Sarga 55

Verse 1

ततस्तानाकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान् ।वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक् सृज योगतः ॥१॥

ครั้งนั้น วสิษฐะเห็นพวกเขาวุ่นวายและหลงมัวด้วยอาวุธของวิศวามิตร จึงเร้าแม่โคกามธนูว่า “ด้วยฤทธิ์โยคะของเจ้า จงบังเกิดกองกำลังเพิ่มเติมเถิด”

Verses 2-3

तस्याहुम्भारवाज्जाताः काम्भोजा रविसन्निभाः ।ऊधसस्त्वथ सञ्जाताः पप्लवाश्शस्त्रपाणयः ॥२॥योनिदेशाच्च यवनाश्शकृद्देशाच्छका स्तथा ।रोमकूपेषु च म्लेच्छा हारीतास्सकिरातकाः ॥३॥

จากเสียงร้อง “หุมภา” ของนาง ได้บังเกิดชาวกัมโพช ผู้รุ่งเรืองดุจดวงอาทิตย์; จากเต้านมของนางเกิดชาวปปลวะ ผู้ถือศัสตราในมือ. จากครรภ์กำเนิดชาวยวนะ; จากทวารหนักกำเนิดชาวศกะ; และจากรูขุมขนแห่งผิวกายกำเนิดชาวมเลจฉะ พร้อมทั้งชาวหารีตะและกิราตะ.

Verse 4

तैस्तैर्निषूदितं सर्वं विश्वामित्रस्य तत्क्षणात् ।सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन ॥४॥

โอ้ผู้เป็นความปีติแห่งวงศ์รฆุ ด้วยกำลังเหล่านั้น กองทัพทั้งสิ้นของวิศวามิตร—ทั้งทหารราบพร้อมช้าง ม้าพร้อมรถศึก—ถูกทำลายสิ้นในบัดดล ณ ที่นั้นเอง

Verses 5-6

दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना ।विश्वामित्रसुतानां च शतं नानाविधायुधम् ॥५॥अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धं वसिष्ठं जपतां वरम् ।हुङ्कारेणैव तान् सर्वान् ददाह भगवान् ऋषिः ॥६॥

เมื่อเห็นกองทัพถูกมหาตมะวสิษฐะทำลาย บุตรทั้งร้อยของวิศวามิตร ผู้ถืออาวุธนานาประการ ก็พุ่งเข้าหาวสิษฐะ ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้เจริญชปะ ด้วยความโกรธเกรี้ยวอย่างยิ่ง

Verse 7

ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना ।भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुता स्तदा ॥७॥

ครั้นแล้ว บุตรของวิศวามิตรเหล่านั้น—พร้อมทั้งม้า รถศึก และทหารราบ—ถูกมหาตมะวสิษฐะทำให้เป็นเถ้าถ่านในชั่วขณะเดียว

Verse 8

दृष्ट्वा विनाशितान् पुत्रान् बलं च सुमहायशाः ।सव्रीडश्चिन्तयाऽविष्टो विश्वामित्रोऽभवत्तदा ॥८॥

ครั้นเห็นบุตรทั้งหลายและกองทัพถูกทำลาย วิศวามิตรผู้มีเกียรติยศยิ่งก็เกิดความละอาย และจมอยู่ในความครุ่นคิดอันร้อนรน

Verse 9

समुद्र इव निर्वेगो भग्नदंष्ट्र इवोरगः ।उपरक्त इवादित्यस्सद्यो निष्प्रभतां गतः ॥९॥

เขากลับไร้รัศมีในบัดดล—ดุจมหาสมุทรที่สงบไร้คลื่น ดุจงูที่เขี้ยวหัก และดุจดวงอาทิตย์เมื่อถูกคราสบัง

Verse 10

हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विजः ।हतदर्पो हतोत्साहो निर्वेदं समपद्यत ॥१०॥

