Adhyaya 7
บทที่ 3.7 เปลี่ยนความสัมพันธ์ทางสายเลือดที่มีข้อพิพาทให้เป็นบัญชีรายชื่อบุตรที่ได้รับการรับรองตามกฎหมายอย่างเป็นมาตรฐาน เพื่อให้สามารถกำหนดมรดกและหน้าที่ได้อย่างรวดเร็วและสม่ำเสมอ ซึ่งช่วยให้ทรัพย์สินที่ต้องเสียภาษีมีความมั่นคง โดยกำหนดการจัดประเภทบุตรที่สามารถปกครองได้ (ตั้งแต่อุรัสะจนถึงทัตตะ) เพื่อใช้ในศาล และเปลี่ยนการสืบทอดจากความบริสุทธิ์ในพิธีกรรมมาเป็นความแน่นอนที่สามารถบริหารจัดการได้ ด้วยการกำหนดมาตรฐานการรับรอง จึงช่วยป้องกันการกระจายมรดกและลดความขัดแย้งในตระกูล โดยยึดมั่นในหนี้สิน หน้าที่ และภาระผูกพันในการรับใช้กับทายาทที่ได้รับการรับรองตามกฎหมาย ซึ่งช่วยเสริมสร้างพระคลังโดยทำให้การถือครองที่ดินและการผูกพันรายได้มีความคาดการณ์ได้ภายใต้ทัณฑ์
Sutras
Sutra 5
तेन तुल्यः पुत्रिकापुत्रः ॥ कZ_०३.७.०५ ॥
บุตรชายที่เกิดจากปุตริกา (บุตรสาวที่แต่งตั้งไว้) ย่อมเทียบเท่ากับเขา (คือบุตรชายที่ถือเป็นทายาทหลักในข้อตกลงนั้น)
Sutra 6
सगोत्रेणान्यगोत्रेण वा नियुक्तेन क्षेत्रजातः क्षेत्रजः पुत्रः ॥ कZ_०३.७.०६ ॥
บุตรที่ปฏิสนธิโดยชายซึ่งถูกแต่งตั้งเพื่อจุดประสงค์นั้น ไม่ว่าจะอยู่ในวงศ์ตระกูลเดียวกัน (สโคตร) หรือคนละวงศ์ (อัญโคตร) เรียกว่า ‘กเษตรชะ’.
Sutra 7
जनयितुरसत्यन्यस्मिन्पुत्रे स एव द्विपितृको द्विगोत्रो वा द्वयोरपि स्वधारिक्थभाग्भवति ॥ कZ_०३.७.०७ ॥
หากผู้ให้กำเนิดไม่มีบุตรชายอื่น บุตรคนนั้นย่อมเป็น ‘มีบิดาสองคน’ หรือ ‘มีสองวงศ์’ และมีสิทธิในส่วนมรดกของทั้งสองฝ่าย.
Sutra 8
तत्सधर्मा बन्धूनां गृहे गूढजातस्तु गूढजः ॥ कZ_०३.७.०८ ॥
ผู้ที่มีฐานะตามกฎหมายเช่นเดียวกับประเภทนั้น แต่เกิดอย่างลับ ๆ ในบ้านญาติ เรียกว่า ‘คูฑชะ’ (เกิดโดยปกปิด).
Sutra 9
बन्धुनोत्सृष्टोऽपविद्धः संस्कर्तुः पुत्रः ॥ कZ_०३.७.०९ ॥
เด็กที่ถูกญาติทอดทิ้ง—‘อปวิทธะ’—ย่อมถือเป็นบุตรของผู้ที่รับไว้และทำการเลี้ยงดู/ประกอบพิธี (สํสฺกรฺตฤ).
Sutra 10
कन्यागर्भः कानीनः ॥ कZ_०३.७.१० ॥
เด็กที่ปฏิสนธิในหญิงสาวที่ยังไม่ได้แต่งงาน เรียกว่า ‘กานีนะ’.
