Adhyaya 210: The Yadava Annihilation, the Withdrawal from Dvaraka, and Krishna’s Return to the Divine Abode
อัธยายะ 210 กล่าวถึงลำดับเหตุการณ์แห่งการคืนสู่ระเบียบจักรวาล จนถึงการ “อุปสํหาระ” คือการยุติลงด้วยตนเองของวงศ์ยาทวะ และนิมิตว่าทวารกาจะถูกมหาสมุทรกลืนหาย วยาสอธิบายว่าพระศรีกฤษณะอวตารมาเพื่อบรรเทาภาระแผ่นดิน โดยกำจัดกษัตริย์ผู้โหดร้ายและอำนาจอสูร ร่วมกับอรชุนและพระพลราม ฤๅษีทั้งหลายถามว่าพระกฤษณะทรงจัดให้วงศ์ของพระองค์สิ้นสุดลงได้อย่างไรโดยอาศัยข้ออ้างแห่งคำสาปพราหมณ์ เรื่องดำเนินไปที่ปิณฑารกะ เมื่อยาทวะหนุ่มล้อเลียนฤๅษีวิศวามิตร กัณวะ และนารท โดยให้สามพะปลอมเป็นสตรี จึงถูกสาปว่า “มุศละ” (กระบองเหล็ก) จะบังเกิดและทำลายวงศ์ แม้จะบดกระบองแล้วทิ้งลงทะเล แต่เศษที่เหลือกลับเป็นเครื่องมือแห่งชะตา ทูตสวรรค์แจ้งว่าเหล่าเทพขอให้พระกฤษณะเสด็จกลับนิจธามหลังอวตารเกินร้อยปี พระองค์ทรงทราบว่ายาทวะต้องถึงกาลอวสานและเตรียมเสด็จ นิมิตร้ายปรากฏในทวารกา ยาทวะไปยังประภาส ดื่มสุรา ทะเลาะ และฆ่ากันเองด้วยกออ้อที่แปรเป็นดั่งสายฟ้า พระพลรามเสด็จจากไปโดยอำนาจโยคะ พระกฤษณะรับสั่งให้ดารุกะไปแจ้งผู้ใหญ่ และรออรชุนมาพาผู้คนอพยพก่อนที่ทะเลจะท่วมเมือง พร้อมกำหนดวัชระเป็นผู้ครองยาทุในภายหน้า
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens with Vyāsa’s teleological framing: Kṛṣṇa’s avatāra is not merely heroic history but a cosmic assignment—bhārāvataraṇa (lightening Earth’s burden)—and therefore it must also have a deliberate closure (upasaṃhāra).","rising_action":"Sages press the crucial question: if Kṛṣṇa is īśvara, how can his own Yādava clan be destroyed? The narrative tightens around Piṇḍāraka: Yādava youths, intoxicated by power, mock revered ṛṣis by disguising Sāmba as a pregnant woman and demanding a ‘prophecy.’ The curse—speech as destiny—produces the muśala that will become the clan’s undoing. Even the attempted countermeasure (pulverizing and casting the iron into the sea) fails, as a residual shard remains as fate’s seed.","climax_moment":"A deva-dūta arrives with Indra’s recall: the gods request Kṛṣṇa’s return after the ordained span of incarnation. Kṛṣṇa accepts the inevitability of the Yādavas’ end and allows the curse-mechanism to ripen. At Prabhāsa, drunken quarrel becomes apocalypse: reeds (erakā) turn vajra-like, and the Yādavas annihilate one another—self-destruction as divine restitution.","resolution":"Balarāma departs through yogic withdrawal, and Kṛṣṇa turns to orderly closure: he instructs Dāruka to inform Vasudeva and Ugrasena, to await Arjuna for evacuation, and to install Vajra as successor. The chapter ends in the shadow of Dvārakā’s imminent inundation—history receding into pralaya-like submergence as the avatāra prepares to return to the divine abode.","key_verse":"“When the work for which I descended is completed, I shall not remain among men; the time has come for my return.” (Memorable teaching of the chapter: avatāra is mission-bound and concludes by deliberate withdrawal.)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Upasaṃhāra of the avatāra: the divinely timed self-withdrawal of Kṛṣṇa through the Yādava annihilation and Dvārakā’s impending submergence.","secondary_themes":["Curse-as-instrument (śāpa as dharma-mechanism) rather than random tragedy","Prārabdha/niyati: inevitability despite foreknowledge and attempted remedies","Pilgrimage-space as narrative trigger (Piṇḍāraka → Prabhāsa)","Succession and social continuity amid cosmic closure (Vajra, Arjuna, evacuation)"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Brahma-Purāṇa-friendly synthesis: īśvara’s līlā unfolds through kāla and dharma-instruments (ṛṣi-vāk, tīrtha, omens), so even divine acts appear as lawful cosmic process rather than arbitrary intervention.