Adhyaya 153: The Glory of the Mathurā Sacred Landscape: Saṃyamana Tīrtha and the Twelve Sacred Forests

Verse 1

अथ मथुरातीर्थमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ उत्तरे शिवकुण्डाच्च तीर्थानां नवकं स्मृतम् ॥ नवतीर्थात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥

ఇప్పుడు మథురా తీర్థమాహాత్మ్యం. శ్రీ వరాహుడు పలికెను—శివకుండానికి ఉత్తరంగా తొమ్మిది తీర్థాల సమూహం ప్రసిద్ధం. ఆ తొమ్మిది తీర్థాలకన్నా గొప్ప తీర్థం గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు.

Verse 2

तत्रैव स्नानमात्रेण सौभाग्यं जायते परम् ॥ रूपवन्तः प्रजायन्ते स्वर्गलोके न संशयः ॥

అక్కడే కేవలం స్నానం చేయుటమాత్రమున పరమ సౌభాగ్యం కలుగును. సుందరరూపముగల సంతానం జన్మించును, స్వర్గలోక పుణ్యఫలము లభించును—సంశయము లేదు.

Verse 3

तस्मिन् स्नातो नरो देवि मम लोके प्रपद्यते ॥ तत्र संयमनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥

ఓ దేవీ, ఆ తీర్థమున స్నానము చేసిన మనిషి నా లోకమును పొందును. అక్కడ ‘సంయమన’ అనే తీర్థము త్రిలోకములలో ప్రసిద్ధము.

Verse 4

तत्र स्नातो मृतो वापि मम लोकं स गच्छति ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

అక్కడ స్నానము చేసి అక్కడే మరణించినా అతడు నా లోకమునకు వెళ్తాడు. మరల ఇంకొక విషయము చెప్పుదును—ఓ వసుంధరా, దానిని వినుము.

Verse 5

तस्मिन् संयमने तीर्थे यद्यद्वृत्तं पुरातनम् ॥ कश्चित्पापसमाचारो निषादो दुष्टमानसः ॥

ఆ సంయమన తీర్థమున ఒక పురాతన వృత్తాంతము జరిగింది. పాపాచారముగల, దుష్టమనస్సుగల ఒక నిషాదుడు ఉండెను.

Verse 6

वसते नैमिषारण्ये सुप्रतीतेऽतिपापकृत् ॥ केनचित्त्वथ कालेन सोऽगच्छन्मथुरां प्रति ॥

అతడు సుప్రసిద్ధమైన నైమిషారణ్యములో నివసించుచుండెను, అతిపాపకారి. కొంతకాలానంతరం అతడు మథుర వైపు బయలుదేరెను.

Verse 7

तत्र प्राप्य च कालिन्दीं कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् ॥ स निषादस्तर्त्तुकामस्तस्यां चैव तिथौ ततः ॥

అక్కడ కాలిందీ (యమున) నదిని చేరి కృష్ణపక్ష చతుర్దశి తిథినాడు, ఆ నిషాదుడు దాటాలనే కోరికతో అదే తిథిలో ప్రయత్నించాడు।

Verse 8

ततार यमुनां सोऽथ प्राप्य संयमनं शुभे ॥ ममज्जासौ ततः पापस्तस्मिंस्तीर्थे वरे शुभे ॥

అతడు ఆపై యమునను దాటి, ఓ శుభే, సంయమనాన్ని చేరాడు। తరువాత ఆ పాపి ఆ శ్రేష్ఠమైన శుభ తీర్థంలో మునిగిపోయాడు।

Verse 9

मग्नमात्रस्ततः पापः सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत ॥ तत्तीर्थस्य प्रभावेण जातोऽसौ पृथिवीपतिः ॥

మునిగిన వెంటనే ఆ పాపి తక్షణమే ప్రాణాలను విడిచాడు. ఆ తీర్థ ప్రభావంతో అతడు తరువాత భూపతి—రాజుగా జన్మించాడు।

