Adhyaya 27

Verse 1

/ अपना बा | अप्--र- - हाथीके निचले भागमें कोई ऐसा स्थान होता है

สัญชัยกล่าวว่า—โอ้ผู้มีพาหาอันเกรียงไกร เมื่อท่านถามข้าถึงวีรกรรมของปารถะ (อรชุน) ในสงคราม ก็จงสดับเถิด ข้าจักเล่าให้ฟังตามจริงว่า ปารถะได้กระทำสิ่งใดไว้ในสนามรบ

Verse 2

रजो दृष्टवा समद्धभूतं श्रुव्वा च गजनि:स्वनम्‌ । भगदत्ते विकुर्वाणे कौन्तेय: कृष्णमब्रवीत्‌

สัญชัยกล่าวว่า— ครั้นอรชุน โอรสแห่งกุนตี เห็นฝุ่นหนาทึบฟุ้งตลบและได้ยินเสียงแตรกึกก้องของช้าง ขณะภคทัตตะแสดงเดชานุภาพในศึกอย่างดุเดือด ก็ได้กล่าวกับพระกฤษณะ

Verse 3

यथा प्राग्ज्योतिषो राजा गजेन मधुसूदन । त्वरमाणो विनिष्क्रान्तो ध्रुवं तस्यैष नि:ःस्वन:

อรชุนกล่าวว่า— “โอ้ มธุสูทนะ! ดังที่กษัตริย์แห่งปราชโยติษะ คือภคทัตตะ เคยเร่งรุดออกสู่สนามรบบนหลังช้าง ฉันใด เสียงอึกทึกกึกก้องใหญ่นี้ก็ย่อมเป็นของเขาแน่นอนฉันนั้น”

Verse 4

इन्द्रादनवर: संख्ये गजयानविशारद: । प्रथमो गजयोधानां पृथिव्यामिति मे मति:

อรชุนกล่าวว่า— “ในศึกเขามิได้ด้อยกว่าอินทราเลย ภคทัตตะชำนาญยิ่งในศิลปะแห่งการรบบนหลังช้าง และตามความเห็นของข้า เขาเป็นยอดแห่งนักรบช้างทั้งปวงบนแผ่นดินนี้”

Verse 5

स चापि द्विरदश्रेष्ठ;: सदा5प्रतिगजो युधि । सर्वशस्त्रातिग: संख्ये कृतकर्मा जितक्लम:

อรชุนกล่าวว่า— “และช้างยอดของเขา ‘สุประตีกะ’ ก็หาได้ถูกช้างคู่ต่อสู้ขัดขวางในศึกไม่ ในห้วงรบมันฝ่าฝืนและเหนือพ้นอาวุธทั้งปวง แสดงเดชานุภาพมาแล้วครั้งแล้วครั้งเล่า เป็นช้างที่ผ่านศึกและพิชิตความอ่อนล้า”

Verse 6

सह: शस्त्रनिपातानामग्निस्पर्शस्य चानघ । स पाण्डवबलं सर्वमद्यैको नाशयिष्यति,“अनघ! वह सम्पूर्ण शस्त्रोंके आघात तथा अग्निके स्पर्शको भी सह सकनेवाला है। आज वह अकेला ही समस्त पाण्डव-सेनाका विनाश कर डालेगा

อรชุนกล่าวว่า— “โอ้ผู้ปราศจากมลทิน! มันสามารถทนการฟันแทงของอาวุธและแม้แต่การสัมผัสแห่งไฟได้ วันนี้มันเพียงลำพังก็จักทำลายกำลังทั้งหมดของฝ่ายปาณฑพ”

Verse 7

न चावाभ्यामृतेडन्यो$स्ति शक्तस्तं प्रतिबाधितुम्‌ । त्वरमाणस्ततो याहि यतः प्राग्ज्योतिषाधिप:

สัญชัยกล่าวว่า “นอกจากเราสองคนแล้ว ไม่มีผู้ใดสามารถสกัดเขาได้เลย เพราะฉะนั้นจงรีบไปโดยพลัน—มุ่งไปยังที่ซึ่งภคทัตตะ เจ้าแห่งปราคชโยติษะ ประจำอยู่”

Verse 8

दृप्तं संख्ये द्विघषबलादू्‌ वयसा चापि विस्मितम्‌ । अद्यैनं प्रेषयिष्यामि बलहन्तु: प्रियातिथिम्‌

กษัตริย์ภคทัตตะผู้นี้ ผู้ยโสในสนามรบด้วยกำลังช้างศึก และหลงระเริงด้วยความทะนงแห่งวัย—วันนี้เราจะส่งเขาไปเป็นแขกอันเป็นที่รักของพระอินทร์ ผู้พิฆาตพละ ให้ถึงสวรรค์