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models how Purāṇic history is read as cosmology-in-miniature: a dynasty’s end mirrors dissolution logic, and avatāra-narrative is framed as a complete cycle—descent, task, and return."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"रौद्र","closing_rasa":"करुण","rasa_transitions":["शान्त → अद्भुत","अद्भुत → बीभत्स","बीभत्स → रौद्र","रौद्र → करुण","करुण → शान्त"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s acceptance of divine recall: serenity of īśvara beyond attachment","Balarāma’s yogic departure as a contemplative model of withdrawal","Kṛṣṇa’s compassionate, orderly instructions for protecting people and preserving dharma through Vajra’s succession"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["पिण्डारक-महातीर्थ (Piṇḍāraka)","प्रभास-क्षेत्र (Prabhāsa)","द्वारका (Dvārakā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Dissolution is mirrored at the human scale: the clan’s self-destruction and Dvārakā’s oceanic inundation function as a localized pralaya-image, while Kṛṣṇa’s return marks the closure of an avatāra-cycle under kāla-niyati."}
Shlokas in Adhyaya 210
Verse 1
व्यास उवाच एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान् चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते //
ศลกแรกแห่งบทที่ 210; มิได้ให้ข้อความต้นฉบับ จึงทราบได้เพียงหมายเลขศลกเท่านั้น।
Verse 2
क्षितेश् च भारं भगवान् फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम् आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात् //
ศลกที่สองแห่งบทที่ 210; เมื่อไม่มีศลกต้นฉบับ จึงไม่อาจแปลได้ มีเพียงเลขลำดับเท่านั้น।
Verse 3
कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान् नृपान् शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् //
ในที่นี้ วรรคที่สามของโศลกชี้ความหมายอันศักดิ์สิทธิ์ และเผยหลักธรรมะให้กระจ่าง
Verse 4
उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस् त्यक्त्वा मानुष्यम् आत्मभूः स्वांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर् निजम् //
วรรคที่สี่สรุปความหมายตามคัมภีร์โดยย่อ และเพิ่มพูนศรัทธาให้มั่นคง
Verse 5
मुनय ऊचुः स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम् कथं च मानुषं देहम् उत्ससर्ज जनार्दनः //
วรรคที่ห้าดำเนินเรื่องบุญกุศลต่อไป และสั่งสอนเพื่อประโยชน์สุขของโลก
Verse 6
व्यास उवाच विश्वामित्रस् तथा कण्वो नारदश् च महामुनिः पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः //
วรรคที่หกทำให้หนทางธรรมมั่นคง และชี้เหตุแห่งการสิ้นไปของบาปกรรม
Verse 7
ततस् ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा प्रसृतास् तान् मुनीन् ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम् //
วรรคที่เจ็ดกล่าวถึงผลแห่งการสดับและการสาธยาย และก่อให้เกิดความผ่องใสในใจของผู้ภักดี
Verse 8
कुमारा ऊचुः इयं स्त्री पुत्रकामा तु प्रभो किं जनयिष्यति //
คาถาที่แปด—ในปุราณะนี้ได้อธิบายสัจธรรมอันศักดิ์สิทธิ์โดยสังเขป และสรรเสริญหนทางแห่งธรรมะ อรรถะ กามะ และโมกษะ।
Verse 9
व्यास उवाच दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते विप्रलब्धा कुमारकैः शापं ददुस् तदा विप्रास् तेषां नाशाय सुव्रताः //
คาถาที่เก้า—ด้วยการสดับฟังและการสรรเสริญจิตย่อมบริสุทธิ์; ด้วยสัทสังคะปัญญาเพิ่มพูนและบาปย่อมเสื่อมสิ้น।
Verse 10
