Adhyaya 146: The Greatness of Hṛṣīkeśa at Rurukṣetra: The Origin Narrative of Ruru and the Sacred Site

Verse 1

अथ रुरुक्षेत्रस्थहृषीकेशमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ शालग्रामस्य माहात्म्यं श्रुत्वा गुह्यं महौजसम् ॥ विस्मयं परमं गत्वा हृष्टा वचनमब्रवीत् ॥

ఇప్పుడు రురుక్షేత్రంలో స్థితమైన హృషీకేశుని మహాత్మ్యం చెప్పబడుతుంది. సూతుడు అన్నాడు—శాలగ్రామపు గూఢమైన, మహాశక్తిమంతమైన మహాత్మ్యాన్ని విని ఆమె పరమ ఆశ్చర్యానికి చేరి ఆనందంతో ఈ మాటలు పలికింది।

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो क्षेत्रस्य माहात्म्यं यत्त्वया भाषितं हरे ॥ एतच्छ्रुत्वा महाभाग जातास्मि विगतज्वरा ॥

ధరా చెప్పింది—అహో! హే హరే, నీవు ఈ క్షేత్ర మహాత్మ్యాన్ని వివరించావు. హే మహాభాగ, ఇది విని నేను జ్వరసమానమైన బాధ నుండి విముక్తురాలినయ్యాను।

Verse 3

रुरुषण्डमिति प्रोक्तं यत्त्वया परमार्चितम् ॥ रुरुर्नाम कथं को वा आसीत्पूर्वं जनार्दन ॥

నీవు దీనిని ‘రురుషండ’ అని ప్రకటించి పరమంగా ఆరాధించావు. కానీ హే జనార్దన, ‘రురు’ అనే పేరు ఎలా వచ్చింది? పూర్వం రురు ఎవరు?

Verse 4

यन्नाम्ना परमं क्षेत्रं हृषीकेश त्वयाश्रितम् ॥ कथयस्व जगन्नाथ यद्यनुग्राह्यता मयि ॥

హే హృషీకేశా, ఏ పేరుతో ఈ పరమ క్షేత్రం నీతో సంబంధించిందో చెప్పుము. హే జగన్నాథా, నేను నీ అనుగ్రహానికి పాత్రురాలినైతే దీనిని వివరించుము।

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ आसीत्पुरा महाभागो देवदत्त इति द्विजः ॥ भृगुवंशे समुत्पन्नो वेदवेदाङ्गपारगः ॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో దేవదత్తుడు అనే మహాభాగుడైన ద్విజుడు ఉండెను. అతడు భృగువంశంలో జన్మించి వేదవేదాంగాలలో పారంగతుడు.

Verse 6

यज्ञविद्यासु कुशलो व्रतनिष्ठोऽतिथिप्रियः ॥ तत्राश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलतान्वितम् ॥

అతడు యజ్ఞవిద్యలలో నిపుణుడు, వ్రతనిష్ఠుడు, అతిథిసత్కారప్రియుడు. అక్కడ అతనికి పుణ్యమైన ఆశ్రమస్థానం ఉండెను; అది పుణ్యవృక్షలతలతో అలంకృతమై ఉండెను.

Verse 7

शान्तैर्मृगगणैः कीर्णं कन्दमूलफलान्वितम् ॥ तत्र तीव्रं तपोऽतप्यद्देवदत्तो मुनीश्वरः ॥

ఆ ఆశ్రమం శాంతమైన మృగసమూహాలతో నిండియుండెను; కందమూలఫలాలతో సమృద్ధిగా ఉండెను. అక్కడ మునీశ్వరుడైన దేవదత్తుడు తీవ్రమైన తపస్సు చేసెను.

Verse 8

वर्षाणामयुतं साग्रं तत इन्द्रो व्यचिन्तयत् ॥ कामं वसन्तसहितं गन्धर्वान् स सखीन् पुनः ॥

పది వేల సంవత్సరాలకు కొంత మించి గడిచిన తరువాత ఇంద్రుడు ఆందోళన చెందెను. అప్పుడు అతడు వసంతతో కూడిన కామదేవుని మరియు తన సఖులైన గంధర్వులను మళ్లీ పిలిచెను.

Verse 9

उवाच मधुरं वाक्यं क्षुब्धेन्द्रियमनाः प्रभुः ॥ अहो सखायः किञ्चिन्मे महत्कार्यमुपस्थितम् ॥

ఇంద్రియమనస్సులు కలత చెందినప్పటికీ ప్రభువు మధురంగా పలికెను—“అహో సఖులారా, నాకు ఒక మహత్కార్యం ఎదురైంది.”

