Adhyaya 123: The Greatness of Fragrant Flowers and Leaves: Prabodhinī (Awakening) Observances and Seasonal Rites

Verse 1

अथ सुमनोगन्धादिमाहात्म्यम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु कोकामाहात्म्यं पृथिवी धर्मसंहितम्॥ विस्मयं परमं याता श्रुत्वा धर्मं महौजसम्॥

ఇప్పుడు సుమనోగంధా మొదలైన వాటి మహాత్మ్యప్రసంగం. సూతుడు చెప్పెను—ధర్మసంబద్ధమైన కోకా మహాత్మ్యాన్ని విని, మహౌజస్వి ధర్మాన్ని విని, భూమిదేవి పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనైంది.

Verse 2

धरण्युवाच॥ अहो प्रभावः कोकाया माहात्म्यं क्रोडरूपिणः॥ तिर्यग्योनिगतो वापि प्राप्तो यत्परमां गतिम्॥

ధరణి చెప్పెను—అహో! కోకా యొక్క ప్రభావం, అలాగే వరాహరూపధారి ప్రభువు యొక్క మహాత్మ్యం ఎంత గొప్పది; ఎందుకంటే తిర్యగ్యోనిలో పుట్టినవాడైనా దీని ద్వారా పరమగతిని పొందగలడు.

Verse 3

तव देव प्रसादेन किञ्चिदिच्छामि वेदितुम्॥ यन्मया पूर्वपृष्टोऽसि केन धर्मेण मानवाः॥

హే దేవా! మీ ప్రసాదంతో నేను ఇంకొంత తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను. నేను మునుపు మిమ్మల్ని అడిగినది—ఏ ధర్మం ద్వారా మనుష్యులు (సిద్ధి/లక్ష్యం) పొందుతారు?

Verse 4

तपसा कर्मणा वापि पश्यन्ति त्वां हि माधव॥ प्रसादसुमुखो भूत्वा निखिलं वक्तुमर्हसि॥

హే మాధవా! తపస్సు ద్వారా గానీ, కర్మ ద్వారా గానీ వారు నిశ్చయంగా మీ దర్శనం పొందుతారు. కృపాపూరిత ముఖంతో మీరు సమస్త ఉపదేశాన్ని చెప్పవలెను.

Verse 5

एवं पृष्टस्तदा देव्याः माधव्याः स तु माधवः॥ प्रहस्य पुनरेवेदं वक्तुं समुपचक्रमे॥

ఈ విధంగా దేవి మాధవీ అడిగినప్పుడు, మాధవుడు చిరునవ్వుతో మళ్లీ ఈ ఉపదేశాన్ని చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

Verse 6

श्रीवराह उवाच॥ एवमेतन्महाभागे यथा त्वं भीरु भाषसे॥ कथयिष्यामि ते धर्मं गुह्यं संसारमोक्षणम्॥

శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే మహాభాగ్యవతీ! నీవు భయంతో చెప్పినట్లే ఇది నిజం. నేను నీకు సంసారమోక్షాన్ని ప్రసాదించే గూఢధర్మాన్ని చెప్పుదును.

Verse 7

गते मेघागमे काले प्रसन्नशरदाशये॥ अम्बरे विमले जाते विमले शशिमण्डले॥

మేఘాగమనకాలం గడిచిపోయి శరదృతువు ప్రసన్నంగా ఉన్నప్పుడు, ఆకాశం నిర్మలమై, చంద్రబింబం కూడా స్వచ్ఛంగా ప్రకాశించినప్పుడు—

Verse 8

नातिशीतं न चात्युष्णे काले हंसविराविणि॥ कुमुदोत्पलकह्लारपद्मसौरभनिर्भरे॥

అతి చలి గానీ అతి వేడి గానీ లేని కాలంలో, హంసల కూయుటతో నినదించే చోట, కుముద, ఉత్పల, కహ్లార, పద్మ పరిమళంతో నిండినప్పుడు—

Verse 9

कुमुदस्य च मासस्य भवेद्या द्वादशी शुभा॥ तस्यां मामर्चयेद्यस्तु तत्प्रभावं शृणुष्व मे॥

కుముద మాసంలో వచ్చే శుభ ద్వాదశీ తిథి నాడు—ఆ రోజున నన్ను ఆరాధించువాడు ఎవడైతే ఉన్నాడో, దాని ప్రభావాన్ని నన్ను నుండి వినుము.

