Arthashastra Adhyaya 3
DharmasthiyaAdhyaya 332 Sutras

Adhyaya 3

บทนี้ทำให้ครัวเรือนเป็นที่รับรู้ต่อรัฐโดยการกำหนดเกณฑ์ความสามารถ บังคับใช้หน้าที่การเลี้ยงดู และจำกัดการลงโทษในครอบครัว เพื่อไม่ให้ความขัดแย้งส่วนตัวกลายเป็นความวุ่นวายสาธารณะ ถือครัวเรือนเป็นหน่วยการปกครอง: ข้อพิพาทถูกจัดหมวดหมู่เพื่อการตัดสินอย่างรวดเร็ว เกณฑ์ความสามารถและอายุลดความคลุมเครือในการรับใช้และหน้าที่ในครอบครัว กฎศุศรูษารักษาวินัยแรงงานผ่านโทษที่เป็นขั้นเป็นตอนสำหรับการขัดขืน กฎภรมะกำหนดความรับผิดชอบในการเลี้ยงดูด้วยเงื่อนไขเวลาและขีดจำกัด โดยเฉพาะในการรวมหรือแยกญาติฝ่ายสามี กฎปารุษยะอนุญาตการแก้ไขเล็กน้อยแต่ถือเป็นอาชญากรรมหากทุบตีเกินขอบเขตและการทารุณกรรมที่ทวีความรุนแรง เกณฑ์หลักฐานที่ชัดเจนลดต้นทุนการบังคับใช้และยับยั้งความรุนแรงแบบตอบโต้ ผลกระทบมหภาคสำหรับวิชิคีษุ: การปฏิบัติตามของชนบทที่มั่นคงยิ่งขึ้น ความระหว่างฝ่ายต่างๆ ลดลง และความสัมพันธ์ด้านมรดกและแรงงานที่คาดการณ์ได้มากขึ้น

Recitation with translationArthashastra 3.3

Sutras

Sutra 1

द्वादशवर्षा स्त्री प्राप्तव्यवहारा भवति षोडशवर्षः पुमान् ॥

สตรีมีสิทธิทำธุรกรรมที่กฎหมายรับรองเมื่ออายุสิบสองปี; บุรุษเมื่ออายุสิบหกปี.

Sutra 2

अत ऊर्ध्वमशुश्रूषायां द्वादशपणः स्त्रिया दण्डः पुंसो द्विगुणः । इति शुश्रूषा ॥

หลังจากนั้น หากไม่ให้การปรนนิบัติ/การเข้าเฝ้าตามสมควร โทษปรับสำหรับสตรีคือ 12 ปณะ และสำหรับบุรุษเป็นสองเท่า นี่คือกฎว่าด้วย ‘ศุศรูษา’ (การปรนนิบัติ/การเข้าเฝ้า).

Sutra 3

भर्मण्यायामनिर्दिष्टकालायां ग्रासाच्छादनं वाधिकं यथापुरुषपरिवापं सविशेषं दद्यात् ॥

เมื่อถึงกำหนดต้องให้การเลี้ยงดูแต่ไม่ได้ระบุระยะเวลา เขาพึงจัดหาอาหารและเครื่องนุ่งห่ม และให้การสนับสนุนเพิ่มเติมตามฐานะ/ความต้องการของบุคคลนั้น พร้อมข้อจัดการพิเศษที่เหมาะสม.

Sutra 4

निर्दिष्टकालायां तदेव संख्याय बन्धं च दद्यात् ॥

เมื่อกำหนดระยะเวลาไว้แล้ว เขาพึงให้ตามจำนวนที่คำนวณได้เท่านั้น และต้องจัดให้มีหลักประกัน/พันธะ (บอนด์) ด้วย.

Sutra 5

शुल्कस्त्रीधनाधिवेदनिकानामनादाने च ॥

และ (กฎนี้ใช้บังคับ) ในกรณีไม่ชำระ/ไม่ส่งมอบ ศุลกะ (ค่าสินสอด), สตรีธนะ (ทรัพย์ของสตรี), และอธิเวทนิกา (ของกำนัล/การจัดสรรที่เกี่ยวกับการรับภรรยาเพิ่ม) ด้วย.