Verse 10

तदिन्द्रस्य वचः श्रुत्वा ते काममलयानिलाः ॥ प्रत्य्यूचुर्देवराजानमाज्ञापय निजं प्रियम् ॥

ఇంద్రుని వాక్యము విని కాముడు మరియు మలయ గాలి దేవరాజునితో పలికిరి—“మీకు ప్రియమైనదాన్ని ఆజ్ఞాపించండి।”

Verse 11

जितेन्द्रियस्यापि मनः कस्य संक्षोभयामहे ॥ कं वा सुतीव्रात्तपसो भ्रंशयामः सुपेशलम् ॥

“ఇంద్రియజయుడైనవాడి మనసును కూడా మేమెవరిది కలవరపెట్టగలము? అతి తీవ్రమైన, సునిశితమైన తపస్సు నుండి మేమెవరిని భ్రంశింపజేయగలము?”

Verse 12

आज्ञाप्रसादं ते लब्ध्वा वद शीघ्रं सुखी भव ॥ इत्युक्तः शतमन्युर्वै प्रत्युवाचाथ मानयन् ॥

“మీ ఆజ్ఞానుగ్రహం పొందిన తరువాత త్వరగా చెప్పండి—నిశ్చింతగా ఉండండి।” అని చెప్పబడగా శతమన్యు (ఇంద్రుడు) వారిని గౌరవించి ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 13

तदैव मे गता चिन्ता भवतां दर्शनं यदा ॥ जातमेवाखिलं कार्यं मम तच्छृणुताखिलाः ॥

“మీ దర్శనం లభించిన క్షణమే నా చింత తొలగిపోయింది. నా సమస్త కార్యమూ ఇప్పుడు సిద్ధమైంది—మీరు అందరూ వినండి।”

Verse 14

हिमशैले महारम्ये हृषीकेशाश्रितो मुनिः ॥ देवदत्त इति ख्यातस्तपस्यति महत्तपः ॥

“అత్యంత రమ్యమైన హిమశైలంపై హృషీకేశుని ఆశ్రయించిన దేవదత్త అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన ముని మహత్తపస్సు చేస్తున్నాడు।”

Verse 15

जिघृक्षुर्मे पदं नूनं तत्तपो विनिवर्त्यताम् ॥ इत्युक्तास्ते तदाज्ञां वै गृहीत्वा शिरसा द्रुतम् ॥

“అతడు నిశ్చయంగా నా పదవిని పొందదలచుకున్నాడు; కాబట్టి ఆ తపస్సును నిలిపివేయాలి.” అని చెప్పగా వారు శిరస్సు వంచి ఆ ఆజ్ఞను త్వరగా స్వీకరించారు.

Verse 16

प्रस्थानाय मतिं चक्रुः कामदेवपुरःसराः ॥ प्रस्थाप्याग्रे वसन्तं च मलयानिलमेव च ॥

కామదేవుడు ముందుండగా వారు ప్రయాణానికి నిర్ణయించారు; ముందుగా వసంతాన్ని, అలాగే మలయ గాలిని అగ్రదూతలుగా పంపారు.

Verse 17

ततः सुरपतिः शक्रः प्रम्लोचां नाम नामतः ॥ प्रशस्य प्रणयात्पूर्वं मानयन्निदमब्रवीत् ॥

అనంతరం దేవాధిపతి శక్రుడు ‘ప్రమ్లోచా’ అని పేరుతో పిలిచి, ముందుగా స్నేహంతో ప్రశంసించి గౌరవిస్తూ ఇలా అన్నాడు.

Verse 18

गच्छ स्वस्तिमती देवि विजयाय मुनेर्भुवि ॥ यत्राश्रमपदं तस्य देवदत्तस्य वै मुनेः ॥

“శుభమతీ దేవీ, భూమిపై ఆ మునిపై విజయార్థం వెళ్ళు—ఎక్కడ ఆ దేవదత్త ముని ఆశ్రమస్థానం ఉన్నదో అక్కడికి.”

Verse 19

तथा कुरुष्व भद्रं ते हृषीकेशसमीपतः ॥ इन्द्रस्याज्ञां समादाय ययौ तस्याश्रमं प्रति ॥

“అలానే చేయి; నీకు మంగళం కలుగుగాక—హృషీకేశుని సమీపంలో.” ఇంద్రుని ఆజ్ఞను స్వీకరించి అతడు ఆ ముని ఆశ్రమం వైపు వెళ్లాడు.

Verse 20

समीपोपवने रम्ये नानाद्रुमलताकुले ॥ मधुरालापबहुले कोकिलानां कलाकुले ॥

సమీపంలోని రమ్యమైన ఉపవనంలో నానావిధ వృక్షలతలతో నిండిపోయి, మధుర ఆలాపాలతో పరిపూర్ణమై, కోకిలల కళానాదాలతో మార్మోగుతూ ఉంది।

Verse 21

रसालमञ्जरीव्याप्तरसामोदालिसंकुले ॥ गुंजन्मत्तालिसन्नादश्रुतिश्रुतिधरान्विते ॥

మామిడి మంజరీల సువాసనరసంతో వ్యాపించి, ఆ మధుర గంధానికి మత్తైన భ్రమరసమూహాలతో నిండిపోయి, గుంజరించే తేనెటీగల నాదం నిరంతరం వినిపించేలా ఉంది।