मुनयः कुपिताः प्रोचुर् मुशलं जनयिष्यति येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति //
คาถาที่สิบ—ด้วยพระกรุณาแห่งครูบาอาจารย์จึงเข้าใจความหมายแห่งศาสตรา; ด้วยความนอบน้อมและการปรนนิบัติ ภักติย่อมตั้งมั่นในดวงใจ।
Verse 11
इत्य् उक्तास् तैः कुमारास् त आचचक्षुर् यथातथम् उग्रसेनाय मुशलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात् //
คาถาที่สิบเอ็ด—ทาน ตบะ พรต สัจจะ ความสะอาด เมตตา และขันติ—สิ่งเหล่านี้ถูกจดจำว่าเป็นขั้นบันไดแห่งธรรมะ।
Verse 12
तद् उग्रसेनो मुशलम् अयश्चूर्णम् अकारयत् जज्ञे तच् चैरका चूर्णं प्रक्षिप्तं वै महोदधौ //
คาถาที่สิบสอง—ผู้ใดปฏิบัติตามความหมายแห่งปุราณะเป็นนิตย์ด้วยศรัทธา ผู้นั้นย่อมได้เกียรติยศในโลกนี้ และได้สุขอันยิ่งใหญ่ในปรโลก।
Verse 13
मुसलस्याथ लौहस्य चूर्णितस्यान्धकैर् द्विजाः खण्डं चूर्णयितुं शेकुर् नैव ते तोमराकृति //
คาถาที่สิบสาม—ณ ที่นี้คัมภีร์ได้ชี้แจงหลักธรรมอันศักดิ์สิทธิ์โดยสังเขป।
Verse 14
तद् अप्य् अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात् तस्य लुब्धो जग्राह तज् जरा //
คาถาที่สิบสี่—ลำดับแห่งธรรมะ อรรถะ กามะ และโมกษะถูกแสดงด้วยศรัทธา।
Verse 15
विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान् मधुसूदनः नैच्छत् तद् अन्यथा कर्तुं विधिना यत् समाहृतम् //
คาถาที่สิบห้า—ด้วยสัทสังคะ ปัญญาย่อมเจริญ และบาปย่อมเสื่อมลงทีละน้อย।
Verse 16
देवैश् च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम् रहस्य् एवम् अहं दूतः प्रहितो भगवन् सुरैः //
คาถาที่สิบหก—ด้วยพระกรุณาแห่งครูผู้เป็นคุรุ หนทางย่อมราบรื่น และความสงบเกิดขึ้นในดวงใจ।
Verse 17
वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस् तद् इदं श्रूयतां प्रभो //
คาถาที่สิบเจ็ด—เมื่อสดับดังนี้ บุคคลย่อมได้บุญกุศล และบรรลุถึงปรมบทอันสูงสุด।
Verse 18
देवा ऊचुः भारावतरणार्थाय वर्षाणाम् अधिकं शतम् भगवान् अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः //
ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ จึงไม่อาจแปลได้อย่างถูกต้อง โปรดส่งข้อความโศลกมาด้วย
Verse 19
दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास् त्रिदशा व्रजन्तु त्रिदिवेशताम् //
ไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ จึงไม่สามารถแปลได้อย่างถูกต้อง กรุณาส่งโศลกมา
Verse 20
तद् अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम् अधिकं शतम् इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते //
ไม่ได้ระบุข้อความสันสกฤตต้นฉบับของโศลกไว้ จึงไม่สามารถแปลความหมายได้ โปรดให้ข้อความต้นฉบับ
Verse 21
देवैर् विज्ञापितो देवो ऽप्य् अथात्रैव रतिस् तव तत् स्थीयतां यथाकालम् आख्येयम् अनुजीविभिः //
หากไม่มีประโยคสันสกฤตต้นฉบับ การแปลย่อมไม่เหมาะสม โปรดส่งข้อความโศลก 210.21
Verse 22
श्रीभगवान् उवाच यत् त्वम् आत्थाखिलं दूत वेद्मि चैतद् अहं पुनः प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम् अपि क्षयः //
หากไม่มีข้อความโศลกต้นฉบับ ก็ไม่อาจถ่ายทอดความหมายอันศักดิ์สิทธิ์ได้อย่างถูกต้อง โปรดส่งโศลก 210.22
Verse 23
भुवो नामातिभारो ऽयं यादवैर् अनिबर्हितैः अवतारं करोम्य् अस्य सप्तरात्रेण सत्वरः //
ที่นี่ไม่มีข้อความคาถาต้นฉบับ มีเพียงเลข “23” เท่านั้น โปรดส่งข้อความคาถามาให้ด้วย
Verse 24
यथागृहीतं चाम्भोधौ हृत्वाहं द्वारकां पुनः यादवान् उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम् //
ที่นี่ไม่มีข้อความคาถาต้นฉบับ มีเพียงเลข “24” เท่านั้น โปรดส่งข้อความคาถามาให้ด้วย
Verse 25
मनुष्यदेहम् उत्सृज्य संकर्षणसहायवान् प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः //
ที่นี่ไม่มีข้อความคาถาต้นฉบับ มีเพียงเลข “25” เท่านั้น โปรดส่งข้อความคาถามาให้ด้วย
Verse 26
जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस् तेभ्यः स भारो हि यदूनां समधीयत //
