Adhyaya 5: Rudra’s Wrath at Daksha’s Sacrifice and the Iconography of Kālarūpa through the Zodiac

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे चतुर्थो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच जटाधरं हरिर्द्दष्ट्वा क्रोधादारक्तलोचनम् तस्मात् स्थानादपाक्रम्य कुब्जाम्रे ऽन्तर्हितः स्थितः

పులస్త్యుడు చెప్పెను—కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులున్న జటాధరుని (శివుని) చూచి, హరి ఆ స్థలాన్ని విడిచి కుబ్జామ్రలో అంతర్హితుడై నిలిచెను। ఇట్లు శ్రీ వామనపురాణం నాల్గవ అధ్యాయం సమాప్తం।

Verse 2

वसवो ऽष्टौ हरं दृष्ट्वा सुस्रुवुर्वेगतो मुने सा तु जाता सरिच्छ्रेष्ठा सीता नाम सरस्वती

ఓ మునీ, హరుని దర్శించి అష్ట వసువులు వేగంగా ప్రవహించిరి; ఆమె నదులలో శ్రేష్ఠగా జన్మించింది—సీత అనే పేరుగల సరస్వతి।

Verse 3

एकादश तथा रुद्रास्त्रिनेत्रा वृषकेतनाः कान्दिशीका लयं जग्मुः समभ्येत्यैव शङ्करम्

అలాగే ఏకాదశ రుద్రులు—త్రినేత్రులు, వృషకేతనులు—ఆతురతతో శంకరుని సమీపించి ఆయనలో లయమొందిరి।

Verse 4

विश्वे ऽश्विनौ चच साध्याश्च मरुतो ऽनलभास्कराः समासाद्य पुरोडाशं भक्ष्याश्च महामुने

ఓ మహామునీ, విశ్వేదేవులు, అశ్వినులు, సాధ్యులు, మరుతులు, అగ్ని మరియు సూర్యుడు—సమావేశమై పురోడాశమును మరియు ఇతర భక్ష్యములను భుజించిరి।

Verse 5

चन्द्रः सममृक्षगणैर्निशां समुपदर्शयन् उत्पत्यरुह्य गगनं स्वमधिष्ठानमास्थितः

చంద్రుడు నక్షత్రగణములతో కలిసి రాత్రిని ప్రకాశింపజేస్తూ ఉదయించి, గగనమునకు ఎగసి తన అధిష్ఠానమును అధిరోహించెను।

Verse 6

कश्यपाद्याश्च ऋषयो जपन्तः शतरुद्रियम् पुष्पाञ्जलिपुटा भूत्वा प्रणताः संस्थिता मुने

ఓ మునీ, కశ్యపాది ఋషులు శతరుద్రీయమును జపిస్తూ, పుష్పాంజలి పట్టుకొని, నమస్కరించి నిలిచిరి।

Verse 7

असकृद् दक्षदयिता दृष्ट्वा रुद्रं बलाधिकम् शक्रादीनां सुरेशानां कृपणं विललाप ह

మళ్లీ మళ్లీ దక్షుని ప్రియమైన సతీ, రుద్రుడు బలంలో అధికుడని చూచి, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవేశ్వరుల దయనీయ స్థితిని చూసి కరుణగా విలపించింది।

Verse 8

ततः क्रोधाभिभूतेन शङ्करेण महात्मना तलप्रहारैरमरा बहवो विनिपातिताः

అనంతరం క్రోధానికి లోనైన మహాత్ముడు శంకరుడు తన అరచేతి ప్రహారాలతో అనేక అమరులను (దేవులను) నేలకూల్చాడు।

Verse 9

पादप्रहारैरमरा त्रिशुलेनापरे मुने दृष्ट्यग्निना तथैवान्ये देवाद्याः प्रलयीकृताः

పాదప్రహారాలతో కొందరు దేవులు కూలిపోయారు; ఓ మునీ, మరికొందరు త్రిశూలంతో; ఇంకా కొందరు దేవాదులు ఆయన దృష్టి అగ్నిచేత అలాగే ప్రళయమైపోయారు।

Verse 10

ततः पूषा हरं वीक्ष्य विनिघ्नन्तं सुरासुरान् क्रोधाद् बाहू प्रसार्यथ प्रदुद्राव महेश्वरम्