Verse 9

वचनादथ कृष्णस्तु प्रययौ सव्यसाचिन: । दीर्यते भगदत्तेन यत्र पाण्डववाहिनी,सव्यसाची अर्जुनके इस वचनसे प्रेरित हो श्रीकृष्ण उस स्थानपर रथ लेकर गये, जहाँ भगदत्त पाण्डव-सेनाका संहार कर रहे थे

ครั้นได้รับถ้อยคำของสวยัสาจิน (อรชุน) พระกฤษณะจึงขับรถศึกไปยังที่ซึ่งภคทัตตะกำลังฉีกทำลายกองทัพปาณฑพ

Verse 10

त॑ प्रयान्तं ततः पश्चादाह्वययन्तो महारथा: । संशप्तका: समारोहन्‌ सहस््राणि चतुर्दश,अर्जुनको जाते देख पीछेसे चौदह हजार संशप्तक महारथी उन्हें ललकारते हुए चढ़ आये

เมื่อเห็นอรชุนเคลื่อนหน้าไป เหล่ามหารถนามว่า สังศัปตกะ ก็กรูกันขึ้นมาจากด้านหลัง พลางตะโกนท้าทาย มีจำนวนถึงหนึ่งหมื่นสี่พัน

Verse 11

दशैव तु सहस्राणि त्रिगर्तनां महारथा: । चत्वारि च सहस््राणि वासुदेवस्य चानुगा:,उनमें दस हजार महारथी तो त्रिगर्तदेशके थे और चार हजार भगवान्‌ श्रीकृष्णके सेवक (नारायणी-सेनाके सैनिक) थे

ในหมู่พวกนั้น มหารถหนึ่งหมื่นเป็นชาวแคว้นตรีคฤตะ และอีกสี่พันเป็นผู้ติดตามวาสุเทวะ—ทหารผู้ภักดีต่อพระศรีกฤษณะ (กองทัพนารายณี)

Verse 12

दीर्यमाणां चमूं दृष्टवा भगदत्तेन मारिष । आहूयमानस्य च तैरभवद्धृदयं द्विधा,आर्य! राजा भगदत्तके द्वारा अपनी सेनाको विदीर्ण होती देखकर तथा पीछेसे संशप्तकोंकी ललकार सुनकर उनका हृदय दुविधामें पड़ गया

สัญชัยกล่าวว่า “โอ้ท่านผู้ควรเคารพ ครั้นเห็นกองทัพของตนถูกภคทัตตะฉีกทำลาย และได้ยินเสียงเรียกท้าจากพวกสํศัปตกะทางด้านหลัง พระราชาก็มีพระทัยแตกเป็นสองทาง”

Verse 13

कि नु श्रेयस्करं कर्म भवेदद्येति चिन्तयन्‌ । इह वा विनिवर्तेयं गच्छेयं वा युधिष्ठिरम्‌,वे सोचने लगे--आज मेरे लिये कौन-सा कार्य श्रेयस्कर होगा। यहाँसे संशप्तकोंकी ओर लौट चलूँ अथवा युधिष्छिरके पास जाऊँ

สัญชัยกล่าวว่า “เขาครุ่นคิดว่า ‘วันนี้กิจใดเล่าจึงจะเป็นสิ่งที่ประเสริฐและชอบธรรมที่สุดสำหรับเรา’ แล้วก็ลังเล—จะหันกลับไปทางพวกสํศัปตกะ หรือจะไปหา ยุธิษฐิระ กันแน่”

Verse 14

तस्य बुद्धया विचार्यवमर्जुनस्य कुरूद्वह । अभवद्‌ भूयसी बुद्धि: संशप्तकवधे स्थिरा

สัญชัยกล่าวว่า “โอ้ยอดแห่งวงศ์กุรุ เมื่อใคร่ครวญด้วยปัญญาดังนี้แล้ว ความมุ่งมั่นของอรชุนยิ่งแน่วแน่ และตั้งมั่นอยู่ที่การสังหารพวกสํศัปตกะ”

Verse 15

स संनिवृत्त: सहसा कपिप्रवरकेतन: । एको रथसहस्राणि निहन्तुं वासवी रणे

สัญชัยกล่าวว่า “อรชุนผู้มีธงประดับตราวานรผู้ประเสริฐ (หนุมาน) ครั้นคิดดังนั้นก็หันกลับโดยพลัน ในสนามรบเขามุ่งมั่นจะสังหารนักรบรถศึกนับพันเพียงลำพัง”

Verse 16

सा हि दुर्योधनस्यासीन्मति: कर्णस्य चो भयो: । अर्जुनस्य वधोपाये तेन द्वैधमकल्पयत्‌

สัญชัยกล่าวว่า “นี่แลคือความตั้งใจอันมั่นคงในใจของทุรโยธนะและกรรณะทั้งสอง—คือแสวงอุบายเพื่อสังหารอรชุน ด้วยเหตุนี้เองเขาจึงวางแผนแบ่งการรบออกเป็นสองส่วน”