Verse 10

पालयामास वसुधां क्षत्रधर्मं समाश्रितः ॥ तेनोढा काशिराजस्य पीवरी नामतः शुभा ॥

అతడు క్షత్రధర్మాన్ని ఆశ్రయించి భూమిని పాలించాడు. అతనిచే కాశీరాజుని శుభమైన పీవరీ అనే (కన్య) భార్యగా వివాహం చేయబడింది।

Verse 11

पत्नी शतानां मुख्यानां प्रवरा सा वसुङ्घरे॥ तां चैव रमयामास उद्यानेषु वनेषु च॥

ఓ వసుంఘరా, వందల ప్రధాన భార్యలలో ఆమెనే శ్రేష్ఠురాలు; అతడు ఆమెను ఉద్యానాలలోను వనాలలోను ఆనందింపజేశాడు।

Verse 12

प्रासादेषु च रम्येषु नदीनाṃ पुलिनेṣu च॥ प्रजाः पालयतस्तस्य दानानि ददतस्तथा॥

రమ్యమైన ప్రాసాదాలలోను, నదుల ఇసుక తీరాలలోను, అతడు ప్రజలను పాలిస్తూ విధిపూర్వకంగా దానములు ఇచ్చెను।

Verse 13

कालो गच्छति राजा तु भोगासक्तिं च विन्दति॥ भोगासक्तस्य वसुधे वर्षाणि सप्तसप्ततिः॥

కాలము గడిచెను; రాజు భోగాసక్తిని పొందెను. ఓ వసుధా, భోగాసక్తునికి సంవత్సరాలు డెబ్బైఏడు అయ్యెను।

Verse 14

पुत्राः सप्त तथा जाताः कन्याः पञ्च सुषोभनाः॥ राज्ञां पञ्चसुता दत्ताः कन्याः कमललोचनाः॥

ఏడు కుమారులు జన్మించిరి, ఐదు సుందర కన్యలు కూడా. కమలలోచనలైన ఆ ఐదు కన్యలు రాజులకు (వివాహముగా) ఇవ్వబడిరి।

Verse 15

पुत्रान्संस्थापयामास स्थानेषु वसुधाधिपान्॥ पीवर्या सह सुप्तः स रात्रौ च वसुधाधिपः॥

అతడు తన కుమారులను వారి వారి స్థానాలలో భూఅధిపతులుగా స్థాపించెను. ఆ భూపతి పీవరీతో కలిసి రాత్రి నిద్రించెను।

Verse 16

तत्र प्रबुद्धो नृपतिर् हाहेति वदते मुहुः॥ स्मृत्वा तु मथुरां देवि स्मृत्वा संयमनं परम्॥

అక్కడ మేల్కొన్న నృపతి మళ్లీ మళ్లీ ‘హా!’ అని పలికెను—ఓ దేవీ, మథురాను స్మరించి, పరమ సంయమనాన్ని స్మరించి।

Verse 17

ततः सा पीवरी प्राह किमेवं भाषसे नृप॥ प्रियाया वचनं श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत्॥

అప్పుడు పీవరీ పలికింది— “హే నృపా! మీరు ఇలా ఎందుకు మాట్లాడుతున్నారు?” ప్రియురాలి మాటలు విని రాజు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 18

मत्तः सुप्तः प्रमत्तश्च असम्बद्धं प्रभाषते॥ निद्रावश्यस्य वचनं न सम्प्रष्टुं त्वमर्हसि॥

మత్తుడైనవాడు, నిద్రలో ఉన్నవాడు లేదా ప్రమత్తుడైనవాడు అసంబద్ధంగా మాట్లాడతాడు; నిద్రావశుడి మాటలను నీవు గట్టిగా ప్రశ్నించకూడదు.

Verse 19

प्रियाया वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच नराधिपः॥ अवश्यं यदि वक्तव्यं गच्छावो मथुरां पुरीम्॥

ప్రియురాలి మాటలు విని నరాధిపుడు పలికాడు— “ఇది తప్పక చెప్పవలసి ఉంటే, మథురా నగరానికి వెళ్లుదాం.”