Verse 10

कृत्वा ममैव कार्याणि द्वादश्यां तत्र माधवि॥ ममैवाराधनार्थाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्॥

హే మాధవీ! ద్వాదశీ నాడు అక్కడ నా కోసం విధించిన కర్మలను చేసి, నా ఆరాధనార్థం ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించవలెను.

Verse 11

मन्त्रः— ब्रह्मणा च रुद्रेण यः स्तूयमानो भवानृषिवन्दितो वन्दनीयश्च प्राप्ता द्वादशीयं ते प्रबुध्यस्व जागृष्व मेघा गताः पूर्णश्चन्द्रः शारदानि पुष्पाणि लोकनाथ तुभ्यमहं ददानीति धर्महेतोस्तव प्रीतये प्रबुद्धं जाग्रतं लोकनाथ त्वां भजमाना यज्ञेन यजन्ते सत्रेण सत्रिणो वेदैः पठन्ति भगवन्तः शुद्धाः प्रबुद्धा जाग्रतो लोकनाथ।

మంత్రం: “బ్రహ్మా మరియు రుద్రుడు స్తుతించే, ఋషులు వందించే, వందనీయుడవైన నీవు—నీ ద్వాదశి వచ్చింది; మేల్కొను, లేచెను. మేఘాలు తొలగిపోయాయి, పూర్ణచంద్రుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు, శరదృతువు పుష్పాలు వికసించాయి. ఓ లోకనాథా, ఇవి నీకు నేను సమర్పిస్తున్నాను. ధర్మహేతువుగా, నీ ప్రీతికోసం—మేల్కొని లేచిన లోకనాథా—నిన్ను భజించువారు యజ్ఞముతో ఆరాధిస్తారు; సత్రకర్తలు సత్రయాగముతో; శుద్ధులు వేదపాఠం చేస్తారు. ఓ లోకనాథా, మేల్కొను.”

Verse 12

एवं कर्माणि कुर्वन्ति द्वादश्यां वै यशस्विनि॥ मम भक्ताः व्रतं श्रेष्ठं ते यान्ति परमां गतिम्॥

ఓ యశస్వినీ! ద్వాదశి నాడు నా భక్తులు ఇలానే కర్మలు చేస్తారు; ఈ శ్రేష్ఠ వ్రతాన్ని ఆచరించి వారు పరమగతిని పొందుతారు।

Verse 13

एवं वै शारदं कर्म निखिलं कथितं मया॥ देवि संसारमोक्षार्थं मम भक्तसुखावहम्॥

ఓ దేవీ! ఈ విధంగా శరదృతువుకు సంబంధించిన సమస్త కర్మను నేను వివరించాను; ఇది సంసారమోక్షార్థమై, నా భక్తులకు సుఖకరమైంది।

Verse 14

इति प्रबोधिनी कर्म॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि शैशिरं कर्म शोभनम्॥ यानि कर्माणि कुर्वन्ति पुंसो यान्ति परां गतिम्॥

ఇలా ప్రబోధినీ కర్మ ముగిసింది. ఇక నేను నీకు శిశిరఋతువుకు సంబంధించిన శుభకర్మను వివరిస్తాను—ఆ కర్మల ద్వారా మనుష్యులు పరమగతిని పొందుతారు।

Verse 15

शीतवाताभिसन्तप्ता मम भक्त्या व्यवस्थिताः॥ अनन्यमनसो भूत्वा योगाय कृतनिश्चयाः॥

చలి గాలుల వల్ల బాధపడినా వారు నా భక్తిలో స్థిరంగా ఉంటారు; ఏకాగ్రమనస్సుతో యోగసాధనకు దృఢనిశ్చయం చేస్తారు।

