Adhyaya 213: The Glory of Gokarṇeśvara: Nandin’s Austerities and Śiva’s Boons

Verse 1

अथ गोकरणेश्वरमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ पुरा देवैर्विनिहते संग्रामे तारकामये ॥ अत्युच्छ्रिते प्रतिबले दानवानां बले तथा

ఇప్పుడు గోకర్ణేశ్వర మహాత్మ్యం ప్రారంభమగును. సూతుడు పలికెను—పూర్వం తారక సంబంధ యుద్ధంలో దేవతలు పరాజితులై, దానవుల బలం అత్యంతంగా పెరిగి భయంకరమైంది.

Verse 2

सहस्राक्षे लब्धपदे क्षीणशत्रौ गतास्पदे ॥ सम्यक्प्रसूति मापन्ने त्रैलोक्ये सचराचरे

సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) తన పదవిని తిరిగి పొందినప్పుడు, శత్రువులు క్షీణించి ఆధారం స్థిరమైంది; అప్పుడు చరాచర సమేతమైన త్రిలోకంలో సృష్టిక్రమం సవ్యంగా నడిచి స్థైర్యం ఏర్పడింది.

Verse 3

शृङ्गे चैवाचलेन्द्रस्य मेरोः सर्वहिरण्यये ॥ मणिविद्रुमविद्धे च विपुले पङ्कजासने

సర్వహిరణ్యమయమైన పర్వతేంద్రుడు మేరువు శిఖరంపై, మణులు మరియు విద్రుమాలతో అలంకరించిన విశాల పద్మాసనంపై।

Verse 4

सुखोपविष्टमेकाग्रं स्थिरचित्तं कृतिक्शणम् ॥ निवृत्तकार्यं मुदितं सूर्यवैश्वानरद्युतिम्

ఆయన సుఖంగా ఉపవిష్టుడై, ఏకాగ్రుడుగా స్థిరచిత్తంతో, కృతార్థ దృష్టితో; కార్యనివృత్తుడై, ముదితుడుగా, సూర్యుడు మరియు వైశ్వానరాగ్ని వలె దీప్తిమంతుడై ఉన్నాడు।

Verse 5

प्रणम्य मूर्ध्ना चरणावुपगृह्य समाहितः ॥ ब्रह्माणं परिपप्रच्छ कुमारो नतिपूर्वकः

శిరస్సుతో ప్రణమించి, పాదయుగ్మాన్ని భక్తితో ఆలింగనం చేసి, సమాహితచిత్తుడై, కుమార ఋషి బ్రహ్మను వినయపూర్వకంగా విస్తారంగా ప్రశ్నించాడు।

Verse 6

सनत्कुमार उवाच ॥ भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि पुराणमृषिसंस्तुतम् ॥ पुराणं तु महाभाग त्वत्तस्तत्त्वविदां वर

సనత్కుమారుడు అన్నాడు: భగవన్, ఋషులు స్తుతించిన పురాణాన్ని నేను వినదలచుకున్నాను; మహాభాగ, తత్త్వవిదులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ పురాణాన్ని మీ నుండే వినాలని కోరుతున్నాను।

Verse 7

कथमुत्तर गोकर्णं दक्षिणं च कथं विभो ॥ शृङ्गेश्वरस्य परमं कथं सम्यक्प्रतिष्ठितम्

హే విభో, గోకర్ణం ఎలా ఉత్తర (తీర్థం)గా, ఎలా దక్షిణ (తీర్థం)గా భావించబడుతుంది? మరియు శృంగేశ్వరుని పరమ పీఠం ఎలా సమ్యకంగా ప్రతిష్ఠించబడింది?

Verse 8

क्षेत्रस्य कि प्रमाणं स्यात्कि‍ञ्च तीर्थफलं स्मृतम् ॥ कथं पशुपतिस्तत्र भगवान्मृगरूपधृक्

ఆ క్షేత్రపు ప్రమాణం (విస్తీర్ణం) ఎంత? ఆ తీర్థఫలం శాస్త్రాలలో ఏమని స్మరించబడింది? అలాగే అక్కడ భగవాన్ పశుపతి మృగరూపం ధరించి ఎలా ఉన్నాడు?

Verse 9

सर्वैस्त्वत्प्रमुखैर्देवैः कथमासादितं पुनः ॥ मृगरूपं कथं चास्य शरीरं क्व प्रतिष्ठितम्

మీరు ముందుండగా సమస్త దేవతలు దానిని మళ్లీ ఎలా పొందారు? అలాగే అతని మృగరూపం ఎలా ఏర్పడింది, ఆ శరీరం ఎక్కడ ప్రతిష్ఠితమై ఉంది?

Verse 10

एवमुक्तः स भगवान्ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ उवाच तस्मै पुत्राय गुह्यमेतत्पुरातनम्

ఇలా అడుగబడినప్పుడు, బ్రహ్మవిద్యను తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడైన భగవాన్ బ్రహ్మ, తన కుమారునికి ఈ ప్రాచీనమైన గూఢోపదేశాన్ని పలికాడు.