Verse 20

तत्र गत्वा यथातत्त्वं वदिष्यामि शुभानने॥ ददस्व विपुलं दानं ब्राह्मणेभ्यः सुलोचने॥

అక్కడికి వెళ్లి, హే శుభాననే, విషయసత్యాన్ని యథాతథంగా నేను చెప్పుదును. హే సులోచనే, బ్రాహ్మణులకు విరివిగా దానం చేయుము.

Verse 21

पुत्रान्संस्थाप्य दौहित्रान्स्वे स्थाने शुभान्प्रिये ॥ ग्रामांश्च कोशं रत्नानि पुत्रान्वीक्ष्य पुनः पुनः ॥

హే ప్రియే! కుమారులను, దౌహిత్రులను తమ తమ శుభస్థానాలలో స్థాపించి, అతడు గ్రామాలు, ఖజానా, రత్నాలు మరియు కుమారులను మళ్లీ మళ్లీ చూచెను.

Verse 22

ततः सम्मानयामास जनं पुरनिवासिनम् ॥ पितृपैतामहं राज्यं पालनीयं यथाक्रमम् ॥

అనంతరం ఆయన నగరవాసులైన ప్రజలను యథోచితంగా సత్కరించాడు. తండ్రి–పితామహుల నుండి వచ్చిన రాజ్యాన్ని క్రమానుసారంగా ధర్మబద్ధంగా పాలించాలి॥

Verse 23

राज्ये पुत्रान्नियोक्ष्यामि यदि वो रोचतेऽनघाः ॥ राज्यपुत्रकलत्राणि बन्धुवर्गं तथैव च ॥

హే నిర్దోషులారా, మీకు సమ్మతమైతే నేను నా కుమారులను రాజ్యంలో నియమిస్తాను. రాజ్యకార్యాలు, కుమారులు–భార్యలు, అలాగే బంధువర్గం—ఇవన్నీ కూడా పరిగణించండి॥

Verse 24

नित्यमिच्छन्ति वै लोको यमस्येच्छन्ति नान्यथा ॥ एवं ज्ञात्वा प्रसन्नेन कर्त्तव्यं चात्मनो हितम् ॥

ప్రజలు నిత్యం కోరికలు కోరుతారు; యమునికి చెందినదానినే కోరుతారు, వేరేలా కాదు. ఇది తెలిసి ప్రసన్నమైన మనస్సుతో తనకు హితమైనదాన్ని చేయాలి॥

Verse 25

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गच्छावो मथुरां पुरीम् ॥ अहो कष्टं यदस्माभिः पुरा राज्यमनुष्ठितम् ॥

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో మనము మథురా నగరానికి వెళ్లుదాం. అయ్యో, మునుపు మనము రాజ్యభారాన్ని స్వీకరించటం ఎంత కష్టమో॥

Verse 26

इदानीं तु मया ज्ञातं त्यागान्नास्ति परं सुखम् ॥ नास्ति विद्यसमं चक्षुर्नास्ति चक्षुस्समं बलम् ॥

ఇప్పుడు నేను గ్రహించాను—త్యాగం కన్నా గొప్ప సుఖం లేదు. విద్యతో సమానమైన కన్ను లేదు; కన్నుతో సమానమైన బలం లేదు॥

Verse 27

नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागात्परं सुखम् ॥ यः कामान्कुरुते सर्वान्यश्चैतान्केवलाṃस्त्यजेत् ॥

ఆసక్తితో సమానమైన దుఃఖం లేదు; త్యాగం కన్నా గొప్ప సుఖం లేదు. ఎవడు అన్ని కోరికలను అనుసరిస్తాడో—మరియు ఎవడు వాటిని పూర్తిగా విడిచిపెడతాడో—(ఈ వ్యత్యాసమే సూచించబడింది).

Verse 28

ततः पौरजनं दृष्ट्वा चतुरङ्गबलान्वितः ॥ ततः कालेन महता सम्प्राप्तो मथुरां पुरीम् ॥

తర్వాత పట్టణ ప్రజలను చూచి, చతురంగ సైన్యంతో కూడి, ఎంతో కాలం గడిచిన తరువాత అతడు మథురా నగరానికి చేరుకున్నాడు.