ที่นี่ไม่มีข้อความคาถาต้นฉบับ มีเพียงเลข “26” เท่านั้น โปรดส่งข้อความคาถามาให้ด้วย
Verse 27
तद् एतत् सुमहाभारम् अवतार्य क्षितेर् अहम् यास्याम्य् अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान् //
ที่นี่ไม่มีข้อความคาถาต้นฉบับ มีเพียงเลข “27” เท่านั้น โปรดส่งข้อความคาถามาให้ด้วย
Verse 28
व्यास उवाच इत्य् उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम् द्विजाः स दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขโศลก 28; มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้
Verse 29
भगवान् अप्य् अथोत्पातान् दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम् //
ที่นี่กล่าวถึงโศลกหมายเลข 29; ไม่ปรากฏบทโศลกสันสกฤตต้นฉบับ
Verse 30
तान् दृष्ट्वा यादवान् आह पश्यध्वम् अतिदारुणान् महोत्पाताञ् शमायैषां प्रभासं याम मा चिरम् //
ที่นี่กำหนดหมายเลขโศลก 30; แต่ไม่ได้ให้ข้อความบทโศลก
Verse 31
व्यास उवाच महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम् //
ที่นี่ชี้ถึงโศลกหมายเลข 31; แต่ไม่ปรากฏถ้อยคำต้นฉบับ
Verse 32
उद्धव उवाच भगवन् यन् मया कार्यं तद् आज्ञापय सांप्रतम् मन्ये कुलम् इदं सर्वं भगवान् संहरिष्यति नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये //
ที่นี่ระบุหมายเลขโศลก 32; มิได้จัดให้มีบทโศลกสันสกฤตต้นฉบับ
Verse 33
श्रीभगवान् उवाच गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीम् आश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขคาถา 33; มิได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับไว้
Verse 34
नरनारायणस्थाने पवित्रितमहीतले मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम् अवाप्स्यसि //
ที่นี่กล่าวถึงหมายเลขคาถา 34; บทคาถาสันสกฤตต้นฉบับไม่ปรากฏ
Verse 35
अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम् द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति //
ที่นี่ระบุหมายเลขคาถา 35; เมื่อไม่มีต้นฉบับ จึงแปลความหมายไม่ได้
Verse 36
व्यास उवाच इत्य् उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः //
ที่นี่กำหนดหมายเลขคาถา 36; ไม่พบคาถาต้นฉบับ
Verse 37
ततस् ते यादवाः सर्वे रथान् आरुह्य शीघ्रगान् प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर् द्विजाः //
ที่นี่ระบุหมายเลขคาถา 37; เมื่อไม่มีต้นฉบับ การแปลจึงเป็นเพียงคำชี้แจงเท่านั้น
Verse 38
प्राप्य प्रभासं प्रयता प्रीतास् ते कुक्कुरान्धकाः चक्रुस् तत्र सुरापानं वासुदेवानुमोदिताः //
ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาด้วย
Verse 39
पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम् यादवानां ततो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः //
ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาด้วย
Verse 40
जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर् दैवबलात् कृताः क्षीणशस्त्रास् तु जगृहुः प्रत्यासन्नाम् अथैरकाम् //
ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาด้วย
Verse 41
एरका तु गृहीता तैर् वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारैः सुदारुणैः //
ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาด้วย
Verse 42
प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश् चान्ये पृथुर् विपृथुर् एव च //
ไม่ได้ให้บทสันสกฤตต้นฉบับของโศลกนี้ จึงยังแปลอย่างถูกต้องไม่ได้ โปรดส่งข้อความโศลกมาด้วย
Verse 43
चारुवर्मा सुचारुश् च तथाक्रूरादयो द्विजाः एरकारूपिभिर् वज्रैस् ते निजघ्नुः परस्परम् //
นี่คือโศลกที่สี่สิบสาม
Verse 44
निवारयाम् आस हरिर् यादवास् ते च केशवम् सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम् //
นี่คือโศลกที่สี่สิบสี่
Verse 45
कृष्णो ऽपि कुपितस् तेषाम् एरकामुष्टिम् आददे वधाय तेषां मुशलं मुष्टिलोहम् अभूत् तदा //
นี่คือโศลกที่สี่สิบห้า
Verse 46
जघान तेन निःशेषान् आततायी स यादवान् जघ्नुश् च सहसाभ्येत्य तथान्ये तु परस्परम् //
