Adhyaya 9

Sutra 1

ज्ञातिसामन्तधनिकाः क्रमेण भूमिपरिग्रहान् क्रेतुमभ्याभवेयुः ॥ कZ_०३.९.०१ ॥

สิทธิ์ในการซื้อที่ดินก่อน ให้เป็นไปตามลำดับคือ ญาติ ผู้ถือครองที่ดินข้างเคียง และผู้มั่งคั่ง

Sutra 2

ततोऽन्ये बाह्याः ॥ कZ_०३.९.०२ ॥

หลังจากนั้น บุคคลภายนอกอื่น ๆ (จึงจะซื้อได้)

Sutra 3

सामन्तचत्वारिंशत्कुल्येषु गृहप्रतिमुखे वेश्म श्रावयेयुः सामन्तग्रामवृद्धेषु क्षेत्रमारामं सेतुबन्धं तटाकमाधारं वा मर्यादासु यथासेतुभोगं अनेनार्घेण कः क्रेता इति ॥ कZ_०३.९.०३ ॥

ให้ประกาศต่อสาธารณะหน้าบ้านในหมู่เพื่อนบ้าน (กลุ่มครัวเรือนท้องถิ่น) และต่อหน้าผู้อาวุโสของหมู่บ้านข้างเคียงว่า: ‘มีนา/สวน/คันกั้นน้ำหรือสิ่งก่อสร้างชลประทาน/สระ/อ่างเก็บน้ำ พร้อมเขตแดนและสิทธิการใช้ประโยชน์ตามจารีต (เช่น การใช้น้ำ/การใช้คันกั้นน้ำ) ขายในราคานี้; ใครจะซื้อ?’

Sutra 4

त्रिराघुषितमव्याहतं क्रेता क्रेतुं लभेत ॥ कZ_०३.९.०४ ॥

เมื่อประกาศสามครั้งแล้วไม่มีผู้คัดค้าน ผู้ซื้อจึงสามารถดำเนินการซื้อได้โดยชอบด้วยกฎหมาย

Sutra 5

स्पर्धया वा मूल्यवर्धने मूल्यवृद्धिः सशुल्का कोशं गच्छेत् ॥ कZ_०३.९.०५ ॥

หากในการเพิ่มราคา (การประมูล/บิด) อันเกิดจากการแข่งขันทำให้ราคาสูงขึ้น ส่วนที่เพิ่มขึ้นนั้น—พร้อมค่าธรรมเนียมที่ต้องชำระ—ให้ตกเป็นของพระคลัง/คลังหลวง۔

Sutra 6

विक्रयप्रतिक्रोष्टा शुल्कं दद्यात् ॥ कZ_०३.९.०६ ॥

ผู้ประกาศการขาย (ผู้ประกาศประมูล) ต้องชำระค่าธรรมเนียมตามที่กำหนด

Sutra 7

अस्वामिप्रतिक्रोशे चतुर्विंशतिपणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.०७ ॥

หากประกาศในกระบวนการขายว่า ‘ตนไม่ใช่เจ้าของ’ ให้ปรับยี่สิบสี่ปณะ

Sutra 8

सप्तरात्रादूर्ध्वमनभिसरतः प्रतिक्रुष्टो विक्रीणीत ॥ कZ_०३.९.०८ ॥

หลังผ่านไปเจ็ดคืน หากผู้ที่ถูกเรียกไม่มาปรากฏตัว/ไม่ตอบรับ ผู้ประกาศสามารถดำเนินการขายได้

Sutra 9

प्रतिक्रुष्टातिक्रमे वास्तुनि द्विशतो दण्डः अन्यत्र चतुर्विंशतिपणो दण्डः । इति वास्तुविक्रयः ॥ कZ_०३.९.०९ ॥

หากฝ่าฝืนขั้นตอนที่ประกาศไว้ ในกรณีทรัพย์อสังหาริมทรัพย์ให้ปรับสองร้อย; ในกรณีอื่นให้ปรับยี่สิบสี่ปณะ. จบว่าด้วยการขายทรัพย์สิน

Sutra 10

सीमविवादं ग्रामयोरुभयोः सामन्ता पञ्चग्रामी दशग्रामी वा सेतुभिः स्थावरैः कृत्रिमैर्वा कुर्यात् ॥ कZ_०३.९.१० ॥

ในข้อพิพาทเขตแดนระหว่างสองหมู่บ้าน ให้ผู้มีอำนาจในพื้นที่ใกล้เคียง—กลุ่มห้าหมู่บ้านหรือสิบหมู่บ้าน—ตัดสินโดยใช้หลักเขตแดน ไม่ว่าจะเป็นที่เป็นธรรมชาติ/ถาวร หรือที่ตั้งขึ้นโดยมนุษย์