Verse 11

ब्रह्मोवाच ॥ शृणु वत्स महाभाग यथातत्त्वं ब्रवीमि ते ॥ पुराणमेतद्बह्मर्षे सरहस्यं यथाश्रुतम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ వత్సా, మహాభాగుడా, విను; నేను నీకు యథాతత్త్వంగా చెబుతున్నాను. ఓ బ్రహ్మర్షీ, ఈ పురాణాన్ని రహస్యార్థంతో కూడి, సంప్రదాయంలో వినినట్లే వివరిస్తాను.

Verse 12

अस्ति भूधरराजस्य मन्दरस्योत्तरे शुचौ ॥ मुञ्जवान्नाम शिखरो नन्दनोपवनद्युतिः ॥

పర్వతరాజు మందరానికి ఉత్తరంగా, పవిత్రమైన ప్రాంతంలో, ముఞ్జవాన్ అనే ఒక శిఖరం ఉంది; అది నందనోపవనంలా ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 13

वज्रस्फटिकपाषाणः प्रवालाङ्कुरशर्क्करः ॥ नीलामलशिलावर्णो गुहानिर्झरकन्दरः ॥

అక్కడి శిలలు వజ్రం, స్ఫటికంలా మెరుస్తాయి; రాళ్లచిప్పలు ప్రవాళాంకురాలవలె ఉంటాయి. నీల, నిర్మల శిలావర్ణంతో ఆ దేశం గుహలు, జలపాతాలు, లోయలతో నిండివుంది.

Verse 14

विचित्रकुसुमोपेतैर्लतामञ्जीरधारिभिः ॥ रेजे यः प्रांशुभिः शृङ्गैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम् ॥

వివిధ పుష్పాలతో అలంకరించిన లతలు మంజీరాలు ధరించినట్లుగా మెరిశాయి; ఆ పర్వతం తన ఎత్తైన శిఖరాలతో ఆకాశాన్ని గీసినట్లుగా ప్రకాశించింది.

Verse 15

दार्यस्तत्राधिकं रेजुर्नानाधातुपरिस्रवैः ॥ शिलीन्ध्रकुसुमोपेताश्चित्रिता इव सर्वतः ॥

అక్కడి చీలికలు, లోయలు నానావర్ణ ధాతు ప్రవాహాలతో మరింత ప్రకాశించాయి; శిలీంధ్ర పుష్పాలతో అలంకరితమై అవి అన్ని వైపులా చిత్రించినట్లుగా కనిపించాయి.

Verse 16

तेऽत्र केतकि खण्डाश्च कुन्दखण्डाश्च पुष्पिताः ॥ उन्मीलिता इवाभान्ति धातकीवनराजिभिः ॥

ఇక్కడ కేతకీ గుబ్బలు, కుంద గుబ్బలు పుష్పించాయి; ధాతకీ వనాల వరుసలతో కలిసి అవి కొత్తగా వికసించినట్లుగా ప్రకాశిస్తున్నాయి.

Verse 17

भिन्नेन्द्रनीलविमलैर्धौतैः प्रस्रवणाम्बुभिः ॥ चित्रैः कुसुमसंच्छन्नैः शिलाप्रस्तरविस्तरैः ॥

చీలిన ఇంద్రనీలంలా నిర్మలమైన ప్రస్రవణ జలాలతో కడుగబడిన అక్కడ, విస్తారమైన శిలా ప్రస్తరాలు ఉన్నాయి; అవి రంగురంగులుగా, పుష్పాలతో కప్పబడి ఉన్నాయి.

Verse 18

शक्रचापनिभै रम्यैः कुबेरभवनद्युतौ ॥ तस्मिन्नगवरे रम्ये महोरगनिषेविते ॥

ఇంద్రధనుస్సువలె మనోహరమై, కుబేరభవనంలా ప్రకాశించెను—ఆ రమ్యమైన శ్రేష్ఠ పర్వతమున మహానాగులు సంచరించిరి।

Verse 19

कल्हारकुसुमोपेते हंससारससेविते ॥ प्रसन्नसलिलाकीर्णे सरोभिः फुल्लपङ्कजैः ॥

కల్హార పుష్పములతో అలంకృతమైన సరస్సులు, హంసలు సారసులు సేవించగా, ప్రసన్నమైన స్వచ్ఛ జలముతో నిండుకొని వికసిత పద్మములతో శోభించెను।

Verse 20

गजयूथानुकीर्णाभिर्जुष्टाभिर्मृगपक्षिभिः ॥ सेविताभिर्मुनिगणैः सरिद्भिरुपशोभिते ॥

నదులతో శోభించెను; గజయూథములతో నిండెను; మృగపక్షులతో నివసింపబడెను; మునిగణములు వచ్చి సేవించిరి।

Verse 21

किन्नरोद्गीतकुहरे परपुष्टनिनादिते ॥ विद्याधरशताकीर्णे देवगन्धर्वसेविते ॥

దాని గుహలు కిన్నరుల గీతములతో మార్మోగెను; పరపుష్ట (కోకిల) నినాదముతో నిండెను; శతముల విద్యాధరులతో కిక్కిరిసెను; దేవగంధర్వులు సేవించిరి।

Verse 22

धारापातैश्च तोयानां विस्फुलिङ्गैः सहस्रशः ।। प्रज्वालितेऽतुले शृङ्गे रम्ये हरितशाद्वले

