Varaha Purana 141.46: Adhyaya 141, Shloka 46

The Sacred Greatness of Badarikāśrama

Badrinath Region

Devanagari script

अस्ति चोर्वशिकुण्डेति गुह्यं क्षेत्रे परं मम। यत्र चैवोर्वशी भित्त्वा दक्षिणोरुमजायत॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 141.46

Transliteration

asti corvaśikuṇḍeti guhyaṁ kṣetre paraṁ mama | yatra caivorvaśī bhittvā dakṣiṇorum ajāyata ||

Translation

నా పరమ గుహ్య క్షేత్రములో ‘చోర్వశికుణ్డ’ అనే తీర్థం ఉంది; అక్కడే ఉర్వశీ (దానిని) చీల్చి కుడి తొడ నుండి జన్మించింది.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अस्ति: there is
• अस्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction: and)

• उर्वशिकुण्डा: the Urvaśī-pond
• उर्वशिकुण्डा: Karta (कर्ता; अस्ति इत्यस्य विषयः)
• Type: Noun
• Root: उर्वशी + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: उर्वश्याः कुण्डा); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative), एकवचन

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-उद्धरण/नामनिर्देश (quotative: thus/called)

• गुह्यम्: secret
• गुह्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुह्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying implied 'स्थानम्/क्षेत्रम्')

• क्षेत्रे: in the sacred place/field
• क्षेत्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative), एकवचन

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (superior/supreme)

• मम: my
• मम: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक देशवाचक (relative adverb: where)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle: indeed/just)

• उर्वशी: Urvaśī
• उर्वशी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उर्वशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• भित्त्वा: having split
• भित्त्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भिद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (absolutive); पूर्वक्रिया (having split/broken)

• दक्षिणोरुम्: the right thigh
• दक्षिणोरुम्: Karma (कर्म; भित्त्वा इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण + ऊरु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (दक्षिणः ऊरुः); पुल्लिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• अजायत: was born/arose
• अजायत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Studies
• Cultural Heritage
• Mythography

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It provides an etiology for a sacred pond (kuṇḍa) through a named figure (Urvaśī), illustrating how Purāṇic texts anchor mythic memory to specific landscapes.

Which geographic location is identified?

A site called (C)Orvaśikuṇḍa is identified; without additional coordinates in the excerpt, it remains a Purāṇic toponym requiring cross-text comparison for modern mapping.

What is the primary ethical instruction?

The verse primarily encodes cultural-heritage meaning (why a place is considered significant) rather than issuing a direct ethical rule.