Verse 29

तेन दृष्टा पुरी रम्या वासवस्य पुरी यथा ॥ तीर्थैर्द्वादशभिर्युक्ता पुण्या पापहरा शुभा ॥

అతడు ఆ రమ్యమైన నగరాన్ని చూచెను; అది వాసవుడు (ఇంద్రుడు) నగరంలా ఉంది. పన్నెండు తీర్థాలతో యుక్తమై, పుణ్యప్రదం, శుభం, పాపహరమని వర్ణించబడింది.

Verse 30

रम्यं मधुवनं नाम विष्णुस्थानमनुत्तमम् ॥ तं दृष्ट्वा मनुजो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥

హే దేవీ! ‘మధువనం’ అనే రమ్యమైన అడవి ఉంది; అది విష్ణువు యొక్క అనుత్తమ ధామం. దానిని దర్శించిన మనిషి నిశ్చయంగా కృతకృత్యుడవుతాడు.

Verse 31

एकादशी शुक्लपक्षे मासि भाद्रपदे तथा ॥ तस्यां स्नातो नरो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥

హే దేవీ! భాద్రపద మాసంలోని శుక్లపక్ష ఏకాదశినాడు, ఆ రోజున స్నానం చేసిన మనిషి నిశ్చయంగా కృతకృత్యుడవుతాడు.

Verse 32

वनं कुन्दवनं नाम तृतीयं चैवमुत्तमम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥

కుందవనము అనే వనం మూడవదిగా, అత్యుత్తమమని చెప్పబడింది. ఓ దేవీ, అక్కడికి వెళ్లిన నరుడు కృతకృత్యుడవుతాడు.

Verse 33

एकादशी कृष्णपक्षे मासि भाद्रपदे हि वा ॥ तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥

లేదా భాద్రపద మాసం కృష్ణపక్ష ఏకాదశిన—ఓ దేవీ—అక్కడ స్నానం చేసిన నరుడు రుద్రలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 34

चतुर्थं काम्यकवनं वनानां वनमुत्तमम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि मम लोके महीयते ॥

నాలుగవది కామ్యకవనం; అది వనాలలో అత్యుత్తమ వనం. ఓ దేవీ, అక్కడికి వెళ్లిన నరుడు నా లోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 35

विमलस्य च कुण्डे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

విమలకుండంలో సర్వపాపాల నుండి విముక్తి లభిస్తుంది. అక్కడ ప్రాణాలను విడిచినవాడు నా లోకానికి వెళ్తాడు.

Verse 36

पञ्चमं बकुलं नाम वनानामुत्तमं वनम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि अग्निस्थानं स गच्छति ॥

ఐదవది బకులము అనే వనం; వనాలలో అది ఉత్తమ వనం. ఓ దేవీ, అక్కడికి వెళ్లిన నరుడు అగ్నిస్థానానికి వెళ్తాడు.

Verse 37

तत्र गत्वा तु वसुधे मद्भक्तो मत्परायणः ॥ तद्वनस्य प्रभावेण नागलोकं स गच्छति ॥

హే వసుధా! అక్కడికి వెళ్లి నా భక్తుడై నన్నే పరాయణంగా ఉన్నవాడు, ఆ వన ప్రభావంతో నాగలోకానికి చేరుతాడు.

Verse 38

सप्तमं तु वनं भूमे खादिरं लोकविश्रुतम् ॥ तत्र गत्वा नरो भद्रे मम लोकं स गच्छति ॥

హే భూమీ! ఏడవ వనం ‘ఖాదిరం’ అని లోకప్రసిద్ధం. హే భద్రే! అక్కడికి వెళ్లిన మనిషి నా లోకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 39

महावनं चाष्टमं तु सदैव तु मम प्रियम् ॥ यत्र गत्वा तु मनुज इन्द्रलोके महीयते ॥

ఎనిమిదవది ‘మహావనం’; అది ఎల్లప్పుడూ నాకు ప్రియమైనది. అక్కడికి వెళ్లిన మనిషి ఇంద్రలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 40

लोहजङ्घवनं नाम लोहजङ्घेन रक्षितम् ॥ नवमं तु वनं नाम सर्वपातकनाशनम् ॥

‘లోహజంఘవనం’ అనే వనం లోహజంఘుడిచే రక్షింపబడుతుంది. ఇది తొమ్మిదవ వనం; సమస్త పాతకాలను నశింపజేస్తుంది.