జలధారల పాతముల మధ్య, వేలాది స్ఫులింగములతో కూడి, ఆ అతుల్య శిఖరము ప్రజ్వలించుచు కూడా రమ్యమై, హరిత శాద్వలముతో (పచ్చికతో) పరచబడెను।

Verse 23

सर्वर्तुकवनोद्यानें पुष्पाकरसुशोभिते ।। यज्ञकिम्पुरुषावासे गुह्यकानामथाश्रये

సర్వ ఋతువుల వనోദ്യానంలో, పుష్పసమూహాలతో శోభిల్లిన—యజ్ఞకింపురుషుల నివాసముగా, గుహ్యకులకు ఆశ్రయముగా భావించబడే స్థలం।

Verse 24

तस्मिङ्गिरिवरे रम्ये सेवितव्ये सुशोभने ।। धर्मारण्ये तपःक्षेत्रे मुनिसिद्धनिषेविते

ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతంలో—రమ్యమైన, శోభనమైన, సేవించదగిన—‘ధర్మారణ్య’ అనే తపఃక్షేత్రంలో, మునులు మరియు సిద్ధులు సంచరించే చోట।

Verse 25

वरदस्तत्र भगवान्स्थाणुर्नाम महेश्वरः ।। सर्वामरगुरुर्देवो नित्यं सन्निहितः प्रभुः

అక్కడ వరప్రదాత భగవాన్—స్థాణు అనే మహేశ్వరుడు—సర్వ అమరులకు గురువైన దేవుడు, ప్రభువు, నిత్యం సన్నిహితంగా ఉంటాడు।

Verse 26

भक्तानुकम्पी स श्रीमान्गिरीन्द्रसुतया सह ।। स ह्यध्यास्ते गिरिवरं पार्षदैश्च गुहेन च

భక్తులపై కరుణగల ఆ శ్రీమంతుడు, గిరీంద్రుని కుమార్తెతో కలిసి, తన పార్షదులతోను గుహతోను ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతంపై నివసిస్తాడు।

Verse 27

विमानयायिनः सर्वे तं देवमजमव्ययम् ।। आजग्मुः सेवितुं देवा वरेण्यमजमव्ययम्

విమానాలలో సంచరించే సమస్త దేవతలు, ఆ దేవుని—అజుడు, అవ్యయుడు, వరేణ్యుడు, అజుడు, అవ్యయుడు—సేవించుటకు అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 28

आरिराधयिषुः शर्वं तपस्तेपे सुदारुणम् ।। ग्रीष्मे पञ्चतपास्तिष्ठेच्छिशिरे सलिलाश्रयः

శర్వుని ప్రసన్నం చేయాలని కోరుకొని అతడు అత్యంత ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు. గ్రీష్మంలో పంచాగ్ని తపస్సు ఆచరించి, శిశిరంలో జలాశ్రయం పొందాడు।

Verse 29

ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्बस्तोया-अनिलहुताशनैः ।। व्रतैश्च विविधैरुग्रैस्तपोभिर्नियमैस्तथा

అతడు చేతులను పైకెత్తి, ఆధారంలేకుండా, జలం–వాయువు–అగ్ని కష్టాలను సహించాడు; అలాగే అనేక విధాల ఘోర వ్రతాలు, తపస్సులు, నియమాలు కూడా ఆచరించాడు।

Verse 30

जपपुष्पोपहारैश्च कालेकाले मुनिः सदा ।। शङ्करं विधिवद्भक्त्या सोऽर्च्चयद्द्विजपुङ्गवः

ముని కాలకాలమున సదా జపములతోను పుష్పోపహారములతోను, విధివిధానముగా భక్తితో, ఆ ద్విజపుంగవుడు శంకరుని ఆరాధించాడు।

Verse 31

उग्रेण तपसात्मानं योजयामास सुव्रतः ।। काष्ठभूतो यदा विप्रः कृशो धर्मसुसन्ततः

ఆ సువ్రతుడు ఉగ్ర తపస్సుతో తనను తాను నిరంతరం నియోగించాడు. ఆ విప్రుడు కాష్ఠమువలె అయి—కృశుడై, ధర్మంలో అఖండంగా నిలిచినప్పుడు—(కథ ముందుకు సాగుతుంది)।

Verse 32

क्षामोऽभूत्कृष्णवर्णश्च ततः प्रीतश्च शङ्करः ॥ सम्यगाराधितो भक्त्या नियमेन च तोषितः ॥

అతడు క్షీణుడై నల్లవర్ణుడయ్యాడు; అప్పుడు శంకరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు. భక్తితో సమ్యకంగా ఆరాధింపబడి, నియమాచరణతో సంతుష్టుడై ఆయన తృప్తి పొందాడు।

Verse 33

तदात्मदर्शनं प्रादात्स मुनेर्वृषभध्वजः ॥ उक्तवांश्च मुनिं शर्वश्चक्षुर्दिव्यं ददामि ते ॥

అప్పుడు వృషభధ్వజుడు (శివుడు) మునికి తన స్వరూపదర్శనాన్ని ప్రసాదించాడు. శర్వుడు మునితో—“నీకు దివ్యచక్షువును ఇస్తున్నాను” అని అన్నాడు.

