Adhyaya 19
บทนี้ยกระดับเขตคุ้มครองให้เป็นพื้นที่ความมั่นคงสูงตามกฎหมาย: ความผิดเดียวกันจะถูกลงโทษเป็นสองเท่าภายในราชวนาเพื่อปกป้องทรัพยากรยุทธศาสตร์และการควบคุมของอธิปไตย ป่าไม้ถูกถือว่าเป็นโครงสร้างพื้นฐานของรัฐ (ช้าง, ไม้ซุง, ยา, รายได้, และพื้นที่กันชนความมั่นคง) บทลงโทษปกติอาจไม่เพียงพอเมื่อการสกัดสะสมก่อให้เกิดความเสียหายเชิงกลยุทธ์ กฎ: ภายในราชวนา บทลงโทษที่ระบุไว้ก่อนหน้านี้จะเพิ่มเป็นสองเท่า (การทำให้รุนแรงขึ้นตามสถานที่) ผล: การยับยั้งที่แข็งแกร่งขึ้น, ลดภาระการตรวจสอบ/บังคับใช้, และการส่งสัญญาณอธิปไตยที่ชัดเจน ผลลัพธ์: โยคักเษมและการเสริมความแข็งแกร่งของชนบทผ่านการปกครองทรัพยากรอย่างยั่งยืนและมีการควบคุม
Sutras
Sutra 1
दण्डपारुष्यं स्पर्शनमवगूर्णं प्रहतमिति ॥ कZ_०३.१९.०१ ॥
การทำร้ายร่างกาย (ทัณฑปารุษยะ) ได้แก่ การแตะต้องอย่างไม่เหมาะสม (สปัรศนะ), การขว้าง/ทำให้เปื้อน (อวคูรณะ), และการตีทำร้าย (ประหต).
Sutra 2
नाभेरधःकायं हस्तपङ्कभस्मपांसुभिरिति स्पृशतस्त्रिपणो दण्डः तैरेवामेध्यैः पादष्ठीविकाभ्यां च षट्पणः छर्दिमूत्रपुरीषादिभिर्द्वादशपणः ॥ कZ_०३.१९.०२ ॥
หากผู้ใดแตะต้องร่างกายผู้อื่นต่ำกว่าสะดือด้วยมือที่เปื้อนโคลน เถ้า หรือฝุ่น ปรับสามปณะ หากใช้สิ่งสกปรกอย่างเดียวกันทำด้วยเท้าหรือด้วยน้ำลาย ปรับหกปณะ หากใช้ของอาเจียน ปัสสาวะ อุจจาระ และสิ่งทำนองนั้น ปรับสิบสองปณะ.
Sutra 3
नाभेरुपरि द्विगुणाः शिरसि चतुर्गुणाः समेषु ॥ कZ_०३.१९.०३ ॥
สำหรับการกระทำแบบเดียวกัน หากทำเหนือสะดือให้ปรับเป็นสองเท่า; หากทำที่ศีรษะให้ปรับเป็นสี่เท่า.
Sutra 4
विशिष्टेषु द्विगुणाः हीनेष्वर्धदण्डाः परस्त्रीषु द्विगुणाः प्रमादमदमोहादिभिरर्धदण्डाः ॥ कZ_०३.१९.०४ ॥
ความผิดที่กระทำต่อผู้มีฐานะสูงกว่า ให้ปรับเป็นสองเท่า; ต่อผู้มีฐานะต่ำกว่า ให้ปรับครึ่งหนึ่ง. ความผิดที่เกี่ยวกับภรรยาของผู้อื่น ให้ปรับสองเท่า. หากการกระทำเกิดจากความประมาท ความมึนเมา ความหลงผิด และทำนองเดียวกัน ให้ปรับครึ่งหนึ่ง.
Sutra 5
पादवस्त्रहस्तकेशावलम्बनेषु षट्पणोत्तरा दण्डाः ॥ कZ_०३.१९.०५ ॥
การจับหรือดึงผู้อื่นด้วยเท้า เสื้อผ้า มือ หรือผม มีโทษปรับหกปณะ (และอาจมากกว่านั้นตามการประเมิน).
Sutra 6
पीडनावेष्टनाञ्चनप्रकर्षणाध्यासनेषु पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०३.१९.०६ ॥
การบีบ/กด, บิด, ลาก/ฉุด, ดึงอย่างรุนแรง หรือบังคับให้ผู้อื่นนั่ง (การกักขังที่เป็นการหยาม) ให้ใช้โทษปรับสาหสะแบบ ‘ขั้นแรก’ (ต่ำสุด).