เมื่อบุตรและกองทัพถูกสังหาร เขาก็อับจนดุจนกถูกตัดปีก ความทะนงถูกทำลาย กำลังใจดับสิ้น วิศวามิตรจึงตกสู่ความสิ้นหวัง

Verse 11

स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च ।पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवान्वपद्यत ॥११॥

เขามอบหมายบุตรคนหนึ่งว่า “จงอภิบาลราชอาณาจักร” แล้วจัดการแผ่นดินตามกษัตริยธรรม จากนั้นจึงออกเดินสู่ป่า

Verse 12

स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किन्नरोरगसेवितम् ।महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपाः ॥१२॥

มหาตบะผู้นั้นไปยังเชิงเขาหิมวัต อันเป็นที่สัญจรของกินนรและนาค แล้วบำเพ็ญตบะเพื่อขอพระกรุณาจากมหาเทพ

Verse 13

केनचित्त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वजः ।दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महाबलम् ॥१३॥

ครั้นล่วงกาลไปไม่นาน เทวาธิราชผู้มีธงวัว ผู้ประทานพร ได้ทรงสำแดงพระองค์แก่วิศวามิตรผู้ทรงพลังยิ่ง

Verse 14

किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत्ते विवक्षितम् ।वरदोऽस्मि वरो यस्ते काङ्क्षितस्सोऽभिधीयताम् ॥१४॥

ข้าแต่พระราชา เหตุใดพระองค์จึงบำเพ็ญตบะ? จงตรัสสิ่งที่ทรงประสงค์เถิด เราเป็นผู้ประทานพร—ขอให้ประกาศพรที่พระองค์ใคร่ปรารถนา

Verse 15

एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपाः ।प्रणिपत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत् ॥१५॥

เมื่อเทพเจ้าตรัสดังนั้น มหาตบัสวิศวามิตรได้กราบลงต่อพระมหาเทพ แล้วกล่าวถ้อยคำนี้

Verse 16

यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ ।साङ्गोपाङ्गोपनिषदस्सरहस्यः प्रदीयताम् ॥१६॥

หากพระองค์ทรงพอพระทัย ข้าแต่พระมหาเทพ ผู้ปราศจากมลทิน ขอประทานธนุรเวทแก่ข้าพเจ้า พร้อมทั้งองค์ประกอบและองค์ประกอบย่อย ตลอดจนคำสอนเชิงอุปนิษัท และความลับภายในทั้งปวง

Verse 17

यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु ।गन्धर्वयक्षरक्षस्सु प्रतिभान्तु ममानघ ॥१७॥

และอาวุธทั้งหลายที่เป็นที่รู้กันในหมู่เทพ ดานวะ มหาฤษี คนธรรพ์ ยักษ์ และรากษส—โอ้ผู้ปราศจากมลทิน—ขอให้ทั้งหมดนั้นปรากฏแจ่มชัดในความรู้ความเข้าใจของข้าพเจ้า

Verse 18

तव प्रसादाद्भवतु देवदेवममेप्सितम् ।एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा ॥१८॥

ข้าแต่เทพแห่งเทพทั้งปวง ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ขอให้ความปรารถนาของข้าพเจ้าสำเร็จเถิด แล้วพระผู้เป็นใหญ่แห่งเทพตรัสว่า “เป็นเช่นนั้นเถิด” และเสด็จจากไปในกาลนั้น

Verse 19

प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर्विश्वामित्रो महाबलः ।दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत्तदा ॥१९॥

ครั้นได้ศัสตราทั้งหลายแล้ว ราชฤๅษีวิศวามิตร ผู้มีกำลังยิ่งใหญ่ ก็เต็มไปด้วยความทะนงอันมหาศาล ในกาลนั้นใจพองด้วยความโอหัง.