Sutra 6

श्वशुरकुलप्रविष्टायां विभक्तायां वा नाभियोज्यः पतिः । इति भर्म ॥

หากนางได้เข้าไปอยู่ในเรือนของตระกูลฝ่ายพ่อผัวแล้ว หรือหากนางอยู่แยกต่างหาก ก็ไม่พึงดำเนินคดีกับสามีในประเด็นนั้น นี่เป็นกฎว่าด้วยการอุปการะเลี้ยงดู (bharma)

Sutra 7

नष्टे विनष्टे न्यङ्गे अपितृके अमातृके इत्यनिर्देशेन विनयग्राहणम् ॥

ในกรณีเช่น หายสาบสูญ สิ้นเนื้อประดาตัว/ไร้ปัจจัย พิการ ไร้บิดา ไร้มารดา เป็นต้น—ที่กล่าวโดยรวมโดยไม่ระบุรายละเอียด—ให้รับไว้ในการควบคุมดูแล/อุปการะเชิงวินัย (vinaya-grāhaṇa)

Sutra 8

वेणुदलरज्जुहस्तानामन्यतमेन वा पृष्ठे त्रिराघातः ॥

ด้วยอย่างใดอย่างหนึ่งในสามอย่างนี้—ไม้ไผ่ผ่า เชือก หรือมือ—ให้ตีที่หลังสามครั้ง (เป็นขีดจำกัด)

Sutra 9

तस्यातिक्रमे वाग्दण्डपारुष्यदण्डाभ्यामर्धदण्डाः ॥

หากเกินขีดจำกัดนั้น ให้ลงโทษโดยคิดค่าปรับในอัตราครึ่งหนึ่งของค่าปรับที่กำหนดไว้สำหรับการด่าทอด้วยวาจา (vāgdaṇḍa) และการทำร้ายร่างกาย (pāruṣyadaṇḍa)

Sutra 10

तदेव स्त्रिया भर्तरि प्रसिद्धदोषायाः ॥

กฎ/โทษเดียวกันดังที่กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ ใช้บังคับเมื่อฝ่ายที่ผิดต่อสามีคือภรรยา และความผิดนั้นเป็นที่ยอมรับ/เป็นที่รู้กันโดยสาธารณะ

Sutra 11

ईर्ष्यया बाह्यविहारेषु द्वारेष्वत्ययो यथानिर्दिष्टः । इति पारुष्यम् ॥

เมื่อเกิด (การด่าทอ/ทำร้าย) ด้วยความหึงหวง ระหว่างการออกไปข้างนอกหรือที่หน้าประตู ให้ใช้การเพิ่มโทษตามที่ได้กำหนดไว้ก่อนแล้ว นี่จัดเป็น ‘ปารุษยะ’ (การกระทำหยาบคาย/รุนแรง)

Sutra 12

भर्तारं द्विषती स्त्री सप्तार्तवान्यमण्डयमाना तदानीमेव स्थाप्याभरणं निधाय भर्तारमन्यया सह शयानमनुशयीत ॥

ภรรยาที่เกลียดชังสามี—(เช่น) ไม่แต่งกายประดับตนตลอดเจ็ดรอบมีประจำเดือน แล้วในเวลานั้นเองกลับสวมเครื่องประดับ—หากไปนอน (เพื่อยั่ว/ให้ขายหน้า) ขณะสามีกำลังนอนกับหญิงอื่น ให้ถือว่ามีความผิด

Sutra 13

भिक्षुक्यन्वाधिज्ञातिकुलानामन्यतमे वा भर्ता द्विषन् स्त्रियमेकामनुशयीत ॥

สามีที่เกลียดชัง (ภรรยา) หากทำให้หญิงคนหนึ่งต้องไปนอนร่วมกับผู้ใดผู้หนึ่งที่เกี่ยวข้องกับพวกภิกษุ/นักบวชเร่ร่อน ผู้ติดตาม/ผู้อยู่ในอุปการะ ญาติ หรือกลุ่มตระกูล ถือว่ามีความผิด

Sutra 14

दृष्टलिङ्गे मैथुनापहारे सवर्णापसर्पोपगमे वा मिथ्यावादी द्वादशपणं दद्यात् ॥

ในคดีที่มีร่องรอยปรากฏชัด—ไม่ว่าจะเป็นการกล่าวหาว่าถูกบังคับร่วมเพศ การลักพาตัวเพื่อร่วมเพศ หรือการหนี/ไปอยู่กับผู้ที่อยู่ในวรรณะเดียวกัน—ผู้ที่กล่าวเท็จต้องเสียค่าปรับสิบสองปณะ