Sutra 7
पातयित्वापक्रामतोऽर्धदण्डः ॥ कZ_०३.१९.०७ ॥
หากผู้กระทำทำให้ผู้อื่นล้มแล้วหลบหนี โทษปรับลดลงครึ่งหนึ่ง.
Sutra 8
शूद्रो येनाङ्गेन ब्राह्मणमभिहन्यात्तदस्यच्छेदयेत् ॥ कZ_०३.१९.०८ ॥
หากศูทรตีพราหมณ์ด้วยอวัยวะใด ให้ตัดอวัยวะนั้นของเขา.
Sutra 9
अवगूर्णे निष्क्रयः स्पर्शेऽर्धदण्डः ॥ कZ_०३.१९.०९ ॥
การถ่มน้ำลายใส่ผู้อื่นให้ชดใช้ (นิษกรยะ). สำหรับการแตะต้องที่เป็นการล่วงเกิน ให้ปรับครึ่งหนึ่งของค่าปรับที่กำหนด.
Sutra 10
तेन चण्डालाशुचयो व्याख्यातः ॥ कZ_०३.१९.१० ॥
ตามกฎเดียวกันนี้ ให้เข้าใจว่าชัณฑาลและบุคคล ‘ไม่สะอาด’ อื่น ๆ ก็อยู่ในข่ายด้วย (กล่าวคือ บทบัญญัตินี้ย่อมใช้บังคับแก่พวกเขาโดยสอดคล้องกัน)۔
Sutra 11
हस्तेनावगूर्णे त्रिपणावरो द्वादशपणपरो दण्डः पादेन द्विगुणः दुःखोत्पादनेन द्रव्येण पूर्वः साहसदण्डः प्राणाबाधिकेन मध्यमः ॥ कZ_०३.१९.११ ॥
หากถ่มน้ำลาย/สาดอย่างดูหมิ่นด้วยมือ ปรับตั้งแต่ 3 ปณะถึง 12 ปณะ; หากทำด้วยเท้า ให้ปรับเป็นสองเท่า. หากทำให้เกิดความเจ็บปวดโดยใช้อุปกรณ์/วัตถุ ให้ใช้โทษสาหสะแบบแรก; หากเป็นการกระทบต่อชีวิต ให้ใช้โทษสาหสะแบบกลาง.
Sutra 12
काष्ठलोष्टपाषाणलोहदण्डरज्जुद्रव्याणामन्यतमेन दुःखमशोणितमुत्पादयतश्चतुर्विंशतिपणो दण्डः शोणितोत्पादने द्विगुणः अन्यत्र दुष्टशोणितात् ॥ कZ_०३.१९.१२ ॥
หากใช้ไม้ ก้อนดิน ก้อนหิน เหล็ก ไม้เท้า เชือก หรืออุปกรณ์ทำนองเดียวกันอย่างใดอย่างหนึ่ง ทำให้เจ็บปวดโดยไม่ให้เลือดออก ปรับ 24 ปณะ. หากทำให้เลือดออก ปรับเป็นสองเท่า—ยกเว้นกรณีที่เลือดที่ไหลเป็นเลือดที่ป่วย/ปนเปื้อน.
Sutra 13
मृतकल्पमशोणितं घ्नतो हस्तपादपारञ्चिकं वा कुर्वतः पूर्वः साहसदण्डः पाणिपाददन्तभङ्गे कर्णनासाच्छेदने व्रणविदारणे च्च अन्यत्र दुष्टव्रणेभ्यः ॥ कZ_०३.१९.१३ ॥
หากทำร้ายผู้อื่นโดยไม่ให้เลือดออกจนถึงขั้น ‘เหมือนตาย’ หรือทำให้มือหรือเท้าพิการ/กะเผลก ให้ใช้โทษสาหสะแบบแรก. เช่นเดียวกันกับการหักมือ เท้า หรือฟัน; ตัดหูหรือจมูก; และฉีกแผลให้เปิดออก—ยกเว้นกรณีที่เป็นแผลที่ป่วย/เป็นหนอง.
Sutra 14
सक्थिग्रीवाभञ्जने नेत्रभेदने वा वाक्यचेष्टाभोजनोपरोधेषु च मध्यमः साहसदण्डः समुत्थानव्ययश्च ॥ कZ_०३.१९.१४ ॥
การหักต้นขาหรือคอ หรือทำให้ดวงตาบาดเจ็บ ตลอดจนการขัดขวางการพูด การเคลื่อนไหวของร่างกาย หรือการกินอาหาร ให้ลงโทษปรับสาหสะระดับกลาง; และต้องชดใช้ค่าใช้จ่ายในการฟื้นตัว/การฟื้นฟูของผู้เสียหายด้วย.