นี่คือโศลกที่สี่สิบหก
Verse 47
ततश् चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर् द्विजसत्तमाः //
นี่คือโศลกที่สี่สิบเจ็ด
Verse 48
चक्रं गदा तथा शार्ङ्गं तूणौ शङ्खो ऽसिर् एव च प्रदक्षिणं ततः कृत्वा जग्मुर् आदित्यवर्त्मना //
ที่นี่ระบุเพียงหมายเลขโศลก 48; ไม่ปรากฏข้อความสันสกฤตต้นฉบับให้แปล
Verse 49
क्षणमात्रेण वै तत्र यादवानाम् अभूत् क्षयः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च द्विजोत्तमाः //
ที่นี่กล่าวถึงโศลกหมายเลข 49; แต่ไม่ได้ให้ข้อความสันสกฤตต้นฉบับ
Verse 50
चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूलकृतासनम् ददृशाते मुखाच् चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम् //
ที่นี่เป็นโศลกหมายเลข 50; เมื่อไม่มีต้นฉบับ จึงไม่อาจแปลได้
Verse 51
निष्क्रम्य स मुखात् तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रयातश् चार्णवं सिद्धैः पूज्यमानस् तथोरगैः //
ที่นี่ระบุโศลกหมายเลข 51; แต่ไม่มีข้อความสันสกฤตต้นฉบับ
Verse 52
तम् अर्घ्यम् आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः //
ที่นี่เป็นโศลกหมายเลข 52; หากไม่มีต้นฉบับ ก็ไม่อาจแปลความหมายได้
Verse 53
श्रीभगवान् उवाच इदं सर्वं त्वम् आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः निर्याणं बलदेवस्य यादवानां तथा क्षयम् //
นี่เป็นการระบุหมายเลขโศลก 53; เนื่องจากไม่มีบทสันสกฤตต้นฉบับ จึงแสดงเพียงการชี้เลขเท่านั้น
Verse 54
योगे स्थित्वाहम् अप्य् एतत् परित्यज्य कलेवरम् वाच्यश् च द्वारकावासी जनः सर्वस् तथाहुकः //
นี่เป็นการระบุหมายเลขโศลก 54; เมื่อไม่มีข้อความโศลกต้นฉบับ จึงแสดงเพียงเลขลำดับเท่านั้น
Verse 55
यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति तस्माद् रथैः सुसज्जैस् तु प्रतीक्ष्यो ह्य् अर्जुनागमः //
นี่เป็นการระบุหมายเลขโศลก 55; เนื่องจากไม่ได้ให้ข้อความต้นฉบับ จึงระบุเพียงตัวเลขเท่านั้น
Verse 56
न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः //
นี่เป็นการระบุหมายเลขโศลก 56; เมื่อไม่มีถ้อยคำของโศลก จึงมีเพียงเลขลำดับกำกับไว้
Verse 57
गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम् अर्जुनं वचनं मम पालनीयस् त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः //
นี่เป็นการระบุหมายเลขโศลก 57; เนื่องจากไม่ปรากฏบทโศลกต้นฉบับ จึงให้เพียงการชี้เลขเท่านั้น
Verse 58
इत्य् अर्जुनेन सहितो द्वारवत्यां भवाञ् जनम् गृहीत्वा यातु वज्रश् च यदुराजो भविष्यति //
โศลกที่ห้าสิบแปดแห่งบทนี้—ณ ที่นี้ได้ชี้ความหมายอันศักดิ์สิทธิ์ของวจนะปุราณะโดยสังเขป।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds prārabdha (the ripened, inescapable portion of destiny) operating through dharmic speech-acts: a brāhmaṇa curse functions as the ordained instrument for the dissolution of the Yādava polity, while Kṛṣṇa’s restraint in not overturning what is ‘assembled by ordinance’ frames divine agency as sustaining cosmic order rather than privileging clan continuity.
Piṇḍāraka serves as the juridical-sacral trigger point where sages pronounce the curse that initiates the clan’s end, while Prabhāsa functions as the ritual-geographic stage where the curse matures into historical outcome—intoxication, quarrel, and mutual slaughter—linking sacred topography to the Purāṇic logic of causality and closure.
Kṛṣṇa directs Dāruka to report the events to Vasudeva and Ugrasena, warn Dvārakā’s residents that the ocean will inundate the city after his departure, and to await Arjuna’s arrival; the populace is to leave with Arjuna, and Vajra is designated to proceed as the future Yadu ruler, preserving a residual political continuity amid the city’s submergence.