Verse 16

शिशिरे यानि कर्माणि पुष्पिताश्च वनस्पतिः॥ तैरेव चार्चनं कृत्वा जानुभ्यां पतितः क्षितौ॥

శిశిర ఋతువులో చెప్పబడిన కర్మలను ఆచరించి, పుష్పించిన వనస్పతులతో అదే విధంగా అర్చన చేసి, మోకాళ్లపై నేలపై పడుతూ భక్తితో నమస్కరించాలి।

Verse 17

कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा इमं मन्त्र मुदीरयेत्॥

రెండు చేతులతో అంజలి ముద్ర చేసి ఈ మంత్రాన్ని శ్రద్ధతో ఉచ్చరించాలి।

Verse 18

मन्त्रः— शिशिरो भवान् धातरिमं लोकनाथ हिमं दुस्तरं दुष्प्रवेशं कालं संसारान्मां तारयेमं धर्ता त्रिलोकनाथ।

మంత్రం— “హే ధాతా! మీరు శిశిర ఋతువే. హే లోకనాథా! ఈ హిమమయమైన, దాటలేని, ప్రవేశించుటకు కఠినమైన కాలంలో నన్ను సంసారమునుండి తరింపజేయుము; హే ధర్తా, హే త్రిలోకనాథా!”

Verse 19

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ मासं मार्गशिरं चैव वैशाखं च मम प्रियम्॥

హే వసుంధరా! నేను నీకు మరొకటి చెప్పుదును—వినుము; మార్గశీర్ష మాసమును మరియు నాకు ప్రియమైన వైశాఖ మాసమును కూడా।

Verse 20

अहं तत्र प्रवक्ष्यामि पुष्पादीनां च यत्फलम् ॥ नववर्षसहस्राणि नववर्षशतानि च

అక్కడ నేను పుష్పాది అర్పణాల ఫలితాన్ని వివరించుదును; ఆ పుణ్యబలంతో (భక్తుడు) తొమ్మిది వేల సంవత్సరాలు మరియు తొమ్మిది వందల సంవత్సరాలు కూడా నివసించును।

Verse 21

तिष्ठते विष्णुलोकेऽस्मिन् यो ददाति स्म निश्चलम् ॥ एकैकं गन्धपत्रं च दानमेतन्महत्फलम्

ఈ విష్ణులోకంలో నిశ్చల సంకల్పంతో దానం చేసే వాడు అక్కడే నిలిచివుంటాడు. ఒక్క సుగంధపత్రం దానమైనా మహాఫలదాయకమని చెప్పబడింది.

Verse 22

मतिमान्धृतिमान्भूत्वा गन्धपुष्पाणि दापयेत् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि गन्धपत्रस्य यत्फलम्

వివేకవంతుడై ధైర్యవంతుడై సుగంధపుష్పాల దానం చేయించాలి. మరల ఇంకొక విషయాన్ని చెబుతాను—సుగంధపత్రార్పణ ఫలితాన్ని.

Verse 23

द्वादश्यां चैव यो दद्यात्त्रीन्मासांश्च समाहितः ॥ कौमुदस्य तु मासस्य मार्गशीर्षस्य वै तथा

సమాధానచిత్తంతో ద్వాదశీ రోజున మూడు నెలలు దానం చేసే వాడు—కౌముద అనే మాసంలో, అలాగే మార్గశీర్ష మాసంలో కూడా—

Verse 24

वैशाखस्य तु मासस्य वनमालां सुपुष्पिताम् ॥ एकचित्तं समाधाय गन्धपुष्पाणि यो न्यसेत्

వైశాఖ మాసంలో పుష్పసమృద్ధమైన వనమాల అర్పించి, ఏకాగ్రచిత్తంతో సుగంధపుష్పాలను సమర్పించే వాడు—

Verse 25

वर्षाणि द्वादशैवेह तेन पूजा कृता भवेत् ॥ शालपुष्पेण मिश्रेण कौमुद्यां गन्धकेन च

అతనిచేత ఇక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాల పూజ చేసినట్లుగా భావించబడుతుంది. కౌముదీలో శాలపుష్పమిశ్రితంగా, సుగంధద్రవ్యంతో కూడి—