Sutra 15
विपत्तौ कण्टकशोधनाय नीयेत ॥ कZ_०३.१९.१५ ॥
ในกรณีเกิดวิกฤต/ความวุ่นวายร้ายแรง ควรนำเรื่องเข้าสู่หัวข้อ ‘การกำจัดหนาม’ (kaṇṭakaśodhana) กล่าวคือให้จัดการในฐานะความผิดด้านความสงบเรียบร้อย/ความมั่นคงสาธารณะ
Sutra 16
महाजनस्यैकं घ्नतः प्रत्येकं द्विगुणो दण्डः ॥ कZ_०३.१९.१६ ॥
หากผู้ใดทำร้าย/โจมตีคนหนึ่งในมหาชน (ประชาชนทั่วไป) โทษปรับจะเพิ่มเป็นสองเท่าสำหรับแต่ละ (ความผิด/ผู้ได้รับผลกระทบ)
Sutra 17
पर्युषितः कलहोऽनुप्रवेशो वा नाभियोज्यः इत्याचार्याः ॥ कZ_०३.१९.१७ ॥
บรรดาอาจารย์กล่าวว่า: การทะเลาะที่ถูกร้องเรียนล่าช้า (เรื่องเก่า) หรือข้อกล่าวหาเรื่องการเข้าไป/รุกล้ำ (anupraveśa) ที่ยกขึ้นภายหลัง ไม่ควรรับไว้เป็นข้อหา
Sutra 18
नास्त्यपकारिणो मोक्ष इति कौटिल्यः ॥ कZ_०३.१९.१८ ॥
เกาฏิลยะกล่าวว่า: สำหรับผู้กระทำความผิดที่ก่อให้เกิดความเสียหาย ไม่มีการปล่อยตัว/ยกฟ้อง
Sutra 19
कलहे पूर्वागतो जयति अक्षममाणो हि प्रधावति इत्याचार्याः ॥ कZ_०३.१९.१९ ॥
บรรดาอาจารย์กล่าวว่า: ในการทะเลาะ ผู้ที่ไปถึง (เจ้าหน้าที่) ก่อนย่อมเป็นฝ่ายได้เปรียบ/ชนะ; เพราะผู้ที่ทนไม่ได้ย่อมรีบวิ่งไป (เพื่อร้องเรียน) ทันที
Sutra 21
पूर्वं पश्चाद्वाभिगतस्य साक्षिणः प्रमाणमसाक्षिके घातः कलहोपलिङ्गनं वा ॥ कZ_०३.१९.२१ ॥
ให้ยึดคำให้การของพยานที่ถูกไปติดต่อก่อนหรือหลัง (ตามลำดับเหตุการณ์) เป็นหลักฐาน หากไม่มีพยาน ให้อนุมานหลักฐานจากร่องรอยบาดเจ็บหรือสัญญาณ/ข้อบ่งชี้อื่นของการทะเลาะวิวาท
Sutra 22
घाताभियोगमप्रतिब्रुवतस्तदहरेव पश्चात्कारः ॥ कZ_०३.१९.२२ ॥
หากข้อกล่าวหาเรื่องทำร้ายร่างกาย (ฆาต) ไม่ถูกโต้แย้ง/ตอบโต้ ให้ดำเนินการขั้นต่อไป (ปัศจาตการ—การบังคับใช้/การลงโทษเชิงบังคับ) ในวันนั้นทันที
Sutra 23
कलहे द्रव्यमपहरतो दशपणो दण्डः क्षुद्रकद्रव्यहिंसायां तच्च तावच्च दण्डः स्थूलकद्रव्यहिंसायां तच्च द्विगुणश्च दण्डः वस्त्राभरणहिरण्यसुवर्णभाण्डहिंसायां तच्च पूर्वश्च साहसदण्डः ॥ कZ_०३.१९.२३ ॥
ในการทะเลาะวิวาท ผู้ที่ฉกเอาทรัพย์ไปถูกปรับสิบปณะ หากทำให้ทรัพย์เล็กน้อยเสียหาย ปรับเท่ากัน; หากทำให้ทรัพย์ใหญ่/สำคัญเสียหาย ปรับเป็นสองเท่า หากทำให้เสื้อผ้า เครื่องประดับ เงิน ทอง หรือภาชนะโลหะเสียหาย ให้ปรับตามนั้น และเพิ่มเติมด้วยโทษสาหส (โทษความรุนแรง) ที่กำหนดไว้ก่อนหน้า
Sutra 24
परकुड्यमभिघातेन क्षोभयतस्त्रिपणो दण्डः छेदनभेदने षट्पणः प्रतीकारश्च ॥ कZ_०३.१९.२४ ॥
หากรบกวน/ทำให้กำแพงของผู้อื่นเสียหายด้วยการทุบ ให้ปรับสามปณะ หากตัดหรือทุบให้แตก ให้ปรับหกปณะ และต้องซ่อมแซม/ชดใช้การบูรณะ (ประตีกาเราะ) ด้วย
