Adhyaya 1
Book 11.1 treats the saṅgha as a high-value strategic asset or threat: its collective discipline makes it “adhṛṣya” (difficult to assail) and thus superior to ordinary gains from force (daṇḍa) or bilateral friendship (mitra). Kautilya’s pragmatic objective is to convert saṅgha-cohesion into Vijigīṣu-advantage by a two-track policy: (1) co-opt compatible saṅghas through conciliation and inducements; (2) when incompatible, fracture them through calibrated bheda, then finish with daṇḍa. The chapter operationalizes this with covert social engineering: spies identify latent rivalries, seed accusations, provoke quarrels in leisure spaces (schools, guild-arts, gambling, taverns), weaponize status hierarchies (marriage/commensality), and orchestrate nocturnal incidents around disputed property, cattle, or persons. Once a “hīna-pakṣa” (weaker faction) is produced, the king subsidizes it with treasury and force, using it to eliminate the opposing faction. This placement in the Vijigīṣu’s power-structure is classic mandala logic: dissolve federated resistance before it can stabilize as a rival limb (mitra/daṇḍa) for an enemy king.
Sutras
Sutra 11
संघा हि संहतत्वादधृष्याः परेषाम् ॥ कZ_११.१.०२ ॥
สังฆะ (รัฐแบบคณะ/สหองค์กร) ยากที่คนนอกจะปราบได้ เพราะดำเนินการอย่างเป็นเอกภาพ
Sutra 12
ताननुगुणान्भुञ्जीत सामदानाभ्याम् विगुणान्भेददण्डाभ्याम् ॥ कZ_११.१.०३ ॥
ผู้ที่สอดคล้องกับผลประโยชน์ของตนควรจัดการด้วยการประนีประนอมและการให้สิ่งจูงใจ; ผู้ที่ไม่สอดคล้องควรรับมือด้วยการแตกแยกและการบังคับด้วยกำลัง/โทษทัณฑ์.
Sutra 13
काम्बोजसुराष्ट्रक्षत्रियश्रेण्यादयो वार्त्तशस्त्रोपजीविनः ॥ कZ_११.१.०४ ॥
ชาวกัมโพชะ ชาวเสาราษฏระ กลุ่มสหกรณ์/สมาคมกษัตริย์นักรบ และพวกอื่นๆ ดำรงชีพด้วยกิจกรรมเศรษฐกิจ (เกษตร/การค้า) และด้วยอาวุธ.
Sutra 14
लिच्छिविकवृजिकमल्लकमद्रककुकुरकुरुपाञ्चालादयो राजशब्दोपजीविनः ॥ कZ_११.१.०५ ॥
ลิจฉวี กวฤชิก มัลลก มัทรก กุกุระ กุรุ ปาญจาล และพวกอื่นๆ ดำรงชีพด้วยคำเรียก/ฐานะว่า ‘กษัตริย์’—กล่าวคือด้วยอธิปไตยของชนชั้นนำที่ถือร่วมกัน.
Sutra 15
सर्वेषामासन्नाः सत्त्रिणः संघानां परस्परन्यङ्गद्वेषवैरकलहस्थानान्युपलभ्य क्रमाभिनीतं भेदमुपचारयेयुः असौ त्वा विजल्पति इति ॥ कZ_११.१.०६ ॥
สายลับที่วางไว้ใกล้ทุกฝ่ายควรสืบหาจุดที่เป็นที่ตั้งของการดูหมิ่นกัน ความเกลียดชัง ความเป็นศัตรู และการทะเลาะวิวาทภายในสังฆะ แล้วค่อยๆ ใส่ความแตกแยก—ด้วยการยุแยงเช่นว่า “คนนั้นพูดให้ร้ายคุณอยู่”.
Sutra 16
एवमुभयतोबद्धरोषाणां विद्याशिल्पद्यूतवैहारिकेष्वाचार्यव्यञ्जना बालकलहानुत्पादयेयुः ॥ कZ_११.१.०७ ॥
ดังนั้น เมื่อความโกรธถูกผูกไว้ทั้งสองฝ่าย เจ้าหน้าที่ที่ปลอมเป็นครูควรก่อให้เกิดการทะเลาะของเยาวชนในบริบทของการเรียน งานช่าง/ศิลป์ การพนัน และการสันทนาการ.