Verse 22

गन्धर्वगीतसम्मिश्रे मलयानिलशीतले ॥ सम्प्फुल्लपङ्कजवने सुनिर्मलजलाशये ॥

గంధర్వగీతాలతో మేళవించి, మలయ పర్వతపు చల్లని గాలులతో శీతలమై, పూర్తిగా వికసించిన పద్మవనంతో కూడి, అత్యంత నిర్మల జలాశయంతో శోభించింది।

Verse 23

मुनिप्रभावसन्त्यक्तक्रौर्यस्थलजलाशये ॥ मधुरामोद मधुरे चित्तक्षोभविधायिनि ॥

అక్కడ ముని ప్రభావంతో భూమిలోనూ జలంలోనూ క్రూరత్వం విడిచిపెట్టబడింది; మృదువైన సువాసనతో మధురంగా ఉండి, అయినా మనస్సులో కలతను కలిగించేది।

Verse 24

प्रविश्य सा वरारोहा गीतं सुमधुरं जगौ ॥ यदा ध्यानादुपरतः समाधेर्विरताश्चिरात् ॥

లోపలికి ప్రవేశించిన ఆ సుందరి అత్యంత మధురమైన గీతాన్ని ఆలపించింది. అతడు ధ్యానాన్ని విరమించినప్పుడు—చాలాకాలంగా సమాధి నుండీ విరమించి—

Verse 25

गान्धर्वं प्रारभंस्ते तु गन्धर्वाः सुरसम्मताः ॥ तस्मिन्नेव क्षणे लब्ध्वा अवसरं पञ्च सायकः ॥

అప్పుడు దేవసమ్మతులైన గంధర్వులు గాంధర్వగానాన్ని ప్రారంభించారు. అదే క్షణంలో అవకాశం దొరకగానే పంచసాయకుడు కామదేవుడు కార్యం చేసెను.

Verse 26

विचकर्ष धनुः पुष्पं सायकान् समयूयुजत् ॥ संलक्ष्य तं मुनिं शान्तं भाविदैवबलात्कृतम् ॥

అతడు పుష్పధనుస్సును లాగి బాణాలను అమర్చెను. రాబోయే విధిబలంతో ఆ స్థితికి వచ్చిన ఆ శాంతమునిని గమనించి,

Verse 27

श्रुत्वा तन्मधुरं गीतं पञ्चमालापसुन्दरम् ॥ क्षुब्धचित्तः समभवत्स मुनिः संशितव्रतः ॥

పంచమ ఆలాపంతో సుందరమైన ఆ మధురగీతాన్ని విని, కఠినవ్రతుడైన ఆ ముని మనస్సు కలత చెందెను.

Verse 28

विचचाराश्रमपदं पश्यन्सन्तुष्टमानसः ॥ दूराद्ददर्श तन्वङ्गीं क्रीडन्तीं कन्दुकेन ताम् ॥

సంతుష్టమనస్సుతో అతడు ఆశ్రమప్రదేశంలో సంచరించెను. దూరం నుండి ఆ సన్నని అవయవాల యువతిని బంతితో ఆడుతూ చూచెను.

Verse 29

दृष्ट्वैव तां तु चार्वङ्गीं विद्धः कामेन पत्रिणा ॥ तस्याः समीपमगमत्स्मयमानो महामुनिः ॥

ఆ చార్వంగిని చూచిన వెంటనే మహాముని కామదేవుని పక్షపత్రబాణంతో గాయపడెను; చిరునవ్వుతో ఆమె సమీపానికి వెళ్లెను.

Verse 30

सापि दृष्ट्वा देवदत्तं सज्जन्ती हरिणेक्षणा ॥ कटाक्षयन्ती सहसा लज्जमाना विगूहति ॥

ఆమె కూడా దేవదత్తుని చూసి అతనిపై ఆకర్షితురాలైంది; హరిణనయనగా పక్క చూపులు వేస్తూ, అకస్మాత్తుగా లజ్జపడి తనను తాను దాచుకొనబోయింది।

Verse 31

करेण कन्दुकं घ्नन्ती चञ्चलाक्षी सुपेशला ॥ स्रंसता केशपासेन गलत्पुष्पेण राजता ॥

ఆమె చేతితో కందుకాన్ని కొడుతూ ఉండెను; చంచలనయనగా, అతి సుందరంగా, సడలిన జుట్టు ముడులు మరియు జారిపడుతున్న పుష్పాలతో ఆమె ప్రకాశించింది।

Verse 32

मनो हरन्ती तस्यर्षेः ललितैर्विभ्रमोद्भवैः ॥ एतस्मिन्नन्तरे तस्या दक्षिणः पवनोऽहरत् ॥

ఆమె లలితమైన క్రీడాభావ చలనాలతో ఆ ఋషి మనస్సును ఆకర్షించుచుండగా, అదే సమయంలో దక్షిణ దిశ నుండి వచ్చిన మృదువాయువు ఆమె వస్త్రాన్ని ఎత్తివేసింది।