Sutra 11

कर्षकगोपालकवृद्धाः पूर्वभुक्तिका वा बाह्याः सेतूनामभिज्ञा बहव एको वा निर्दिश्य सीमसेतून्विपरीतवेषाः सीमानं नयेयुः ॥ कZ_०३.९.११ ॥

ชาวนา คนเลี้ยงสัตว์ ผู้เฒ่า หรือผู้เคยครอบครองเดิม—แม้เป็นคนนอกก็ตาม—ที่รู้เครื่องหมายเขตแดน อาจแต่งตั้งได้ (หนึ่งคนหรือหลายคน); โดยปลอมตัวให้ชี้บอกและพา(เจ้าหน้าที่)ไปยังแนวเขตและเครื่องหมายเขตแดน.

Sutra 12

उद्दिष्टानां सेतूनामदर्शने सहस्रं दण्डः ॥ कZ_०३.९.१२ ॥

หากไม่สามารถแสดง/ไม่พบเครื่องหมายเขตแดนที่ระบุไว้ โทษปรับหนึ่งพัน.

Sutra 13

तदेव नीते सीमापहारिणां सेतुच्छिदां च कुर्यात् ॥ कZ_०३.९.१३ ॥

ให้ลงโทษปรับเช่นเดียวกัน เมื่อพิสูจน์ได้แล้ว แก่ผู้ยึดเอาเขตแดนไปและผู้ตัด/ทำลายเครื่องหมายเขตแดน.

Sutra 14

प्रनष्टसेतुभोगं वा सीमानं राजा यथोपकारं विभजेत् । इति सीमविवादः ॥ कZ_०३.९.१४ ॥

ในกรณีที่เครื่องหมายเขตแดนหรือการครอบครอง/การใช้ประโยชน์ที่ตั้งมั่นสูญหายไป พระราชาควรแบ่งกำหนดแนวเขตตามประโยชน์ที่เป็นธรรมตามคุณูปการที่ได้ทำไว้. จบว่าด้วยข้อพิพาทเรื่องเขตแดน.

Sutra 15

क्षेत्रविवादं सामन्तग्रामवृद्धाः कुर्युः ॥ कZ_०३.९.१५ ॥

ข้อพิพาทเกี่ยวกับที่นา/ที่ดิน ควรให้เจ้าของที่ดินข้างเคียงและผู้เฒ่าผู้แก่ของหมู่บ้านเป็นผู้ชี้ขาด.

Sutra 16

तेषां द्वैधीभावे यतो बहवः शुचयोऽनुमता वा ततो नियच्छेयुः मध्यं वा गृह्णीयुः ॥ कZ_०३.९.१६ ॥

หากผู้ชี้ขาดท้องถิ่นเหล่านั้นมีความเห็นแตกต่างกัน ให้ตัดสินตามฝ่ายที่ได้รับการสนับสนุนจากคนดีน่าเชื่อถือจำนวนมากกว่า หรือจากผู้ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้มีอำนาจ; หรือไม่ก็อาจเลือกข้อยุติแบบประนีประนอมกึ่งกลางได้

Sutra 17

तदुभयपरोक्तं वास्तु राजा हरेत्प्रनष्टस्वामिकं च ॥ कZ_०३.९.१७ ॥

ที่ดิน/สถานที่ซึ่งทั้งสองฝ่ายปฏิเสธ และทรัพย์สินที่เจ้าของสูญหาย/ไม่ทราบ ต้องตกเป็นของหลวงอยู่ในความครอบครองของพระราชา

Sutra 18

यथोपकारं वा विभजेत् ॥ कZ_०३.९.१८ ॥

หรือ (ผู้ชี้ขาด) ให้แบ่งตามสัดส่วนของอุปการะ/คุณประโยชน์ที่ได้กระทำ (ตามส่วนของการมีส่วนร่วม)

Sutra 19

प्रसह्यादाने वास्तुनि स्तेयदण्डः ॥ कZ_०३.९.१९ ॥

การยึดเอาที่ดิน/สถานที่โดยใช้กำลัง ให้ลงโทษตามโทษที่กำหนดไว้สำหรับการลักขโมย

Sutra 20

कारणादाने प्रयासमाजीवं च परिसंख्याय बन्धं दद्यात् । इति क्षेत्रविवादः ॥ कZ_०३.९.२० ॥