Sutra 15

अमोक्ष्या भर्तुरकामस्य द्विषती भार्या भार्यायाश्च भर्ता ॥

ภรรยาที่เกลียดชัง (สามี) จะปล่อย/ให้แยกไม่ได้ หากสามีไม่ประสงค์จะแยกกัน; และในทำนองเดียวกัน สามีก็ไม่อาจถูกปล่อย/ให้แยกโดยขัดต่อความประสงค์ของภรรยา

Sutra 16

परस्परं द्वेषान्मोक्षः ॥

เมื่อมีความเกลียดชังซึ่งกันและกัน อนุญาตให้แยกจากกัน (โมกษะ) ได้

Sutra 17

स्त्रीविप्रकाराद्वा पुरुषश्चेन्मोक्षमिच्छेद् यथागृहीतमस्यै दद्यात् ॥

หากเพราะความประพฤติมิชอบของภรรยา สามีประสงค์จะแยกจากกัน (โมกษะ) เขาพึงคืนให้ภรรยาตามที่ตนเคยรับจากนางทั้งหมด

Sutra 18

पुरुषविप्रकाराद्वा स्त्री चेन्मोक्षमिच्छेन्नास्यै यथागृहीतं दद्यात् ॥

หากเพราะความประพฤติมิชอบของสามี ภรรยาประสงค์จะแยกจากกัน (โมกษะ) สามีไม่พึงคืนให้นางตามที่ตนเคยรับไว้

Sutra 19

अमोक्षो धर्मविवाहानाम् । इति द्वेषः ॥

สำหรับการสมรสแบบธรรมะ (ธรรมวิวาหะ) ไม่มีการแยกจากกัน (โมกษะ) ดังนี้จบหัวข้อ ‘ทเวษะ’ (ความเป็นปฏิปักษ์ในชีวิตสมรส)

Sutra 20

प्रतिषिद्धा स्त्री दर्पमद्यक्रीडायां त्रिपणं दण्डं दद्यात् ॥

สตรีที่อยู่ภายใต้ข้อห้าม/การควบคุม หากถูกพบว่าหยิ่งโอ้อวด (อวดเครื่องประดับ), มึนเมา หรือมัวเล่นสนุกสำราญ ต้องชำระค่าปรับสามปณะ

Sutra 21

दिवा स्त्रीप्रेक्षाविहारगमने षट्पणो दण्डः पुरुषप्रेक्षाविहारगमने द्वादशपणः ॥

ในเวลากลางวัน การไปยังสถานที่ชม/รื่นเริงสำหรับสตรี มีโทษปรับหกปณะ; การไปยังสถานที่ชม/รื่นเริงสำหรับบุรุษ มีโทษปรับสิบสองปณะ.

Sutra 22

रात्रौ द्विगुणः ॥

ในเวลากลางคืน โทษปรับเป็นสองเท่า.

Sutra 23

सुप्तमत्तप्रव्रजने भर्तुरदाने च द्वारस्य द्वादशपणः ॥

หากออกจากบ้านในขณะที่สามีกำลังหลับหรือมึนเมา และหากออกไปโดยไม่ได้รับความยินยอม/การอนุญาตจากสามี ผู้เฝ้าประตู/ประตูเรือนต้องรับโทษปรับสิบสองปณะ.

Sutra 24

रात्रौ निष्कसने द्विगुणः ॥

หากออกไปในเวลากลางคืน โทษปรับเป็นสองเท่า.

Sutra 25

स्त्रीपुंसयोर्मैथुनार्थेनाङ्गविचेष्टायां रहोऽश्लीलसम्भाषायां वा चतुर्विंशतिपणः स्त्रिया दण्डः पुंसो द्विगुणः ॥

หากหญิงและชายแสดงกิริยาท่าทางทางกายเพื่อมุ่งหมายการร่วมเพศ หรือสนทนาลามกเป็นการลับเฉพาะ โทษปรับหญิงยี่สิบสี่ปณะ; ชายปรับเป็นสองเท่า.