Verse 34

अदृश्यं पश्य मे रूपं वत्स प्रीतोऽस्मि ते मुने ॥ यत्पश्यन्तीह विद्वांसो रूपमप्रतिमौजसम् ॥

“వత్సా, సాధారణంగా అదృశ్యమైన నా రూపాన్ని చూడు; ఓ మునీ, నేను నీపై ప్రసన్నుడను—ఇక్కడ పండితులు దర్శించే అపరిమిత తేజస్సు గల రూపమిదే.”

Verse 35

सहस्रसूर्यकिरणं ज्वालामालिनमूर्जितम् ॥ बालार्कमण्डलाकारं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥

అది వెయ్యి సూర్యకిరణాల వలె ప్రకాశిస్తూ, బలవంతంగా జ్వాలామాలలతో ఆవరించబడి ఉంది—ఉదయసూర్య మండలాకారంగా, ప్రభావలయంతో అలంకృతమై ఉంది.

Verse 36

जटाजूटतटाश्लिष्टं चन्द्रालङ्कृतशेखरम् ॥ जगदालोचनं श्रीमत्प्रदीप्तस्वत्रिलोचनम् ॥

ఆయన శిరోభాగం జటాజూటంతో ఆవరించబడి, చంద్రునితో అలంకృతమై ఉంది; ఆయన జగత్తుకు మంగళకరమైన ‘నేత్రం’—ఆయన స్వత్రినేత్రాలు జ్వలించాయి.

Verse 37

अणीयसामणीयांसं बृहतां तु बृहत्तरम् ॥ अक्षामालापवित्राङ्गं कमण्डलुकरोद्यम् ॥

ఆయన అణువుకంటే అణువైనవాడు, మహత్తరులకంటే మహత్తరుడు; ఆయన దేహంపై అక్షమాల మరియు పవిత్ర యజ్ఞోపవీతం ఉండగా, చేతిలో కమండలును ఎత్తి పట్టుకున్నాడు.

Verse 38

सिंहचर्माम्बरधरं व्यालयज्ञोपवीतिनम् ॥ दृष्ट्वा देवं महादेवं हृष्टरोमा महातपाः ॥

సింహచర్మాన్ని వస్త్రంగా ధరించి, సర్పాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా ధరించిన మహాదేవుని దర్శించగానే మహాతపస్వికి హర్షంతో రోమాంచం కలిగింది।

Verse 39

प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वाऽगृणाद्ब्रह्म सनातनम् ॥ नमो धात्रे विधात्रे च संभवे वरदाय च ॥

అంజలి ఘటించి, నమస్కరించి మహాతపస్వి సనాతన బ్రహ్మాన్ని స్తుతించాడు—“ధాత్రకు, విధాత్రకు నమస్కారం; సంభవునికి, వరదునికి నమస్కారం।”

Verse 40

जगद्भोक्त्रे त्रिनेत्राय शङ्कराय शिवाय च ॥ भवाय भवगोप्त्रे च मुनये कृतिवाससे ॥

“జగద్భోక్తకు, త్రినేత్రుడికి, శంకరునికి, శివునికి నమస్కారం; భవునికి, భవగోప్తకు నమస్కారం; ముని కృతివాససు (చర్మధారి)కి నమస్కారం।”

Verse 41

नीलकण्ठाय भीमाय भूतभव्यभवाय च ॥ लम्बभ्रुवे करालाय हरिनेत्राय मीढुषे ॥

“నీలకంఠునికి, భీమునికి నమస్కారం; భూత-భవ్య-భవ (గత-భవిష్యత్-వర్తమాన) స్వరూపునికి నమస్కారం; లంబభ్రువునికి, కరాళునికి; హరినేత్రునికి, మీఢుషే (ఉపకారదాత)కి నమస్కారం।”

Verse 42

कपर्दिने विशालाय मुञ्जकेशाय धीमते ॥ शूलिने पशुपतये विभवे स्थाणवे तथा

“కపర్దినికి (జటాధారికి), విశాలునికి, ముంజకేశునికి, ధీమంతునికి నమస్కారం; శూలినికి, పశుపతికి, విభవునికి, అలాగే స్థాణువుకు నమస్కారం।”

Verse 43

गणानां पतये स्रष्ट्रे संक्षेप्त्रे भीषणाय च ॥ सौम्याय सौम्यतपसे भीमाय त्र्यम्बकाय च

గణాధిపతికి, సృష్టికర్తకు, సంగ్రహకర్తకు, భయంకరునికి నమస్కారం; సౌమ్యునికి, సౌమ్య తపోబలానికి, భీమునికి, త్ర్యంబకునికి (త్రినేత్రునికి) కూడా నమః।

Verse 44

प्रेतावासनिवासाय रुद्राय वरदाय च ॥ कपालमालिने तस्मै हरिश्मश्रुधराय च

ప్రేతావాసభూమి (శ్మశాన)లో నివసించువాడైన రుద్రునికి, వరదాతకు నమస్కారం; కపాలమాల ధరించినవాడికి, హరి వర్ణ మీసం-గడ్డం కలవాడికీ నమః।

Verse 45

भक्तप्रियाय सततं नमोऽस्तु परमात्मने ॥ एवं नन्दी भवं स्तुत्वा नमस्कृत्य च सर्वशः

భక్తులకు ప్రియమైన పరమాత్మునికి సదా నమస్కారం. ఈ విధంగా నంది భవుడు (శివుడు)ను స్తుతించి, అన్ని విధాలా నమస్కరించి (ముందుకు సాగెను)।