Verse 26

मासि मार्गशिरे भद्रे दद्यादुत्पलमिश्रितम् ॥ एवं महत्फलं भद्रे गन्धपत्रस्य च स्मृतम्

మార్గశీర్ష మాసంలో, ఓ భద్రే, ఉత్పలము (నీలకమలం) కలిపిన దానాన్ని ఇవ్వాలి. ఈ విధంగా, ఓ భద్రే, గంధపత్రానికి మహత్తర ఫలం స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 27

श्रुत्वेति वचनं तस्य प्रश्रयेण तु माधवि ॥ प्रहस्य प्रणयाद्वाक्यमित्युवाच वसुन्धरा

అతని మాటలు విని, ఓ మాధవీ, వినయంతో వసుంధర నవ్వి స్నేహభరితమైన వాక్యాన్ని పలికింది.

Verse 28

द्वादशीं चापि देवेश प्रशंससि सदा मम ॥ इति पृष्टस्तदा देव्याः धरिण्या स तु माधवः

“ఓ దేవేశా! నాతో నిత్యం ద్వాదశీని కూడా మీరు ప్రశంసిస్తారు.” అని దేవి ధరిణి అడిగినప్పుడు, అప్పుడు మాధవుడు (ప్రత్యుత్తరం ఇవ్వబోయాడు).

Verse 29

प्रहस्य तामुवाचेदं वचनं धर्मसंश्रितम् ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि येनेमौ मम च प्रियौ

నవ్వుతూ ఆమెతో ధర్మాధారితమైన ఈ మాటలు పలికాడు— “ఓ దేవీ, తత్త్వంగా విను; వీటివల్ల ఈ రెండూ నాకు కూడా ప్రియమైనవి.”

Verse 30

तिथीनां द्वादशी चापि सर्वयज्ञफलाधिका ॥ त्वया द्विजसहस्रेभ्यो यत्फलं प्राप्नुयान्नरः

తిథులలో ద్వాదశీ సమస్త యజ్ఞఫలాలకన్నా అధికమని చెప్పబడింది. ఓ దేవీ, నిన్ను ఆరాధించుటవలన మనుష్యుడు వేలాది ద్విజులకు దానం చేసిన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 31

तदेकं संप्रदायैव द्वादश्यामभिविन्दति ॥ कौमुद्यां च प्रबुद्धोऽस्मि वैशाख्यां च समुद्घृतः

ఆ ఒక్క దానము/అర్పణము సంప్రదాయానుసారంగా ఇచ్చినవాడు ద్వాదశీనాడు దాని ఫలాన్ని నిశ్చయంగా పొందుతాడు. “కౌముదీ (కార్తిక)లో నేను జాగృతుడనై, వైశాఖంలో మళ్లీ ఉద్ధరింపబడుతాను” అని చెప్పబడింది.

Verse 32

महानाधिहरॊ योगस्तेनैतत्प्रभवो धरे ॥ अतः कौमुदिकायां तु वैशाख्यां यतमानसः

ఈ సాధన మహా క్లేశాలను తొలగించే యోగము; దీనివలన ఈ ఫలము ఉద్భవిస్తుంది, ఓ ధరా. కనుక కౌముదీ (కార్తిక)లోను వైశాఖంలోను ఏకాగ్రచిత్తంతో ప్రయత్నించాలి.

Verse 33

गन्धपत्रं करे गृहीय इमं मन्त्र मुदीरयेत् ॥ मन्त्रः — भगवन्नाज्ञापय इमं बहुतरं नित्यं वैशाखं चैव कार्तिकम्

చేతిలో సువాసనగల ఆకు పట్టుకొని ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి—“భగవన్, ఈ విస్తారమైన అర్పణం/వ్రతాన్ని స్వీకరించుము/ఆజ్ఞాపించుము—నిత్య వైశాఖమును, కార్తికమును కూడా।”

Verse 34

गृहीाण गन्धपत्राणि धर्ममेव प्रवर्धय ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा गन्धपत्रं प्रदापयेत्

“ఈ సువాసనగల ఆకులను స్వీకరించుము; ధర్మమును మాత్రమే వృద్ధి చేయుము।” ‘నమో నారాయణ’ అని చెప్పి సువాసన ఆకు అర్పించాలి.