Verse 20

विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि ।हतमेव तदा मेने वसिष्ठमृषिसत्तमम् ॥२०॥

เมื่อพลังวีรยะของเขาเพิ่มพูน—ดุจมหาสมุทรในวันเพ็ญ—เขาก็สำคัญว่า วสิษฐะ ฤๅษีผู้ประเสริฐสุดนั้น ประหนึ่งถูกสังหารแล้ว.

Verse 21

ततो गत्वाऽऽश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिवः ।यैस्तत्तपोवनं सर्वं निर्दग्धं चास्त्रतेजसा ॥२१॥

แล้วพระราชาเสด็จไปยังบริเวณอาศรม และปล่อยศัสตราทั้งหลายออกไป; ด้วยเดชเพลิงแห่งศัสตรานั้น ป่าตบะทั้งสิ้นก็ถูกเผาผลาญ.

Verse 22

उदीर्यमाणमस्त्रं तद्विश्वामित्रस्य धीमतः ।दृष्ट्वा विप्रद्रुतास्सर्वे मुनयश्शतशो दिशः ॥२२॥

ครั้นเห็นศัสตรานั้นถูกขับเคลื่อนโดยวิศวามิตรผู้มีปัญญา เหล่ามุนีทั้งปวงก็ตกใจหนีไปเป็นร้อย ๆ สู่ทุกทิศทาง.

Verse 23

वसिष्ठस्य च ये शिष्यास्तथैव मृगपक्षिणः ।विद्रवन्ति भयाद्भीता नानादिग्भ्यस्सहस्रशः ॥२३॥

เหล่าศิษย์ของพระฤๅษีวสิษฐะ และทั้งสัตว์ป่าและนกทั้งหลาย ครั่นคร้ามด้วยความหวาดกลัว ต่างพากันแตกหนีไปเป็นพัน ๆ สู่ทิศน้อยใหญ่หลากหลาย

Verse 24

वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मनः ।मुहूर्तमिव निश्शब्दमासीदिरिणसन्निभम् ॥२४॥

อาศรมของมหาตมะวสิษฐะกลับว่างเปล่า ในชั่วครู่เดียวก็เงียบสนิท ประหนึ่งผืนดินกันดารร้างไร้

Verse 25

वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहुः ।नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्करः ॥२५॥

แม้วสิษฐะจะกล่าวซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า “อย่ากลัวเลย” แต่พวกเขาก็ยังหนีไป; แล้วท่านประกาศว่า “วันนี้เราจักทำลายคาธेय (วิศวามิตร) ดุจดวงอาทิตย์ขจัดหมอก”

Verse 26

एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः ।विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत् ॥२६॥

ครั้นกล่าวดังนั้นแล้ว วสิษฐะผู้รุ่งเรืองเดชานุภาพ ผู้เลิศในหมู่ผู้สาธยายมนตร์ศักดิ์สิทธิ์ จึงตรัสถ้อยคำนี้แก่วิศวามิตรด้วยความกริ้ว

Verse 27

आश्रमं चिरसम्वृद्धं यद्विनाशितवानसि ।दुराचारोऽसि तन्मूढ तस्मात्त्वं न भविष्यसि ॥२७॥

“เจ้าได้ทำลายอาศรมที่เจริญรุ่งเรืองมาช้านานเสียแล้ว ด้วยเหตุนั้นเจ้ามีความประพฤติชั่ว โอ้คนเขลา! เพราะฉะนั้นเจ้าจักไม่อาจดำรงอยู่ ไม่อาจรอดได้”

Verse 28

इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वरः ।विधूममिव कालाग्निं यमदण्डमिवापरम् ॥२८॥

ครั้นตรัสดังนี้แล้ว วสิษฐฤๅษีผู้เดือดดาลยิ่งนักก็ยกไม้เท้าขึ้นโดยฉับพลัน ไม้เท้านั้นดุจไฟปรลัยอันไร้ควัน และประหนึ่งทัณฑะของยมราช เจ้าแห่งความตาย อีกอันหนึ่ง