Verse 33

वासः सूक्ष्मं गलन्नीवि काञ्चीदामगुणान्वितम् ॥ पुष्पबाणोऽप्यविध्यत्तं दृष्ट्वा अवसरमन्तिके ॥

ఆమె సన్నని వస్త్రం, జారుతున్న నీవి (నడుము బంధం) మరియు కాంచీదామ తాడు స్పష్టంగా కనిపించెను; సమీపంలో అవకాశాన్ని చూసి పుష్పబాణధారి కామదేవుడూ అతనిని బాణంతో గాయపరిచెను।

Verse 34

सम्मोहितः स तु मुनिर्गत्वान्तिकमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे वनेऽस्मिन्किञ्चिकीर्षसि ॥

మోహితుడైన ఆ ముని దగ్గరకు వెళ్లి పలికెను— “సుభగే, నీవెవరు? ఎవరిది నీవు? ఈ అడవిలో ఏమి చేయదలచుకున్నావు?”

Verse 35

मादृशान्किं मृगयसे बाहुपाशेन वा मृगान् ॥ बद्ध्वा गृहीत्वा वामोरु किं वाऽस्मान्कर्तुमिच्छसि ॥

నన్నంటి పురుషులనో, లేక మృగాలనో, నీ భుజపాశంతో వేటాడుతున్నావా? ఓ సుందరజఘనే! బంధించి పట్టుకొని మాతో ఏమి చేయదలచుకున్నావు?

Verse 36

सर्वथाऽस्मांस्तवाधीनान् यद्यद्वा कारयिष्यति ॥ तत्तत्कुर्मो वयं नित्यं तदधीनाः स्म सर्वथा ॥

మేము అన్ని విధాలా నీ అధీనంలో ఉన్నాము; నీవు మాతో ఏది చేయిస్తావో, అదే మేము నిత్యం చేస్తాము. మేము పూర్తిగా నీపై ఆధారపడినవారము.

Verse 37

रममाणस्तया सार्द्धं भुञ्जन्भोगान्मनोरमान् ॥ तपःप्रभावोपनतान्दिवारात्रमतन्द्रितः ॥

ఆమెతో కలిసి క్రీడిస్తూ అతడు మనోహరమైన భోగాలను అనుభవించాడు—తన తపస్సు ప్రభావంతో లభించినవాటిని—పగలు రాత్రి అలసట లేకుండా.

Verse 38

बहूनहर्गणानेवं रममाणो यदृच्छया ॥ सुप्तोत्थित इवाकस्माद्विवकेन समन्वितः ॥

ఇలా అనేక దినాలు యదృచ్ఛగా రమిస్తూ ఉన్నాడు; తరువాత అకస్మాత్తుగా—నిద్రలేచినవాడిలా—వివేకంతో సమన్వితుడయ్యాడు.

Verse 39

निर्वेदं प्राप्तवान् सद्यस् ततो वाच भृशातुरः ॥ अहो भागवती माया ययाहं भृशमोहितः ॥

అతడు వెంటనే నిర్వేదం (వైరాగ్యం) పొందాడు; తరువాత అత్యంత వ్యాకులుడై ఇలా అన్నాడు—“అహో! ఈ భాగవతీ మాయ, దీని వల్ల నేను ఘోరంగా మోహితుడనయ్యాను.”

Verse 40

जानन्नपि तपोभ्रंशं प्राप्तो दैवबलात्कृतः ॥ अग्निकुण्डसमा नारी घृतकुम्भसमः पुमान् ॥

తెలిసికొనియే అతడు దైవబలవశాత్ తపోభ్రంశమునకు లోనయ్యెను. “స్త్రీ అగ్నికుండసమా; పురుషుడు ఘృతకుంభసముడు.”

Verse 41

इति प्रवादो मूर्खाणां विचारान्महदन्तरम् ॥ घृतकुम्भोऽग्नियोगेन द्रवते न तु दर्शनात् ॥

ఇది మూర్ఖుల ప్రవాదము; విచారమునకు మహదంతరము. ఘృతకుంభము అగ్నిసంయోగమున కరిగును, కేవల దర్శనమాత్రమున కాదు.

Verse 42

पुमांस्त्रीदर्शनादेव द्रवते यद्विमोहितः ॥ नापराधस्त्वतो नार्याः स्वयं यदजितेन्द्रियः ॥

పురుషుడు మోహితుడై స్త్రీదర్శనమాత్రమునే ద్రవించునట్లయితే, అందులో నారికి అపరాధము లేదు; ఇంద్రియములు అజితమైన అతనికే దోషము.

Verse 43

इत्युक्त्वाऽसौ निवृत्तात्मा विससर्ज सुराङ्गनाम् ॥ प्रम्लोचा दैववशगो मनस्येतदचिन्तयत् ॥

ఇట్లు చెప్పి అతడు—మనస్సు నివృత్తి పొందగా—ఆ సురాంగనను పంపివేసెను. దైవవశగమైన ప్రమ్లోచా మనసులో ఇట్లు ఆలోచించెను.