Verse 17

स तु दोलायमानो< भूद द्वैधीभावेन पाण्डव: । वधेन तु नराग्रयाणामकरोत्‌ तां मृषा तदा

ครานั้น ปาณฑพ (ยุธิษฐิระ) ผู้หวั่นไหวด้วยความขัดแย้งในใจและจิตที่แตกเป็นสองฝ่าย ถูกแรงผลักจากความหวังในการสังหารยอดบุรุษ จึงเปล่งวาจาเท็จนั้นในบัดดล

Verse 18

पाण्डुनन्दन अर्जुन एक बार दुविधामें पड़कर चंचल हो गये थे, तथापि नरश्रेष्ठ संशप्तक वीरोंके वधका निश्चय करके उन्होंने उस दुविधाको मिथ्या कर दिया था ।।

แล้วต่อมา ข้าแต่พระราชา เหล่ามหารถีแห่งสํศัปตกะได้ระดมยิงศรหนึ่งแสนดอก ที่ข้อศรโค้งก้มลง ใส่อรชุนดุจห่าฝนไม่ขาดสาย

Verse 19

नैव कुन्तीसुत: पार्थो नैव कृष्णो जनार्दन: । न हया न रथो राजन दृश्यन्ते सम शरैश्षिता:

ข้าแต่มหาราชา ครานั้นทั้งปารถะอรชุน โอรสกุนตี ทั้งพระกฤษณะผู้เป็นชนารทนะ ทั้งม้าและรถศึก ล้วนไม่อาจแลเห็นได้ เพราะถูกมวลศรคมกริบปกคลุมหนาทึบสิ้น

Verse 20

तदा मोहमनुप्राप्त: सिष्विदे हि जनार्दन: । ततस्तान्‌ प्रायशः पार्थों ब्रह्मास्त्रेण निजध्निवान्‌

ครานั้นชนารทนะถูกความหลงฉาบคลุมและมีเหงื่อซึมทั่วกาย ครั้นปารถะอรชุนเห็นดังนั้น จึงใช้พรหมาศตราประหารเหล่านักรบเหล่านั้นเสียเป็นอันมาก

Verse 21

शतश: पाणयश्शकछिन्ना: सेषुज्यातलकार्मुका: । केतवो वाजिन: सूता रथिनश्वापतन्‌ क्षितौ,सैकड़ों भुजाएँ बाण, प्रत्यंचा और धनुषसहित कट गयीं। ध्वज, घोड़े, सारथि और रथी सभी धराशायी हो गये

แขนเป็นร้อย ๆ ถูกตัดขาดร่วงลง ทั้งยังคงกำคันศรพร้อมสายและด้ามจับอยู่ ธงรบล้มครืน ม้าศึกทรุดลง สารถีและนักรบรถศึกก็ล้มคว่ำสู่พื้นปฐพี

Verse 22

ट्रुमाचलाग्राम्बुधरै: समकाया: सुकल्पिता: । हतारोहा:ः क्षितौ पेतुर्द्धिपा: पार्थशराहता:

สัญชัยกล่าวว่า—ช้างศึกที่ตกแต่งงดงาม มีกายใหญ่สูงดุจไม้ใหญ่ ยอดเขา และเมฆฝน—ซึ่งผู้ขี่ถูกสังหารไปก่อนแล้ว—ถูกศรของอรชุนกระหน่ำจนล้มลงสู่พื้นพิภพ

Verse 23

विप्रविद्धकुथा नागाश्छिन्नभाण्डा: परासव: । सारोहास्तु रणे पेतुर्मथिता मार्गणैर्भूशम्‌

สัญชัยกล่าวว่า—ช้างเหล่านั้นถูกศรเจาะทะลุ เครื่องประดับและเครื่องรัดขาดวิ่น จนสิ้นลมหายใจ; แม้เหล่านักรบผู้ขี่ก็ถูกห่าศรถล่มทลายจนแหลกสลาย แล้วล้มลงสู่พื้นในสนามรบ

Verse 24

उस रणक्षेत्रमें बहुत-से हाथी अर्जुनके बाणोंसे मथित होकर सवारोंसहित प्राणशून्य होकर पृथ्वीपर गिर पड़े। उस समय उनके झूल चिथड़े-चिथड़े होकर दूर जा पड़े थे और उनके आभूषणोंके भी टुकड़े-टुकड़े हो गये थे ।।