Verse 46

उवाच च वचः साक्षात्तमृषिं वरदः प्रभुः ॥ वरान्वृणीष्व विप्रेन्द्र यानिच्छसि महामुने

అప్పుడు వరదాత ప్రభువు ఆ ఋషితో ప్రత్యక్షంగా పలికెను—“హే విప్రేంద్రా, హే మహామునీ, నీకు ఇష్టమైన వరాలను కోరుకొనుము।”

Verse 47

तांस्ते सर्वान्प्रयच्छामि दुर्ल्लभानपि मारिष ॥ प्रभुत्वममरत्वं वा शक्रत्वमपि वा प्रभो

“హే మారిషా, దుర్లభమైనవైనా ఆ వరాలన్నిటినీ నీకు ప్రసాదిస్తాను; ప్రభుత్వమో, అమరత్వమో, లేదా శక్రత్వం (ఇంద్రపదం) కూడా, హే ప్రభో।”

Verse 48

ब्रह्मत्वं लोकपालत्वमपवर्गमथापि वा ॥ अथाष्टगुणमैश्वर्यं गाणपत्यामथापि वा

లేదా బ్రహ్మత్వము, లేదా లోకపాల పదవి; లేదా అపవర్గము (మోక్షము) కూడ. లేదా అష్టగుణసంపన్నమైన ఐశ్వర్యము, లేదా గణపత్యము (గణాధిపత్యము) కూడ.

Verse 49

यदिच्छसि मुने शीघ्रं तद्ब्रूहि द्विजपुङ्गव ॥ इत्युक्तोऽसौ भगवता शर्वेण मुनिपुङ्गवः

ఓ మునీ, నీకు ఏది కావాలో అది త్వరగా చెప్పు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా. అని భగవాన్ శర్వుడు (శివుడు) పలికినప్పుడు ఆ మునిపుంగవుడు (ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను).

Verse 50

प्रोवाच वरदं देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ न प्रभुत्वं न देवत्वं नेन्द्रत्वमपि वा प्रभो

అంతరాత్మ ఆనందంతో అతడు వరద దేవునితో పలికెను— ఓ ప్రభో, నాకు ప్రభుత్వం వద్దు, దేవత్వం వద్దు, ఇంద్రత్వం కూడా వద్దు.

Verse 51

ब्रह्मत्वं लोकपालत्वं नापवर्गं वरप्रद ॥ नैवाष्टगुणमैश्वर्यं गाणपत्यं न च प्रभो

ఓ వరప్రదా, నాకు బ్రహ్మత్వం వద్దు, లోకపాలత్వం వద్దు, అపవర్గం (మోక్షం) కూడా వద్దు; అష్టగుణ ఐశ్వర్యం కూడా కాదు, గణపత్యం కూడా కాదు, ఓ ప్రభో.

Verse 52

स्पृहये देवदेवेश प्रसन्ने त्वयि शङ्कर ॥ यदि प्रीतोऽसि भगवन्ननुक्रोशतया मम

ఓ దేవదేవేశ శంకరా, మీరు ప్రసన్నులై ఉన్నారు— అదే నా ఆకాంక్ష. ఓ భగవాన్, మీరు తృప్తి చెందినట్లయితే, నాపై కరుణచేత…

Verse 53

अनुग्राह्यो ह्ययं देव त्वयावश्यं सुराधिप ॥ यथान्ये न भवेद्भक्तिस्त्वत्तो नित्यं महेश्वर

హే దేవా, సురాధిపా! ఈయన తప్పక మీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడు; భక్తి ఇతర ఏ మూలం నుండీ కలగక, నిత్యం మీ నుండే కలగునట్లు, హే మహేశ్వరా।

Verse 54

तथाहं भक्तिमिच्छामि सर्वभूताशये त्वयि ॥ यथा च न भवेद्विघ्नं तपस्यानिरतस्य मे

అలాగే, సమస్త భూతాల హృదయాలలో నివసించే మీపై నాకు భక్తి కావాలి; మరియు తపస్సులో నిమగ్నుడైన నాకు ఏ విఘ్నమూ కలగకుండునట్లు.

Verse 55

प्रहस्योवाच तं प्रीत्या ततो मधुरया गिरा ॥ प्रीतोऽस्म्युत्तिष्ठ विप्रर्षे तप्यमानेन सुव्रत

అప్పుడు ఆయన చిరునవ్వుతో ప్రేమగా అతనితో పలికి, మధుర వాణితో ఇలా అన్నారు—“నేను ప్రసన్నుడను. లేచిరా, ఓ విప్రర్షీ; ఓ సువ్రతా, నీవు తపస్సు చేసితివి.”

Verse 56

आराधितश्च भक्त्याहं त्वया शुद्धेन चेतसा ॥ पर्याप्तं ते महाभाग तपः कर्तुं तपोधन

శుద్ధమైన చిత్తంతో భక్తితో నీవు నన్ను సమ్యకంగా ఆరాధించితివి. హే మహాభాగ, హే తపోధన! ఇక నీకు తపస్సు చేయడం చాలును.