Verse 44

उपसर्गो महानत्र तपसो भ्रंशकारकः ॥ त्यक्त्वाश्रममिमं चान्यत्स्थानं गत्वा समाहितः ॥

ఇక్కడ మహా ఉపసర్గము కలదు; ఇది తపోభ్రంశకారకము. ఈ ఆశ్రమమును విడిచి ఇతరస్థానమునకు వెళ్లి నేను సమాహితుడనగుదును.

Verse 45

तपस्तीव्रं समास्थाय शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ इति निश्चित्य मनसा गत्वा भृग्वाश्रमं प्रति ॥

మనసులో నిశ్చయించుకొని—“తీవ్ర తపస్సు ఆచరించి ఈ శరీరాన్ని క్షీణింపజేస్తాను”—అని భృగువాశ్రమం వైపు వెళ్లెను।

Verse 46

पश्यन्भृग्वाश्रमं रम्यमुत्तरं गतवान् शनैः ॥ गण्डक्याः पूर्वभागे तु विविक्तं विजनं शुभम् ॥

భృగువాశ్రమం రమ్యంగా కనిపించగా, అతడు మెల్లగా ఉత్తరదిశగా వెళ్లెను. గండకీ నదికి తూర్పు భాగంలో ఏకాంతమైన, జనరహితమైన, శుభస్థలం ఉండెను।

Verse 47

दृष्ट्वा तीरेषु विश्रान्तस्तपोभूमिमचिन्तयत् ॥ भृगुतुङ्गं समासाद्य शङ्कराराधने रतः ॥

తీరప్రాంతాలను చుట్టూ పరిశీలించి విశ్రాంతి తీసుకొని, తపస్సుకు తగిన భూమిని ఆలోచించెను. భృగుతుంగాన్ని చేరి శంకరారాధనలో నిమగ్నుడయ్యెను।

Verse 48

अतप्यत तपो घोरं शिवदर्शनलालसः ॥ अथ दीर्घेण कालेन सन्तुष्टः स महेश्वरः ॥

శివదర్శనాభిలాషతో అతడు ఘోర తపస్సు చేసెను. ఆపై దీర్ఘకాలానంతరం మహేశ్వరుడు సంతుష్టుడయ్యెను।

Verse 49

रुरुरित्येव विख्याता पितुरेवाश्रमे स्थिता ॥ युवभिः प्रार्थ्यमानापि चित्ते कञ्चन नाध्यगात ॥

ఆమె ‘రురూ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందింది; తండ్రి ఆశ్రమంలోనే నివసించెను. యువకులు వివాహార్థం ప్రార్థించినా ఆమె మనసులో ఎవరినీ స్వీకరించలేదు।

Verse 50

लिङ्गरूपधरः साक्षादुपर्यपि तथा ह्यधः ॥ तिर्यक् च जलधाराभिर्युक्तस्तत्तापशान्तिकृत् ॥

ఆయన సాక్షాత్తుగా లింగరూపాన్ని ధరించి పైగా, కిందగా, త్రైర్యకంగా కూడా నిలిచెను. జలధారలతో యుక్తుడై ఆ తపోఘ్నిని శమింపజేసెను.

Verse 51

उवाच च प्रसन्नात्मा मुने पश्य च मां शिवम् ॥ मामेवावेहि विष्णुं त्वं मा पश्यस्वान्तरं मम ॥

ప్రసన్నమనసుతో ఆయన పలికెను—“మునీ, నన్ను శివుడిగా దర్శించు. నన్నే విష్ణువుగా తెలుసుకో; నాలో భేదాన్ని చూడకు.”

Verse 52

पूर्वमन्तरभावेन दृष्टवानसि यन्मम ॥ तेन विघ्नोऽभवद्येन गलितं त्वत्तपो महत् ॥

మునుపు నన్ను భేదభావంతో దర్శించితివి; అందువల్ల విఘ్నం కలిగి, దాని చేత నీ మహత్తపస్సు క్షీణించెను.

Verse 53

आवामेकेन भावेन पश्यंस्त्वं सिद्धिमाप्स्यसि ॥ तपःप्रभावाल्लिङ्गानि प्रादुर्भूतानि यत्र वै ॥

ఒకే భావంతో మమ్మల్ని దర్శించితివి యెడల నీవు సిద్ధిని పొందుదువు; ఎందుకంటే అక్కడ తపశ్శక్తిచేత లింగములు ప్రాదుర్భవించెను.