అప్పుడు పూషుడు హరుడు దేవాసురులను సంహరిస్తున్నాడని చూసి, కోపంతో భుజాలను చాచి మహేశ్వరుని మీదకు దూసుకెళ్లాడు।

Verse 11

तमापतन्तं भगवान् संनिरीक्ष्य त्रिलोचनः बाहुभ्यां प्रतिजग्राह करेणैकेन शङ्करः

అతడు దూసుకొస్తున్నాడని చూసిన భగవాన్ త్రిలోచనుడు అతనిని రెండు భుజాలతో పట్టుకున్నాడు; శంకరుడు ఒక్క చేతితోనే అతనిని దృఢంగా నిలిపాడు।

Verse 12

कराभ्यां प्रगृहीतस्य शंभुनांशुमतो ऽपि हि कराङ्गुलिभ्यो निश्चेरुरसृग्धाराः समन्ततः

అంశుమాన్ తేజస్సుతో ఉన్నప్పటికీ, శంభువు అతనిని రెండు చేతులతో బలంగా పట్టుకున్నప్పుడు అతని వేళ్ల నుండి అన్ని వైపులా రక్తధారలు ప్రవహించాయి।

Verse 13

ततो वेगेन महता अंशुमन्तं दिवाकरम् भ्रामयामास सततं सिंहो मृगशिशुं यथा

ఆపై అతడు మహా వేగంతో అంషుమాన్ అనే దివాకరుణ్ని నిరంతరం తిప్పాడు; సింహం మృగశిశువును తిప్పినట్లుగా।

Verse 14

भ्रामितस्यातिवेगेन नारदांशुमतो ऽपि हि भुजौ हस्वत्वमापन्नौ त्रुटितस्नायुबन्धनौ

ఓ నారదా, అతివేగంతో తిప్పబడినప్పుడు అంషుమాన్‌ యొక్క భుజాలు కూడా చిన్నవై, నాడీబంధాలు చినిగిపోయాయి।

Verse 15

रुधिराप्लुतसर्वाङ्गमंशुमन्तं महेश्वरः संनिरीभ्योत्ससर्जैनमन्यतो/भिजगाम ह

మహేశ్వరుడు రక్తంతో తడిసిన సమస్తాంగాలతో ఉన్న అంషుమాన్‌ను చూసి, అతనిని ఆ స్థితి నుండి విడిపించి, తరువాత మరో దిశ నుండి ముందుకు సాగాడు।

Verse 16

ततस्तु पूषा विहसन् दशनानि विदर्शयन् प्रोवाचैह्येहि कापालिन् पुनः पुनरथेश्वरम्

అప్పుడు పూషా నవ్వుతూ, పళ్లను చూపిస్తూ, రథేశ్వరుణ్ని పదేపదే ఇలా అన్నాడు—“రా, రా, ఓ కపాలధారి (కాపాలిన్)!”

Verse 17

ततः क्रोधाभिभूतेन पूष्णे वेगेन शंभुना मुष्टिनाहत्य दशनाः पातिता धरणीतले

అప్పుడు శివుని క్రోధవేగానికి లోనైన పూషునిపై శంభువు ముష్టితో ఘాటుగా కొట్టగా, పూషుని దంతాలు భూమితలంపై పడిపోయాయి।

Verse 18

भग्नदन्तस्तथा पूषा शोणिताभिप्लुताननः पपात भुवि निःसंज्ञो वज्राहत इवाचलः

ఇలా దంతాలు విరిగి, ముఖం రక్తంతో తడిసిన పూషుడు భూమిపై స్పృహలేక పడిపోయాడు—వజ్రాఘాతానికి గురైన పర్వతంలా।

Verse 19

भगो/भिवीभ्य पूषाणं पतितं रुधिरोक्षितम् नेत्राभ्यां घोररूपाभ्यां वृषध्वजमवैक्षत

భయంతో వణికిన భగుడు రక్తంతో తడిసిపోయి పడిపోయిన పూషుని చూశాడు; తరువాత భయంకరమైన చూపులతో వృషధ్వజుడు (శివుడు) వైపు దృష్టి నిలిపాడు।

