Varaha Purana 146.87: Adhyaya 146, Shloka 87

The Greatness of Hṛṣīkeśa at Rurukṣetra: The Origin Narrative of Ruru and the Sacred Site

Devanagari script

दुर्लभं ते वरं दद्मि तपसाहं प्रतोषितः ॥ इत्युक्त्वा मां प्रणम्याह रुरुः सा संशितव्रता

Sanskrit recitationVaraha Purana 146.87

Transliteration

durlabhaṃ te varaṃ dadmi tapasāhaṃ pratoṣitaḥ || ity uktvā māṃ praṇamyāha ruruḥ sā saṃśitavratā

Translation

“నీ తపస్సుతో నేను పూర్తిగా ప్రసన్నుడను; నీకు దుర్లభమైన వరాన్ని ఇస్తాను.” అని చెప్పి, దృఢవ్రతురాలైన ఆ రురు నాకు నమస్కరించి పలికెను।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दुर्लभम्: rare/difficult to obtain
• दुर्लभम्: विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् वरस्य; Accusative singular

• ते: to you
• ते: सम्प्रदान (recipient/सम्प्रदान-कारक)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (4th/चतुर्थी), एकवचन; Dative singular

• वरम्: boon
• वरम्: कर्म (कर्म-कारक)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• दद्मि: I give
• दद्मि: क्रिया (finite verb)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present/लट्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्; ‘I give’

• तपसा: by austerity
• तपसा: करण (करण-कारक)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (कर्तृ-कारक)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रतोषितः: pleased
• प्रतोषितः: कर्ता (state/predicate)
• Type: Verb
• Root: तुष् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्र-उपसर्गयुक्त; ‘pleased/satisfied’

• इति: thus
• इति: वाक्य-सम्बन्ध (quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive); having said

• माम्: me
• माम्: कर्म (कर्म-कारक)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• प्रणम्य: having bowed (to)
• प्रणम्य: क्रियाविशेषण (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive) प्र-उपसर्गयुक्त; having bowed

• आह: said
• आह: क्रिया (finite verb)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; ‘said’

• रुरुः: Ruru
• रुरुः: कर्ता (कर्तृ-कारक)
• Type: Noun
• Root: रुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Proper noun

• सा: she
• सा: कर्ता (कर्तृ-कारक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Pronoun

• संशित-व्रता: she of firm/strict vows
• संशित-व्रता: विशेषण (qualifier of सा)
• Type: Adjective
• Root: संशित (कृदन्त/प्रातिपदिक; सम्-√शा/शि ‘to sharpen/discipline’) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘संशितं व्रतं यस्याः सा’; Nominative singular feminine

Speaker

Narrator (default to Varāha framework; contains quoted speech but speaker of quote not explicitly identified)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Ascetic Practice

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It reflects the Purāṇic trope of tapas generating narrative efficacy (boons), useful for mapping ascetic ideals across Purāṇic corpora.

Which geographic location is identified?

No location is named in this verse.

What is the primary ethical instruction?

It highlights disciplined commitment (vrata, tapas) as a valued form of self-cultivation, portrayed as yielding transformative outcomes within the narrative world.