Verse 54

समङ्गमिति विख्यातमेतत्स्थानं भविष्यति ॥ स्नात्वाऽत्र गण्डकीतीर्थे मम लिङ्गानि योऽर्च्चयेत् ॥

ఈ స్థలం ‘సమంగమ’ అని ప్రసిద్ధి పొందును. ఇక్కడ గండకీ తీర్థమున స్నానమాచరించి ఎవడు నా లింగములను అర్చించునో—

Verse 55

तस्य योगफलं सम्यग्भविष्यति न संशयः ॥ इति दत्त्वा वरं शम्भुस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

అతనికి యోగాభ్యాస ఫలం నిస్సందేహంగా సంపూర్ణంగా కలుగుతుంది. ఇలా వరమిచ్చి శంభువు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 56

प्रम्लोचापि मुनेर्गर्भं सम्प्राप्याश्रममन्तिकात् ॥ प्रसूतां कन्यकां त्यक्त्वा स्वर्गमेव जगाम ह ॥

ప్రమ్లోచా కూడా మునివలన గర్భం ధరించి ఆశ్రమ సమీపానికి వచ్చి, పుట్టిన కుమార్తెను విడిచిపెట్టి ఒంటరిగా స్వర్గానికి వెళ్లింది.

Verse 57

पुनर्जातमिवात्मानं मन्यमाना शुचिस्मिता ॥ सापि कन्या मृगैस्तत्र रुरुभिर्वर्द्धिता सती ॥

పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో ఆమె తనను తాను పునర్జన్మించినట్టుగా భావించింది; ఆ సతీ కన్యను అక్కడ రురు జింకలు పెంచాయి.

Verse 58

ततः सुनिश्चयं कृत्वा तपसे धृतमानसा ॥ चिन्तयन्ती जगन्नाथं भगवन्तं रमापतिम् ॥

ఆపై ఆమె దృఢనిశ్చయం చేసుకొని తపస్సుకు మనసును స్థిరపరచి, జగన్నాథుడు—భగవంతుడు రమాపతిని ధ్యానించింది.

Verse 59

मासे सा प्रथमे बाला फलाहारपरायणा ॥ एकान्तरे दिनं प्राप्य द्वितीये त्रिदिनान्तरे ॥

మొదటి నెలలో ఆ బాలిక ఫలాహారానికే అంకితమైంది; రెండో నెలలో ఒక రోజు విరామంతో ఆహారం తీసుకుంది, తరువాత మూడు రోజుల విరామంతో.

Verse 60

तृतीये पञ्चमे दिने चतुर्थे सप्तमान्तरे ॥ पञ्चमे नवरात्रेण षष्ठे पञ्चदशाहके ॥

మూడవ నెలలో ఆమె ఐదవ రోజున భోజనం చేసింది; నాలుగవ నెలలో ఏడు రోజుల విరామం తర్వాత; ఐదవ నెలలో తొమ్మిది రాత్రుల తర్వాత; ఆరవ నెలలో పదిహేను రోజుల తర్వాత భుజించింది।

Verse 61

मासेन सप्तमे चैव शीर्णपर्णाशनाष्टमे ॥ त्यक्त्वा तान्यपि सा बाला वाय्वाहारा बभूव ह ॥

ఏడవ నెలలో ఆమె నెలకు ఒక్కసారి మాత్రమే భుజించేది; ఎనిమిదవ నెలలో ఎండిపోయిన ఆకులతో జీవించేది. అవి కూడా విడిచిపెట్టి ఆ బాలిక కేవలం వాయు-ఆహారంతో నిలిచింది।

Verse 62

सैवं वर्षशतं स्थित्वा हरावेकार्गमानसा ॥ समाधिना समा भूत्वा स्थाणुवन्निश्चला अभवत् ॥

ఇలా వంద సంవత్సరాలు హరిలో ఏకాగ్ర మనస్సుతో నిలిచి, సమాధి ద్వారా సమత్వాన్ని పొందింది; స్తంభంలా నిశ్చలంగా నిలిచింది।

Verse 63

द्वन्द्वानि नाविदच्छापि आत्मभूतान्तरं विना ॥ परां काष्ठां समापन्ना प्रकाशमयकान्तिधृक् ॥

ఆమెకు ద్వంద్వాల అనుభూతి ఇకలేదు; తన ఆత్మస్వరూపమైన దానిని తప్ప మరేదీ గ్రహించలేదు. ఆమె పరమ స్థితిని చేరి, ప్రకాశమయ కాంతిని ధరించింది।

Verse 64

सन्निरुद्धेन्द्रियग्रामाः नाचक्षत बहिःस्थितम् ॥ तदा हृषीकाण्याविश्य संहृत्य स्वं हृदो बहिः ॥

ఇంద్రియ సమూహం పూర్తిగా నియంత్రితమై ఉండటంతో ఆమె బయట ఉన్నదాన్ని గ్రహించలేదు. అప్పుడు (ఆయన) ఇంద్రియాలలో ప్రవేశించి, వాటిని ఆమె హృదయం నుండి బయట వైపుకు లాగి సంకోచింపజేశాడు।

Verse 65

स्थितोऽहं वसुधे देवि अक्ष्णोः प्रत्यक्षतां गतः ॥ हृषीकाणि नियम्याहं यतः प्रत्यक्षतां गतः ॥

హే వసుధా దేవీ! నీ కన్నుల ముందే నేను ప్రత్యక్షంగా నిలిచియున్నాను. ఇంద్రియాలను నియమించినందువల్లనే నేను ప్రత్యక్షతను పొందాను.