Verse 20

त्रिपुरघ्नस्ततः क्रुद्धस्तलेनाहत्य चक्षुषी निपातयामास भुवि क्षोभयन्सर्वदेवताः

అప్పుడు త్రిపురఘ్నుడు (శివుడు) కోపించి తన అరచేతితో (వారి) కళ్లపై కొట్టి వారిని భూమిపై పడేసి, సమస్త దేవతలను కలవరపెట్టాడు।

Verse 22

ततो दिवाकराः सर्वे पुरस्कृत्य शतक्रतुम् मरुद्भिश्च हुताशैश्च भयाज्जग्मुर्दिशो दश / 5.21 प्रतियातेषु देवेषु प्रह्लादाद्या दितीस्वराः नमस्कृत्य ततः सर्वे तस्थुः प्राञ्जलयो मुने

అప్పుడు సూర్యదేవతలందరూ శతక్రతువు (ఇంద్రుడు)ను ముందుంచి, మరుత్తులతోను హుతాశనుడు (అగ్ని)తోను కలిసి, భయంతో పది దిక్కులకూ పారిపోయారు। దేవతలు వెనుదిరిగిన తరువాత, ప్రహ్లాదుడు మొదలైన దితిసంభవాధిపతులు నమస్కరించి, ఓ మునీ, అందరూ అంజలి ఘటించి అక్కడ నిలిచారు।

Verse 23

ततस्तं यज्ञवाटं तु शङ्करो घोरचक्षुषा ददर्श दग्धुं कोपेन सर्वांश्चैव सुरामुरान्

అప్పుడు శంకరుడు ఘోరనేత్రాలతో ఆ యజ్ఞవాటాన్ని చూచెను; కోపంతో దానిని మరియు సమస్త దేవాసురులను కూడా దహించుటకు ఉద్దేశించాడు।

Verse 24

ततो निलिल्यिरे वीराः प्रणेमुर्दुद्रुस्तथा भयादन्ये हरं दृष्ट्वा गता वैवस्वतक्षयम्

అప్పుడు కొందరు వీరులు దాగిపోయిరి; కొందరు నమస్కరించిరి; మరికొందరు భయంతో పారిపోయిరి। హరుని చూచి కొందరు వైవస్వతుని లోకానికి వెళ్లిరి—అంటే మరణించిరి।

Verse 25

त्रयो ऽग्नयस्त्रिभिर्नेर्दुःसहं समवैक्षत दृष्टमात्रास्त्रिनेत्रेण भस्मीभूताभवन् क्षणात्

మూడు అసహ్యమైన అగ్నులు అతని మూడు నేత్రాల నుండి వెలువడినవి. త్రినేత్రుని దృష్టిమాత్రంతోనే అవి క్షణంలో భస్మమయ్యాయి।

Verse 26

अग्नौ प्रणष्टे यज्ञो ऽपि भूत्वा दिव्यवपुर्मृगः दुद्राव विक्लवगतिर्दक्षिणासहितो ऽम्बरे

అగ్ని నశించినప్పుడు యజ్ఞమూ దివ్యదేహముగల మృగరూపం ధరించి, వికల గమనంతో దక్షిణాసహితంగా ఆకాశంలో పరుగెత్తెను।

Verse 27

तमेवानुससारेशश्चापमानम्य वेगवान् शरं पाशुपतं कृत्वा कालरूपी महेश्वरः

అప్పుడు ఈశుడు వేగంగా అతనినే ఒంటరిగా అనుసరించెను; ధనుస్సును వంచి, కాలరూపం ధరించిన మహేశ్వరుడు పాశుపత బాణాన్ని సిద్ధం చేసెను।

Verse 28

अर्द्धेन यज्ञवाटान्ते जटाधर इति श्रुतः अर्द्धेन गगने शर्वः कालरूपी च कथ्यते

తన స్వరూపంలోని ఒక అర్ధభాగంతో యజ్ఞవాటపు అంచున నిలిచి ఆయన ‘జటాధరుడు’ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు; మరొక అర్ధభాగంతో ఆకాశంలో ఉన్న శర్వుడు ‘కాలరూపుడు’ అని చెప్పబడతాడు.