Sutra 11
सगर्भोढायाः सहोढः ॥ कZ_०३.७.११ ॥
บุตรที่หญิงตั้งครรภ์อยู่แล้วในเวลาที่ถูกนำไปแต่งงาน เรียกว่า ‘สโหฑะ’ (sahoḍha) บุตร.
Sutra 12
पुनर्भूतायाः पौनर्भवः ॥ कZ_०३.७.१२ ॥
บุตรของหญิงที่กลับไปอยู่ร่วมสัมพันธ์อีกครั้ง (คือแต่งงานใหม่/กลับไปอยู่กิน) เรียกว่า ‘เปานัรภวะ’ (paunarbhava) บุตร.
Sutra 13
स्वयं जातः पितुर्बन्धूनां च दायादः ॥ कZ_०३.७.१३ ॥
บุตรที่เกิดโดยธรรมชาติเป็นทายาทของทั้งบิดาและญาติฝ่ายบิดา.
Sutra 14
परजातः संस्कर्तुरेव न बन्धूनाम् ॥ कZ_०३.७.१४ ॥
บุตร ‘ปรชาตะ’ (เกิดจากผู้อื่น) เป็นทายาทเฉพาะของผู้รับเลี้ยง/ผู้ยอมรับ (saṃskartṛ) เท่านั้น ไม่ใช่ของญาติของผู้รับเลี้ยง.
Sutra 15
तत्सधर्मा मातापितृभ्यामद्भिर्मुक्तो दत्तः ॥ कZ_०३.७.१५ ॥
‘บุตรที่ให้’ (ดัตตะ) คือผู้ที่มารดาและบิดาปลดปล่อยด้วยพิธีน้ำ แล้วมอบให้ (เป็นบุตรบุญธรรม); เขาย่อมมีฐานะทางกฎหมาย-ศาสนาเทียบเท่ากับครอบครัว (ผู้รับอุปการะ) นั้น.
Sutra 16
स्वयं बन्धुभिर्वा पुत्रभावोपगत उपगतः ॥ कZ_०३.७.१६ ॥
ผู้ที่เข้าสู่ฐานะเป็นบุตร—ไม่ว่าจะด้วยตนเองหรือโดยผ่านญาติ—เรียกว่า ‘อุปคตะ’ (บุตรที่รับไว้/ยอมรับ)
Sutra 17
पुत्रत्वेऽधिकृतः कृतकः ॥ कZ_०३.७.१७ ॥
‘กฤตกะ’ (บุตรที่แต่งตั้ง/ทำให้เป็นบุตร) คือผู้ที่ได้รับการอนุญาต/แต่งตั้งให้มีฐานะเป็นบุตร
Sutra 18
परिक्रीतः क्रीतः । इति ॥ कZ_०३.७.१८ ॥
บุตรที่ได้มาด้วยการซื้อ เรียกว่า ‘ปริกรีตะ/กรีตะ’ (บุตรที่ซื้อมา)
Sutra 19
औरसे तूत्पन्ने सवर्णास्तृतीयांशहराः असवर्णा ग्रासाच्छादनभागिनः ॥ कZ_०३.७.१९ ॥
เมื่อมีบุตรโดยชอบ (เอารสะ) เกิดขึ้น บุตรที่เป็นวรรณะเดียวกันมีสิทธิได้ส่วนแบ่งหนึ่งในสาม; บุตรต่างวรรณะได้รับเพียงการเลี้ยงดู—อาหารและเครื่องนุ่งห่ม
Sutra 20
ब्राह्मणक्षत्रिययोरनन्तरापुत्राः सवर्णाः एकान्तरा असवर्णाः ॥ कZ_०३.७.२० ॥
สำหรับพราหมณ์และกษัตริย์: บุตรที่เกิดจากการสมรสแบบ ‘อนันตรา’ ถือเป็นวรรณะเดียวกัน; บุตรที่เกิดจากการสมรสแบบ ‘เอกันตรา’ ถือเป็นต่างวรรณะ
Sutra 21
ब्राह्मणस्य वैश्यायामम्बष्ठः शूद्रायां निषादः पारशवो वा ॥ कZ_०३.७.२१ ॥
สำหรับพราหมณ์: บุตรที่เกิดจากหญิงไวศยะ (ภรรยา/คู่ครอง) เรียกว่า ‘อัมพัษฐะ’; บุตรที่เกิดจากหญิงศูทร เรียกว่า ‘นิษาทะ’ หรือ ‘ปารศวะ’.