Verse 66

हृषीकेश इति ख्यातो नाम्ना तत्रैव संस्थितः ॥ सा मां यदैव नापश्यदुन्मील्य नयने ततः ॥

అక్కడ ఆయన “హృషీకేశుడు” అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడై అదే స్థలంలో నిలిచియున్నాడు. ఆమె ఇంకా ఆయనను చూడకపోవడంతో, అప్పుడు ఆమె కన్నులు తెరిచింది.

Verse 67

बहिः स्थितं च मां दृष्ट्वा प्रणनाम कृताञ्जलिः ॥ गद्गदस्वरसंयुक्ता अश्रुक्लिन्नविलोचना ॥

బయట నిలిచిన నన్ను చూసి ఆమె అంజలి జోడించి నమస్కరించింది. ఆమె స్వరం భావోద్వేగంతో గద్గదమై, కన్నులు కన్నీళ్లతో తడిసిపోయాయి.

Verse 68

अयि बाले विशालाक्षि तुष्टोऽहं तपसस्तव ॥ वरं याचय मत्तस्त्वं यत्ते मनसि वर्तते ॥

ఓ బాలికా, విశాలాక్షీ! నీ తపస్సుతో నేను సంతుష్టుడను. నీ మనసులో ఉన్నదేదైనా నన్ను వరంగా అడుగు.

Verse 69

अदेयमपि ते दद्मि यदन्येषां सुदुर्ल्लभम् ॥ इति श्रुत्वा प्रभोर्वाक्यं प्रणम्य च पुनः पुनः ॥

ఇవ్వకూడనిదైనదైనా నేను నీకు ఇస్తాను—ఇతరులకు అత్యంత దుర్లభమైనదాన్ని. ప్రభువు వాక్యాన్ని విని ఆమె మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించింది.

Verse 70

स्तुत्वा तं देवदेवेशं प्रबद्धकरसंपुटा ॥ ददासि चेद्वरं मह्यं देवदेव जगत्पते ॥

ఆ దేవదేవేశ్వరుని స్తుతించి, చేతులు జోడించి ఆమె ఇలా అంది— “హే దేవదేవా, జగత్పతే, నాకు వరం ప్రసాదిస్తే—”

Verse 71

रोमाञ्चिततनुश्चासीत्कदम्बमुकुलाकृतिः ॥ तथा भूतां तु तां दृष्ट्वा प्रावोचमहमाṅ्गनाम् ॥

ఆమె దేహం రోమాంచితమై కదంబ మొగ్గలాగా రూపం దాల్చింది. ఆమె అలా మారినదాన్ని చూసి నేను ఆ స్త్రీతో పలికాను.

Verse 72

अनेनैव स्वरूपेण भगवन्स्थातुमर्हसि ॥ स्थितोऽस्म्यत्रैव भद्रं ते अपरं वरयाशु मे ॥

“హే భగవాన్, ఇదే స్వరూపంలో మీరు నిలిచి ఉండవలెను. నేను ఇక్కడే ఉన్నాను; మీకు మంగళం కలుగుగాక— నాకు మరొక వరం త్వరగా ప్రసాదించండి.”

Verse 73

यदि प्रसन्नो देवेश तदा मां कुरु पावनीम् ॥ मन्नाम्ना क्षेत्रमेतच्च ख्यातं भवतु नान्यथा ॥

“హే దేవేశా, మీరు ప్రసన్నులైతే నన్ను పావనకారిణిగా చేయండి. అలాగే ఈ క్షేత్రం నా నామంతోనే ప్రసిద్ధి పొందుగాక— ఇతరథా కాదు.”

Verse 74

तामहं देवि सुभगे प्रावोचं पुनरेव हि ॥ तीर्थानां परमं तीर्थं तव देहो भवत्वयम् ॥

నేను ఆమెతో మళ్లీ ఇలా అన్నాను— “హే సుభగ దేవీ, తీర్థాలలో పరమ తీర్థంగా నీ ఈ దేహమే కావుగాక.”

Verse 75

तव नाम्नां च विख्यातमेतत्क्षेत्रं भविष्यति ॥ तव तीर्थे कृतस्नानस्त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥

నీ నామముచేత ఈ క్షేత్రము ప్రసిద్ధమగును. నీ తీర్థమున స్నానము చేసి మూడు రాత్రులు ఉపవాసముండిన నరుడు—

Verse 76

विलोक्य मां भवेत्पूतो मम वाक्यान्न संशयः ॥ ब्रह्महत्यादि पापानि ज्ञात्वाऽज्ञात्वा कृतान्यपि ॥

నన్ను దర్శించినవాడు పవిత్రుడగును—నా వాక్యంలో సందేహము లేదు. బ్రహ్మహత్యాది పాపములు, తెలిసి గాని తెలియక గాని చేసినవైనను—

Verse 77

सापि कालेन सञ्जाता तीर्थभूता तथाऽभवत् ॥ एतत्ते कथितं देवि रुरुमाहात्म्यमुत्तमम् ॥

ఆమె కూడా కాలక్రమేణ జన్మించి, అలాగే తీర్థరూపమై నిలిచెను. దేవీ, నీకు రురువు యొక్క ఉత్తమ మహాత్మ్యము చెప్పబడినది.