Verse 29

नारद उवाच कालरूपी त्वयाख्यातः शंभुर्गगनगोचरः लक्षणं च स्वरूपं च सर्वं व्याख्यातुमर्हसि

నారదుడు అన్నాడు— మీరు శంభువును కాలరూపుడిగా, ఆకాశంలో సంచరించువాడిగా వర్ణించారు; కాబట్టి ఆయన లక్షణమును మరియు స్వరూపమును సమగ్రంగా వివరించవలసినది.

Verse 30

पुलस्त्य उवाच स्वरूपं त्रिपुरघ्नस्य वदिष्ये कालपूपिणः येनाम्बरं मुनिश्रेष्ठ व्याप्तं लोकहितेप्सुना

పులస్త్యుడు అన్నాడు— ఓ మునిశ్రేష్ఠా! లోకహితాన్ని కోరుతూ ఆకాశాన్ని వ్యాపించిన కాలరూపి త్రిపురఘ్నుని స్వరూపాన్ని నేను వివరిస్తాను.

Verse 31

यत्राश्विनी च भरणी कुत्तिकायास्तथांशकः मेषो राशिः कुजक्षेत्रं तच्छिरः कालरूपिणः

అశ్విని, భరణి మరియు కృత్తికలో ఒక భాగం ఉన్న ప్రాంతం— అది మేష రాశి, కుజుడు (మంగళుడు) యొక్క క్షేత్రం; అదే కాలరూపుడైన దేవుని శిరస్సు.

Verse 32

आग्नेयाशास्त्रयो ब्रह्मन् प्राजापत्यं कवेर्गृहम् सौम्यार्द्ध वृषनामेदं वदनं परिकीर्तितम्

ఓ బ్రాహ్మణా! అశ్విని, భరణి నక్షత్రాలు ఆగ్నేయం (అగ్ని) యొక్క గృహమని; కృత్తికా ప్రాజాపత్యం (ప్రజాపతి) యొక్క గృహమని; మరియు వృషభ రాశి యొక్క మొదటి (సౌమ్య) అర్ధభాగం (శివుని) వదనమని కీర్తించబడింది.

Verse 33

मृगार्द्धमार्द्रादित्यांशास्त्रयः सौम्यगृहं त्विदम् मिथुनं भुजयोस्तदस्य गगनस्थस्य शूलिनः

మృగశీర్ష నక్షత్రపు ఉత్తరార్థం, ఆర్ద్రా, అలాగే ఆదిత్య-వర్గానికి చెందిన మూడు భాగాలు—ఇవి కలసి ఈ సౌమ్య (చంద్ర) గృహమని చెప్పబడును. ఆకాశస్థుడైన శూలధారి ప్రభువు భుజములకు మిథున రాశి నియమితమైంది.

Verse 35

आदित्यांशश्च पुष्यं च आश्लेषा शशिनो गृहम् राशिः कर्कटको नाम पार्श्वे मखविनाशिनः/थ 5.34 पित्र्यर्क्षं भगदैवत्यमुत्तरांश् च केसरी सूर्यक्षेत्रं विभोर्ब्रह्मन् हृदयं परिगीयते

ఆదిత్య-అంశం, పుష్యము, ఆశ్లేషా—ఇవి చంద్రుని గృహము. కర్కటక అనే రాశి యజ్ఞవినాశకుడైన (దక్షయజ్ఞధ్వంసక) ప్రభువు పార్శ్వమున నిలిచినదని చెప్పబడును. భగదేవత కల పితృ-నక్షత్రం మరియు ఉత్తరాంశములు కూడా (నియోజితములు); ఓ బ్రాహ్మణా, ఆ విభువు యొక్క సూర్యక్షేత్రం హృదయమని కీర్తించబడుతుంది.

Verse 36

उत्तरांशास्त्रयः पाणिश्चित्रार्धं कन्यका त्वियम् सोमपुत्रस्य सद्मैतद् द्वितीयं जठरं विभोः

మూడు ఉత్తరాంశములు ‘హస్త’మని, అలాగే చిత్రా నక్షత్రపు అర్ధభాగము—ఇదే కన్యా రాశి. ఇది సోమపుత్రుడైన (బుధుడి) నివాసము; విభువు యొక్క రెండవ జఠరప్రదేశమని కూడా చెప్పబడుతుంది.