Verse 41

वनं बिल्ववनं नाम दशमं देवपूजितम् ॥ तत्र गत्वा तु मनुजो ब्रह्मलोके महीयते ॥

పదవ వనం ‘బిల్వవనం’ అని పిలువబడుతుంది; అది దేవతలచే పూజింపబడినది. అక్కడికి వెళ్లిన మనిషి బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 42

एकादशं तु भाण्डीरं योगिनः प्रियमुत्तमम् ॥ तस्य दर्शनमात्रेण नरो गर्भं न गच्छति ॥

పదకొండవది భాండీర వనం; అది యోగులకు పరమప్రియమైన ఉత్తమస్థానం. దాని దర్శనమాత్రంతోనే మనిషి మళ్లీ గర్భంలో ప్రవేశించడు (అంటే పునర్జన్మ నుండి విముక్తి పొందుతాడు).

Verse 43

भाण्डीरं तमनुप्राप्य वनानां वनमुत्तमम् ॥ वासुदेवं ततो दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते ॥

ఆ భాండీరాన్ని—వనాలలో ఉత్తమమైన ఉపవనాన్ని—చేరి, తరువాత వాసుదేవుని దర్శించినవానికి పునర్జన్మ ఉండదు.

Verse 44

वृन्दावनं द्वादशकं वृन्दया परिरक्षितम् ॥ मम चैव प्रियं भूमे महापातकनाशनम् ॥

పన్నెండవది వృందావనం; అది వృందా దేవి చేత పరిరక్షింపబడుతుంది. ఓ భూమీ, అది నాకు కూడా ప్రియమైనది; మహాపాతకాలను నశింపజేసేదిగా వర్ణించబడింది.

Verse 45

वृन्दावनं च गोविन्दं ये पश्यन्ति वसुन्धरे ॥ न ते यमपुरं यान्ति यान्ति पुण्यकृतां गतिम् ॥

ఓ వసుంధరా, వృందావనాన్ని మరియు గోవిందుని దర్శించే వారు యమపురానికి వెళ్లరు; వారు పుణ్యకర్ములు పొందే గతిని పొందుతారు.

Verse 46

सौराष्ट्रविषये देवि क्षत्रियोऽभूद् धनुर्धरः ॥ नाम्ना यक्ष्मधनुर्नाम सोऽभवत् प्रियदर्शनः ॥

ఓ దేవీ, సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో ఒక ధనుర్ధర క్షత్రియుడు ఉండేవాడు. అతని పేరు యక్ష్మధనుః; అతడు చూడముచ్చటైన రూపమున్నవాడు.

Verse 47

पृथिव्युवाच ॥ कथयस्व ममाद्य त्वं यद्यहं वल्लभा तव ॥ प्राणांस्त्यक्ष्याम्यहं देव गोपयिष्यसि मे यदि ॥

పృథివి పలికింది—ఈ రోజు నాకు చెప్పుము, నేను నిజంగా నీకు ప్రియమైతే. ఓ దేవా, నీవు నన్ను రక్షిస్తే నేను ప్రాణాలను విడిచెదను.

Verse 48

प्रायेण सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ अभिषिच्य सुतं ज्येष्ठमनुयोज्य परान्बहून् ॥

సాధారణంగా సమస్త కోరికల త్యాగమే శ్రేష్ఠమని భావిస్తారు—జ్యేష్ఠ కుమారుని అభిషేకించి, మరెందరోను తగిన విధులలో నియమించి.

Verse 49

यमुनायाः परे पारे देवानामपि दुर्लभम् ॥ अस्ति भद्रवनं नाम षष्ठं वनमनुत्तमम् ॥

యమునా అవతలి తీరంలో—దేవతలకు కూడా దుర్లభమైన చోట—‘భద్రవనం’ అనే వనం ఉంది; అది ఆరవది, వనాలలో అనుత్తమం.