Verse 35

पुष्पाणां च प्रवक्ष्यामि यो गुणो यच्च वै फलम् ॥ दत्त्वा वै गन्धपत्राणि पुष्पहस्तः शुचिर्नरः ॥ ॐ नमो वासुदेवायेत्युक्त्वा मन्त्र मुदीरयेत्

పుష్పాల గుణమును మరియు వాటి ఫలితమును నేను వివరిస్తాను. సువాసనగల ఆకులు ఇచ్చి, చేతిలో పూలు పట్టుకున్న శుద్ధుడు ‘ఓం నమో వాసుదేవాయ’ అని చెప్పి మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.

Verse 36

मन्त्रः — भगवन्नाज्ञापय सुमनांसीमानि अर्चयितुं मां सुमनसङ्कुरु गृहीष्व सुमनस्कं देव सुगन्धेन ते नमः

మంత్రం— ఓ భగవాన్, ఈ పుష్పాలతో నేను ఆరాధించుటకు ఆజ్ఞాపించుము; నన్ను ప్రసన్నచిత్తుడిని చేయుము. ఓ దేవా, ఆనందమనస్సుతో ఈ అర్పణను స్వీకరించుము; సుగంధంతో నీకు నమస్కారం।

Verse 37

दिव्यं वर्षसहस्रं वै मम लोकेषु तिष्ठति ॥ एकैकस्य तु पुष्पस्य पुण्यमेतन्महाफलम्

అర్పణకర్త నా లోకాలలో దివ్యమైన వెయ్యి సంవత్సరాలు నివసిస్తాడు; ఒక్కో పుష్పానికి కలిగే ఈ పుణ్యం మహాఫలప్రదం।

Verse 38

सुमनो गन्धसम्भूतं यत्त्वया पूर्वपृच्छितम्

సుగంధమునుండి జనించిన ‘సుమనస్’ పుష్పం, నీవు ముందుగా అడిగినదే—ఇప్పుడు దానిని నేను వివరిస్తున్నాను।

Verse 39

यावल्लोकाश्च धार्यन्ते तावत्कालं वसुन्धरे ॥ मद्भक्तो जायते धन्यो नान्यभक्तः कदाचन

ఓ వసుంధరా! లోకాలు నిలిచియున్నంతకాలం నా భక్తుడు ధన్యుడై జన్మిస్తాడు; నా భక్తి లేనివాడు ఎప్పుడూ అట్లా కాడు।

Verse 40

यस्त्वथैतेन मन्त्रेण शिशिरे कर्म कारयेत् ॥ स गच्छेत्परमां सिद्धिं मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥

ఎవడు ఈ మంత్రంతో శిశిర ఋతువులో కర్మను నిర్వహింపజేస్తాడో, అతడు నా భక్తిలో స్థిరుడై పరమ సిద్ధిని పొందుతాడు।

Verse 41

प्रभो द्वादश मासाश्च षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ तत्र द्वावेव किं मह्यं भगवन् किं प्रशंससि ॥

ప్రభూ! పన్నెండు నెలలు ఉన్నాయి, అలాగే మూడు వందల అరవై రోజులు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో నా హితార్థం ప్రత్యేకంగా ఏ రెండు? ఓ భగవాన్, మీరు ఏదిని ప్రశంసిస్తారు?

Verse 42

प्राप्नोति ददमानस्तु मम कर्मपरायणः ॥ न जन्ममरणं चैव न ग्लानिं न च वै क्षुधाम् ॥

విధిపూర్వకంగా దానం చేస్తూ నా నియత కర్మలలో నిమగ్నుడై ఉన్నవాడు ఫలాన్ని పొందుతాడు—జన్మమరణం లేదు, అలసట లేదు, అలాగే ఆకలి కూడా లేదు.