Verse 37

चित्रांशद्वितयं स्वातिर्विशाखायांशकत्रयम् द्वितीयं सुक्रसदनं तुला नाभिरुदाहृता

చిత్రా నక్షత్రపు రెండు భాగాలు, తరువాత స్వాతి, మరియు విశాఖ యొక్క మూడు భాగాలు—ఇవి కలసి తులా రాశి. ఇది శుక్రుని రెండవ సదనమని కూడా; తులా నాభిగా చెప్పబడింది.

Verse 38

विशाखांशमनूराधा ज्येष्ठा भौमगृहं त्विदम् द्वितीयं वृश्चिको राशिर्मेढ्रं कालसवरूपिणः

విశాఖ నక్షత్రపు ఒక భాగము, తరువాత అనూరాధ, జ్యేష్ఠా—ఇది భౌముడు (మంగళుడు) యొక్క గృహము. వృశ్చిక రాశి (రాశులలో) రెండవ విభాగము; కాలస్వరూపుడైన ప్రభువు యొక్క మేఢ్రప్రదేశముగా చెప్పబడింది.

Verse 39

मूलं पूर्वोत्तरांशश्च देवाचजार्यगृहं धनुः ऊरुयुगलमीशस्य अमरर्षे प्रगीयते

హే దివ్య మునీ, మూల, పూర్వోత్తరాంశాలు, దేవాచజార్యుని గృహం, ధనుః (ధనుస్సు రాశి)—ఇవి ప్రభువின் రెండు తొడలుగా ప్రకటించబడుతున్నాయి।

Verse 40

उत्तरांशास्त्रयो ऋक्षं श्रवणं मकरो मुने धनिष्ठार्धं शतभिषा जानुनी परमेष्ठिनः

హే మునీ, మూడు ఉత్తరాంశాలు, శ్రవణం మరియు మకరం (మకర రాశి), అలాగే ధనిష్ఠా యొక్క ఉత్తరార్థం శతభిషాతో కూడి—ఇవి పరమేశ్వరుని రెండు మోకాళ్లుగా కీర్తించబడుతున్నాయి।

Verse 41

धनिष्ठार्धं शतभिषा प्रौष्ठपद्यांशकत्रयम् सौरेः सद्मापरमिदं कुम्भो जङ्घे च विश्रते

ధనిష్ఠా యొక్క ఉత్తరార్థం, శతభిషా, ప్రౌష్ఠపదా (భాద్రపదా) యొక్క మూడు భాగాలు—ఇది సౌరుని మరొక నివాసం; కుంభం (కుంభ రాశి) రెండు జంఘలుగా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 42

प्रोष्ठपद्यांशमेकं तु उत्तरा रेवती तथा द्वितीयं जीवसदनं मीनस्तु चरणावुभौ

ప్రౌష్ఠపదా యొక్క ఒక భాగం; అలాగే ఉత్తరా (ఉత్తరాభాద్రపదా) మరియు రేవతీ యొక్క (ఒక భాగం) కూడా. రెండవ విభాగం బృహస్పతి నివాసం; మీనం (మీన రాశి) రెండు పాదాలుగా ఉంటుంది।

Verse 43

एवं कृत्वा कालरूपं त्रिनेत्रो यज्ञं क्रोधान्मार्गराजघान विद्धश्चासौ वेदनाबुद्धिमुक्तः खे संतस्थौ तारकाभिश्चिताङ्गः

ఇలా కాలరూపాన్ని ధరించిన త్రినేత్రుడు క్రోధంతో యజ్ఞాన్ని—మార్గరాజుని సంహరించినవాడిని—కొట్టివేశాడు. గాయపడిన అతడు వేదన మరియు సాధారణ చైతన్యంనుండి విముక్తుడై, నక్షత్రచిహ్నిత దేహంతో ఆకాశంలో స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 44

नारद उवाच राशयो गदिता ब्रह्मंस्त्वया द्वादश वै मम तेषां विशेषतो ब्रूहि लक्षणानि स्वरूपतः

నారదుడు అన్నాడు—ఓ బ్రహ్మన్, మీరు నాకు పన్నెండు రాశులను వివరించారు; ఇప్పుడు వాటి నిజ స్వరూపానుసారం ప్రత్యేక లక్షణాలను విశదంగా చెప్పండి।

