva at Viṣṇu. Pagkatapos sambahin ang pangunahing diyos sa gitna ng templo, sambahin naman si Śakra at ang iba pang mga diyos sa mga lotus at iba pa.
Verse 24
अस्त्राणि वाह्यवीथ्यान्तु विष्ण्वादीनश्वमेघभाक् पवित्रारोहणादौ च महामण्डलमालिखेत्
Sa panlabas na mga daanang paikot, ilagay o iguhit ang mga sandata; at doon ay katawanin/iluklok si Viṣṇu at ang iba pang mga diyos na nakikibahagi sa gantimpala ng Aśvamedha. Sa pagsisimula ng ritwal ng pag-akyat o pagsusuot ng pavitra (banal na sinulid/anting), iguhit ang Dakilang Mandala.
Verse 25
अष्टहस्तं पुरा क्षेत्रं रसपक्षैर् विवर्तयेत् पञ्चभागमितेति ख , छ च द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पदिका ततः
Una, ilatag ang lupang may sukat na walong hasta, at itakda ang mga gilid ayon sa mga paghahating ‘rasa’; ang mga bahaging tinatawag na kha at cha ay sukatin bilang limang bahagi. Sa gitna, ilagay ang lotus na dvipada (dalawang-pada); saka ayusin ang vīthikā (daanan/pasilyo) at ang padikā (pangalawang landas).
Verse 26
दिग्विदिक्षु ततो ऽष्टौ च नीलाब्जानि विवर्तयेत् मध्यपद्मप्रमाणेन त्रिंशत्पद्मानि तानि तु
Pagkatapos, sa walong direksiyon at sa mga pagitan nitong direksiyon, iguhit ang mga asul na lotus. Ang mga lotus na iyon ay dapat gawing tatlumpu, bawat isa’y kapantay ng sukat ng lotus sa gitna.
Verse 27
दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च तत्पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्ध्वतः
Iguhit ang mga motibong lotus na nīlendīvara nang walang mga guhit ng dugtungan sa pagitan ng mga talulot. Sa likuran nito, ilagay ang padikā (hakbang-hakbang na piraso) at ang vīthī (daang prusisyon), at sa ibabaw nito ay itakda ang mga motibong svastika.
Verse 28
द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु वर्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथिका पूर्ववद्वहिः
Doon, ayusin ang balangkas sa mga paghahating dalawang-pada at gayundin sa walong-pada, na ginawa ayon sa mga bahaging hatian. Sa gayong ayos ay buuin ang mga huwarang svastika. Ang mga daang vīthikā ay ilalatag sa labas, gaya ng naunang sinabi.
Verse 29
द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठ्युतानि तु रक्तं कोणं पीतवीथी नीलं पद्मञ्चमण्डले
Sa maṇḍala, ang mga pintuan ay dapat ayusin na gaya ng lotus, na may mga karugtong na tila leeg (upakaṇṭhya). Kulayan ng pula ang mga sulok, ng dilaw ang mga daang nasa pagitan, at ang lotus sa loob ng guhit ay gawing asul.
Verse 30
स्वस्तिकादि विचित्रञ्च सर्वकामप्रदं गुह पञ्चाब्जं पञ्चहस्तं स्यात् समन्ताद्दशभाजितम्
O Guha, ang balangkas na pinalamutian ng sari-saring motibo, na nagsisimula sa svastika, ay tagapagkaloob ng lahat ng ninanais. Ang disenyo ng “limang lotus” ay dapat may sukat na limang hasta, at hatiin nang pantay sa sampung bahagi sa paligid sa lahat ng panig.
Verse 31
द्विपदं कमलं वीथी पट्टिका दिक्षु पङ्कजम् चतुष्कं पृष्ठतो वीथी पदिका द्विपदान्यथा
Ang ayos na may dalawang yunit (dalawang pada) ay tinatawag na “kamala” (lotus). Ang “vīthī” ay ang daanan, at ang “paṭṭikā” ay ang pirasong guhit o banda. Sa mga direksiyon (dikṣu), ito’y tinatawag na “paṅkaja” (lotus). Itinatakda ang ayos na apat na yunit (catuṣka); sa likuran (pṛṣṭhataḥ) ay may daanan (vīthī). Ang “padikā” ay gayundin na may dalawang pada.
Verse 32
कण्ठोपकण्ठयुक्तानि द्वारान्यब्जन्तु मध्यतः पञ्चाब्जमण्डले ह्य् अस्मिन् सितं पीतञ्च पूर्वकम्
Sa maṇḍala na “limang lotus” na ito, ang mga pintuan ay dapat ilagay sa gitna, na may wastong mga sangkap na “leeg” at “pantulong na leeg”; at mula sa silangan, ang itinakdang mga kulay ay puti (sita) at pagkatapos ay dilaw (pīta).