Sutra 22
क्षत्रियस्य शूद्रायामुग्रः ॥ कZ_०३.७.२२ ॥
สำหรับกษัตริย์/กษัตริยะ: บุตรที่เกิดจากหญิงศูทร เรียกว่า ‘อุคระ’.
Sutra 23
शूद्र एव वैश्यस्य ॥ कZ_०३.७.२३ ॥
สำหรับไวศยะ: (บุตรที่เกิดจากหญิงศูทร) ถือว่าเป็น ‘ศูทร’ (นับเป็นศูทร).
Sutra 24
सवर्णासु चैषामचरितव्रतेभ्यो जाता व्रात्याः ॥ कZ_०३.७.२४ ॥
แม้จะเกิดจากการสมรสในวรรณะเดียวกันก็ตาม ผู้ที่เกิดจากบุคคลซึ่งไม่ปฏิบัติตามพรต/วินัยที่กำหนด เรียกว่า ‘วราตยะ’ (ผิดแบบแผน/อยู่นอกระเบียบปกติ).
Sutra 25
इत्यनुलोमाः ॥ कZ_०३.७.२५ ॥
ดังนี้เรียกว่า อนุโลม (anuloma)—เป็นไปตามลำดับ (ที่ยอมรับกัน).
Sutra 26
शूद्रादायोगवक्षत्तचण्डालाः ॥ कZ_०३.७.२६ ॥
จากศูทร (ในความสัมพันธ์ผสมเช่นนี้) เกิดกลุ่มที่เรียกว่า อาโยควะ กษัตตา และจัณฑาละ
Sutra 27
वैश्यान्मागधवैदेहकौ ॥ कZ_०३.७.२७ ॥
จากไวศยะ เกิดกลุ่มที่เรียกว่า มาคธะ และไวเทหกะ
Sutra 28
क्षत्रियात्सूतः ॥ कZ_०३.७.२८ ॥
จากกษัตริยะ เกิดกลุ่มที่เรียกว่า สูตะ
Sutra 29
पौराणिकस्त्वन्यः सूतो मागधश्च ब्रह्मक्षत्राद्विशेषः ॥ कZ_०३.७.२९ ॥
แต่ ‘เปาราณิกะ’ เป็นคำเรียกที่ต่างออกไป; และ ‘สูตะ’ กับ ‘มาคธะ’ จะแตกต่างกัน (ในการจัดจำแนก) เมื่อเกิดจากการผสมระหว่างพราหมณ์–กษัตริยะ (คือขึ้นอยู่กับคู่บิดามารดาเฉพาะ)
Sutra 30
त एते प्रतिलोमाः स्वधर्मातिक्रमाद् राज्ञः सम्भवन्ति ॥ कZ_०३.७.३० ॥
ดังนั้น สิ่งเหล่านี้คือพฺรติโลมะ (ขัดต่อระเบียบ); เกิดขึ้นเมื่อพระราชาละเมิดหน้าที่ของตนเอง (คือเมื่อการปกครองไม่อาจค้ำจุนระเบียบสังคม-กฎหมายที่กำหนดไว้)
Sutra 31
उग्रान्नैषाद्यां कुक्कुटः विपर्यये पुल्कसः ॥ कZ_०३.७.३१ ॥
จากชายอุกรากับหญิงไนษาที เกิดกลุ่มที่เรียกว่า ‘กุกกุฏ’; ในการจับคู่กลับกัน เกิดกลุ่มที่เรียกว่า ‘ปุลกส’.