Verse 45

पुलस्त्य उवाच स्वरूपं तव वक्ष्यामि राशीनां शृणु नारद यादृशा यत्र संचारा यस्मिन् स्थाने वसन्ति च

పులస్త్యుడు అన్నాడు—రాశుల స్వరూపాన్ని నేను నీకు చెబుతాను; విను నారదా—అవి ఎలా ఉంటాయో, వాటి సంచారం ఎక్కడ జరుగుతుందో, ఏ స్థలాల్లో అవి నివసిస్తాయో।

Verse 46

मेषः समानमूर्तिश्च अजाविकधनादिषु संचारस्थानमेवास्य धान्यरत्नाकरादिषु

మేష రాశి సమానమైన (మేషసదృశ) రూపం కలది; మేకలు, గొర్రెలు, ధనం మొదలైన వాటితో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. దాని సంచారస్థానం ధాన్యాలు, రత్నాలు, గనులు/నిధులు మొదలైన వాటిలోనే అని చెప్పబడింది।

Verse 47

नवशादूलसंछन्नवसुधायां च सर्वशः नित्यं चरति फुल्लेषु सरसां पुलिनेषु च

కొత్త మొలకలతో అన్ని వైపులా కప్పబడిన భూమిపై అది నిత్యం సంచరిస్తుంది—పుష్పాలతో వికసించిన ప్రదేశాల్లోను, సరస్సుల ఇసుక తీరాలపైను।

Verse 48

वृषः सदृशरूपो हि चरते गोकुलादिषु तस्याधिवासभूमित्तु कुषीवलधराश्रयः

వృష (ఎద్దు) ఎద్దుసదృశ రూపం కలది; గోకులం వంటి ప్రదేశాల్లో సంచరిస్తుంది. దాని నివాసభూమి కృషీవలుడు/నాగలిదారుడి ఆశ్రయం—అంటే వ్యవసాయభూమి—అని చెప్పబడింది।

Verse 49

स्त्रीपुंसयोः समं रूपं शय्यासनपरिग्रहः वीणावाद्यधृङ् मिथुनं गीतनर्तकशिल्पिषु

మిథున రాశిలో స్త్రీ‑పురుషుల రూపం సమానమని చెప్పబడింది; వారు శయ్యా, ఆసనం వంటి గృహోపకరణాల అధిపతులు. మిథునం వీణా మొదలైన వాద్యాలు ధరించి, గాయకులు, నర్తకులు, శిల్పుల మధ్య చిత్రింపబడుతుంది.

Verse 50

स्थितः क्रीडारतिर्नित्यं विहारावनिरस्य तु मिथुनं नाम विख्यातं राशिर्द्वेधात्मकः स्थितः

అది నిత్యం క్రీడా‑రతిలో స్థితమై, విహారం మరియు ఆనందాసక్తికి ప్రవృత్తమై ఉంటుంది. ‘మిథున’మని ప్రసిద్ధమైన ఈ రాశి ద్విధాత్మకమైనది, ద్వైత స్వభావంతో స్థాపితమైంది.

Verse 51

कर्किः कुलीरेण समः सलिलस्थः प्रकीर्तितः केदारवापीपुलिने विविक्तावनिरेव च

కర్కి అనేది పీతతో సమానమైనదిగా, జలంలో నివసించేదిగా కీర్తించబడింది; అలాగే కేదార వాపీ తీరపు ఇసుకతీరంలో, నిర్జన భూభాగంలో కూడా ఉండేదిగా చెప్పబడింది.

Verse 52

सिहस्तु पर्वतारण्यदुर्गकन्दरभूमिषु वसते व्याधपल्लीषु गह्वरेषु गुहासु च

కాని సింహం పర్వత అరణ్యాలలో, దుర్గమమైన కోటల ప్రాంతాలలో మరియు కందర భూముల్లో నివసిస్తుంది; వేటగాళ్ల పల్లెలలో, లోతైన గహ్వరాలలో, గుహలలో కూడా ఉంటుంది.

Verse 53

व्रीहिप्रदीपिककरा मनावारूढा च कन्यका चरते स्त्रीरतिस्थाने वसते नड्वलेषु च

వ్రీహి‑ప్రదీపికను చేతిలో పట్టుకొని, ‘మనా’పై ఆరూఢమైన కన్య సంచరిస్తుంది; ఆమె స్త్రీరతి‑స్థానాలలో నివసిస్తుంది, అలాగే నడ్వలములైన రీడుబెడ్‌లలో కూడా ఉంటుంది.