Verse 78

रुरुक्षेत्रस्य प्रभवमेतद्गुह्यं परं मम ॥

ఇదే రురు-క్షేత్రము యొక్క ఉద్భవము—ఇది నా పరమ గుహ్యము.

Verse 79

यास्यन्ति विलयं क्षिप्रमेवमेतन्न संशयः ॥ इति दत्त्वा वरांस्तस्यै तत्रैवान्तरहितः स्थितः

వారు శీఘ్రమే లయమునకు చేరుదురు—ఇందులో సందేహము లేదు. అని ఆమెకు వరములు ఇచ్చి, అతడు అక్కడే అంతర్హితుడై నిలిచెను.

Verse 80

तस्य मे चिन्तयानस्य यूयमेव परा गतिः ॥ भवत्प्रसादात्स्वस्थोऽहं निर्भयस्तद्विचिन्त्यताम्

ఈ విషయాన్ని నేను ఆలోచిస్తున్నప్పుడు మీరే నా పరమాశ్రయం. మీ ప్రసాదంతో నేను క్షేమంగా, నిర్భయంగా ఉన్నాను—ఇది సమ్యకంగా విచారించబడుగాక।

Verse 81

ललितैः स्वैर्विलासैस्तं मोहयित्वा वशं कुरु ॥ यथा मत्प्रीतिरतुला त्वं मे कार्यकरी सदा

నీ సొంత సౌమ్యమైన లీలావిలాసాలతో అతనిని మోహింపజేసి వశపరచు; అప్పుడు నా ప్రీతి అతులంగా ఉండి, నీవు ఎల్లప్పుడూ నా కార్యాలను సాధించగలవు।

Verse 82

चकर्ष च धनुः कामः पुनःपुनरतन्द्रितः ॥ देवव्रतोऽपि स मुनिः क्षुब्धात्मा नियतोऽपि सन्

అప్పుడు కాముడు అలసట లేకుండా మళ్లీ మళ్లీ ధనుస్సును లాగాడు; నియమబద్ధుడైన దేవవ్రత ముని కూడా—సంయమి అయినప్పటికీ—అంతరాత్మలో కలత చెందాడు।

Verse 83

अथ तां हसमानां च गृहीत्वा दक्षिणे करे ॥ समालिङ्ग्य विषज्जन्तीं रमयामास मोहितः

తర్వాత నవ్వుతున్న ఆమెను కుడిచేతితో పట్టుకొని, ఆమె అతుక్కుని ఉన్నప్పుడు ఆలింగనం చేసి, తానే మోహితుడై ఆమెతో ఆనందించాడు।

Verse 84

गण्डकीसङ्गमे स्नात्वा सन्तर्प्य पितृर्देवताः ॥ विष्णुं शिवं च सम्पूज्य तपःस्थानं विचिन्तयन्

గండకీ సంగమంలో స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు తర్పణం సమర్పించి, విష్ణువును మరియు శివుని సమ్యకంగా పూజించి, తపస్సుకు తగిన స్థలాన్ని ఆలోచించాడు।

Verse 85

देवदत्तोऽपि स मुनिः सम्प्राप्य ज्ञानमुत्तमम् ॥ शिवोपदिष्टमार्गेण सायुज्यं परमं गतः

ఆ ముని దేవదత్తుడు కూడా ఉత్తమ జ్ఞానాన్ని పొందిన తరువాత, శివుడు ఉపదేశించిన మార్గమున పరమ సాయుజ్యాన్ని (ఏకత్వాన్ని) పొందెను।

Verse 86

तत्तेजसा वृतं सर्वं तदा दृष्ट्वा वसुन्धरे ॥ अहं विस्मयमापन्नस्तस्याः प्रत्यक्षतां गतः

ఓ వసుంధరా, అప్పుడు ఆ తేజస్సు సమస్తాన్ని ఆవరించినట్లు చూచి నేను విస్మయమునకు లోనై, ఆమె ప్రత్యక్ష సన్నిధికి చేరితిని।

Verse 87

दुर्लभं ते वरं दद्मि तपसाहं प्रतोषितः ॥ इत्युक्त्वा मां प्रणम्याह रुरुः सा संशितव्रता

“నీ తపస్సుతో నేను పూర్తిగా ప్రసన్నుడను; నీకు దుర్లభమైన వరాన్ని ఇస్తాను.” అని చెప్పి, దృఢవ్రతురాలైన ఆ రురు నాకు నమస్కరించి పలికెను।