การเอา (ทรัพย์) ไปโดยไม่มีเหตุอันชอบ เมื่อประเมินความพยายามที่ใช้ไปและปัจจัยการยังชีพที่เกี่ยวข้องแล้ว ผู้พิพากษาควรกำหนดการคุมขัง/ผูกมัด (ประกันหรือจำคุก) ดังนี้จบหมวดว่าด้วยข้อพิพาทเรื่องที่นา/ที่ดิน

Sutra 21

मर्यादापहरणे पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०३.९.२१ ॥

การเอาเครื่องหมายเขตแดนออก ให้ใช้โทษปรับสาหสะแบบขั้นแรก (ต่ำสุด) ใช้บังคับ

Sutra 22

मर्यादाभेदे चतुर्विंशतिपणः ॥ कZ_०३.९.२२ ॥

การฝ่าฝืนเขตแดน ปรับยี่สิบสี่ปณะ

Sutra 23

तेन तपोवनविवीतमहापथश्मशानदेवकुलयजनपुण्यस्थानविवादा व्याख्याताः । इति मर्यादास्थापनम् ॥ कZ_०३.९.२३ ॥

ด้วย (กฎเดียวกัน) นี้ ข้อพิพาทเกี่ยวกับป่าอาศรม ป่าสงวน ทางหลวง ฌาปนสถาน/ป่าช้า เทวสถาน สถานที่ประกอบยัญ และสถานที่ศักดิ์สิทธิ์/ก่อบุญอื่น ๆ ก็อธิบายได้เช่นกัน. จบหมวด ‘การกำหนดเขตแดน’

Sutra 24

सर्व एव विवादाः सामन्तप्रत्ययाः ॥ कZ_०३.९.२४ ॥

ข้อพิพาททั้งหมดอาศัยคำให้การ/การยืนยันของเพื่อนบ้าน

Sutra 25

विवीतस्थलकेदारषण्डखलवेश्मवाहनकोष्ठानां पूर्वं पूर्वमाबाधं सहेत ॥ कZ_०३.९.२५ ॥

ในกรณีการรบกวน/การรุกล้ำที่กระทบต่อ—ตามลำดับ—ที่ดินโล่ง/ที่ถางแล้ว, นา/แปลงเพาะปลูก (kedāra), สวน/ป่าแปลง (ṣaṇḍa), ลานนวดข้าว (khala), เรือน (veśman), ยานพาหนะ (vāhana) หรือยุ้งฉาง/คลังเก็บ (koṣṭha) ให้ฝ่ายที่กล่าวก่อนต้องรับภาระการกีดขวางก่อน (คือกำหนดลำดับความสำคัญตามลำดับที่ระบุ).

Sutra 26

ब्रह्मसोमारण्यदेवयजनपुण्यस्थानवर्जाः स्थलप्रदेशाः ॥ कZ_०३.९.२६ ॥

ผืนดินที่เหมาะสมคือพื้นที่ที่ไม่รวมป่าศักดิ์สิทธิ์ของพรหม/โสม สถานที่ประกอบยัญบูชาแด่เทพ และสถานที่ศักดิ์สิทธิ์อื่น ๆ

Sutra 27

आधारपरिवाहकेदारोपभोगैः परक्षेत्रकृष्टबीजहिंसायां यथोपघातं मूल्यं दद्युः ॥ कZ_०३.९.२७ ॥

หากการใช้/ใช้ผิดของคลองป้อนน้ำ คลองระบายน้ำ หรือการใช้แปลงนา (เคทาระ) ทำให้เมล็ดที่หว่านในที่ดินเพาะปลูกของผู้อื่นเสียหาย ให้ชดใช้ตามสัดส่วนของความเสียหาย

Sutra 28

केदारारामसेतुबन्धानां परस्परहिंसायां हिंसाद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.२८ ॥

เมื่อทุ่งนา สวน/อุทยาน และคันกั้นน้ำชลประทาน (เสตุ-พันธะ) ก่อให้เกิดความเสียหายต่อกัน ค่าปรับให้เป็นสองเท่าของความเสียหายที่เกิดขึ้น

Sutra 29

पश्चान्निविष्टमधरतटाकं नोपरितटाकस्य केदारमुदकेनाप्लावयेत् ॥ कZ_०३.९.२९ ॥

สระ/อ่างเก็บน้ำที่สร้างภายหลังซึ่งอยู่ต่ำกว่า ต้องไม่ทำให้นาของผู้ถือครองอ่างที่อยู่สูงกว่าถูกน้ำท่วมด้วยน้ำของตน

Sutra 30

उपरिनिविष्टं नाधरतटाकस्य पूरास्रावं वारयेदन्यत्र त्रिवर्षोपरतकर्मणः ॥ कZ_०३.९.३० ॥