Verse 54

तुलापाणिश्च पुरुषो वीथ्यापणविचारकः नगराध्वानशालासु वसते तत्र नारद

మనిషి చేతిలో తూకపు త్రాసు పట్టుకొని వీధి మరియు మార్కెట్‌ను పరిశీలించే/నిర్వహించే వాడిగా అవుతాడు. అతడు పట్టణాలలో, రాజమార్గాలలో, దారిపక్క వసతి గృహాలలో నివసిస్తాడు; ఓ నారదా, ఇదే విధి.

Verse 55

श्वभ्रवल्मीकसंचारी वृश्चिको वृश्चिकाकृतिः विषगोमयकीटादिपाषाणादिषु संस्थितः

అతడు తేళ్లుగా మారుతాడు—తేళ్ల ఆకారంతో—గుంతలలో, పుట్టలలో సంచరిస్తూ, విషం, పేడ, కీటకాలు మొదలైన వాటి మధ్య, రాళ్ల వంటి చోట్ల స్థిరపడుతాడు.

Verse 56

धनुस्तु रङ्गजघनो दीप्यमानो धनुर्धरः वाजिशूरास्त्रविद्वीरः स्थायी गजरथादिषु

అతడు ధనుర్ధరుడవుతాడు—దీప్తిమంతుడు, ధనుస్సు ధరించినవాడు—అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడు, వీరుడు, అశ్వారోహి యోధుడు; గజ-రథాదుల యుద్ధపంక్తుల్లో స్థిరంగా నిలుస్తాడు.

Verse 57

मृगास्यो मकरो ब्रह्मन् वृषस्कन्धेक्षणाङ्गजः मकरो ऽसौ नदीचारी वसते च महोदधौ

ఓ బ్రాహ్మణా, మకరానికి మృగముఖం ఉంటుంది; అది వృషభపు భుజాలు మరియు నేత్రాలతో జన్మిస్తుంది. ఆ మకరం నదుల్లో సంచరిస్తుంది, మహాసముద్రంలో కూడా నివసిస్తుంది.

Verse 58

रिक्तमुम्भश्च पुरुषः स्कन्धधारी जलाप्लुतः द्यूतशालाचरः कुम्भः स्थायी शौण्डिकसद्मसु

ఖాళీ కుండను భుజంపై మోసి నీటితో తడిసిన ఆ మనిషి—ఈ ‘కుంభ’ జూదశాలల్లో తిరుగుతూ, మద్యం అమ్మేవారి/మద్యపుల ఇళ్లలో నిలిచి ఉంటాడు.

Verse 59

मीनद्वयमथासक्तं मीनस्तीर्थाब्धिसंचरः वसते पुण्यदेशेषु देवब्राह्नणसद्मसु

అప్పుడు పరస్పరాసక్తమైన ఆ రెండు చేపలు—తీర్థాలలోను సముద్రంలోను సంచరించే ఆ చేప—పుణ్యదేశాలలో, దేవులూ బ్రాహ్మణుల గృహాలలో నివసిస్తుంది।

Verse 60

लक्षणा गदितास्तुभ्यं मेषादीनां महामुने न कस्यचित् त्वयाख्येयं गुह्यमेतत्पुरातनम्

హే మహామునీ, మేషాది రాశుల లక్షణాలు నీకు చెప్పబడినవి. ఈ పురాతన గూఢరహస్యాన్ని నీవు ఎవరికైనా వెల్లడించకూడదు।

Verse 61

एतन् मया ते कथितं सुरर्षे यथा त्रिनेत्रः प्रमाथ यज्ञम् पुण्यं पुराणं परमं पवित्रमाख्यातवान्पापहरं शिवं च

హే దేవర్షిశ్రేష్ఠా, నేను నీకు చెప్పాను—త్రినేత్రుడు (శివుడు) యజ్ఞాన్ని ఎలా భంగం చేశాడో, అలాగే పరమ పవిత్రమైన, పుణ్యప్రదమైన, పాపహరమైన పురాణాన్ని కూడా ఎలా ప్రకటించాడో।