Sutra 17
वेशशौण्डिकेषु वा प्रतिलोमप्रशंसाभिः संघमुख्यमनुष्याणां तीक्ष्णाः कलहानुत्पादयेयुः कृत्यपक्षोपग्रहेण वा ॥ कZ_११.१.०८ ॥
หรือในแวดวงซ่องและโรงเหล้า ให้ยุยงให้เกิดการทะเลาะวิวาทอย่างรุนแรงในหมู่บุคคลสำคัญของสังฆะด้วย ‘คำชมแบบกลับข้าง’ (ชมเชิงเหน็บแนม/เข้าข้างฝ่ายหนึ่ง) หรือโดยหนุนหลังพวกพ้องของกลุ่มปฏิบัติการกลุ่มหนึ่ง
Sutra 18
कुमारकान्विशिष्टच्छिन्दिकया हीनच्छिन्दिकानुत्साहयेयुः ॥ कZ_११.१.०९ ॥
โดยใช้กลุ่มเยาวชนที่ ‘เหนือกว่า’ ให้ปลุกเร้ากลุ่มเยาวชนที่ ‘ด้อยกว่า’ (ให้ท้าทายลำดับชั้น) ให้ฮึกเหิม
Sutra 19
विशिष्टानां चैकपात्रं विवाहं वा हीनेभ्यो वारयेयुः ॥ कZ_११.१.१० ॥
และให้ขัดขวางไม่ให้ฝ่าย ‘เหนือกว่า’ ร่วมกินในสำรับเดียวกัน (การร่วมโต๊ะ) หรือแต่งงานกับฝ่าย ‘ด้อยกว่า’
Sutra 20
हीनान्वा विशिष्टैरेकपात्रे विवाहे वा योजयेयुः ॥ कZ_११.१.११ ॥
หรือให้จับคู่ฝ่าย ‘ด้อยกว่า’ กับฝ่าย ‘เหนือกว่า’ ในการร่วมกินสำรับเดียวกันหรือในการแต่งงาน (แบบคัดเลือก) เพื่อจัดแนวพวกพ้องใหม่
Sutra 42
आढ्यविधवा गूढाजीवा योगस्त्रियो वा दायनिक्षेपार्थं विवदमानाः संघमुख्यानुन्मादयेयुः अदितिकौशिकस्त्रियो नर्तकीगायना वा ॥ कZ_११.१.४२ ॥
หญิงม่ายผู้มั่งคั่ง—ในฐานะสายลับแฝงตัว—หรือสตรีนักบวช/นักพรต อาจโดยการจัดฉากวิวาทเรื่องมรดกหรือทรัพย์ฝาก ทำให้ผู้นำของสหพันธรัฐปั่นป่วน/คลุ้มคลั่งได้; เช่นเดียวกับสตรีประเภทอทิติ–เกาศิกะ หรือโสเภณี นักระบำ และนักร้อง (ที่ใช้เป็นผู้ปฏิบัติการ)
Sutra 43
प्रतिपन्नान् गूढवेश्मसु रात्रिसमागमप्रविष्टांस्तीक्ष्णा हन्युर्बद्ध्वा हरेयुर्वा ॥ कZ_११.१.४३ ॥
เมื่อหลอกล่อเป้าหมายให้เข้าไปยังเรือนลับเพื่อการนัดพบยามค่ำคืนแล้ว สายลับมือฉมังควรสังหาร หรือมัดแล้วพาตัวไป
Sutra 44
सत्त्री वा स्त्रीलोलुपं संघमुख्यं प्ररूपयेत् अमुष्मिन् ग्रामे दरिद्रकुल्लमपसृतम् तस्य स्त्री राजार्हा गृहाणैनामिति ॥ कZ_११.१.४४ ॥
สายลับหญิงอาจระบุตัวหัวหน้าสมาพันธรัฐที่หลงใหลสตรี แล้วเสนอเรื่องล่อว่า: “ในหมู่บ้านนั้น ชายยากจนตระกูลต่ำถูกขับไล่ไป ภรรยาของเขาสมควรแก่กษัตริย์—เชิญรับนางไปเถิด”
Sutra 45
गृहीतायामर्धमासानन्तरं सिद्धव्यञ्जनो दूष्यसंघमुख्यमध्ये प्रक्रोशेत् असौ मे मुख्यो भार्यां स्नुषां भगिनीं दुहितरं वाधिचरति इति ॥ कZ_११.१.४५ ॥