Sutra 26

केशनीविदन्तनखालम्बनेषु पूर्वः साहसदण्डः पुंसो द्विगुणः ॥

การดึงผม จับเสื้อผ้า/สายคาดเอว กัดด้วยฟัน หรือข่วนด้วยเล็บ ต้องปรับโทษ ‘สาหส’ ขั้นที่หนึ่ง; หากเป็นผู้ชายให้ปรับเป็นสองเท่า.

Sutra 27

शङ्कितस्थाने सम्भाषायां च पणस्थाने शिफादण्डः ॥

การสนทนาในที่น่าสงสัย ปรับเป็นโทษ ‘ศิฟา-ทัณฑ์’; ส่วนในที่เล่นพนัน/ที่วางเงินเดิมพัน ปรับหนึ่งปณะ.

Sutra 28

स्त्रीणां ग्राममध्ये चण्डालः पक्षान्तरे पञ्चशिफा दद्यात् ॥

หากพบจัณฑาลอยู่ท่ามกลางสตรีกลางหมู่บ้าน เมื่อสิ้นกึ่งเดือนให้เขาจ่ายห้าศิฟา.

Sutra 29

पणिकं वा प्रहारं मोक्षयेत् । इत्यतीचारः ॥

หรืออาจปล่อยตัวโดยให้ชำระเงิน หรือให้เฆี่ยนตี; ถือว่าเป็น ‘อตีจาร’ (ความผิดปกติ/การทำเกินแบบแผน).

Sutra 30

प्रतिषिद्धयोः स्त्रीपुंसयोरन्योन्योपकारे क्षुद्रकद्रव्याणां द्वादशपणो दण्डः स्थूलकद्रव्याणां चतुर्विंशतिपणः हिरण्यसुवर्णयोश्चतुष्पञ्चाशत्पणः स्त्रिया दण्डः पुंसोर्द्विगुणः ॥

เมื่อชายหญิงที่ต้องห้ามกระทำการเอื้อประโยชน์/แลกเปลี่ยนกัน โทษปรับคือ 12 ปณะสำหรับของเล็กน้อย, 24 ปณะสำหรับของมีมูลค่าสูง, และ 54 ปณะเมื่อสิ่งตอบแทนเป็นทอง/เงิน; หญิงปรับตามที่กล่าว และชายปรับเป็นสองเท่า.

Sutra 31

त एवागम्ययोरर्धदण्डाः तथा प्रतिषिद्धपुरुषव्यवहारेषु च । इति प्रतिषेधः ॥

สำหรับความสัมพันธ์ที่ ‘เข้าใกล้ไม่ได้/ต้องห้าม’ ให้ลดโทษปรับเดิมลงครึ่งหนึ่ง; และในกรณีติดต่อเกี่ยวข้องกับบุรุษต้องห้ามก็ให้ใช้ (กฎเดียวกัน) ด้วย. ข้อนี้เป็นอันจบกฎว่าด้วยข้อห้าม.

Sutra 32

राजद्विष्टातिचाराभ्यामात्मापक्रमणेन च । स्त्रीधनानीतशुल्कानामस्वाम्यं जायते स्त्रियाः ॥

ด้วยเหตุแห่งความเป็นปฏิปักษ์ต่อพระราชา การล่วงละเมิด และการทอดทิ้งตน/หลบหนี (ความสามารถหรือสิทธิเรียกร้องทางกฎหมายบางประการย่อมได้รับผลกระทบ). ในกรณีเช่นนั้น หญิงย่อมหมดสิทธิความเป็นเจ้าของในทรัพย์สินส่วนตัวของตน (สตรีธนะ) และในศุลกะ (ค่าสินสอด/เงินแต่งงาน) ที่นำมา/ได้รับ.

Frequently Asked Questions

Household stability becomes a public good: dependents receive enforceable maintenance, domestic violence is bounded by clear limits, and disputes are settled with predictable fines—reducing feuds, abandonment, and disorder that weaken the janapada’s productivity and loyalty.

Key penalties include: 12 paṇa fine for a woman’s non-service/insubordination after the legal threshold, double for a man; confinement (bandha) when time-bound maintenance is defaulted after accounting; half-fines for exceeding the permitted three blows; and 12 paṇa for false statements in specified sexual/infidelity-related allegations.

Ask anything about Adhyaya 3 of the Arthashastra

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Arthashastra in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play