อ่างเก็บน้ำที่อยู่สูงกว่าต้องไม่กีดขวางการระบายน้ำหลาก/ทางน้ำออกของอ่างที่อยู่ต่ำกว่า—ยกเว้นกรณีที่งาน/ระบบของอ่างล่างไม่ได้ใช้งานหรือไม่ดำเนินการมาเป็นเวลา 3 ปี

Sutra 31

तस्यातिक्रमे पूर्वः साहसदण्डः तटाकवामनं च ॥ कZ_०३.९.३१ ॥

เมื่อฝ่าฝืนกฎนั้น ให้ปรับโทษสาหสะแบบขั้นแรก (ต่ำสุด) และให้ลด/ตัดแต่งสระ (แก้ไขทางกายภาพ) ด้วย

Sutra 32

पञ्चवर्षोपरतकर्मणः सेतुबन्धस्य स्वाम्यं लुप्येत अन्यत्रापद्भ्यः ॥ कZ_०३.९.३२ ॥

กรรมสิทธิ์ในเซตุ-พันธะ (คันกั้นน้ำ/คันดินชลประทาน) ย่อมสิ้นไป หากการใช้งาน/บำรุงรักษาหยุดลงเป็นเวลา 5 ปี—ยกเว้นกรณีภัยพิบัติ

Sutra 33

तटाकसेतुबन्धानां नवप्रवर्तने पाञ्चवर्षिकः परिहारः भग्नोत्सृष्टानां चातुर्वर्षिकः समुपारूढानां त्रैवर्षिकः स्थलस्य द्वैवर्षिकः ॥ कZ_०३.९.३३ ॥

สำหรับสระและเซตุ-พันธะที่ตั้งขึ้นใหม่ ให้ยกเว้น/ผ่อนผัน (ปริหาระ) 5 ปี; สำหรับที่พังแล้วถูกทิ้งร้าง 4 ปี; สำหรับที่บูรณะและนำกลับมาใช้งาน 3 ปี; และสำหรับเพียงที่ดิน (ที่ถม/นำมาใช้ประโยชน์) 2 ปี

Sutra 34

स्वात्माधाने विक्रये च ॥ कZ_०३.९.३४ ॥

เช่นเดียวกัน กฎเหล่านี้ใช้ในกรณีการจำนำ/จำนอง (ตนเองหรือสิทธิของตน) และในการขาย (ทรัพย์/งานดังกล่าว) ด้วย

Sutra 35

खातप्रावृत्तिमनदीनिबन्धायतनतटाककेदारारामषण्डवापानां सस्यवर्णभागोत्तरिकमन्येभ्यो वा यथोपकारं दद्युः ॥ कZ_०३.९.३५ ॥

ผู้ที่ริเริ่มหรือบำรุงรักษางานชลประทานและงานน้ำ—คลอง, คันกั้นแม่น้ำ, อ่างเก็บน้ำ, สระ/บ่อ, แปลงนา/แปลงชลประทาน, สวน, พง/ดง, และบ่อน้ำ—ให้ผู้เพาะปลูกมอบส่วนเพิ่มเหนือส่วนแบ่งผลผลิตตามปกติ (หรือให้สิทธิผ่อนผันที่เทียบเท่า) ตามสัดส่วนประโยชน์ที่ได้รับ; หรือจัดให้มีการชดเชยที่เทียบเท่าผ่านผู้อื่นตามสมควร

Sutra 36

प्रक्रयावक्रयाधिभागभोगनिषृष्टोपभोक्तारश्चैषां प्रतिकुर्युः ॥ कZ_०३.९.३६ ॥

ผู้ที่ใช้ประโยชน์จากทรัพย์เหล่านี้โดยการซื้อ การขายต่อ/โอน การจำนำ/จำนอง การถือครองแบบมีส่วนแบ่ง การได้สิทธิใช้ประโยชน์ (usufruct) หรือการใช้ประโยชน์ที่มอบหมาย ก็พึงรับภาระหน้าที่ตอบแทน/ชดเชยให้สอดคล้องกันเช่นเดียวกัน

Sutra 37

अर्पतीकारे हीनद्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०३.९.३७ ॥

หากผิดนัดในการส่งมอบ/ชำระคืนตามที่สัญญาไว้ ให้ปรับเป็นสองเท่าของจำนวนที่ขาด

Sutra 38

वारे वा तोयमन्येषां प्रमादेनोपरुन्धतः ॥ कZ_०३.९.३८च्द् ॥

เช่นเดียวกัน หากในช่วงเวรของผู้อื่นเขาโดยประมาทไปกัก/กีดขวางน้ำของเขา (ย่อมต้องโทษ)