Verse 57

निवर्त्तयति मां वत्स मत्पादाराधने रतः ॥ जप्ता ते त्रिगुणा कोटि रुद्राणां पुरतो मम

హే వత్సా, నా పాదారాధనలో నిమగ్నుడై నన్ను నీవు అనుగ్రహానికి వశం చేసినట్లయ్యింది. నా సమక్షంలో నీవు రుద్రనామ/రుద్రమంత్రాలను త్రిగుణ కోటి సార్లు జపించితివి.

Verse 58

पूर्णं वर्षसहस्रं च तपस्तीव्रं महामुने ॥ न कृतं यत्पुरा देवैर्नासुरैरृषिभिर्न च

హే మహామునీ! నీవు సంపూర్ణంగా వెయ్యి సంవత్సరాలు ఘోరమైన తపస్సు చేసితివి—ఇలాంటి తపస్సు పూర్వం దేవులు గాని, అసురులు గాని, ఋషులు గాని చేయలేదు.

Verse 59

कृतं सुमहदाश्चर्यं त्वया कर्म सुदुष्करम् ॥ सङ्क्षोभितमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

నీవు మహా ఆశ్చర్యకరమైన, అత్యంత దుష్కరమైన కార్యాన్ని సాధించితివి. దీని వల్ల చరాచర సమేతమైన సమస్త త్రిలోకమూ కలత చెందింది.

Verse 60

आगमिष्यन्ति ते द्रष्टुं देवाः सर्वे सवासवाः ॥ अक्षयश्चाव्ययश्च त्वमतर्क्यः ससुरासुरैः

ఇంద్రుడైన వాసవునితో కూడిన సమస్త దేవతలు నిన్ను దర్శించుటకు వస్తారు. నీవు అక్షయుడవు, అవ్యయుడవు; దేవాసురులకైనా నీవు అతర్క్యుడవు.

Verse 61

दिव्यतेजोवपुः श्रीमान्दिव्याभरणभूषितः ॥ मत्तुल्यो मत्प्रभावश्च त्वमेकः ससुरासुरैः

నీవు దివ్య తేజస్సుతో కూడిన దేహమును ధరించి, శ్రీమంతుడవై, దివ్య ఆభరణాలతో అలంకరింపబడ్డవాడవు. దేవాసురులలో నీవొక్కడే నాకు సమానుడవు, నా ప్రభావాన్ని పంచుకొనువాడవు.

Verse 62

मद्रूपधारी मत्तेजास्त्र्यक्षः सर्वगुणोत्तमः ॥ भविष्यसि न सन्देहो देवदानवपूजितः ॥

నా రూపాన్ని ధరించి, నా తేజస్సుతో యుక్తుడై, త్రినేత్రుడై, సమస్త గుణాలలో ఉత్తముడవై—నిస్సందేహంగా దేవదానవులచే పూజింపబడెదవు.

Verse 63

अनेनैव शरीरेण जरामरणवर्जितः ॥ दुष्प्राप्येयमवाप्ता ते देवैर्गाणेश्वरी गतिः ॥

ఈ దేహంతోనే జరా–మరణరహితుడై నీవు ‘గాణేశ్వరీ’ స్థితిని పొందితివి; అది దేవులకైనా దుర్లభమైన సాధన.

Verse 64

प्राप्तमष्टगुणं सत्यमैश्वर्यं ते तपोधन ॥ द्वितीयां मे तनुं त्वां तु नमस्यन्ति च देवताः ॥

ఓ తపోధన, నిజముగా నీవు ఐశ్వర్యమునకు అష్టగుణసిద్ధిని పొందితివి; నా రెండవ దేహమువలె నిన్ను దేవతలుకూడా నమస్కరిస్తారు.

Verse 65

अद्यप्रभृति देवाग्र्य देवकार्येषु सर्वतः ॥ प्रभुस्त्वं भविता लोके मत्प्रसादान्मुनीश्वर ॥

ఈ నాటినుండి, ఓ దేవాగ్ర్యా, సమస్త దేవకార్యములలో సర్వత్ర లోకమందు నీవే అధికారిగా ఉండెదవు—నా ప్రసాదముచేత, ఓ మునీశ్వరా.

Verse 66

त्वामेवाभ्यर्च्छयिष्यन्ति सर्वभूतानि सर्वतः ॥ मत्तः समभिवाञ्छन्ति प्रसादं पार्षदाधिप ॥

సర్వభూతములు సర్వత్ర నిన్నే ఆరాధించెదరు; ఓ పార్షదాధిపా, వారు నిన్నుద్దేశించి నా వద్ద ప్రసాదమును కోరెదరు.

Verse 67

वरान्वरार्थिनां दाता विधाता जगतः सदा ॥ भविष्यसि च धर्मज्ञ भीतानामभयप्रदः ॥

వరములను కోరువారికి వరదాతవై, సదా జగత్తు వ్యవస్థను నిలుపువాడవై నీవు ఉండెదవు; ఓ ధర్మజ్ఞా, భయపడినవారికి అభయప్రదుడవు కూడా.