Verse 33
वैदूर्याभं दक्षिणाब्जं कुन्दाभं वारुणं कजम् उत्तराब्जन्तु शङ्खाभमन्यत् सर्वं विचित्रकम्
Ang lotus sa timog ay dapat may kulay na tulad ng vaidūrya (batong hiyas na cat’s-eye). Ang lotus na kaugnay ni Varuṇa ay dapat puti na gaya ng sampagita. Ang lotus sa hilaga naman ay dapat puting gaya ng kabibe ng śaṅkha; at ang lahat ng iba pa ay dapat sari-sari ang kulay.
Verse 34
सर्वकामप्रदं वक्ष्ये दशहस्तन्तु मण्डलम् विकारभक्तन्तुर्याश्रं द्वारन्तु द्विपदं भवेत्
Aking ilalarawan ang maṇḍala na “nagkakaloob ng lahat ng ninanais”: ang sukat nito ay sampung hasta (kubit). Dapat itong hatiin sa mga bahaging may wastong proporsiyon ayon sa kinakailangang pagbabago, at maging apat-na-panig (parisukat ang balangkas); ang pintuan ay dapat may lapad na dalawang pada (yunit).
Verse 35
मध्ये पद्मं पूर्ववच्च विघ्नध्वंसं वदाम्यथ चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृत्रञ्चैव करद्वयम्
Sa gitna, ilagay o pagnilayan ang lotus gaya ng dati. Ngayon ay ilalarawan ko ang “Vighna-dhvaṃsa” (tagapagwasak ng mga hadlang): likhain ang anyo ng diyos na may apat na kamay, at iguhit ang “pura” (lungsod/kuta) at si Vṛtra na hawak o pinaiilalim sa dalawang kamay (isang pares ng kamay).
Verse 36
वीथीका हस्तमात्रन्तु स्वस्तिकैर् वहुभिर्वृता तद्वदुपकण्ठयुतानीति ख , ञ च हस्तमात्राणि द्वाराणि विक्षु वृत्तं सपद्मकम्
Ang pasilyo (vīthikā) ay dapat isang hasta lamang ang lapad at napapalibutan ng maraming motibong svastika. Gayundin, ang dalawang uri na tinatawag na kha at ña ay dapat gawin na may nakausling gilid-na-leeg (upakaṇṭha). Ang mga pintuan ay dapat ding sukat na isang hasta; at sa mga panandang patpat (vikṣu) ay iguhit ang bilog na diyagram kasama ang lotus (padma).
Verse 37
पद्मानि पञ्च शुक्लानि मध्ये पूज्यश् च निष्कलः हृदयादीनि पूर्वादौ विदिक्ष्वस्त्राणि वै यजेत्
Iayos ang limang puting lotus, at sa gitna ay sambahin ang Walang-Anyo (Niṣkala). Mula sa silangan, isagawa ang pagsamba sa hṛdaya (mantra ng puso) at iba pang aṅga-mantra; at sa mga pagitaning direksiyon ay sambahin ang mga astra-mantra (mantra ng sandata).
Verse 38
प्राग्वच्च पञ्च ब्रह्माणि बुद्ध्याधारमतो वदे शतभागे तिथिभागे पद्मं लिङ्गाष्टकं दिशि
Gaya ng naunang sinabi, ang limang Brahmā-mantra (pañca-brahma) ay dapat itatag; kaya inilalarawan ko ang ādhāra, ang salalayan para sa pagninilay. Sa paghahating isandaang bahagi—at gayundin ayon sa paghahati ng tithi (araw ng buwang lunar)—ay ayusin ang padma-maṇḍala at ilagay ang walong liṅga (liṅga-aṣṭaka) sa mga direksiyon.
Verse 39
मेखलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत् आचार्यो बुद्धिमाश्रित्य कल्पयेच्च लतादिकम्
Ang leeg (kaṇṭha) ay dapat hubugin bilang bahaging may dalawang antas (dvipadika), na nakakabit sa bahagi ng sinturong pabilog (mekhalā). Ang ācārya, na umaasa sa hinubog na paghatol, ay dapat ding magdisenyo ng mga palamuting baging (latā) at kaugnay na mga motibo.
Verse 40
चतुःषट्पञ्चमाष्टादि खाछिखाद्यादि मण्डलम् खाक्षीन्दुसूर्यगं सर्वं खाक्षि चैवेन्दुवर्णनात्
Ang maṇḍala ay dapat ilatag na nagsisimula sa hanay ng bilang na “apat, anim, lima, walo …”, at sa hanay ng pantig na nagsisimula sa “khā, chi, khā …”. Lahat ng ito ay dapat maunawaang umaayon sa paggalaw ng Buwan at Araw; at ang “khākṣi” mismo ay tinawag nang gayon sapagkat ito’y paglalarawan ng Buwan.