หลังจากนางถูกพาไปแล้ว ราวครึ่งเดือนต่อมา ผู้ให้ข่าวที่วางตัวไว้ควรตะโกนท่ามกลางบรรดาผู้นำสมาพันธรัฐว่า: “หัวหน้าคนนั้นของข้าล่วงละเมิด/ยั่วยวนภรรยาข้า—หรือสะใภ้ น้องสาว หรือบุตรสาวของข้า”
Sutra 46
तं चेत्संघो निगृह्णीयात् राजैनमुपगृह्य विगुणेषु विक्रमयेत् ॥ कZ_११.१.४६ ॥
หากสมาพันธรัฐลงโทษ/ควบคุมเขา กษัตริย์ควรรับตัวเขาไว้ในความคุ้มครอง/ควบคุม แล้วใช้เขาโจมตีพวกนั้นโดยอาศัยจุดอ่อนของพวกเขา
Sutra 47
अनिगृहीते सिद्धव्यञ्जनं रात्रौ तीक्ष्णाः प्रवासयेयुः ॥ कZ_११.१.४७ ॥
หากเขาไม่ถูกควบคุม สายลับมือฉมังควรย้ายผู้ให้ข่าวที่วางตัวไว้ไปยังที่ปลอดภัยในเวลากลางคืน
Sutra 48
ततस्तद्व्यञ्जनाः प्रक्रोशेयुः असौ ब्रह्महा ब्राह्मणीजारश्च इति ॥ कZ_११.१.४८ ॥
จากนั้นพวกผู้แจ้งข่าวควรตะโกนประกาศว่า: “ผู้นี้เป็นผู้ฆ่าพราหมณ์ และยังเป็นชู้ของหญิงพราหมณ์ด้วย”
Sutra 49
कार्तान्तिकव्यञ्जनो वा कन्यामन्येन वृतामन्यस्य प्ररूपयेत् अमुष्य कन्या राजपत्नी राजप्रसविनी च भविष्यति सर्वस्वेन प्रसह्य वैनां लभस्व इति ॥ कZ_११.१.४९ ॥
หรือสายลับที่ปลอมเป็นโหร/หมอดู อาจนำหญิงสาวที่หมั้นหมายกับชายคนหนึ่งไปเสนอให้อีกคน พร้อมกล่าวว่า: “บุตรสาวของคนนั้นจะได้เป็นมเหสีของกษัตริย์และให้กำเนิดกษัตริย์; จงฉวยนางมาให้ได้ไม่ว่าด้วยวิธีใด แม้ต้องใช้กำลังก็ตาม”
Sutra 50
अलभ्यमानायां परपक्षमुद्धर्षयेत् ॥ कZ_११.१.५० ॥
หากไม่อาจได้นางมาได้ ก็ให้ปลุกปั่นฝ่ายตรงข้าม
Sutra 51
लब्धायां सिद्धः कलहः ॥ कZ_११.१.५१ ॥
เมื่อนางถูกได้มาแล้ว ความบาดหมางก็สำเร็จ (ปฏิบัติการสำเร็จ)
Frequently Asked Questions
By preventing cohesive hostile confederacies from forming an external ‘hard shell,’ the Vijigīṣu reduces frontier insecurity, lowers the cost of open war, and stabilizes trade routes and revenue—welfare achieved through preemptive political neutralization.
This chapter does not specify a codified penalty; enforcement is strategic. Non-compliance by agents implies royal sanction under espionage discipline (removal, punishment, or covert disposal as per broader guḍha-puruṣa regulations), while hostile factions face targeted elimination once isolated (pratipakṣa-vadha) backed by kośa and daṇḍa.
Ask anything about Adhyaya 1 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.