สัญชัยกล่าวว่า—ในสนามรบนั้น ช้างศึกเป็นอันมากถูกศรของอรชุนกระหน่ำจนสลาย ล้มลงพร้อมผู้ขี่อย่างไร้ลมหายใจ ผ้าคลุมและเครื่องประดับฉีกขาดปลิวไปไกล เครื่องอลังการก็แตกเป็นเสี่ยง ๆ และด้วยศร ‘ภัลละ’ อันคมกริบของอรชุนผู้สวมมงกุฎ แขนของวีรชนทั้งหลายก็ถูกตัดขาดตกลง—แขนที่ยังถือหอก พลอง ดาบ อาวุธคมดุจกรงเล็บ กระบอง และขวาน

Verse 25

बालादित्याम्बुजेन्दूनां तुल्यरूपाणि मारिष । संच्छिन्नान्यर्जुनशरै: शिरांस्युर्व्या प्रपेदिरे

สัญชัยกล่าวว่า—โอ้ท่านผู้ควรเคารพ! ศีรษะของเหล่านักรบซึ่งงามดุจอาทิตย์อ่อน ดอกบัว และจันทร์ ถูกศรของอรชุนตัดขาดแล้วตกลงสู่พื้นพิภพ

Verse 26

जज्वालालंकृता सेना पत्रिभि: प्राणिभोजनै: । नानारूपैस्तदामित्रान्‌ क्रुद्धे निध्नति फाल्गुने

สัญชัยกล่าวว่า—ครั้นนั้น ฟาลคุนะ (อรชุน) ผู้เดือดดาลด้วยโทสะ ได้สังหารศัตรูด้วยศรมีขนหลากชนิดอันกลืนกินชีวิต; กองทัพสังสัปตกะซึ่งประดับด้วยรัศมีอันเจิดจ้า จึงแลดูประหนึ่งถูกเพลิงลุกไหม้

Verse 27

क्षोभयन्तं तदा सेनां द्विरदं नलिनीमिव । धनंजयं भूतगणा: साधु साधथ्वित्यपूजयन्‌,जैसे हाथी कमलोंसे भरे हुए सरोवरको मथ डालता है, उसी प्रकार अर्जुनको सारी सेनाका विनाश करते देख सब प्राणी 'साधु-साधु” कहकर अर्जुनकी प्रशंसा करने लगे इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि संशप्तकवधपर्वणि संशप्तकवधे सप्तविंशो5ध्याय: ।।

ดุจช้างกวนสระที่เต็มด้วยดอกบัวให้ปั่นป่วน ฉันใด ธนัญชัยอรชุนในกาลนั้นก็เขย่าและทำลายกองทัพฉันนั้น ครั้นหมู่ภูตคณะเห็นดังนั้นก็พากันโห่ร้องสรรเสริญว่า “สาธุ! สาธุ!”

Verse 28

दृष्टवा तत्‌ कर्म पार्थस्य वासवस्येव माधव: । विस्मयं परमं गत्वा प्राज्जलिस्तमुवाच ह,इन्द्रके समान अर्जुनका वह पराक्रम देख भगवान्‌ श्रीकृष्ण अत्यन्त आश्वर्यमें पड़कर हाथ जोड़े हुए बोले--

ครั้นมาธวะ (กฤษณะ) เห็นวีรกรรมของปารถะอันประหนึ่งวาสวะ (อินทรา) ก็ถึงซึ่งความพิศวงยิ่งนัก แล้วประนมมือกล่าวกับเขา

Verse 29

कर्मतत्‌ पार्थ शक्रेण यमेन धनदेन च । दुष्करं समरे यत्‌ ते कृतमद्येति मे मति:,'पार्थ! मेरा ऐसा विश्वास है कि आज समर-भूमिमें तुमने जो कार्य किया है, यह इन्द्र, यम और कुबेरके लिये भी दुष्कर है

โอ้ ปารถะ! ตามความเห็นของเรา กิจที่เจ้ากระทำในสมรภูมิวันนี้นั้นยากยิ่ง ถึงแม้ศักระ (อินทรา) ยม และธนท (กุเบร) ก็ยังทำได้โดยยาก

Verse 30

युगपच्चैव संग्रामे शतशशो5थ सहसत्रश: । पतिता एव मे दृष्टा: संशप्तकमहारथा:,“इस संग्राममें मैंने सैकड़ों और हजारों संशप्तक महारथियोंको एक साथ ही गिरते देखा है”

ในศึกนี้ เราได้เห็นมหารถะแห่งสังศัปตกะล้มลงพร้อมกันเป็นร้อยเป็นพัน

Verse 31

संशप्तकांस्ततो हत्वा भूयिष्ठा ये व्यवस्थिता: । भगदत्ताय याहीति कृष्णं पार्थो&भ्यनोदयत्‌

ครั้นปารถะสังหารนักรบสังศัปตกะซึ่งตั้งกระบวนอยู่ ณ ที่นั้นเสียเป็นอันมากแล้ว ก็เร่งกฤษณะว่า “บัดนี้ไปยังภคทัตเถิด”