Verse 41
चत्वारिंशदधिकानि चतुर्दशशतानि हि मण्डलानि हरेः शम्भोर्देव्याः सूर्यस्य सन्ति च
Tunay ngang may isang libo apat na raan at apatnapung maṇḍala na nauukol kay Hari (Viṣṇu), kay Śambhu (Śiva), sa Diyosa, at gayundin sa Araw.
Verse 42
दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं शृणु दिक्षु पञ्चत्रयञ्चैकं त्रयं पञ्च च लोमयेत्
Ngayon, sa paghahating labimpito, pakinggan ang pamamaraan na nagmumula sa ‘latā-liṅga’ (tandang baging). Sa mga direksiyon, ilapat ang mga tandang loma nang ganito: lima, tatlo, at isa; saka tatlo at lima rin.
Verse 43
ऊर्ध्वगे द्विपदे लिङ्गमन्दिरं पार्श्वकोष्ठयोः मध्येन द्बिपदं पद्ममथ चैकञ्च पङ्कजं
Sa itaas (hilagang) sukat na dalawang talampakan, ilagay ang dambana ng Liṅga; at sa gitnang puwang sa pagitan ng dalawang gilid na silid-nitsa, gawin ang lotus na may sukat na dalawang talampakan—kasama rin ang isang lotus na nag-iisa.
Verse 44
लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रे पदद्वारमलोपनात् तत्पार्श्वशोभाः षड्लोप्य लताः शेषास् तथा हरेः
Sa mapalad na magkabilang gilid ng liṅga, mula sa pintuang nasa antas ng paa (padadvāra), buuin ang mga palamuting panggilid; laktawan ang anim na yunit ng palamuti, at ang natitirang mga motibong tila baging ay ayusin din nang gayon para kay Hari (Viṣṇu).
Verse 45
ऊर्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम् रश्मिमानसमायुक्तवेदलोपाच्च शोभिकम्
Kapag inalis ang pang-itaas (paunang) yunit na dalawang talampakan, ang metro ay tinatawag na ‘Harer-bhadrāṣṭaka’. Tinatawag din itong ‘Śobhika’ sapagkat kaugnay ito ng mga padron na Raśmi at Mānasa, at dahil sa pag-aalis ng bahaging tinatawag na Veda.
Verse 46
पञ्चविंशतिकं पद्मं ततः पीठमपीठकम् द्वयं द्वयं रक्षयित्वा उपशोभास् तथाष्ट च
Dapat iguhit ang lotus na may dalawampu’t limang bahagi (mga talulot/puwang); saka ilagay ang pīṭha (pedestal) at apīṭha (bahaging walang pedestal). Matapos ingatan at pangalagaan ang bawat pares sa nararapat na kinalalagyan, ilatag din ang walong upaśobhā, ang mga pandagdag na palamuti.
Verse 47
देव्यादिख्यापकं भद्रं वृहन्मध्ये परं लघु लोपयेदिति ञ लोपयेदिति ट मध्ये नवपदं पद्मं कोणे भद्रचतुष्टयम्
Ang mapalad na diyagramang bhadra na nagpapahayag ng presensya ng Diyosa ay dapat ayusin na ang vṛhat (ang malaki) ay nasa gitna, at ang para (ang pinakadakila) at laghu (ang maliit) ay nasa nararapat na puwesto. Sa utos na “lopayet” (dapat alisin), alisin ang titik na ña; gayundin, sa “lopayet” alisin ang titik na ṭa. Sa gitna ay may lotus na may siyam na bahagi, at sa mga sulok ay may pangkat na apat na bhadra.
Verse 48
त्रयोदशपदं शेषं बुद्ध्याधारन्तु मण्डलं शतपत्रं षष्ट्यधिकं बुद्ध्याधारं हरादिषु
Ang nalalabing bahagi ay isang paghahating labintatlo; at ang maṇḍala ay tunay na salalayan ng buddhi (talino). Ang lotus na sumusuporta sa buddhi ay sinasabing may sandaang talulot at may dagdag na animnapu (kabuuang 160), sa mga sistemang nagsisimula kay Hara (Śiva) at iba pa.
The chapter functions as a ritual-competency foundation: it emphasizes Śakti-upāsanā oriented to vāṅ-siddhi (power of speech) so that subsequent mantra-recitation, diagram labeling, and liturgical sequencing can be executed without error.
By sanctifying speech and cognition through Vāgīśvarī, the practitioner aligns mantra-practice with Dharma—supporting effective ritual outcomes (Bhukti) while refining inner discipline and clarity necessary for contemplative progress (Mukti).