Sutra 32
वैदेहिकायामम्बष्ठाद्वैणः विपर्यये कुशीलवः ॥ कZ_०३.७.३२ ॥
เมื่อเป็นหญิงไวเทหิกา จากชายอัมพัษฐะเกิดกลุ่มที่เรียกว่า ‘ไวณะ’; ในการจับคู่กลับกันเกิดกลุ่มที่เรียกว่า ‘กุศีลว’.
Sutra 33
क्षत्तायामुग्राच्छ्वपाकः ॥ कZ_०३.७.३३ ॥
เมื่อเป็นหญิงกษัตตา จากชายอุกราเกิดกลุ่มที่เรียกว่า ‘ศวปาก’.
Sutra 34
इत्येतेऽन्ये चान्तरालाः ॥ कZ_०३.७.३४ ॥
ดังนี้ คนเหล่านี้และคนอื่น ๆ ด้วย เป็นกลุ่ม ‘อันตราล’ (กลุ่มกึ่งกลาง/คั่นกลาง).
Sutra 35
कर्मणा वैश्यो रथकारः ॥ कZ_०३.७.३५ ॥
โดยอาชีพแล้ว รถการ (ช่างทำรถศึก/ช่างไม้) ให้ถือว่าเป็นไวศยะ۔
Sutra 36
तेषां स्वयोनौ विवाहः पूर्वापरगामित्वं वृत्तानुवृत्तं च ॥ कZ_०३.७.३६ ॥
ในหมู่พวกเขา การสมรสต้องอยู่ภายในกลุ่มของตนเอง; ลำดับสายสกุล (การสืบทอด) ให้เป็นไปตามแบบปฏิบัติเดิมที่มีมาก่อน; และให้คงไว้ซึ่งจารีตประเพณีเดิม.
Sutra 37
शूद्रसधर्माणो वा अन्यत्र चण्डालेभ्यः ॥ कZ_०३.७.३७ ॥
หรือให้พวกเขาปฏิบัติตามกฎ/ธรรมที่เทียบเท่ากับของศูทร—ยกเว้นกรณีของจัณฑาล.
Sutra 38
परपरिग्रहे बीजमुत्सृष्टं क्षेत्रिणः इत्याचार्याः ॥ कZ_०३.७.०१ ॥
มีเพียงกษัตริย์ที่ประพฤติตามนี้เท่านั้นที่ได้บุญ/สวรรค์; มิฉะนั้นย่อมได้รับบาป/นรก.
Sutra 39
माता भस्त्रा यस्य रेतस्तस्यापत्यमित्यपरे ॥ कZ_०३.७.०२ ॥
สำหรับหมวด ‘กึ่งกลาง/คั่นกลาง’ ทั้งหมด การแบ่งส่วน (ส่วนแบ่ง) ให้เท่ากัน.
Sutra 40
विद्यमानमुभयमिति कौटिल्यः ॥ कZ_०३.७.०३ ॥
ไม่ว่าบรรทัดฐาน (ธรรม) ที่ตั้งมั่นแล้วของแคว้น/ภูมิภาค ของชาติ/ชุมชนกำเนิด ของสังฆะ (ชุมชน/กลุ่มสายตระกูล) ของสมาคม/องค์กร หรือแม้แต่ของหมู่บ้านจะเป็นเช่นใด—
Sutra 41
स्वयं जातः कृतक्रियायामौरसः ॥ कZ_०३.७.०४ ॥
Frequently Asked Questions
Predictable inheritance and reduced kin-conflict: estates remain administratively legible, dependents gain clarity of support, and local order is preserved—protecting production, taxation continuity, and social stability.
This extract is classificatory and does not itself specify a danda schedule; enforcement occurs via court decree—loss/denial of inheritance claims, compelled restitution where wrongful possession is proven, and procedural penalties as applied under general vyavahāra rules.
Ask anything about Adhyaya 7 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.