Verse 68

यस्त्वां द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्त्वामनु स मामनु ॥ नावयोरन्तरं किञ्चिदम्बरानिलयोरिव ॥

ఎవడు నిన్ను ద్వేషిస్తాడో వాడు నన్ను కూడా ద్వేషిస్తాడు; ఎవడు నిన్ను అనుసరిస్తాడో వాడు నన్ను కూడా అనుసరిస్తాడు. మన ఇద్దరి మధ్య ఏ భేదమూ లేదు—ఆకాశం మరియు వాయువుల వలె.

Verse 69

द्वारे तु दक्षिणे नित्यं त्वया स्थेयं गणाधिप ॥ वामे तु विभुना चापि महाकालेन सर्वदा ॥

హే గణాధిపా! దక్షిణ ద్వారంలో నీవు నిత్యం నిలిచి ఉండవలెను; ఎడమ వైపున సర్వదా మహాశక్తిమంతుడైన మహాకాలుడు కూడా నిలిచి ఉంటాడు.

Verse 70

प्रतीहारो भवानद्य सर्वदा त्रिदशोत्तमः ॥ शिरो मे रक्षतु भवान्महाकालेऽपि मे गणः ॥

హే త్రిదశోత్తమా! ఈ రోజు నుండి నీవు సర్వదా నా ప్రతీహారుడు (ద్వారపాలకుడు). నీవు నా శిరస్సును రక్షించు; మహాకాలం వంటి మహా అపదలో కూడా నా గణము నన్ను కాపాడుగాక.

Verse 71

न वज्रेण न दण्डेन न चक्रेण न चाग्निना ॥ काञ्चिच्छक्नोति वै बाधां कर्तुं वै भुवनत्रये ॥

వజ్రంతో కాదు, దండంతో కాదు, చక్రంతో కాదు, అగ్నితో కూడా కాదు—మూడు లోకాలలో ఎవ్వరూ అతనికి ఏ విధమైన హానిని కలిగించలేరు.

Verse 72

देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ॥ त्वामेव संश्रयिष्यन्ति मद्भक्ताः पुरुषाश्च ये ॥

దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పన్నగులు (నాగులు)—ఇవన్నీ నిన్నే ఆశ్రయిస్తాయి; అలాగే నా భక్తులైన మనుష్యులు కూడా నిన్నే శరణు పొందుతారు.

Verse 73

एवं तस्मै वरान् दत्त्वा प्रीतः स्वयमुमापतिः ॥ उवाच भूयः स्पष्टेन स्वरेणाम्बरचारिणा ॥

ఇలా అతనికి వరాలను ప్రసాదించి సంతోషించిన ఉమాపతి స్వయంగా మళ్లీ ఆకాశంలో వ్యాపించే స్పష్ట స్వరంతో పలికెను।

Verse 74

आगतान् विद्धि सर्वान्वै त्रिदशान् समरुद्गणान् ॥ दिदृक्षया च भद्रं ते कृतकृत्यश्च साम्प्रतम् ॥

మరుద్గణాలతో కూడిన సమస్త త్రిదశ దేవతలు వచ్చారని తెలుసుకో; వారు నిన్ను దర్శించాలనే కోరికతో వచ్చారు. నీకు మంగళం; ఇప్పుడు నీవు కృతకృత్యుడవు।

Verse 75

यदीरितं मया वत्स वरं प्रतिवचस्त्वयि ॥ प्रविष्टं न श्रुतिपथं दिवि सर्वदिवौकसाम् ॥

వత్సా, నీకు ప్రతివచనంగా నేను పలికిన వరం, స్వర్గంలో ఉన్న సమస్త దివౌకసుల శ్రవణపథంలో ప్రవేశించలేదు।

Verse 76

नारायणं पुरस्कृत्य सेन्द्रास्ते समरुद्गणाः ॥ प्रेमार्थे चागमिष्यन्ति वरार्थं तपसा अमराः ॥

నారాయణుని ముందుంచి, ఇంద్రునితో కూడిన ఆ దేవతలు మరుద్గణాలతో కలిసి ప్రేమార్థముగాను, అమరులై తపస్సుతో వరప్రాప్తి కోసముగాను వచ్చెదరు।

Verse 77

यक्षविद्याधरगणाः सिद्धगन्धर्वपन्नगाः ॥ मुनयश्च महात्मानस्तपोलब्धाः सहस्रशः ॥

యక్ష-విద్యాధర గణాలు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, పన్నగులు (నాగులు), అలాగే తపస్సుతో సిద్ధి పొందిన వేలాది మహాత్మ మునులు (ఉన్నారు/వస్తున్నారు)।

Verse 78

ते बुद्ध्वा त्वद्गतामृद्धिं प्रतप्ताः परमर्ष्यया ॥ तपांसि विविधान्यत्र विविधान्नियमांस्तथा ॥

నీకు కలిగిన సమృద్ధిని తెలుసుకొని వారు పరమ అసూయతో దగ్ధులయ్యారు; ఇక్కడ వారు నానావిధ తపస్సులు, అలాగే నానావిధ నియమ-నిగ్రహాలను ఆచరిస్తున్నారు।

Verse 79

चर्तुं समभिवाञ्छन्ति सदाभ्यासे वरार्थिनः ॥ वरदं यामभिज्ञाय गिरौ मौञ्जवति स्थितम् ॥