Sutra 25
दुःखोत्पादनं द्रव्यमन्यवेश्मनि प्रक्षिपतो द्वादशपणो दण्डः प्राणाबाधिकं पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०३.१९.२५ ॥
ผู้ใดโยนสาร/สิ่งของที่ก่อให้เกิดความทุกข์ลงไปในบ้านผู้อื่น ให้ปรับสิบสองปณะ หากเป็นอันตรายต่อชีวิต ให้ลงโทษเป็นค่าปรับสาหสะขั้นแรก (ต่ำสุด)
Sutra 26
क्षुद्रपशूनां काष्ठादिभिर्दुःखोत्पादने पणो द्विगुणो वा दण्डः शोणितोत्पादने द्विगुणः ॥ कZ_०३.१९.२६ ॥
การทำให้สัตว์เล็กเจ็บปวดด้วยไม้หรือสิ่งทำนองนั้น ปรับหนึ่งปณะ (หรือสองเท่า) หากทำให้มีเลือดออก ปรับเพิ่มเป็นสองเท่า
Sutra 27
महापशूनामेतेष्वेव स्थानेष्व् द्विगुणो दण्डः समुत्थानव्ययश्च ॥ कZ_०३.१९.२७ ॥
ในกรณีเดียวกันแต่เป็นสัตว์ใหญ่ ค่าปรับเป็นสองเท่า และผู้กระทำต้องชดใช้ค่าใช้จ่ายที่เกิดตามมาด้วย
Sutra 28
पुरोपवनवनस्पतीनां पुष्पफलच्छायावतां प्ररोहच्छेदने षट्पणः क्षुद्रशाखाच्छेदने द्वादशपणः पीनशाखाच्च्छेदने चतुर्विंशतिपणः स्कन्धवधे पूर्वः साहसदण्डः समुच्छित्तौ मध्यमः ॥ कZ_०३.१९.२८ ॥
การตัดหน่อของต้นไม้ที่ให้ดอก/ผล/ร่มเงาในสวนเมือง ปรับหกปณะ; ตัดกิ่งเล็ก ปรับสิบสองปณะ; ตัดกิ่งใหญ่ ปรับยี่สิบสี่ปณะ. หากทำให้ลำต้นตาย ให้ใช้โทษปรับสาหสระดับแรก; หากทำลายสิ้นเชิง/ถอนรากถอนโคน ให้ใช้โทษปรับสาหสระดับกลาง
Sutra 29
पुष्पफलच्छायावद्गुल्मलतास्वर्धदण्डाः पुण्यस्थानतपोवनश्मशानद्रुमेषु च ॥ कZ_०३.१९.२९ ॥
สำหรับพุ่มไม้และเถาวัลย์ที่ให้ดอก/ผล/ร่มเงา ให้ลงโทษเพียงครึ่งหนึ่ง และใช้เช่นเดียวกันกับต้นไม้ในสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ป่าอาศรม และป่าช้า
Sutra 30
त एव द्विगुणा दण्डाः कार्या राजवनेषु च ॥ कZ_०३.१९.३०च्द् ॥
ในป่าหลวง (และสวน/พง) ให้เพิ่มโทษเดิมเป็นสองเท่า
Frequently Asked Questions
Royal forests remain productive and secure (timber, elephants, medicines, revenue), lowering conflict over scarce resources and ensuring long-term provisioning for the army and economy—thus stabilizing public welfare through protected sustainability.
Whatever penalty is prescribed for the offence in the preceding schedule becomes dviguṇa (doubled) when the same act is committed in rājavanas; enforcement is via judicial imposition by the king’s courts/officials.
Ask anything about Adhyaya 19 of the Arthashastra
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.