Vamana Purana — Rudra's Wrath & Kalarupa, Shloka 37

Rudra’s Wrath at Daksha’s Sacrifice and the Iconography of Kālarūpa through the Zodiac

Devanagari script

चित्रांशद्वितयं स्वातिर्विशाखायांशकत्रयम् द्वितीयं सुक्रसदनं तुला नाभिरुदाहृता

Transliteration

citrāṃśadvitayaṃ svātirviśākhāyāṃśakatrayam dvitīyaṃ sukrasadanaṃ tulā nābhirudāhṛtā

Translation

చిత్రా నక్షత్రపు రెండు భాగాలు, తరువాత స్వాతి, మరియు విశాఖ యొక్క మూడు భాగాలు—ఇవి కలసి తులా రాశి. ఇది శుక్రుని రెండవ సదనమని కూడా; తులా నాభిగా చెప్పబడింది.

Word by Word

• चित्रा-अंश-द्वितयम्: two parts of Citrā
• चित्रा-अंश-द्वितयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्रा (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; (चित्रायाः) अंशानां द्वितयम् इति षष्ठी-तत्पुरुष

• स्वातिः: Svātī (nakṣatra)
• स्वातिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्रीलिङ्ग (प्रयोगे भेदः), प्रथमा (1), एकवचन

• विशाखा-अंशक-त्रयम्: three small parts of Viśākhā
• विशाखा-अंशक-त्रयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विशाखा (प्रातिपदिक) + अंशक (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; (विशाखायाः) अंशकानां त्रयम् इति षष्ठी-तत्पुरुष

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• शुक्र-सदनम्: the abode of Śukra (Venus)
• शुक्र-सदनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘house of Venus’)

• तुला: Libra (balance)
• तुला: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• नाभिः: navel
• नाभिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उदाहृता: is declared/called
• उदाहृता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-आ-√हृ (हरणे) धातु
• Form: भूतकृदन्त (क्त/क्तā), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग (‘is said/called’)

Speakers

• Pulastya to Nārada (typical frame; not explicit in excerpt)

Primary Deities

• Viṣṇu (implicit as cosmic body)
• Śukra (as graha-deity)

Key Themes

• Cosmology
• Jyotiṣa
• Graha-rāśi relations
• Body symbolism

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The navel (nābhi) is treated as a central ‘knot’ of embodied life; mapping it to Tulā (balance) reinforces the ideal of equilibrium—measured conduct, harmony, and proportion—as a dharmic value reflected in cosmic structure.

How does this fit the Pancalakṣaṇa?

This is cosmological-astral cataloguing, best placed under Sarga-type descriptive cosmology (a practical cosmography rather than narrative history).

What is the symbolic significance?

Tulā signifies weighing/balance; assigning it to the navel underscores ‘centrality’ and ‘balance’ in the cosmic body. Śukra’s association emphasizes themes of cohesion, attraction, and harmony in the ordered universe.