వరాలను కోరుతూ వారు నిరంతరం సాధన చేయాలని ఆశిస్తారు; మౌంజవత్ అనే పర్వతంపై స్థితుడైన వరదాతను తెలుసుకొని ఆయన వైపే ప్రయాణిస్తారు।

Verse 80

अत्रैते यावदागम्य न मां पश्यन्ति मानवाः ॥ तावदेव त्वितः शीघ्रं गमिष्यामि महामुने ॥

హే మహామునీ, వీరు ఇక్కడికి వచ్చి నన్ను చూడనంతవరకు నేను ఇక్కడే ఉంటాను; ఆ తరువాత ఇక్కడి నుంచి త్వరగా వెళ్లిపోతాను।

Verse 81

अद्य ते तु मया सर्वे देवा ब्रह्मपुरोगमाः ॥ द्रष्टव्याश्चानुमन्तव्या मत्तोऽनुग्रहकाङ्क्षिणः ॥

కానీ ఈ రోజు బ్రహ్మ ముందుండగా సమస్త దేవతలను నీవు నా ద్వారా దర్శించవలెను; అలాగే వారికి అనుమతి ఇవ్వవలెను, ఎందుకంటే వారు నా అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్నారు।

Verse 82

यथा यत्र च यस्तत्र विधिः सम्यगनुष्ठितः ॥ तत्सर्वं निखिलेनाशु ब्रूहि मे वाग्विदां वर ॥

అక్కడ విధి ఎలా, ఎక్కడ, ఎవరి చేత సమ్యకంగా అనుష్ఠించబడిందో—అది అంతా సంపూర్ణంగా, త్వరగా నాకు చెప్పుము, హే వాక్విదాంలో శ్రేష్ఠుడా।

Verse 83

क्रीडद्भिर्देवमिथुनैर्नृत्यद्भिश्चाप्सरोगणैः ॥ कूजद्भिः शिखिभिर्मत्तैः सेविते च नगोत्तमे ॥

ఆ ఉత్తమ పర్వతంలో క్రీడించే దివ్య దంపతులు, నర్తించే అప్సరాగణాలు, అలాగే కూయుచున్న మత్త మయూరాలు సేవచేసేవి।

Verse 84

अन्ये देवनिकायाश्च सेवितुं प्रपतन्ति तम् ॥ ततस्त्रेतायुगे काले नन्दी नाम महामुनिः ॥

ఇతర దేవనికాయాలు కూడా ఆయనను సేవించుటకు వేగంగా వచ్చెదరు। ఆపై త్రేతాయుగ కాలంలో నందీ అనే మహాముని ఉన్నాడు।

Verse 85

प्रादेशमात्रं रुचिरं शतशीर्षं शतोदरम् ॥ सहस्रबाहुचरणं सहस्राक्षिशिरोमुखम् ॥

అతడు ప్రదేశమాత్రమైన ప్రకాశవంతమైన రూపాన్ని చూచెను—నూరు శిరస్సులు, నూరు ఉదరాలు; వెయ్యి భుజాలు, పాదాలు; అలాగే వెయ్యి నేత్రాలు, శిరస్సులు, ముఖాలు।

Verse 86

प्रणम्य शिरसा देवं पुनः पुनरवन्दत ॥ ततस्तु भगवान्प्रीतस्तस्मै विप्राय शंकरः ॥

అతడు శిరస్సు వంచి దేవునికి ప్రణమించి, మళ్లీ మళ్లీ వందనముచేసెను। అప్పుడు ప్రసన్నుడైన భగవాన్ శంకరుడు ఆ బ్రాహ్మణునిపై అనుగ్రహించెను।

Verse 87

कोटिजप्येन रुद्राणामाराधनपरस्य च ॥ एतत्तु वचनं श्रुत्वा नन्दिनः स महेश्वरः ॥

రుద్రమంత్రాల కోటి జపంతో ఆరాధనలో నిమగ్నుడైనందున. నందీ గురించి ఈ వాక్యాన్ని విని ఆ మహేశ్వరుడు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను।

Verse 88

पार्षदानां वरिष्ठस्त्वं मामकानां द्विजोत्तम ॥ नन्दीश्वर इति ख्यातो भविष्यसि न संशयः ॥

హే ద్విజోత్తమా! నీవు నా పరిషదులలో అగ్రగణ్యుడవు; నిస్సందేహంగా ‘నందీశ్వరుడు’ అని ప్రసిద్ధి పొందుదువు.

Verse 89

त्वयि तुष्टे ह्यहं तुष्टः कुपिते कुपितस्त्वहम् ॥ त्वत्तः प्रियतरो नास्ति ममान्यो द्विजपुंगव ॥

నీవు తృప్తి చెందితే నేనూ తృప్తి చెందుతాను; నీవు కోపిస్తే నేనూ కోపిస్తాను. హే ద్విజపుంగవా! నీవు తప్ప నాకు మరెవ్వరూ అంత ప్రియులు లేరు.

Verse 90

अभिप्रायं च सर्वेषां जानामि द्विजसत्तम ॥ अनुगुह्य वरैस्तैश्च तत्रैवान्तरधीयत ॥

హే ద్విజసత్తమా! అందరి అభిప్రాయాన్ని నేను తెలుసుకొనుచున్నాను. ఆ వరములతో అనుగ్రహించి ఆయన అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.